"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс – қимыл туралы" Заңның 8 бабының 5 тармағына, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы
№ 54-н бұйрығымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларының 8 тармағына, Ақмола облысы Әділет департаменті (бұдан әрі-Департамент) басшысының 2021 жылғы 11 наурыздағы № 54-н бұйрығына сәйкес, ағымдағы жылдың 11 наурызынан 19 наурызына дейінгі кезеңде жұмыс тобы Департамент қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жасалды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылды:
1) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектісінің қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектісінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
І. ДЕПАРТАМЕНТТІҢ ҚЫЗМЕТІН РЕТТЕЙТІН НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДЕ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН АНЫҚТАУ
1.1. Борышкерлердің бірыңғай тізілімі
"Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі-Заң) 36-бабының 3-тармағында Заңның 48-бабында көзделген негіздер бойынша аяқталған атқарушылық іс жүргізу бойынша атқарушылық құжат талаптарының орындалуы туралы мәліметтерді алған кезде сот орындаушысы үш жұмыс күні ішінде борышкерді Борышкерлердің бірыңғай тізілімінен (әрі қарай-ББТ) алып тастау үшін уәкілетті органға тиісті ақпарат жібереді деп регламенттелген.
Сонымен қатар, Заңның 49-бабының 3-тармағында көзделген негіздер бойынша атқарушылық іс жүргізу аяқталған кезде борышкер туралы мәліметтер ББТ-де қалады.
Бұл ретте борышкер туралы мәліметтер тізілімде негізсіз болады және алып тастауға жатады, алайда заңмен, тт бойынша тоқтатылған атқарушылық іс жүргізу бойынша.Заңның 49-бабының 3-тармағынан ББТ-нен алып тастау көзделмеген.
Бұдан басқа, Заңның 48-бабы бойынша аяқталған атқарушылық іс жүргізу бойынша борышкерлер туралы мәліметтердің орналасқан жері бар, алайда атқарушылық құжатты қайта ұсыну мерзімі аяқталды не атқарушылық құжат қайтарылғаннан кейін белгілі бір уақыт өткеннен кейін заңды тұлға (борышкер не өндіріп алушы) банкрот деп танылды жеке тұлға қайтыс болды деп танылады. Борышкерді ББТ-нен шығару да орынды.
Сондай-ақ, өндіріп алушы борышкерді ББТ-нен алып тастау үшін өтініш жасаған жағдайлар орын алатынына назар аударған жөн, бұл ретте атқарушылық құжаттың талаптарын орындау туралы қандай да бір растайтын құжаттар қоса берілмейді.
Заңның 36-бабының 3-тармағын мүлтіксіз сақтау мақсатында жоғарыда көрсетілген жағдайларда сот орындаушысы немесе аумақтық орган ББТ-нен шығарудан бас тарту туралы шешім қабылдайды, бұл кейіннен борышкерлер тарапынан жағымсыз реакция мен әртүрлі бақылаушы және қадағалаушы органдарға шағым тудырады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау үшін ББТ-нен алу негіздерін кеңейту қазжет.
Бұл ретте, Заңның 48-бабында көзделген негіздер бойынша аяқталған атқарушылық құжаттар бойынша ББТ-нен шығаруды сот орындаушысының ақпараты негізінде уәкілетті органның аумақтық органы жүргізетінін атап өткен жөн.
Ұсынымдар:
Борышкерлер тізілімінен алып тастау мәселесін сот орындаушысының өзі тікелей қарайтындықтан, алып тастау жөніндегі функцияларды ББТ-нен алып тастауға және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жоюға тартылған адамдарды барынша азайту мақсатында сот орындаушыларына да беру керек.
1.2. Борышкерлерді жауапкершілікке тарту
Заңының 125-бабына сәйкес атқарушылық құжатты орындамағаны үшін борышкер әкімшілік не қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
Сонымен қатар, жеке сот орындаушыларына борышкерлерді әкімшілік жауапкершілікке тарту бойынша өкілеттіктер берілмеген. Және Заңның 148-бабы 1-тармағының 8-тармақшасының негізінде мемлекеттік сот орындаушылары әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасау үшін аумақтық органға материалдар жолдайды.
Бұл жағдайда жеке сот орындаушылары борышкерді жауапқа тартудың не тартудан бас тартудың процестік шешімін қабылдау бөлігінде мемлекеттік сот орындаушысына тәуелді болады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау мақсатында жеке сот орындаушыларына борышкерлерді жауапкершілікке тарту бойынша өкілеттіктер беруді заңнамалық бекіту туралы мәселені қарау қажет деп санаймыз.
Сонымен қатар, Заң сот орындаушыларына сыбайлас жемқорлық тәуекелін тудыратын әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттаманы толтыру кезінде дербес шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Заңның 126-бабына сәйкес, сот орындаушысы әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамалар жасауға (жеке сот орындаушысын қоспағанда), сондай-ақ қылмыстық қудалау органына сот актілерін орындаудан қасақана жалтарған адамдарды қылмыстық жауаптылыққа тарту туралы ұсыныс енгізуге құқылы.
Заңның көрсетілген бабы сот орындаушысына борышкерді жауапқа тартуды не тартпауды өз бетінше шешу құқығын береді. Яғни, бұл оның міндеті емес.
Ұсынымдар:
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасау (жеке сот орындаушысын қоспағанда), сондай-ақ қылмыстық қудалау органына сот актілерін орындаудан қасақана жалтарған адамдарды қылмыстық жауаптылыққа тарту туралы ұсыныс енгізу құқығын жеке сот орындаушысының міндеттеріне ауыстыру қажет.
1.3. Қазақстан Республикасының шектері шығуға уақытша шектеудің қолданылуын тоқтата тұру
Заңының 33-бабы 3-тармағына сәйкес борышкер болып табылатын жеке тұлғаның, заңды тұлға басшысының (міндетін атқарушының) Қазақстан Республикасынан шығуын уақытша шектеу Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде емдеу жүргізу қажет болған жағдайда тоқтатыла тұруы мүмкін.
Борышкер болып табылатын жеке тұлғаның, заңды тұлға басшысының (міндетін атқарушының) Қазақстан Республикасынан шығуын уақытша шектеуді тоқтата тұру туралы сот орындаушысының қаулысы тоқтата тұру мерзімін көрсете отырып, Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу заңнамасында белгіленген тәртіппен соттың санкциялауына жатады.
