Әлемдік туристік рейтингте Қазақстан 28 сатыға көтерілді
Қазақстан өңірдің туристік картасындағы өз позициясын нығайтуды жалғастыруда. Соңғы жылдары сала тұрақты дамуды көрсетіп келеді, ал туристік белсенділік көрсеткіштері негізгі бағыттардың барлығы бойынша дерлік өсуде. Бұған дейін біз 2025 жылдың қорытындысы бойынша елімізде туристік индустрияның айтарлықтай өскенін атап өткен болатынбыз, ал биылғы жыл бұл оң үрдістің сақталып отырғанын тағы да дәлелдеп отыр.
Соңғы мәліметтерге сәйкес, 2026 жылдың қаңтар-наурыз айларында Қазақстандағы орналастыру орындары шамамен 2 миллион адамға қызмет көрсетті. Көрсетілген қызметтердің көлемі 69 млрд теңгеден асып, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 14 пайызға артты. Қызметтердің нақты көлем индексі 104,5 пайызды құрады, бұл тек бағаның өсуін ғана емес, туристік белсенділіктің нақты артқанын да көрсетеді.
Ішкі туризмнің даму қарқыны ерекше назар аударуға тұрарлық. Биылғы жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша ел ішіндегі орналастыру орындарының қызметін пайдаланған қазақстандықтардың саны 3,6 пайызға өсті. Бұл көрсеткіш азаматтардың Қазақстан аумағында саяхаттауға деген қызығушылығының артып келе жатқанын білдіреді. Ішкі туризмнің өсуі халықтың қозғалыс белсенділігінің артуын ғана емес, туристік инфрақұрылымның біртіндеп жақсарып келе жатқанын, қызмет түрлерінің кеңейгенін және отандық туристік бағыттардың тартымдылығының күшейгенін көрсетеді. Нәтижесінде ішкі туризм өңірлердің экономикалық белсенділігін арттырып, жаңа жұмыс орындарын құруға және шағын әрі орта бизнестің дамуын қолдауға ықпал ететін саланың негізгі қозғаушы күштерінің біріне айналып отыр.
Өңірлер бөлінісінде келушілер саны бойынша көшбасшылықты дәстүрлі түрде Алматы қаласы сақтап отыр. Биылғы жылдың қаңтар-наурыз айларында мұнда 472,9 мың адамға қызмет көрсетілген. Екінші орында Астана қаласы орналасса (352,2 мың адам), үздік үштікті Ақмола облысы түйіндеді (161,1 мың адам).
Курорттық бағыттарға деген қызығушылықтың айтарлықтай жоғары екенін де атап өткен жөн. 2026 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша қызмет көрсетілген келушілердің шамамен 40 пайызы курорттық аймақтарға тиесілі болды. Абсолюттік көрсеткіште бұл 800 мыңнан астам адамды құрайды. Бұл демалыс және сауықтыру туризмінің сала үшін маңыздылығын және ел ішінде демалуға деген жоғары сұранысты дәлелдейді.
Мұндай оң үрдіс Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тұрақты түрде көтеріп жүрген бастамаларына толық сәйкес келеді. Мемлекет басшысы бұл мәселеге бірнеше рет тоқталып, әсіресе 2025 жылдың күзіндегі Қазақстан халқына Жолдауында Алматы туристік кластерін ерекше атап өтіп, жалпы туризм саласын дамытудың маңыздылығына назар аударған болатын.
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес туристік инфрақұрылымды дамыту бағытында да оң өзгерістер байқалуда. Жыл сайын қонақ үйлердің, демалыс орындарының және басқа да орналастыру нысандарының саны артып келеді. Сонымен қатар салада еңбек ететін қызметкерлердің саны да өсуде.
Бүгінде Қазақстанда 4,5 мыңнан астам орналастыру орны жұмыс істейді. Бұл нысандарда шамамен 31 мың адам еңбек етеді.
Салыстыру үшін айтсақ, үш жыл бұрын елімізде 3,8 мың орналастыру нысаны болған, ал саладағы жұмыскерлер саны шамамен 28 мың адамды құраған. Осылайша осы кезең ішінде орналастыру орындарының саны 17 пайызға, ал жұмыспен қамтылғандар саны 12 пайызға артты. Бұл туристік инфрақұрылымның кеңейіп келе жатқанын және саланың ел экономикасына қосатын үлесінің ұлғайып отырғанын көрсетеді.
