Абай облысындағы шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдаланудың қағидалары

Абай облысы әкімдігінің

2025 жылғы «___»_______

№_________ қаулысына

қосымша

 

 

Абай облысындағы шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдаланудың қағидалары

1-тарау. Жалпы ережелер

 

  1. Осы шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдаланудың қағидалары (бұдан әрі - Қағидалар) Қазақстан Республикасы Су кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 114-бабының 3-тармағына, «Ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдаланудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрінің м.а. 2025 жылғы 24 шілдедегі № 181-НҚ бұйрығына сәйкес әзірленген және шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді (бұдан әрі-Жүйелер) пайдалануды жүзеге асыру тәртібін айқындайды.
  2. Ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелер магистральдық, шаруашылықаралық және шаруашылықішілік болып бөлінеді.
  3. Мемлекетаралық, өңіраралық және ауданаралық маңызы бар магистральдық жүйелер мемлекеттік меншікте болады, шаруашылықаралық және шаруашылықішілік жүйелер жеке меншікте болуы мүмкін.
  4. Жүйелерді пайдаланудың негізгі мақсаты топырақ пен ауыл шаруашылығы дақылдарының нормативтік қажеттілігінің ерекшеліктерін ескере отырып, суармалы жерлердің мелиоративтік топырақ режимдерін реттеу үшін гидромелиорациялық жағдайлар жасау болып табылады.
  5. Осы Қағидаларда келесі негізгі ұғымдар пайдаланылады:

1) ағымдағы жөндеу - көтергіш элементтерді қоспағанда, жүйелер конструкциясының жекелеген элементтерін ауыстыруды немесе қалпына келтіруді көздейтін жұмыстар кешені;

2) жобалау ұйымы - объектіні (құрылысты) немесе жүйелерді жобалау жөніндегі мамандандырылған кәсіпорынды жобалаған кәсіпорын;

3) күрделі жөндеу - жүйелер конструкциясының көтергіш элементтерін ауыстыруды немесе қалпына келтіруді көздейтін жұмыстар кешені;

4) пайдалану - ол мақсаты бойынша пайдаланылатын, жарамды
күйде ұсталатын және құрылыс жобасында айқындалған Бастапқы параметрлерді сатып алғанға дейін қалпына келтірілетін жүйелердің өмірлік циклінің кезеңі;

5) пайдалану режимі - құрылыс жобасында айқындалатын немесе оларды пайдалану процесінде белгіленген параметрлері бар жүйелерді мақсаты бойынша пайдалану қарқындылығы;

6) пайдалану шарттары - оларды пайдалану кезінде жүйелерге әсер ететін факторлардың жиынтығы;

7) реконструкциялау - жаңа пайдалану режимі кезінде жүйелердің параметрлерін қалпына келтіру, жақсарту немесе олардың мақсатын өзгерту жөніндегі жұмыстар кешені;

8) су қорын қорғау және пайдалану саласындағы уәкілетті орган
(бұдан әрі - уәкілетті орган) - су қорын қорғау және пайдалану саласындағы басшылықты және салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган;

9) су объектісі - сарқынды сулардың жинақтауыштарын қоспағанда, шекаралары, табиғи немесе реттелетін су режимі бар сулардың құрлықтың табиғи немесе жасанды рельефтерінде не жер қойнауында тұрақты немесе уақытша шоғырлануы;

10) ирригация жүйелері - ауыл шаруашылығының өнімділігі мен құрғақшылыққа төзімділігін арттыру мақсатында ауыл шаруашылығы алқаптарын жасанды суаруға арналған инженерлік құрылыстардың, жабдықтар мен құрылғылардың жиынтығы;

11) коллекторлық - дренаждық жүйелер - суару массивінен тыс олардың артық көлемін бұру жолымен жер асты суларының деңгейін төмендетуге арналған дренаждық жүйелер;

12) техникалық жай - күйі-пайдалану процесінде өзгеріске ұшыраған, белгілі бір уақытта бақылаулармен белгіленген белгілермен сипатталатын жүйелер параметрлерінің жиынтығы;

13) техникалық қызмет көрсету - жүйелерді мақсатына қарай пайдалану үшін олардың жарамдылығы мен жұмысқа қабілеттілігін қолдау жөніндегі жұмыстардың күнделікті кешені (реттеу, майлау, болтты қосылыстарды бекіту, арнаның түбін және еңістерін өсуден және шөгуден жергілікті тазалау,
сондай-ақ су шығарғыштарды, суды есепке алуға арналған құрылғылар мен құралдарды, көпір құбырларын, арналық пайдалану құралдарын таза және жарамды ұстау жолдар мен жолақтар);

14) гидрометриялық пост - су объектілерінің режимі туралы жедел және ұзақ мерзімді деректерді алуды қамтамасыз ететін жер үсті суларын бақылау желісінің элементі.

