Соңғы жылдары сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті күшейту аясында бірқатар маңызды заңнамалық шаралар қабылданды.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы бастамалардың кезекті пакеті "сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және мемлекеттік қорғауға жататын адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы"2023 жылғы 3 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы шеңберінде іске асырылды.Қабылданған түзетулер сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы одан әрі жетілдіруге, оның ішінде сыбайлас жемқорлықтың алдын алудың жаңа құралдарын енгізу, құқықтық олқылықтарды жою арқылы бағытталған.
Қабылданған заңның негізгі новеллаларының бірі-шенеуніктердің негізсіз байыту жауапкершілігін енгізу. Заңда Қазақстанда енгізілген кірістер мен мүлікті жалпыға бірдей декларациялау шеңберінде салықтық әкімшілендірудің қолда бар құралдарын пайдалана отырып, шығыстардың кірістерден асып кетуі үшін жауапкершілік көзделген.Мәселен, егер есепті жылы сатып алынған мүліктің құны (жылжымайтын мүлік, көлік, заңды тұлғалардың жарғылық капиталындағы қатысу үлесі, бағалы қағаздар және ҰК 634-бабының 4-тармағында көрсетілген өзге де мүлік) осы мүлікті сатып алуға расталған кірістер сомасынан 1000 АЕК-тен асатын болса, the шенеунік немесе оның жұбайы (зайыбы) әкімшілік айыппұл түрінде әкімшілік жауапкершілікке тартылады.
Негізсіз байытқаны үшін жұмыстан шығарылған адамдардың арнайы есебін құқықтық статистика комитеті жүргізетін болады. ӘҚБтК-ге түзетулер енгізудің ерекше тәртібіне сәйкес әкімшілік жауапкершілікті енгізу бөлігіндегі түзетулер әзірлеушісі Әділет министрлігі болып табылатын "Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобасына енгізілгенін атап өткен жөн. Ағымдағы жылдың маусым айында заң жобасы Парламентке енгізілетін болады.
Заңнамалық өзгерістер мен толықтырулардың тағы бір маңызды блогы сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабарлаған адамдарды қорғау жүйесін қалыптастыруға бағытталған түзетулер болып табылады.Бұл ретте қолданыстағы заңнамада ақпарат берушілердің еңбек құқықтарын қорғау бойынша қандай да бір шаралар қамтылмаған. Бұл адамдар тәртіптік комиссияның немесе өзге алқалы органның ұсынымдарынсыз тәртіптік жауаптылыққа тартыла алмайды, лауазымынан босатыла алмайды немесе басқа лауазымға ауыстырыла алмайды.Бұл ретте мемлекеттік орган немесе ұйым алқалы органның отырысына қатысу үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің өкілін шақыруға міндетті болады.
Келісім комиссиялары бар ұйымдарда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсеткен қызметкер тарапы болып табылатын жеке еңбек дауы сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет өкілін міндетті түрде шақыра отырып қаралады.
Келісім немесе тәртіптік комиссияның шешімдерімен келіспеген жағдайда сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет қызметкердің құқықтары мен заңды мүдделерін бұзу туралы Жергілікті еңбек инспекциясы органына не прокуратураға хабарлама жібереді.
Еңбек кодексіне енгізілген түзетулерге сәйкес енді жұмыс беруші кандидатқа қатысты ҚСжАЕК ақпараттық жүйелері немесе "электрондық үкімет"веб-порталы арқылы сыбайлас жемқорлық қылмыс жасағаны туралы мәліметтерді өзі талап етуге тиіс.
Квазимемлекеттік сектор субъектісінің бір басқару органында (байқау кеңесінде, атқарушы органда) өзінің жақын туыстарымен, жұбайымен (зайыбымен) және туыстарымен лауазымдарға орналасуға тыйым салынды.
Жоғарыда аталған заңнамалық бастамаларды қолданысқа енгізу қоғамның жүргізіліп жатқан сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатқа сенімін арттырады, кірістерге шығыстардың сәйкестігін енгізілетін бақылаудың алдын алу әсері есебінен сыбайлас жемқорлықты азайтуды, мемлекет кепілдік берген қорғау шараларының болуына байланысты сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабардар ету деңгейін арттыруды қамтамасыз етеді.
Абай облысы Әділет департаменті
басшысының орынбасары, Әдеп жөніндегі уәкіл
Самашев Ж. К.