Қазіргі уақытта зияткерлік меншік және оны заңнамалық реттеу Қазақстанның іскерлік және қоғамдық-саяси өмірінде үлкен маңызға ие болып отыр.
Зияткерлік меншік кез келген саладағы зияткерлік және шығармашылық қызметтің нәтижелеріне айрықша құқықтарды білдіреді. Сонымен, зияткерлік құқық ақпараттық өнімдерді, әдеби шығармаларды, ғылыми жұмыстарды, мәдениет, өнер пәндерін және еңбек салымдарының басқа да нәтижелерін шығармашылық арқылы жасайтын адамдардың қызметін, сондай-ақ осы адамдардың басқа жеке және заңды тұлғалармен қарым-қатынасын реттейді.
ҚР-да зияткерлік меншікті қорғау ҚР Конституциясы, ҚР "Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" Заңы, ҚР "Тауар белгілері, қызмет көрсету белгілері, географиялық көрсеткіштер және тауарлар шығарылған жерлердің атаулары туралы" Заңы сияқты заңнамалық актілермен, сондай-ақ Женева конвенциясымен және т. б. жүзеге асырылады. Сауда саласындағы зияткерлік меншік құқығын бұзудың ішінде ең көп тарағаны-жалған сауда белгілері бар тауарларды сату.
Тауар таңбасы, қызмет көрсету белгісі – «Тауар таңбалары, қызмет көрсету таңбалары және тауар шығарылған жердің атаулары туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес тіркелген белгі немесе басқа заңды немесе жеке тұлғалардың тауарларын (қызметтерін) ажыратуға қызмет ететін Қазақстан Республикасы қатысатын халықаралық шарттарға сәйкес тіркелмей қорғалады. Яғни тауар белгісі кез келген түсті немесе түс комбинациясының сөз, дизайн, алфавиттік, цифрлық, көлемді және басқа белгілеулері болуы мүмкін.
Тауар таңбасын құқықтық қорғауды алу үшін ұлттық зияткерлік меншік институтына өтініш беру керек. Сараптама кезінде таңбаның бірегейлігі, оның заң талаптарына сәйкестігі, бұрыннан тіркелген таңбалармен қайшылықтардың болмауы тексеріледі.Тауар белгісіне құқық куәлікпен куәландырылады. Тауар таңбасына куәліктің болуы тауар таңбасын тіркеу фактісін, куәлікте көрсетілген тауарлар мен қызметтерге қатысты тауар белгісіне меншік иесінің айрықша құқығын куәландырады.
Сонымен, «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 158-бабына сәйкес, бөтеннің тауар белгісін, қызмет көрсету белгісін немесе тауардың шығарылған жерінің атауын заңсыз пайдалану жеке тұлғаларға жиырмаға дейін, шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – отыз, орта кәсiпкерлiк субъектiлерiне – қырық, iрi кәсiпкерлiк субъектiлерiне сексен айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде тауарларын тәркiлей отырып, айыппұл салуға әкеп соғады. Брендтік жалғандықтың өзі – бұл ең көп тараған контрафактінің түрі болып табылады, тіпті атақты брендтер де одан қорғалмаған.
Қазақстан Республикасында иесінің келісімінсіз қорғалатын тауар белгісін ешкім де пайдалана алмайды. Сонымен бірге, ағымдағы жылдың басынан бері Әділет департаменті жеке кәсіпкерлерден түскен өтініштер негізінде тауар таңбаларын заңсыз пайдалану фактілері бойынша 4 тексеру жүргізілгенін хабарлаймыз. Жүргізілген тексерулердің нәтижелері бойынша, Департамент қызметкерлерімен ҚР ӘҚБтК-нің 158-бабы бойынша 3 әкімшілік хаттамалар толтырылып, Ақмола облысының сотымен тауарлар тәркіленіп, әкімшілік айыппұлдар салынды.
Бүгінгі таңда әділет органдарының бірінші кезектегі міндеттерінің бірі, зияткерлік меншік құқықтарын қорғау және қамтамасыз ету саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру болып табылады. Өз сөзімен айтқанда, облыс тұрғындарының арасында контрафактілік өнімге төзбеушілік көзқарасты қалыптастыру, құқық бұзушылықтың алдын алу және жолын кесу Әділет департаментінің міндеттері болып табылады.
Сауда белгісі бренд туралы хабардар болуға көмектеседі, тұтынушылардың сенімін арттырады, оң имиджді ілгерілетеді және нарықтағы негізгі бәсекелестік артықшылыққа айнала алады.
Зияткерлік меншік инновацияларды ынталандыруда, авторлық құқықтарды қорғауда және экономикалық дамуда маңызды рөл атқарады, инвестицияларды тартуға және бәсекеге қабілеттілікті арттыруға көмектеседі.
Ақмола облысы
Әділет департаменті
зияткерлік меншік құқығы
бөлімінің маманы С. Шойбеков