  1. Жүйелерді пайдалануды жеке немесе заңды тұлғалар меншік, мүліктік жалдау (жалға алу) не сенімгерлік басқару құқығымен жүзеге асырады, бұл ретте пайдалану Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (бұдан әрі - меншік иесі) сәйкес тиісті шарттарда белгіленген өкілеттіктер шегінде жүзеге асырылады.

 

2 тарау. Ирригация жүйелерін пайдалану тәртібі

 

  1. Ирригациялықжүйелердіпайдаланупроцесіндекелесішарттардыңсақталуықамтамасыз етіледі:

1) арналардың, құбырлардың, сорғы станцияларының және тарату құрылыстарының техникалық жарамдылығы;

2) арналардың өсуін, толып кетуін, деформациялануын және жобалық өткізу қабілетінің жоғалуын болдырмау;

3) су беру кестесіне сәйкес бекітілген су режимін сақтау;

4) берілген және пайдаланылған су көлемдерінің жедел және дәйекті есебін ұйымдастыру;

5)сүзуге,ағызуғажәнеағып кетуге судыңжоғалуыназайту.

  1. Сумен жабдықтау кестесі келесіні ескере отырыпәзірленеді:

1) суармалы учаскелердің орналасу схемалары;

2) ирригациялық арналардың жобалық өткізу қабілеті;

3) егіс құрылымдары және суарудың агротехникалық нормалары;

4)суарутехникасыменсуаружүйесініңпайдалыәсер ету коэффициенттері(тиімділік).

  1. Суару жүйелерін реконструкциялау және күрделі жөндеу су беруді толық тоқтату үшін негіз болып табылмайды, арнада авариялық жағдай болған жағдайда барлық су пайдаланушыларды міндетті түрде хабардар ете отырып, су беруді ол жойылғанға дейін уақытша тоқтатуға болады.
  2. Гидрометриялықбекеттердіпайдаланужәне оларға қызмет көрсету жөніндегіфункцияларолардыңиелеріне жүктеледі.
  3. Гидрометриялықбекеттердіпайдаланупроцесінде:

1) Техникалық құжаттамаға сәйкес жабдықты тиісті түрде орнату және бекіту;

2) өлшеу аспаптарын үнемі тексеру, тазалау және калибрлеу;

3)бақылаужурналдарынданемесецифрлықплатформалардадеректердітіркеудіңсақталуы,дұрыстығыжәнекезеңділігі.

  1. Гидрометриялықжабдық істен шыққанжағдайдаменшікиесі Су ресурстарын қорғау және пайдалануды реттеу жөніндегі бассейндік су инспекциясын хабардар ете отырып, ақаулықтардыанықтағансәттенбастап
    2 (екі)күнтізбелік күнішіндеоның жұмысқа қабілеттілігінқалпына келтіру немесерезервтікесепке алу құралдарынорнату бойынша дереушаралар қабылдауы қажет.
  2. Суаружүйелерінетехникалыққызмет көрсету олардыңтиістіжағдайымен жұмыс істеуінқамтамасыз ету, жобалаупараметрлерінесәйкеспайдаланусипаттамаларынсақтаумақсатындажүзеге асырылады.
  3. Ирригациялықжүйелергетехникалыққызмет көрсету шеңберіндекелесі іс-шараларорындалады:

1) суару арналарын және жүйенің басқа элементтерін арамшөптерден, шөгінділерден, қоқыстардан және шламдардан тазарту;

2) қаптаманың, еңістердің, түбінің және су бөлу құрылыстарының бүлінген учаскелерін қалпына келтіру;

3) ысырмаларға, көтергіш механизмдерге, шлюздерге және басқа да реттеуші құрылғыларға техникалық қызмет көрсету бойынша профилактикалық жұмыстарды жүргізу;

4) металл элементтерді коррозияға қарсы өңдеуді және бояуды орындау;

5) жүйенің тиімділігіне әсер ететін ағып кетулерді, ағып кетулерді және өзге де ақауларды жою;

6) пайдалану жолдары мен бөлу жолақтарын тиісті жағдайда ұстау;

7) вегетациялық кезең аяқталғаннан кейін маусымдық консервациялау жөніндегі іс-шараларды жүргізу;

  1. Техникалыққызмет көрсету нәтижелеріпайдалануқұжаттамасына(техникалықбайқаужурналдары, орындалғанжұмыстарактілері, профилактикалық іс-шараларкестелері) енгізіледі.
  2. Меншік иесі қамтамасыз етеді:

1) сорғы қондырғыларының жұмысын тәулік бойы бақылау;

2) суды қосудың, ажыратудың және беруді реттеудің белгіленген режимін сақтау;

3) сорғы жабдығына регламенттік және жоспардан тыс тексерулер, ағымдағы және күрделі жөндеу жүргізу, оның ішінде станцияны маусымдық пайдалануға дайындау (көктемгі іске қосу, күзгі консервациялау);

4) электрмен жабдықтау, жылыту, дренаж, желдету және автоматика жүйелерін жарамды күйде ұстау;

5)негізгітораптарменагрегаттаррезервініңболуы.

