Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес өз құқықтары мен бостандықтарын сотта қорғау әркімнің құқығы болып табылады.
Оны жүзеге асырудың бір жолы-сотқа талап қою Бастапқы талап қою аудандық және қалалық соттар деп аталатын бірінші сатыдағы соттарға жіберіледі
Жалпы ереже бойынша талап-арыздар жауапкердің тұрғылықты жері бойынша компаниялар жағдайында, компанияның орналасқан жері бойынша құрылтай құжаттарына немесе бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізілген мекенжайға сәйкес қойылады Талап арыздың нысаны, мазмұны, сондай-ақ оған қоса берілетін құжаттар ҚР АПК 148 және 149-баптарында жазылған.
Алдында көрсетілгендей талап арыз бірінші сатыдағы сотқа беріледі бұл ретте талап қою нысаны жазбаша немесе электрондық болуы мүмкін.
Өтінішті соттың кеңсесіне немесе пошта арқылы жеке өзі жіберуге болады
Талап арыздың электрондық нысаны ҚР Жоғарғы сотының сайтында орналасқан "Сот кабинеті" порталы арқылы беріледі (https://office.sud.kz). Онлайн қызметті қалай пайдалануға болады "Сот кабинеті" сервисіне кіру; Өтініштің электрондық нысанын толтыру; Қызмет көрсеткені үшін мемлекеттік баж төленгені туралы түбіртектің сканер-көшірмесі қоса беріледі; Өтінішке қажетті құжаттарды тіркеңіз; ЭЦҚ-ға қол қою (электрондық цифрлық қолтаңба) және жіберу. Заңды тұлғадан талап арыз берген кезде заңды тұлғаның есептік жазбасымен (БСН арқылы) авторизациялануы, содан кейін талапкер туралы деректер жолында талапкер болып табылатын заңды тұлғаның барлық деректемелерін толтыру қажет.
Талап арыз, оның нысанына қарамастан, мыналарға нұсқауды қамтуға тиіс:
1) талап арыз берілетін соттың атауы;
2) талапкердің ТАӘ, оның туған күні тұрғылықты жері ЖСН, ал егер талапкер заңды тұлға болып табылса, онда оның толық атауы мен БСН, оның банктік деректемелері мен мекенжайы көрсетіледі
3) жауапкердің ТАӘ, оның тұрғылықты жері ЖСН (егер белгілі болса), егер жауапкер заңды тұлға болып табылса, онда оның толық атауы, орналасқан жері, банктік деректемелері және БСН;
4) өтініште азаматтың құқықтары мен бостандықтарын немесе талапкердің заңды мүдделерін бұзу немесе бұзу қаупінің мәні және талапкердің талаптары көрсетілуге тиіс;
5) талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайлар сондай-ақ осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелердің мазмұны;
6) егер бұл заңда белгіленген немесе шартта көзделген болса, жауапкерге жүгінудің сотқа дейінгі тәртібінің сақталуы туралы мәліметтер;
7) Егер талап қою бағалауға жататын болса, талап қою бағасы, сондай-ақ өндіріп алынатын немесе дауланатын ақша сомаларын есептеу;
8) талап арызға қоса берілетін құжаттардың тізбесі. Талап қою арызына талапкер қол қоюға тиіс, ал электрондық талап қою жағдайында ол талапкердің немесе оның өкілінің электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылады
Талап арызға мынадай құжаттар қоса беріледі:
1) жауапкерге немесе оның өкіліне, үшінші тұлғаларға талап арыздың және оған қоса берілген құжаттардың көшірмелерін жіберуді растайтын құжат;
2) мемлекеттік баждың төленгенін растайтын құжат. Мемлекеттік баж сомасын ҚР Салық кодексінің 610-бабынан табуға болады.
3) сенімхат немесе өкілдің өкілеттігін куәландыратын өзге де құжат;
4) талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар. Мысалы, сізге сатып алу-сату шарты бойынша барлық соманы төлемеген болсаңыз, онда талапқа шарттың көшірмесін және барлық соманы төлемеген дәлелдерді қоса беру қажет;
5) егер бұл тәртіп заңда белгіленген немесе шартта көзделген болса, дауды реттеудің сотқа дейінгі тәртібінің сақталуын растайтын құжаттар. Осыған ұқсас құжат талапкердің жауапкерге ертерек жіберген шағым хаты болуы мүмкін;
6) Егер дәлелдемелер жауапкерде немесе үшінші тұлғада болса, талапкердің дәлелдемелерді талап ету туралы өтінішхаты;
7) Егер заңды тұлға талап қойса, Жарғының, мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің немесе анықтаманың көшірмелері.
Содан кейін іс осы Сот судьяларының біріне айқындалады, ол талап арыз келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде оны сот ісін жүргізуге қабылдау туралы мәселені шешеді. Бұл ретте, сот ҚР АПК-нің 151-бабында көзделген жағдайларда талап қою арызын қабылдаудан бас тарта алады, сондай-ақ ҚР АПК-нің 152-бабында көзделген жағдайларда талап қою арызын қайтарып бере алады