Туризм саласының Қазақстан экономикасына қосып отырған үлесі артып келеді, ал оның ел үшін маңызы жылдан жылға күшейіп келеді. Бүгінде туризм тек демалыс пен ойын-сауық саласы ретінде ғана қарастырылмайды. Ол табыс әкелетін, жаңа жұмыс орындарын құратын және өңірлердің дамуына серпін беретін экономиканың толыққанды секторына айналып отыр.
2025 жылдың қорытындысы бойынша туризмнің Қазақстан экономикасына қосқан үлесі 5 трлн теңгеге жетті, ал саланың жалпы ішкі өнімдегі үлесі 3,1 пайызды құрады. Сонымен қатар бүгінде туристік салада 600 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылған, бұл ел экономикасындағы жалпы жұмыспен қамтылғандардың шамамен 7 пайызына тең. Бұл туралы Үкімет отырысында ҚР Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов мәлімдеді.
Туризм саласы валюталық түсімдердің артуына да елеулі үлес қосуда. Министрдің айтуынша, Қазақстанға келген шетелдік туристердің шығыстары 2,9 млрд АҚШ долларын құрады. Сонымен қатар туристік қызметтен түскен салық түсімдері 18 пайызға өсіп, 630 млрд теңгеге жетті. Нәтижесінде туризмнің жалпы салық түсімдеріндегі үлесі 2 пайызға дейін ұлғайды.
Мұндай нәтижелер соңғы жылдары саланы дамыту бойынша жүргізіліп жатқан жүйелі жұмыстың жемісі болып табылады. Мемлекет пен жеке сектор туристік инфрақұрылымға, көлік қолжетімділігін арттыруға, қызмет көрсету сапасын жақсартуға және еліміздің туристік әлеуетін халықаралық деңгейде ілгерілетуге белсенді инвестиция салып келеді.
2025 жылы туризм саласына тартылған инвестиция көлемі алдыңғы жылмен салыстырғанда 33 пайызға өсіп, 1,3 трлн теңгеге жетті. Сонымен қатар «мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістік» бағыты бойынша мемлекеттік бюджет шығыстары 1,2 трлн теңгені құрап, тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең жоғары көрсеткіштердің біріне айналды.
Заңнамалық базаны жетілдіруге де ерекше көңіл бөлінуде. 2026 жылдың наурыз айында туристік саланы одан әрі дамытуға бағытталған заңдарға бірқатар өзгерістер қабылданды.
Атап айтқанда, туристік автобустар үшін «жасыл дәліз» тетігі енгізілуде. Бұл ұйымдасқан туристік топтардың мемлекеттік шекарадан өту уақытын едәуір қысқартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар заңнамалық деңгейде визит-орталықтар ұғымы бекітіліп, оларды құру және жұмыс істеу талаптары айқындалды. Сондай-ақ гидтердің, экскурсия жүргізушілерінің және туризм нұсқаушыларының қызметіне бірыңғай ережелер бекітілетін болады. Бұл туристік қызметтердің сапасын арттыруға ықпал етеді.
Өзгерістердің жеке бір бағыты балалар және экологиялық туризмді дамытуға арналған. Енді 18 жасқа дейінгі балалар үшін еліміздің ұлттық парктеріне кіру тегін болады. Бұл шара жастар арасында ішкі туризмді насихаттауға, табиғи көрікті жерлердің қолжетімділігін арттыруға және өскелең ұрпақтың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға бағытталған.
Жалпы алғанда, саланы дамыту жұмыстары Қазақстан Республикасының туристік саласын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы аясында жүзеге асырылып келеді.
Негізгі бағыттардың бірі – шетелдік туристерді тарту. Осы мақсатта визалық режимді ырықтандыру, халықаралық әуе қатынасын кеңейту және еліміздің туристік әлеуетін шетелдік нарықтарда ілгерілету жұмыстары жүргізілуде.
Қазіргі таңда Қазақстанда 84 мемлекеттің азаматтары үшін визасыз режим қолданылады, ал электрондық виза жүйесі әлемнің 102 елінің азаматтарына қолжетімді. Сонымен қатар еліміздің көлік қолжетімділігі де айтарлықтай кеңеюде. Қазақстан 30 мемлекетпен халықаралық әуе қатынасын орнатқан. Бүгінде аптасына 626 халықаралық рейс орындалып, 135 халықаралық бағыт бойынша тұрақты әуе қатынасы жүзеге асырылады.