Сонымен қатар, шығуға уақытша шектеуді тоқтата тұру туралы іс жүргізу шешімін қабылдау туралы мәселені қарау үшін сот орындаушысына қандай құжаттар ұсынылуға тиіс екендігі заң жүзінде бекітілмеген.
Ұсынымдар:
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау үшін нақты медициналық мекемені көрсете отырып, Қазақстан Республикасының медициналық мекемелері берген борышкерді Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегі медициналық мекемелерге емделуге жіберу туралы тиісті құжаттарды сот орындаушысына ұсыну туралы заңды түрде бекіту қажет.
Заңының 68-бабына сәйкес сот орындаушысы мүлікке тыйым салынған және оның борышкерге тиесілігі анықталған кезден бастап он жұмыс күні ішінде: бағалаушыны дербес тағайындау; атқарушылық іс жүргізу тараптарының бірінің ұсынысы бойынша бағалаушыны тағайындау; атқарушылық іс жүргізу тараптарының бірінің борышкердің мүлкіне бағалау жүргізу туралы тапсырмасы жолымен бағалаушыны тағайындау туралы қаулы шығарады.
Алайда, бағалаушыны таңдаудың балама нұсқасы ретінде бағалаушыны өз бетінше тағайындау жеке қызығушылық пен сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне әкелуі мүмкін. Бұл жағдайда белгілі бір пайда алу мақсатында сот орындаушыларының сол бағалаушылармен ынтымақтастығы мүмкін.
Ішкі талдау нәтижелері бойынша нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды жасауға ықпал ететін "Әділет органдарынан және өзге де мемлекеттік органдардан, сондай-ақ Қазақстан Республикасының нотариустарынан шығатын ресми құжаттарға апостиль қою" бөлігінде қайшылықтар анықталған жоқ, алайда заңды тұлғаларды тіркеу бөлігінде мынадай фактілер бар.
2.1. Заңды тұлғаларды тіркеу (қайта тіркеу), филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу (қайта тіркеу).
Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу мемлекеттік тіркеуге ұсынылған құжаттардың Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкестігін тексеруді, оларға бизнес-сәйкестендіру нөмірін бере отырып, мемлекеттік тіркеу туралы анықтама беруді, заңды тұлғалар туралы мәліметтерді бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізуді қамтиды.
Филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу есептік тіркеуге ұсынылған құжаттардың Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкестігін тексеруді, оларға бизнес-сәйкестендіру нөмірін бере отырып, есептік тіркеу туралы анықтама беруді, филиалдар мен өкілдіктер туралы мәліметтерді бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізуді қамтиды.
Коммерциялық емес ұйымдар болып табылатын заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеуді және олардың филиалдары мен өкілдіктерін есептік тіркеуді әділет органдары жүзеге асырады.
Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі-Заң) 9-бабына сәйкес жеке кәсіпкерлік субъектілеріне жатпайтын заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу), олардың филиалдарын (өкілдіктерін) есептік тіркеу (қайта тіркеу) қажетті құжаттарды қоса бере отырып, өтініш берілген күннен кейінгі бес жұмыс күнінен кешіктірілмей жүргізілуге тиіс.
"Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу, олардың филиалдары мен өкілдіктерін есептік тіркеу"мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 3-тармағына сәйкес қағидаларына 6-қосымша Қазақстан Республикасы Әділет министрінің м. а. 2020 жылғы 29 мамырдағы № 66 бұйрығымен бекітілген "заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу, олардың филиалдары мен өкілдіктерін есептік тіркеу" қызметтері) әрі қарай-ережелер және "заңды тұлғаларды мемлекеттік қайта тіркеу, олардың филиалдары мен өкілдіктерін есептік тіркеу"мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 3-тармағы (Қазақстан Республикасы Әділет министрінің м. а. 2020 жылғы 29 мамырдағы № 66 бұйрығымен бекітілген "заңды тұлғаларды мемлекеттік қайта тіркеу, олардың филиалдары мен өкілдіктерін есептік қайта тіркеу" мемлекеттік көрсетілетін қызмет қағидаларына 5-қосымша) саяси партияларды, олардың филиалдарын (өкілдіктерін)қоспағанда, жеке кәсіпкерлік субъектілеріне жатпайтын заңды тұлғалар, сондай-ақ қызметін үлгілік болып табылмайтын жарғы негізінде жүзеге асыратын акционерлік қоғамдар үшін, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманы, филиалды (өкілдікті) есептік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманы беру, сондай-ақ Жарғыны (Ережені) қайтару қажетті құжаттарды қоса бере отырып, өтініш берілген күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірілмей жүргізіледі.
Ұсынымдар:
Заңның көрсетілген қарама-қайшылықтарына байланысты және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау үшін Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдері бөлігінде ережені заңға ұқсас етіп сәйкес келтіру қажет деп санаймыз.
Бұдан әрі, Заңның 6-2-бабына сәйкес – жеке кәсіпкерлік субъектілеріне жатпайтын заңды тұлғалардың, сондай-ақ акционерлік қоғамдардың филиалдары (өкілдіктері) үшін заңды тұлға бекіткен, қазақ және орыс тілдерінде екі данада филиал (өкілдік) туралы ереже, Жарғының (Ереженің) көшірмелері және филиалдың (өкілдіктің) басшысына берілген заңды тұлғаның (қоғамдық және діни бірлестіктерді қоспағанда) сенімхаты қосымша ұсынылады.
Алайда, пп сәйкес."Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу, олардың филиалдары мен өкілдіктерін есептік тіркеу"мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 8-тармағының 2-тармақшасы (Қазақстан Республикасы Әділет министрінің м. а. 2020 жылғы 29 мамырдағы № 66 бұйрығымен бекітілген "Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу, олардың филиалдары мен өкілдіктерін есептік тіркеу"мемлекеттік көрсетілетін қызмет қағидаларына 6-қосымша) жеке кәсіпкерлік субъектілеріне жатпайтын заңды тұлғалардың, сондай-ақ акционерлік қоғамдардың филиалдары (өкілдіктері) үшін заңды тұлға бекіткен, қазақ және орыс тілдерінде үш данада филиал (өкілдік) туралы ереже, Жарғының (Ереженің) көшірмелері және филиалдың (өкілдіктің) басшысына берілген заңды тұлғаның (қоғамдық және діни бірлестіктерді қоспағанда) сенімхаты қосымша ұсынылады.