  1. Сорғыстанцияларынпайдаланукезінде келесідегідей тәуекелдердіңалдын алу жәнежоюжөніндегі іс-шараларкөзделеді:

1) кенеттен электр қуаты өшкенде немесе су беру режимі бұзылғанда гидравликалық соққылар;

2) электр желілеріндегі қызып кету және қысқа тұйықталу;

3) сорғы бөлігінің су басуы;

4) торлардың, сүзгілердің және ысырма құрылғыларының бітелуі;

5)инциденттердітіркеужурналын жүргізу жәнеайдыңәронкүндігіндепрофилактикалықжұмыстаржүргізуқажет.

  1. Меншік иелері оқиғаларды тіркеу журналын жүргізіп, айдың әр онкүндігінде профилактикалық жұмыстар жүргізуі керек.
  2. Суару маусымы аяқталғаннан кейін сорғы станциясының консервациясы жүзеге асырылады, оның ішінде:

1) сорғылардан, құбырлардан және бекіту арматурасынан суды ағызу;

2) электр қуатын өшіру және тораптарды ағызу;

3)профилактикалықжұмыстарменжоспарлыревизия жүргізу.

  1. Сорғыстанциясынконсервациялаусуарумаусымындасуберуаяқталғаннанкейін10 (он)жұмыскүніішіндежүзеге асырылады.

Сорғы станциясын консервациялау нәтижелері бойынша орындалған
іс-шаралардың тізбесін көрсете отырып, жауапты мамандар (инженер, электрик, оператор) қол қойған акт жасалады;

Актсорғыстанциясыныңтехникалыққұжаттамасынақоса тіркеледі.

  1. Қысқыкезеңдежұмысістейтінстанцияларда:

1) үй-жайлар мен жабдықтарды жылу оқшаулау және жылыту шаралары;

2) мұздан, қардан, қоқыстан тазарту;

3) электрмен қоректендірудің және айдаудың авариялық схемаларын тексеру және дайындау.

 

 

 

3-тарау. Коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдалану тәртібі

 

  1. Коллекторлық-дренаждықжүйелердіпайдалану жер астысуларыныңдеңгейінреттеуге және дренаждықсулардыбұруарқылысуармалы жерлердің қайталаматұздану,батпақтанужәнетозупроцестерінболдырмауғабағытталған.
  2. Коллекторлық-дренаждықжүйелердіпайдаланукезінде:

1) тік дренаж ұңғымаларының, көлденең дренаждардың, коллекторлардың, су бұру арналарының, сорғы станциялары мен құрылыстарының техникалық жарамдылығы;

2) дренаж арқылы суармалы жер учаскесінен тыс артық ылғалды уақтылы алып тастау;

3) бітелуден, өсіп кетуден және лайланудан тазарту;

4) жер асты суларының нормативтік деңгейін ұстап тұру;

5)энергиямен қамтамасыз ету жәнеавтоматтандыружүйелерінің жұмыс істеуі.

  1. Тікдренаждыпайдалануболғанжағдайдажүзеге асырылады:

1) қашықтан мониторинг және басқару жүйелері;

2) сорылған суды есепке алу аспаптары;

3)әрбірұңғымағаарналғантехникалыққұжаттама.

  1. Коллекторлық-дренаждықжүйелергетехникалыққызмет көрсету дренаждықинфрақұрылымныңүздіксіз жұмыс істеуінқамтамасыз етуге, су басудың,топырақтыңқайталаматұздануыныңжәнесуармалыжерлердіңтозуыныңалдын алуға бағытталған.
  2. Коллекторлық-дренаждықжүйелерге қызмет көрсету мыналарды қамтиды:

1) дренаждарды, коллекторларды, су қабылдау және шығару құрылыстарын бітелулерден, шөгінділерден және өзге де шөгінділерден тазарту жөніндегі жұмыстарды жүргізу;

2) құбырлардың, қосылыстардың және жүйенің құрылымдық элементтерінің зақымдалған учаскелерін тексеру және жөндеу;

3) жер асты суларының деңгейін мониторингілеу және қажет болған жағдайда су бұру режимін түзету;

4)әртүрліклиматтықжағдайлардажүйеніңтұрақтыжұмысынқамтамасыз ету бойынша маусымдықпрофилактикалық іс-шаралардыорындау.

  1. Тікдренаждыпайдаланукезінде меншік иелерітехникалықпаспорттарды,тексеружәнеқызмет көрсету журналдарынқоса алғанда, әрбірдренаждықұңғыма бойынша техникалықжәнепайдалануқұжаттамасынжүргізудіқамтамасыз етеді.

 

Абай облысындағы шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдаланудың қағидалары
Дата публикации
16 августа 2025