Сонымен қатар туристік инфрақұрылымды дамыту жалғасуда. Тек 2025 жылдың өзінде елімізде жалпы құны 167,4 млрд теңгені құрайтын 96 инфрақұрылымдық жоба іске асырылды. Бұдан бөлек, туризм саласын мемлекеттік қолдау шараларына шамамен 7 млрд теңге бөлінді. Мұндай көлемдегі қаржыландыру туризмнің мемлекеттің экономикалық саясатындағы басым бағыттардың бірі екенін көрсетеді.
Осылайша, мемлекеттің дәйекті саясаты, ауқымды инфрақұрылымдық жобалар және еліміздің ішкі әрі шетелдік туристер үшін тартымдылығын арттыруға бағытталған шаралар саланың одан әрі дамуына берік негіз қалыптастырып отыр. Егер қазіргі даму қарқыны сақталатын болса, туризм алдағы жылдары Қазақстан экономикасына қосатын үлесін едәуір арттырып, өңірлік өсімнің негізгі қозғаушы күштерінің біріне айналады.
Қазақстанның туристік саласындағы оң өзгерістер тек ішкі көрсеткіштерден ғана емес, туристік ағын, инвестиция көлемі мен табыстың артуынан ғана емес, елдің жаһандық деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігін бағалайтын халықаралық рейтингтерден де көрініс тауып отыр.
Осындай негізгі көрсеткіштердің бірі – Дүниежүзілік экономикалық форум жариялайтын Travel & Tourism Development Index (Саяхат және туризмді дамыту индексі). Бұл индекс туристік инфрақұрылымның даму деңгейін, саланың инвестициялық тартымдылығын және елдің туризмді тұрақты дамытуға дайындығын бағалайды.
Бұл рейтингтегі Қазақстанның көрсеткіші тұрақты өсімді байқатады. Егер 2019 жылы еліміз 3,7 балмен 80-орында болса, 2021 жылы 66-орынға көтерілді, ал 2024 жылдың қорытындысында 4,1 балмен 52-орынға тұрақтады. Осылайша бес жылдың ішінде Қазақстан 28 сатыға жоғарылап, өңірдегі ең жоғары өсім көрсеткен мемлекеттердің біріне айналды. Сонымен қатар бірқатар көрсеткіштер бойынша еліміз танымал туристік бағыттарды да басып озып, әлемдік туристік нарықтағы позициясын күшейтіп келеді.
Жалпы алғанда, халықаралық рейтингтер Қазақстанның Орталық Азиядағы ең перспективалы туристік бағыттардың бірі ретіндегі мәртебесін біртіндеп нығайтып келе жатқанын көрсетеді.
Қазақстанның оң даму қарқынын U.S. News & World Report рейтингінің «Туризм және мәдениет» санаты да растайды. Бұл рейтингте Қазақстан 2025 жылы 73-орынға көтеріліп, үш жылдың ішінде өз көрсеткішін 11 сатыға жақсартты. Бұл рейтингке әлемнің шамамен 100 мемлекеті ғана енгізілетінін ескерсек, Қазақстанның оған енуінің өзі маңызды жетістік болып саналады.
Сонымен бірге Қазақстан басқа мемлекеттермен салыстырғанда да өз позициясын жақсартты. Егер бұған дейін республика өңірдегі бірқатар мемлекеттерден, соның ішінде Өзбекстаннан кейін тұрған болса, 2025 жылғы рейтингте Қазақстан көрші елден жеті сатыға озып шықты. Сондай-ақ еліміз Катар, Бахрейн, Тунис және Вьетнам сияқты мемлекеттерді де басып озды.
Осылайша, халықаралық рейтингтердегі оң өзгерістер Қазақстанның туристік саласының тек сандық емес, сапалық тұрғыдан да дамып келе жатқанын дәлелдейді. Дүниежүзілік экономикалық форум индексіндегі тұрақты өсім мен U.S. News & World Report рейтингіндегі жоғарылау инфрақұрылымның жетілдірілуі, қызмет көрсету сапасының артуы және инвестициялық тартымдылықтың күшеюі сияқты жүйелі өзгерістердің нәтижесі болып табылады. Мұның барлығы Қазақстанның халықаралық туристік нарықтағы бәсекеге қабілетті туристік бағыт ретіндегі мәртебесін нығайтып, әлемдік туризмдегі орнын жылдан-жылға күшейтіп келе жатқанын көрсетеді.