Ұсынымдар:
Осылайша, заң мен қағидалар арасындағы көрсетілген қайшылық көрсетілетін қызметті алушылар тарапынан негізсіз сынға алу бөлігінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін туындатады, осыған байланысты филиал (өкілдік) туралы ережелердің даналарының санын заң нормаларына сәйкес келтіру қажет.
Бұдан әрі, "коммерциялық емес ұйымдар туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 39 - бабына сәйкес коммерциялық емес ұйымның жоғары басқару органы (жалпы жиналыс, съезд, конференция, құрылтайшы) - коммерциялық емес ұйым қызметінің кез келген мәселелері бойынша шешімдер қабылдауға құқылы, ал атқарушы басқару органы (алқалы немесе жеке дара) - коммерциялық емес ұйымның құрылтай құжаттарында жоғары басқару органының айрықша құзыретіне жатқызылған мәселелерді қоспағанда, коммерциялық емес ұйымның қызметіне ағымдағы басшылықты жүзеге асырады, осы органға есеп береді.
Сонымен бірге, "қайырымдылық туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 16 – бабына сәйкес қайырымдылық ұйымының жарғысында көзделген тәртіппен құрылатын алқалы орган-Қамқоршылық кеңес қайырымдылық ұйымының жоғары басқару органы болып табылады.
Ұсынымдар:
Осыған байланысты, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жол бермеу мақсатында "Коммерциялық емес ұйымдар туралы" Қазақстан Республикасының Заңында қайырымдылық ұйымының басқару органдарына қатысты нақтылаулар енгізу орынды болар еді.
Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің 2020 жылғы 15 сәуірдегі № 205 бұйрығымен бекітілген Үлгілік жарғының 6 - тарауына сәйкес-бірлестік төрағасы жиналыста осы көппәтерлі тұрғын үйдің пәтер, тұрғын емес үй-жайлары меншік иелерінің қатарынан күнтізбелік бір жыл мерзімге сайланады.
Бұл ретте, мүлік иелері бірлестігінің төрағасын сайлау тәртібі "Тұрғын үй қатынастары туралы"Қазақстан Республикасының Заңында регламенттелмеген.
Қазіргі уақытта, өзекті тақырыптардың бірі мүлік иелерінің бірлестігін (ОСИ) тіркеу болып табылады және заңның үлгілік Жарғымен сәйкес келмеуі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне алып келеді.
Ұсынымдар:
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу қорытындысы бойынша, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту мақсатында "Тұрғын үй қатынастары туралы" Заңға осы көппәтерлі тұрғын үйдің пәтер иелері, тұрғын емес үй-жайлары қатарынан мүлік иелері бірлестігінің төрағасын сайлау бөлігінде оларды бірыңғай талаптарға келтіру үшін өзгерістер енгізуді ұсынамыз.
1.1.Талдау жүргізу кезінде ӘД штат саны 68 бірлікті құрайды, нақты-56, оның ішінде Бос орындар 12 немесе 17%.
Мәселен, 2020 жылы ӘД мемлекеттік қызметшілерінің ауысымдылығы 10 адамды құрады (4 – конкурсқа қатысуға байланысты, 6 – өзге себептер бойынша), 2019 жылы ауысымдылық 28 адамды құрады (4 – конкурсқа қатысуға байланысты, 24 – өзге себептер бойынша), таза ауысымдылық көрсеткіші – 0.
2020 жылы өткізілген конкурстарға қатысты - 6, оның ішінде 4 ішкі және 2 жалпы 10 лауазым, 2019 жылы - 10 конкурс, оның ішінде 7 ішкі және 3 жалпы 14 лауазым.
Барлық конкурстық рәсімдер 2017 жылғы 21 ақпандағы №40 "Б" корпусының әкімшілік мемлекеттік лауазымына орналасуға конкурс өткізу қағидаларына сәйкес өткізілді.
Бұдан басқа, атқарушылық құрам лауазымдарынан 8 мемлекеттік қызметші (C-R-4, C-R-5, C-O-6, C-O-5 санаттары) жоғары тұрған лауазымдарға тағайындалды, бұл ӘД меритократия қағидатының қолданылуын куәландырады.
1.2.Этикалық нормаларды, мемлекеттік қызметте болуға байланысты шектеулерді сақтау
Талдау шеңберінде ішкі қауіпсіздік қызметі ӘД мемлекеттік қызметшілерінің этикалық нормаларды, сондай-ақ мемлекеттік қызметте болуға байланысты шектеулерді сақтауына мониторинг жүргізу тұрғысынан ҚСжАЕКБ, ЗТ МДБ деректер базасына мониторинг жүргізді.
Мониторинг нәтижелері бойынша ӘД мемлекеттік қызметшілерінің ЖШС-де үлестері, пайлары жоқ; жеке кәсіпкерлер ретінде тіркелмеген.
Есепті кезеңде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін сотталғандар жоқ.
Сонымен қатар, 2020 жылы Ақмола облысы бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметімен ҚР ҚК 189-бабының 3-бөлігінің 2-тармағында көзделген қылмыстық құқық бұзушылық белгілері бойынша "Ақмола облысының Әділет департаменті" РММ лауазымды адамдарына қатысты ұрлық фактісі бойынша №201100131000021 сотқа дейінгі тергеуді жүзеге асырды.
2020 жылғы 07 қыркүйекте аталған қылмыстық іс іс-әрекетте қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылды.
Сонымен қатар ӘД қызметкерлерін жол қозғалысы ережелерін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тарту фактілері анықталды:
- Тәжібаев с.т. – жол белгілерімен немесе жол белгілерімен белгіленген талаптарды сақтамау.
- Мағауов А.Е. – маршруттық көлік құралдарын тоқтату, тұрғын аймақтардағы қозғалыс, жолаушылар мен жүктерді тасымалдау ережелерін сақтамау және жол жүру ережелерін өрескел бұзу.
Басшының орынбасары-Әдеп жөніндегі уәкіл Г.М. Әкімова әкімшілік жауапкершілік қарастырылған заңнама бұзушылықтарын одан әрі болдырмау мақсатында профилактикалық әңгімелер жүргізеді.
