Уақыт белдеуін өзгерту не үшін қажет
Қазақстанда еліміздің барлық аумағында 1 наурыздан бастап бірыңғай уақыт белдеуі енгізіледі. Бұл шешім бастапқыда көптеген пікірталас тудырды, бірақ адам денсаулығы үшін биологиялық дұрыс уақыт белдеуі өте маңызды.
Адам ағзасы тәулік бойы гормондардың әсеріне ұшырайды және іс жүзінде сергу, ұйқы, белсенділік, стресс, қалпына келтіру процестері және жалпы организмнің жұмысы гормондардың түзілу уақыты мен деңгейіне тікелей байланысты.
Гормондар түзілуінің тәуліктік циклі организмінің тәуліктік ырғақтарымен реттеледі, олар өз кезегінде табиғи, күн уақытымен басталады және синхрондалады. Бұл процесс басқа сыртқы факторларға бағынбайды.
Гормондардың әсерінен организмнің уақтылы қалпына келуі, ұйқының сапасы, ояту және сергу кезеңдері, ақыл-ой белсенділігі, барлық осы процестер белгілі бір гормондардың деңгейімен жақсы реттеледі және оның қатаң режимі мен циклі бар. Сондықтан физиологиялық функциялардың күнделікті ырғағы тұрақты.
Біздің әрқайсымыз мидың гипоталамус деп аталатын бөлігі басқаратын организмдегі биологиялық сағаттың рөлі қаншалықты маңызды екенін білеміз. Гипоталамус көру нервтерінен жарық пен қараңғылықтың өзгеруіне қатысты тікелей ақпарат алады және тәуліктік ырғақтың негізгі реттеушісі – мелатонин гормонын шығаруға жауап береді.
Мелатонин, басқаша айтқанда - ұйқы гормоны - бұл біздің ішкі биологиялық сағаттарымызды іске қосу серіппесі. Ол басқа гормондардың (өсу гормоны, пролактин, кортизол) бөлінуін белсенді етеді немесе тежейді.
Өсу гормоны балалық және жасөспірімдік кезеңдегі дененің өсу процестерін анықтайды. Ересек кезеңде ол минералды заттардың, майдың, көмірсулардың, ақуыз алмасуының маңыздылығына ие болады, қалқанша безі гормондарының бөлінуін, жүрек, бүйрек функцияларын, психологиялық жағдайды реттейді. Таңертең мелатонин концентрациясы төмендегеннен кейін кортизол көбірек болады, ол дене мен ақыл-ойды алдағы күннің белсенділігіне дайындайды (қан тамырларының тонусын жоғарылатады және бұл қысымның жоғарылауына әкеледі, жүректің жұмысын тездетеді, метаболизмді ынталандырады және т.б.).
Қысқа мерзімде режимнің бұзылуы көбінесе иммунитеттің төмендеуі, қатты шаршау, ақыл-ой белсенділігі мен есте сақтау қабілетінің төмендеуі және басқа да көптеген салдарлар туғызады.
Ұзақ уақыт бойы табиғи емес уақыт белдеуінде болуға дене әрине бейімделеді, бірақ оның денсаулыққа ауыр зардаптары бар.
Сондықтан сағаттық уақытқа жақын уақытты іс жүзінде қолдану ақылға қонымды және ең алдымен жас ұрпақтың денсаулығы үшін қажет.
Дереккөз: ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің ақпараттық ресурсы
УАҚЫТ БЕЛДЕУІНІҢ ӨЗГЕРУІ ДЕНСАУЛЫҚҚА ҚАЛАЙ ӘСЕР ЕТЕДІ? (www.gov.kz)