Жеті жыл сенімді жасампаз көшбасшылық
Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігінің жеті жылы Қазақстан дамуының әлеуметтік-экономикалық және саяси үлгісін терең әрі дәйекті түрде трансформациялау кезеңіне айналды. Бұл жылдар күрделі жаһандық контекске - пандемияға, әлемдік экономиканың баяулауына, инфляциялық және логистикалық күйзеліске, геосаяси турбуленттікке, сондай-ақ өткен онжылдықтарда қалыптасқан ішкі экономикалық және саяси теңгерімсіздіктерді жою қажеттігіне келді.
Президент объективті қиындықтарға қарамастан тұрақтылықты қамтамасыз етіп, елді сенімді өсу траекториясына шығара алды.
Көптеген сын-қатерлерге жауап мемлекеттің ұзақ мерзімді тұрақтылығына бағытталған терең реформалар болды. Президент Тоқаев популизмге ұшырамайды, қысқа мерзімді нәтижелерді қуғындамайды. Мемлекет басшысы азаматтардың әл-ауқатының өсуін, экономикалық және саяси тұрақтылықты қамтамасыз ететін ел дамуының берік іргетасын қалыптастырумен айналысады.
Нәтижелер анық. 2025 жылы әлемдік экономиканың өсімі 3,3% -ды құрады, ал Қазақстанда ЖІӨ 6,5% -ға ұлғайды.
Экономиканың құрылымы өзгерді. Егер бұрын ЖІӨ динамикасы көбінесе сыртқы шикізат конъюнктурасымен айқындалса, бүгінде Мемлекет басшысының жүйелі шешімдерінің арқасында өсім шикізаттық емес секторлар мен ішкі сұраныспен қамтамасыз етіледі.
Мәселен, экономиканың өсуіне өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, сауда, көлік және қызмет көрсету секторы негізгі үлес қосты.
Номиналды ЖІӨ жеті жыл ішінде 1,7 есе өсті: 2019 жылғы $181,7 млрд-тан 2025 жылы $305,9 млрд-қа дейін. Жан басына шаққандағы ЖІӨ 2019 жылғы $9,8 мыңнан 2025 жылдың қорытындысы бойынша $15 мыңға дейін өсіп келеді.
Өңдеу өнеркәсібінің көлемі жеті жыл ішінде 2,5 еседен астам өсті - 2019 жылғы 11,5 трлн теңгеден 2025 жылы 30,63 трлн теңгеге дейін. ЖІӨ-дегі өңдеуші өнеркәсіптің үлесі 11,4% -дан 12,7% -ға дейін өсті, ал өндіруші сектордың үлесі 14,5% -дан 12% -ға дейін қысқарды.
Бұл сандардың артында ондаған ірі зауыттар, мыңдаған жұмыс орындары тұр. Қостанай облысында KIA автомобильдерін және шойын құю зауыттары іске қосылды Қарағанды облысында тұрмыстық техника мен автомобиль шиналарын, Атырау облысында - полипропилен өндірісі, Алматы облысында - вольфрам концентратының өндірісі, Павлодар облысында - темір жол техникасына арналған компоненттер өндірісі, Шымкентте - алюминий қаптама өндірісі, бағалы металдарды қайта өңдеу және т.б.
Ел экономикасының өсу драйверінің қатарында - сенімді оң серпінді көрсететін құрылыс секторы бар. Тек 2025 жылы 20 млн шаршы метрден астам тұрғын үй пайдалануға берілді. Бұл көлемдер екі облыс орталығы - Павлодар мен Қостанайдың жиынтық тұрғын үй қорынан асып түседі.
ХВҚ деректері бойынша Қазақстан әлемдегі ірі 50 экономиканың қатарына, сондай-ақ экономикалық өсімнің орташа жылдық қарқыны бойынша көшбасшылардың бестігіне кірді. World Competitiveness Ranking деректері бойынша әлемдік бәсекеге қабілеттілік рейтингісінде Қазақстан 34-орынды иеленді. Бұл елдің инвестициялық және іскерлік тартымдылығының нығаюын растайды.
Экономика «біртұтас» болудан қалды: өндіруші сектордағы уақытша ауытқулар енді макроэкономикалық сілкіністерге айналмайды, бұл дамудың неғұрлым жетілген және теңгерімді моделіне көшуді көрсетеді.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың инвестициялық саясаты экономиканы трансформациялаудың негізгі құралдарының біріне айналды.
Жеті жыл ішінде негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 12,6 трлн теңгеден 22,7 трлн теңгеге дейін өсті. Бұл ретте олардың құрылымы айтарлықтай өзгерді: қаражаттың негізгі ағыны өңдеуші өнеркәсіпке, инфрақұрылымға, энергетикаға, логистикаға және агроөнеркәсіптік кешенге бағытталады.
АӨК дамыту азық-түлік қауіпсіздігі, саланы жаңғырту, экспорттық әлеуетті арттыру және ауыл тұрғындарының өмір сүру деңгейін арттыру өзара байланысты стратегиялық басымдық болып қала береді.
Суармалы егіншілік пен инфрақұрылымды дамытуға ерекше көңіл бөлінеді: таяу перспективада 2,5 млн гектарға жететін суару алаңдарын кеңейту жалғасуда.
Ирригациялық жүйелер, элеваторлар, қайта өңдеу қуаттары мен логистикалық тізбектер жаңғыртылуда. Мал шаруашылығын және ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеуді қолдау күшейтілуде, бұл қосылған құны жоғары өнім шығаруды ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Ауыл шаруашылығы өнімінің жалпы өндірісі жеті жылда 2 есеге жуық өсті - 2019 жылғы 5,2 трлн теңгеден 2025 жылы 9,8 трлн теңгеге дейін; азық-түлік өндірісінің көлемі 1,7 трлн теңгеден 3,9 трлн теңгеге дейін ұлғайды.
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес саланы қолдау көлемі жылына бір триллион теңгеге дейін жеткізілді, ал ауыл шаруашылығы өндірушілеріне қаражат бөлу енді алдын ала жүзеге асырылуда.
Осының арқасында ауыл шаруашылығы жұмыстарының сапасы едәуір жақсарды, ал фермерлер жыл сайын бізді жоғары өніммен қамтамасыз етеді.