1.3. Тәртіптік тәжірибе
2020 жылы ӘД қызметкерлеріне 6 тәртіптік жаза қолданылды (4 Ескерту, 1 қатаң сөгіс, 1 қызметке толық сәйкес келмеуі).
3 ай өткеннен кейін 2 қызметкерден мерзімінен бұрын алынды.
2019 жылы ӘД қызметкерлеріне 35 тәртіптік жаза қолданылды (20 ескерту, 14 сөгіс, 1 қызметке толық сәйкес келмеуі).
3 ай өткеннен кейін 3 қызметкерден, 5 ай өткеннен кейін 8 қызметкерден мерзімінен бұрын алынды.
Ұсыным:
- ӘД Әдеп жөніндегі уәкілі, ішкі қауіпсіздік жөніндегі қызметкер этикалық нормаларды арттыруға, сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнама нормаларын сақтауға бағытталған іс-шараларды тұрақты негізде жүргізсін.
Мониторинг жүргізу және мүдделер қақтығысын реттеу функциялары ішкі қауіпсіздік жөніндегі бас маманға, ӘД басшысының орынбасарына - Әдеп жөніндегі уәкілге жүктелген.
ӘД қызметін реттейтін құжаттар, ӘД жұмыс жоспарлары және қызметкерлердің лауазымдық нұсқаулықтары арасындағы қайшылықтар фактілері анықталған жоқ.
ӘД қызметкерлерінің жеке істерін зерделеу жақын туыстарының, ерлі-зайыптылардың және жекжаттардың бірге қызмет ету фактілерін анықтаған жоқ.
ӘД қызметкерлерінің лауазымдық міндеттерін орындау кезінде мүдделер қақтығысы фактілері анықталған жоқ.
3.1 Нотариаттық қызмет
ҚР-дағы Нотариат – бұл бейтараптық және Тәуелсіздік қағидаттарында заңда белгіленген нотариаттық іс-әрекеттер жасау, сондай-ақ азаматтық-құқықтық және өзге де қатынастар саласында білікті көмек көрсету арқылы азаматтардың, заңды тұлғалардың және жалпы қоғамның құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі заңмен бекітілген жүйе.
ҚР нотариаттық қызметі-Кәсіпкерлік болып табылмайтын, пайда табу мақсатын көздемейтін және қызмет көрсету сипатында болмайтын жария-құқықтық қызмет. Нотариаттық қызметке кәсіпкерлік қызметті реттейтін құқықтық нормалар қолданылмайды.
"Нотариат туралы" ҚР Заңына (бұдан әрі - заң) сәйкес нотариаттық қызмет кәсіпкерлік қызмет болып табылмайды және кәсіпкерлікке ешқандай қатысы жоқ, өйткені ол ресми түрде жүзеге асырылады және заңда белгіленген мөлшерде және тәртіппен төленеді.
Заңның 10-бабының 2-1-тармағының 1 тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жалпы негіздерден басқа, Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, нотариус лицензиясының қолданылуы кәсіпкерлік немесе өзге де ақы төленетін қызметпен айналысу кезеңіне тоқтатыла тұрады.
Заңның 19-бабының 1-тармағының 1 тармақшасына сәйкес, нотариустың кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқығы жоқ.
Сонымен қатар, "Нотариат туралы" ҚР Заңының 31-бабының 5-тармағында нотариустың қызметін бақылау Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік Кодексінде белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады деп айқындалған.
Нотариаттық қызметтің өзекті мәселелерінің бірі атқарушылық жазбаны жасау тәртібіне қатысты нотариат туралы заңнама нормаларының толық игерілмеуі болып табылады. Жеке және заңды тұлғалардың нотариустардың атқарушылық жазба жасау жөніндегі іс-әрекеттеріне шағымдарының едәуір ұлғаюы осыны айғақтайды.
Ақмола облысының нотариустары атқарушылық жазбалар жасау тәжірибесі барысында "Нотариат туралы"заңдағы олқылықтар мен кемшіліктерді көрсететін бірқатар проблемаларға тап болды.
Тәжірибе көрсеткендей, нотариустар атқарушылық жазбаны жасау кезінде кездесетін бірқатар мәселелер Заңмен реттелмеген:
Ұсыным:
Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне нотариаттық қызмет мәселелері бойынша, борышкердің берешекті жазбаша мойындағанын растайтын құжаттардың тізбесін айқындау бөлігінде, сондай-ақ борышкердің қарсылығы бойынша нотариус атқарушылық жазбаның күшін жоюға міндетті болатын нақты жағдайларды айқындау бөлігінде өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін.
3.2. Адвокаттық қызмет.
Адвокат көрсететін мемлекет кепілдік берген заң көмегіне ақы төлеу бюджет қаражаты есебінен жүргізіледі.
Адвокат көрсететін заң көмегіне ақы төлеу және құқықтық консультация беруге, қорғауға және өкілдік етуге, сондай-ақ татуластыру рәсімдерін жүргізуге байланысты шығыстарды өтеу тәртібі уәкілетті орган, яғни әділет органы айқындайтын, мемлекет кепілдік берген заң көмегіне ақы төлеу қағидаларында белгіленеді.
Сонымен бірге, тергеушілер мен анықтаушылар адвокаттардың еңбегіне ақы төлеу туралы қаулылар шығарған кезде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау мақсатында міндеттеріне адвокаттар үшін төлемдер тағайындау және белгілі бір бірыңғай жалақыны белгілеу рәсімі кіретін тәуелсіз орган ("Агенттік", "Бюро") құру ұсынылады, мемлекет кепілдік берген заң көмегін көрсету жүйесіне қатысатын заңды тұлғалар жатады. Осы органның құрамына әділет органдарының өкілдері де, адвокаттар алқасының өкілдері де кірмеуге тиіс.
Осы органды енгізу мемлекет кепілдік берген заң көмегін көрсететін адвокат пен сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізетін адам арасында туындайтын сыбайлас жемқорлық белгілерін төмендетеді деп ойлаймыз.
