Қазақстанда әкімшілік-аумақтық құрылым туралы Конституциялық заң қабылданады

ҚР ҰЭМ "Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы"ҚР Конституциялық заңының жобасына реттеуші саясаттың консультативтік құжатын дайындады.

Құжатта Конституцияның жаңа редакциясында Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылымы Конституциялық заңмен белгіленетіні көзделгені айтылған.

Осыған байланысты "Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы"ҚР Конституциялық заңының жобасын әзірлеу қажет. Қолданыстағы "Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы" Заң 1993 жылы қабылданды және жетілдіруді талап етеді.

Конституциялық заң деңгейінде әкімшілік-аумақтық құрылым нормаларын бекіту мемлекеттің аумақтық ұйымының тұрақтылығын қамтамасыз етеді, әкімшілік бірліктер мәртебесінің ерікті өзгеруін болдырмайды және мемлекеттік және жергілікті басқару органдарының қызметі үшін тұрақты құқықтық негіз қалыптастырады деп көзделеді.

Конституциялық заң шеңберінде мынадай нормалар реттелетін болады:

1. Әкімшілік-аумақтық бірліктерге қатысты қолданылатын негізгі ұғымдарды бекіту:

әкімшілік-аумақтық бірлік, елді мекен, әкімшілік-аумақтық бірлік шекарасы, өңір, облыс, аудан, қала, Республикалық маңызы бар қала, облыстық маңызы бар қала, аудандық маңызы бар қала, кент, ауылдық округ, оқшауланған елді мекендер, Қаладағы аудан және т. б.

2. Конституциялық заңның кіріспесін, негізгі мақсаттары мен міндеттерін, қағидаттарын айқындау.

3. Әкімшілік-аумақтық бірліктер мен елді мекендердің санаттарын нақтылау.

4. Геодезия, картография және кеңістіктік деректер саласындағы уәкілетті органның, сондай-ақ әкімшілік-аумақтық бірліктерді және олардың шекараларын есепке алу және тіркеу жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың функцияларын айқындау, оларды әкімшілік-аумақтық бірліктердің бірыңғай мемлекеттік цифрлық тізілімі арқылы есептік деректерден алып тастау.

5. Бекітілген Бас жоспар немесе осы елді мекенді дамыту және салу схемасы (оңайлатылған Бас жоспар) негізінде елді мекендердің шекараларын белгілеу және өзгерту.

6. Облыстық және аудандық атқарушы органдардың әкімшілік-аумақтық бірліктер мен олардың шекараларын есепке алу мен тіркеуді жүргізу жөніндегі өкілеттіктерін айқындау, сондай-ақ оларды әкімшілік-аумақтық бірліктердің бірыңғай мемлекеттік цифрлық тізілімі және мекенжайлар туралы мәліметтерді жасауға, жинақтауға, өңдеуге арналған ақпараттық жүйе арқылы есептік деректерден алып тастау.

7. Әкімшілік-аумақтық бірліктердің жаңа шекараларын, басқа да географиялық деректерді көрсете отырып, "мемлекеттік санақ жүйесіндегі шекаралардың координаттық сипаттамасы бар карта" ұғымын әкімшілік-аумақтық орналастыру мәселелерін шешу үшін қажетті құжаттар мен материалдар тізбесіне енгізу.

Сонымен қатар, әкімшілік-аумақтық құрылыстың жекелеген нормалары ағымдағы заңнама деңгейінде жеткілікті түрде реттелгені атап өтілді. Келесі ағымдағы нормалар оларды іс жүзінде қолданудың құқықтық негізін қамтамасыз етеді.

Әкімшілік-аумақтық бірліктерді құру, тарату, олардың шекараларын белгілеу және өзгерту, олардың атаулары мен атауларын өзгерту туралы шешім қабылдайтын органдардың функциялары.
Әкімшілік-аумақтық бірліктерді және өзге де елді мекендерді атауға және олардың атауын өзгертуге байланысты шығыстарды айқындау.
Ономастикалық комиссиялардың функциялары.
Президенттің, Үкіметтің, облыстық, аудандық, қалалық өкілді және атқарушы органдардың өкілеттіктері, сондай-ақ аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ әкімінің өкілеттіктері.
Әкімшілік-аумақтық бірліктердің, елді мекендердің құрамдас бөліктерінің санаты өзгерген, атауы және атауы өзгерген, сондай-ақ олардың атауының транскрипциясы нақтыланған және өзгертілген кезде тиісті аумақ халқының пікірін есепке алуды белгілеу.
Әкімшілік-аумақтық бірліктер санаттарын өзгерту тәртібін айқындау.
Өңірлік деңгейлерде және өңір шегінде әкімшілік-аумақтық орналастыру мәселелерін шешу үшін қажетті құжаттар мен материалдардың тізбесін бекіту.

Жоғарыда аталған нормаларды "Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы" Конституциялық заң шеңберінде енгізу 2026 жылы жоспарланып отыр.