Қазіргі уақытта сыбайлас жемқорлық азаматтардың өмір сүру деңгейі мен әл ауқатына тікелей әсер ететін заманауи қоғамның негізгі проблемаларының бірі болып табылады. Әлемдегі бірде-бір мемлекет сыбайлас жемқорлықты түбегейлі жойған жоқ. Бір қуантарлығы, мемлекетіміздің осы әлеуметтік зұлымдыққа қарсы белсенді түрде күресіп жатқаны, оның айқын дәлелі - оны азайтуға бағытталған шаралар.
2023 жылғы 3 қаңтарда Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және мемлекеттік қорғауға жататын адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды.
Осылайша, «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы мемлекеттік қызметтің «мансаптық» моделіне көшуді қамтамасыз етті, құзыретіне негізделген ашық конкурстық іріктеу және жоғарылату тетіктері арқылы меритократия қағидаттарын енгізді. Командаларды ауыстыру шарттары қысқартылды, мемлекеттік қызметшілердің қызметін бағалау жүйесі түбегейлі қайта қаралды, қызмет нәтижелері бойынша еңбек ақы төлеудің жаңа жүйесі сынақтан өтті.
Осы жаңалықтардың арқасында барлық азаматтар өздерінің қаржылық, әлеуметтік жағдайына және мәртебесіне қарамастан қалаған лауазымын иелену мүмкіндігіне ие болды; биліктің жоғарғы эшелонын дату ыстық байланыстары мен таныстарының болуы да оның жұмысқа орналасуына әсер етпейді. Қазіргі мемлекеттік қызметшілерді жоғарылату кезінде де солай.
Мемлекеттік қызметшілерге еңбек ақы төлеудің жаңа жүйесін енгізу сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға мүлдем төзбеушілікті қалыптастыруға өте оң әсер етеді.
Сыбайлас жемқорлық пен күресу үшін жұртшылықтың әлеуеті белсенді пайдаланылып, бірқатар үкіметті кеңес ұйымдардың қатысуы мен қоғамдық бақылау күшейтілгені атап өткен жөн. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің жанынан қоғам өкілдерінен тұратын арнайы мониторингтік топтар құрылды, олардың негізгі мақсаты сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияның іске асырылу барысын бағалау болып табылады.
Алдын алу шаралары мен қатар сыбайлас жемқорлыққа жауапкершілік пен жазаның бұл тартпастығын қамтамасыз ету де күшейтілді. Сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған тұлғаларға мемлекеттік қызметке және квази мемлекеттік сектор субъектілеріне жұмысқатұруға өмір бойына тыйым салынды.
Мәселен, бұрын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасағаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылған адам болашақта мемлекеттік органдарға тек басшылық қызметке ғана емес, әкімшілік қызметке де орналаса алмайды.
Сонымен қатар, ауыр және аса ауыр сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін сотталғандар үшін шартты түрде мерзімінен бұрын босату мүмкіндігі алынып тасталды. Пара алғаны үшін жазасын ең төменгі қауіпсіздік мекемесінде бірден өтеуге тыйым салынған.
Мемлекеттік органдар, ұйымдар, квази мемлекеттік сектор субъектілері басшыларының қарамағындағылардың сыбайлас жемқорлыққа жол бергені үшін жеке жауапкершілігі институты енгізілді. Басқарушы қарамағындағылардың әрекетіне жауап береді; олардың сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасау фактілері алдын алу жұмыстарының әлсіздігін және басшылық тарапынан бақылаудың жоқтығын көрсетеді.
Сыбайлас жемқорлық лаңкестікпен және елдің қорғаныс қабілеті деңгейінің төмендеуімен қатар мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігіне төнетін маңызды қатерлердің бірі болып табылады. Бұл мәселеге Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі тарапынан ерекше көңіл бөлінуі тегін емес. Мемлекетте сыбайлас жемқорлықты жою өмірдің барлық салаларына оң әсер етеді: денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру және т.б.
Бұл дертке қарсы тұру - әрбір ел азаматының міндеті!
Ақмола облысы
Әділет департаменті
Зияткерлік меншік құқығы
бөлімінің басшысы
Заңгерлер одағының мүшесі С.М.Сайдалин