- адвокат кәсіби міндеттерін орындау кезінде Қазақстан Республикасының заңнамасын, заң көмегін көрсету қағидаттарын, адвокаттардың кәсіби әдеп кодексін өрескел не бірнеше рет бұзған жағдайларда;
- біліктілігінің жеткіліксіздігі салдарынан адвокаттың өз кәсіби міндеттерін орындай алмайтыны анықталған жағдайларда жүргізіледі.
Осы Заңның 60-бабының 2-тармағына сәйкес, осы баптың 1-тармағының 2) және 3) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша адвокатты адвокаттар алқасынан шығару адвокаттық қызметпен айналысуға арналған лицензияның қолданылуын тоқтатуға әкеп соғады.
Сонымен бірге, Заңның 44-бабының 3-тармағына сәйкес адвокаттық қызметпен айналысуға лицензияның қолданылуын тоқтатуды лицензиар мынадай жағдайларда жүзеге асырады:
1) адвокат заңды күшіне енген сот шешімі бойынша әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеті шектеулі, қайтыс болды не хабар-ошарсыз кетті деп танылған жағдайларда тоқтатылады;
2) адвокаттың Қазақстан Республикасының азаматтығын тоқтатуы;
3) адвокат қайтыс болған кезде;
4) адвокат қасақана қылмыс жасағаны үшін мынадай негіздер бойынша қылмыстық жауаптылықтан босатылған:; 3), 4), 9), 10) және 12) ҚР ҚІЖК 35-бабының бірінші бөлігі немесе 36-бабы;
5) қасақана қылмыс жасағаны үшін адвокатқа қатысты соттың айыптау үкімі заңды күшіне енгенде;
6) адвокатқа медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы сот шешімі заңды күшіне енген жағдайларда жүзеге асырылады.
Заңның жоғарыда көрсетілген нормасын негізге ала отырып, 44-бапта адвокатты адвокаттар алқасынан шығару негізінде адвокаттық қызметпен айналысуға арналған лицензияның қолданысын тоқтату көзделмегені келіп шығады.
Бұдан әрі, Заңның 44-бабының 4-тармағына сәйкес адвокаттық қызметпен айналысуға арналған лицензиядан айыру лицензиардың талап қоюы бойынша:
1) адвокат кәсіптік міндеттерін орындау кезінде Қазақстан Республикасының заңнамасын, заң көмегін көрсету қағидаттарын, адвокаттардың кәсіптік әдеп кодексін өрескел не бірнеше рет бұзған жағдайларда, оларға осы Кодексте көзделген өзге де талаптарды орындауға міндетті;
2) біліктілігінің жеткіліксіздігі салдарынан адвокаттың өз кәсіби міндеттерін орындауы мүмкін болмаған жағдайларда сот тәртібімен талап етіледі;
3) осы заңның 43-бабы 3-тармағының 3) және 6) тармақшаларында көзделген, олар бойынша лицензияның қолданылуы тоқтатыла тұрған мән-жайлар жойылмаған жағдайларда жүзеге асырылады;
4) адвокаттың лицензия беруге негіз болған құжаттарда анық емес немесе қасақана бұрмаланған ақпарат ұсыну фактісі анықталған жағдайларда жүзеге асырылады;
5) осы заңның 43-бабы 3-тармағының 3), 4) және 5) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша лицензияның қолданысы дәйекті отыз алты ай ішінде үш мәрте тоқтатыла тұрған жағдайларда жүзеге асырылады.
Осылайша, адвокат өзінің кәсіби міндеттерін орындау кезінде ҚР заңнамасын, заң көмегін көрсету қағидаттарын, адвокаттардың кәсіби әдеп кодексін өрескел не бірнеше рет бұзу түріндегі теріс қылық жасаған және біліктілігінің жеткіліксіздігі салдарынан адвокаттың өзінің кәсіби міндеттерін орындай алмауы, 2018 жылғы 5 шілдедегі "Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы" ҚРЗ жағдайында жазаның екі түрі көзделген: адвокаттың адвокаттар алқасына мүшелігін тоқтату және адвокатты лицензиясынан айыру.
Заң нормаларының қарама-қайшылық деректерді өзімен бірге сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін әкеледі, себебі уәкілетті орган оларды екіталай тәжірибеде қолдану мүмкін.
Ұсыным:
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау мақсатында. адвокаттық және нотариаттық қызметпен айналысуға үміткер адамдарды тестілеуді өткізу кезінде Мемлекеттік қызметке кіру кезінде тестілеуді тапсыру мысалында персоналды басқару ұлттық орталығы АҚ - ға тапсыра отырып, тестілеуді онлайн-режимде өткізудің техникалық мүмкіндігін көздеу.
4.1. Заң консультанттары қызметінің бағыты бойынша
Құқықтық түсіндіру жұмысы және халыққа заң көмегін көрсету жөніндегі бөлім "Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы" ҚР Заңына сәйкес облыстың заң консультанттары палаталарының қызметіне бақылауды жүзеге асырады, ҚР Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес субъектіге бару арқылы профилактикалық бақылау мен қадағалауды жүзеге асырады.
Алайда, заң консультанттары палаталарының қызметі саласындағы тексеру парағы талаптарының тізбесі айтарлықтай шектелген, бұл ПКК мүшелерінің анықталған бұзушылықтары жағдайында (мысалы, палатаның тәртіптік комиссиясының әрекеттеріне шағым жасау туралы өтініш келіп түскен жағдайда) жоспардан тыс тексеру ашуға мүмкіндік бермейді.
Сонымен қатар, "Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы" ҚР Заңының 96-бабының 4-тармағында егер шағым Палатаның қарау нысанасы болған жағдайда, уәкілетті орган өтінішті Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен қарайды деп көзделген. Алайда, қайта өтінішті қарау тетігі, сондай-ақ осы мәселені қандай НҚА реттейтіні нақты жазылмаған.
Ұсынымдар:
- Әділет министрлігіне осы қызметті реттейтін нормативтік құқықтық актілерді нақтылау бөлігінде "Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы" Заңға, сондай-ақ "заң консультанттары палаталарының қызметі саласындағы тәуекел дәрежесін бағалау өлшемшарттарын және тексеру парағын бекіту туралы"Әділетминінің 27.12.2019 жылғы №627 бірлескен бұйрығына өзгерістер енгізу мәселесін қарау туралы ұсыныс жолдансын.
4.2. Зияткерлік меншік мәселелері бойынша
"Тауар таңбалары, қызмет көрсету таңбалары және тауар шығарылған жерлердің атаулары туралы" ҚР Заңы тауар таңбасын заңсыз пайдаланғаны үшін "Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапкершілікті" көздейді, ол, атап айтқанда, "Әкімшілік құқық бұзушылық туралы" Кодексте (ӘҚБтК-нің 158-бабы), сондай-ақ Қылмыстық кодексте (ҚК-нің 198-бабы) көзделген. Осы бапта бөтеннің тауар белгісін заңсыз пайдаланғаны үшін ӘҚБтК-нің 158-бабында көзделген әкімшілік жауапкершілік қарастырылған (13.06.2018 ж.жағдай бойынша).
2019 жылы түрлі тауар таңбаларының құқық иеленушілері атынан түскен өтініштер негізінде Департаменттің аумақтық бөлімшелері мен АЖ бөлімімен Тауар таңбаларын заңсыз пайдаланғаны үшін 13 жеке кәсіпкер әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
2020 жылы 14 жеке кәсіпкерге қатысты "тауар таңбалары, қызмет көрсету таңбалары және тауар шығарылған жерлердің атаулары туралы" және "авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" заңдарды бұзу туралы 10 өтініш келіп түсті, бірақ енгізілген мораторийлерге байланысты (Қазақстан Республикасы Президентінің 2019 жылғы 26 желтоқсандағы № 229 Жарлығы), 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап 2023 жылғы 1 қаңтарға дейін Әділет департаментінің тексеруі тоқтатылды.
Сонымен қатар, ӘҚБтК-нің 158-бабы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қозғау кезінде туындайтын процестік мәселелерден басқа, соттардың әкімшілік істерді қарауы мәселелері де туындайды.
ӘҚБтК - нің 158-бабының атауынан бастау керек - "бөтен тауар белгісін, қызмет көрсету белгісін немесе тауар шығарылған жердің атауын немесе біртектес тауарлар немесе қызметтер үшін белгілердің араласу дәрежесіне дейін ұқсас белгілерді заңсыз пайдалану, сондай-ақ бөтен фирмалық атауды заңсыз пайдалану, егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса". Соттарда көбінесе бірінші сұрақ "тауар таңбасын заңсыз пайдалану"ұғымына қатысты туындайды.
Бұл сұраққа жауап беру үшін соттар бірінші кезекте тауар таңбасын пайдалану тәсілін айқындайды. Тауар таңбаларын пайдалану тәсілдері "тауар таңбалары туралы..."Заңының 1-бабының 9-тармағында келтірілген.:
Ықтимал бұзушының тауар таңбасын пайдалану фактісін анықтай отырып, сот тауар таңбасының қаншалықты заңды пайдаланылғанын анықтайды.
Мәселен, "тауар таңбалары туралы" Заңның 4-бабының 4-тармағында Қазақстан Республикасында қорғалатын тауар таңбасын оның иесінің келісімінсіз ешкім пайдалана алмайтыны белгіленген. Сондай-ақ, Заңның 19-бабының 7-тармағында тауар таңбасын тауарларға қатысты (бірақ маңдайшаларға, жарнамаға, баспа өнімдеріне және іскерлік құжаттамаға қатысты емес) пайдалану, егер мұндай тауарлар Қазақстан Республикасының аумағында азаматтық айналымға құқық иесі тікелей немесе оның келісімімен енгізілсе, тауар таңбасына құқықтарды бұзу болып табылмайды деп белгіленген. Заңның 43-бабының 1-тармағында тауар белгісін немесе оған ұқсас белгіні азаматтық айналымға заңсыз енгізу тауар белгісіне айрықша құқықтарды бұзу болып табылады. Осылайша, әлеуетті бұзушының тауар таңбасын пайдалану заңдылығын анықтау үшін сот әлеуетті бұзушының тауар таңбасын пайдалануға құқық иеленушінің келісімі (санкциясы) бар-жоғын, сондай-ақ құқық иеленуші немесе оның келісімімен әлеуетті бұзушыдан алынған тауарларды Қазақстан Республикасының аумағында азаматтық айналымға енгізгенін анықтауы қажет.
Кез келген деректерді белгілеу ӘҚБтК-нің 765-бабында көзделеді. Сонымен, дәлел ретінде қарастырылады:
Алайда, құқық иеленушінің оның тауар белгісін пайдалануға келісімінің болуы немесе болмауы туралы, сондай-ақ Қазақстан аумағында қандай да бір жекелеген тауарларды азаматтық айналымға енгізу туралы деректер анықталған кезде сарапшының қорытындысын алу не техникалық құралдар мен аспаптардың көрсеткіштерін алу мүмкін емес. Егер техникалық құралдар мен аспаптарға қатысты сұрақтар туындамаса, онда сарапшылардың қорытындыларына қатысты іс іс жүзінде басқаша болады.
Тауар таңбасын пайдаланудың заңдылығы мәселесі қаралғаннан кейін ӘҚБтК-нің 158-бабында қамтылған кейбір проблемалық сәттерге назар аудару қажет.
Мақаланың жағдайы келесідей:
"Бөтен тауар белгісін, қызмет көрсету белгісін немесе тауар шығарылған жер атауын немесе оған ұқсас белгілерді біртекті тауарлар немесе көрсетілетін қызметтер үшін заңсыз пайдалану, сондай-ақ бөтен фирмалық атауды заңсыз пайдалану".
Осы диспозициядан көрініп тұрғандай, жалғыз Сан барлық ұқсас белгілерді тек тауардың шыққан жерінің атауына ғана жатқызады. Яғни, Тауар белгісіне ұқсас белгіні пайдалану әкімшілік жауапкершілікке әкеп соқтырмайды.
Сонымен бірге, "Тауар таңбалары туралы" заңның 43-бабының 1-тармағында тікелей тауар таңбасын немесе тауар шығарылған жер атауын ("ТШЖА") ғана емес, сондай-ақ айырғысыз дәрежеге дейін ұқсас белгілерді де пайдалану бұзушылық деп танылады.
Сараптама тағайындау мәселесіне қайта орала отырып, жекелеген белгілер мен тауар белгілерінің (сондай-ақ Қызмет көрсету белгілері мен ТШЖА) ұқсастығы анықталған жағдайларда ғана сараптама тағайындау іс жүргізуге негізделген болып табылатынын атап өткен жөн.
ӘҚБтК-нің 158-бабының санкциясы айыппұлдардың әртүрлі санаттарын, сондай-ақ тауар белгісінің, қызмет көрсету белгісінің, ТШЖА-ның немесе оған ұқсас белгілердің заңсыз бейнесі бар тауарларды тәркілеуді көздейді. Бұл ретте тәркілеуді қолданбау көзделмеген, бұл кейбір жағдайларда мақаланы қолдану проблемасын туғызады.
Мысалы, "тауар таңбалары туралы" заңның 43-бабының екінші абзацында Тауар таңбасы иесінің құқығын бұзу Интернетте тауар таңбасын рұқсатсыз пайдалану болып табылатыны айтылған. Алайда, тауар белгісі Интернет-ресурста пайдаланылған жағдайда, қандай да бір тауарды, әсіресе, егер тауар белгісі қызметтер (мысалы, мейрамханалар қызметі немесе сақтандыру қызметтері үшін тіркелген болса және дәл осындай қызметтер бөтеннің тауар белгісін пайдалана отырып жарнамаланатын болса) алып қою мүмкін емес.
Сонымен қатар, біреудің фирмалық атауын пайдаланғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тарту мәселесі даулы болып қала береді. Баптың санкциясы әртүрлі зияткерлік меншік объектілері бар тауарларды тәркілеуді нақты қарастырады, бірақ олардың арасында фирмалық атау жоқ. Осылайша, біреудің фирмалық атауы бар тауарларды тәркілеу мүмкін емес.
Іс жүзінде кейбір судьялар тәркілеуді жүзеге асырудың мүмкін еместігін баптың санкциясын қолдану және жалпы бапты қолдану мүмкін еместігі ретінде қабылдайды. Бұл ретте, ӘҚБтК-нің 45-бабы 4-тармағының ережелері ескерілмейді, онда тәркілеу әкімшілік жаза ретінде көзделген жағдайларда ғана қолданылуы мүмкін, ал қолданылмауы тиіс деп көзделген. Алайда, судьяларға тәркілеу туралы мәселені шешуге еркіндік беру пайдасына баптың санкциясын нақтылау негізді болып табылады.
ӘҚБтК-нің 158-бабын қолдану кезінде шешілуі қажет мәселелердің бірі қандай тауарлар тәркіленуге жататыны болып табылады. Сонымен, кейбір жағдайларда судьялар жарнамалық белгілер мен стендтерді тәркілеу мүмкін емес деп дұрыс белгілемеуі мүмкін, өйткені тауар белгісі жарнама жасау үшін тіркелмеген (тауарлар мен қызметтердің халықаралық жіктемесінің 35-сыныбы).
Иә, маңдайшалар, баннерлер, жүгіртпе жолдар және басқа да осындай заттар "Жарнама туралы"Заңға сәйкес сыртқы жарнама деп танылады. Алайда, тауар таңбасын жарнамада пайдалану жарнаманың өзі емес.
Егер тауар белгісінің иесі химиялық өнімдерді өндірумен айналысса және оның тауарлық белгісі осы химиялық өнімдерге тіркелген болса, онда бұл құқық иесі өзінің тауарлық белгісін өз тауарларын жарнамалау үшін де қолдана алады. Сонымен қатар, авторлық құқық иесіне жарнама жасаудың, коммерциялық негізде жарнамалық қызметпен айналысудың қажеті жоқ.
Тиісінше, тауар белгісін жарнамада біртекті тауарларды жарнамалау үшін пайдалануға осы тауар белгісінің құқық иесі рұқсат беруге тиіс. Ал осы талап сақталмаған жағдайда тауар таңбасы бар тауар ғана емес, тауар таңбасы пайдаланылатын маңдайша (көбінесе тауарлар болмаған жағдайда, тек маңдайша) тәркіленуге жатады.
ӘҚБтК-нің 158-бабы бойынша істерді қарау кезінде көтерілген ең соңғы жиі кездесетін мәселе де баптың санкциясымен және тағы да тауарларды тәркілеумен байланысты. Тауар белгісінің заңсыз бейнесі бар тауарлар тәркіленуге жатады.
Егер тауар белгісін құқық иеленуші тауарда бейнелемесе, онда судьялар мұндай кескіннің заңсыз екенін сөзсіз мойындайды. Алайда, күмән тауар белгісін құқық иеленушінің өзі тауарда бейнелеген кезде туындайды. Мұндай жағдайларда, егер іс материалдарында құқық иеленуші тауардың Қазақстан аумағында азаматтық айналымға енгізілгенін растау болмаса не оның келісімімен тауар белгісін осындай тауарға қатысты пайдалану құқық иеленушінің құқығын бұзатынын есте сақтау қажет. Осылайша, азаматтық айналымға заңсыз енгізілген тауардағы тауар белгісінің бейнесі де заңсыз болып табылады.
Ұсынымдар:
Тауар таңбасын бейнелеу бөлігінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау мақсатында заңнамаға өзгерістер енгізу және тауар таңбасын үшінші тұлғалардың заңсыз пайдалануынан қорғау ұсынылады.
5.1. Мемлекеттік сатып алу саласында
Қазақстанда 2014 жылдан бастап мемлекеттік сатып алуды бірыңғай ұйымдастырушылар институты жұмыс істейді. Сатып алудың едәуір бөлігін республикалық деңгейде - ҚР Қаржы министрлігінің Мемлекеттік сатып алу комитеті, жергілікті деңгейде - тиісті деңгейдегі уәкілетті ұйымдар жүзеге асырады.
Комитетті құру тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер тізбесі бойынша конкурстар мен аукциондар ұйымдастыруды орталықтандыру есебінен мемлекеттік сатып алу саласында сыбайлас жемқорлықты төмендету қажеттілігінің туындауына байланысты болды.
Сонымен қатар, мемлекеттік сатып алу саласында жоғары сыбайлас жемқорлық тәуекелдері бар екені ешкімге құпия емес.
"Мемлекеттік сатып алу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабына сәйкес мемлекеттік сатып алуды жүзеге асырудың негізгі қағидаттарының бірі сыбайлас жемқорлық көріністеріне жол бермеу қағидаты болып табылады.
Қазіргі уақытта мемлекеттік сатып алу саласындағы сыбайлас жемқорлық көріністерін төмендетуге ықпал ететін бірнеше негізгі сәттер енгізілді:
1) тұжырымдаманы енгізу - электрондық депозитарий. Бұл жаңа енгізілім Мемлекеттік сатып алу веб-порталында қалыптастырылатын әлеуетті өнім берушілердің жұмыс тәжірибесінің болуын растайтын мәліметтер мен құжаттарды қамтитын электрондық дерекқорды білдіреді. Бұл жалған ақпарат беру фактілерін болдырмауға және базаға енгізілген құжаттар негізінде әлеуетті өнім берушілердің өтінімдерін ұйымдастырушылардың уақтылы қарауына мүмкіндік береді.
2) Әлеуетті өнім берушінің қаржылық орнықтылығы түріндегі біліктілік талабы. Бұл талап құрылыс-монтаждау жұмыстары бойынша біліктілікті алдын ала іріктеумен жүргізілетін конкурс тәсілімен мемлекеттік сатып алуға қатысатын әлеуетті өнім берушілерге қойылады.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2015 жылғы 11 желтоқсандағы № 648 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларының 446-тармағына сәйкес әлеуетті өнім берушінің қаржылық тұрақтылығын веб-портал Мемлекеттік кірістер органдарының мынадай мәліметтері: кірістер (айналым қаражаты), төленген салықтар, негізгі құралдар, еңбекке ақы төлеу қоры негізінде автоматты түрде айқындайды.
Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаттары.
Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру мынадай қағидаттарға негізделеді:
1) Мемлекеттік сатып алу үшін пайдаланылатын ақшаны оңтайлы және тиімді жұмсау;
2) Осы Заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, әлеуетті өнім берушілерге мемлекеттік сатып алуды өткізу рәсіміне қатысу үшін тең мүмкіндіктер беру қағидаттарына негізделеді;
3) әлеуетті өнім берушілер арасындағы адал бәсекелестік;
4) мемлекеттік сатып алу процесінің ашықтығы мен айқындығы қағидаттарына негізделеді;
5) отандық тауар өндірушілерге, сондай-ақ жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді отандық берушілерге Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға қайшы келмейтіндей шамада қолдау көрсету қағидаттарына негізделеді;
6) мемлекеттік сатып алуға қатысушылардың жауапкершілігі;
7) сыбайлас жемқорлық көріністеріне жол бермеу қағидаттарына негізделеді;
8) инновациялық және жоғары технологиялық тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу;
9) сатып алынатын тауарлардағы зияткерлік меншік объектілеріне құқықтарды сақтау қағидаттарына негізделеді.
Бұдан басқа, басшылары (құрылтайшылары) сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылған ұйымдардың мемлекеттік сатып алуға қатысуына байланысты шектеу ретінде мемлекеттік сатып алу туралы заңнамаға түзетулер енгізу мәселесі қарастырылуда.
Ұсынымдар:
Мемлекеттік сатып алу саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау мақсатында мемлекеттік сатып алу туралы заңды және Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларын сақтау қажет.
5.2. ұзақ мерзімді активтер мен қорлардың шығуы, түсуі және орнын ауыстыру бойынша қозғалыс
2010 жылғы 3 тамыздағы № 393 мемлекеттік мекемелерде бухгалтерлік есеп жүргізу қағидалары.
Негізгі құралдардың шығуы Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлікті басқару саласындағы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Мемлекеттік мекеме өзіне бекітілген, қаржыландыру жоспары бойынша бөлінген қаражат есебінен сатып алынған активтерді өз бетінше іске асырмауға тиіс.
Орталық мемлекеттік органдар, оның ішінде олардың ведомстволары болып табылатын мемлекеттік мекемелердің мүлкін есептен шығару олардың шешімі бойынша, аумақтық мемлекеттік органдар болып табылатын мемлекеттік мекемелер – олардың жоғары тұрған мемлекеттік органдарымен келісу бойынша жүзеге асырылады.
Ұсынымдар:
Негізгі құралдар шығып қалған (есептен шығарылған) кезде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау мақсатында мемлекеттік органның балансынан негізгі құралдардың шығып қалуы жөніндегі заңдар мен қағидаларды зерделеу және сақтау қажет.
5.3. Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін талдау
Осы жұмыс шеңберінде ӘД-ға келіп түскен өтініштерге талдау жүргізілді. 2019 жылы қызметкерлердің іс - әрекеттеріне жеке және заңды тұлғалардан 39 шағым, 2020 жылы 128 өтініш келіп түсті.
Сонымен қатар, ӘД басшылығының жеке қабылдауында 2020 жылы 51 азамат, 2019 жылы 62 азамат қабылданды.
Өтініштердің басым бөлігі сот орындаушылары қызметінің бағыты бойынша келіп түседі.
ӘД тоқсан сайын жеке және заңды тұлғалардың өтініштеріне мониторинг жүргізіледі, оның қорытындысы бойынша кейіннен осындай жағдайларды болдырмау үшін бұзушылықтар мен кемшіліктер анықталады.
Сонымен қатар, Департаментте сенім телефоны (25-30-87) және Атқарушылық іс жүргізу мәселелері жөніндегі Колл-орталықтың телефоны (25-50-00) жұмыс істейді.
Департаменттің және аумақтық бөлімшелердің ғимараттарында азаматтардың өтініштеріне арналған жәшіктер орнатылған, департаменттің интернет-ресурсында консультациялар көрсету үшін қызметкерлердің нөмірлері көрсетілген.
Ұсынымдар:
- өтініш берушілермен кері байланыс орнату, қызметтік әдеп нормаларын сақтау арқылы қызметкерлердің іс-әрекеттеріне келіп түсетін шағымдар санын қысқарту бойынша жұмыс жүргізеді.
Жұмыс тобының жетекшісі: бөлім басшысы Д. Ибраева
Жұмыс тобы
жетекшесінің орынбасары: бөлімінің басшысы М. Бапенова
Жұмыс тобының мүшелері: бөлім басшысы Д. Багисова
бөлім басшысы Ж. Жакулина
бөлім басшысы М.Едрисов
бөлім басшысы С.Сайдалин
бөлім басшысының
м.а. А.Макиров
бас маман А.Ержанов