Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша сұрақ - жауап

1. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша қандай өзгерістер енгізілді?

2026 жылғы 7 сәуірдегі № 277-VIII Заңымен Еңбек кодексіне өзгерістер енгізілді. Енгізілген өзгерістерге сәйкес жазатайым оқиғаны тергеп-тексеру комиссиясының жұмысына жұмыскердің немесе оның жұбайының (зайыбының), жақын туыстарының өтініші бойынша адвокат немесе заң консультанты дауыс беру құқығынсыз қатыса алады. Сондай-ақ, комиссия зардап шеккен адамның өрескел абайсыздығы зиянның туындауына немесе ұлғаюына себеп болғанын анықтаса, оның кінә дәрежесін 25 пайыздан асырмай белгілейді.

2.Жұмыс беруші қызметкерлерді жазатайым оқиғадан сақтандыру шартын жасасу керек пе?

Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 182-бабына сәйкес, жұмыс беруші қызметкерлерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шартын жасауға міндетті.

Міндетті сақтандыру шарты жұмыс беруші мен сақтандыру ұйымы арасында қызметкердің пайдасына жазбаша түрде жасалады. Сақтандыру жағдайы орын алған кезде сақтандыру төлемдері тікелей қызметкерге немесе оның асырауындағы адамдарға төленеді.

Міндетті сақтандыру шартын жасамағаны үшін Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 230-бабына сәйкес әкімшілік жауапкершілік көзделген.

3. Қызметкер өміріне қауіп төнген жағдайда жұмыс орнында жұмысын жалғастырудан бас тартуға құқылы ма?

Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 22 бабына сәйкес, жұмыскер өзінің денсаулығына немесе өміріне қауіп төндіретін ахуал туындаған кезде, бұл туралы тікелей басшының немесе жұмыс берушінің өкілін хабардар ете отырып, жұмысты орындаудан бас тартуға құқылы.

4. Жұмыс беруші еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша қандай негізгі міндеттерді орындауға тиіс?

Жұмыс беруші қызметкерлерді еңбек қауіпсіздігі бойынша оқытуға және білімін тексеруге, қауіпсіз еңбек жағдайларын жасауға, арнайы киіммен және қорғаныс құралдарымен қамтамасыз етуге, жазатайым оқиғаларды есепке алып, тергеп-тексеруге, өндірістік объектілерді аттестаттауға, қызметкерлерді міндетті медициналық тексеруден өткізуге, жазатайым оқиғалардан сақтандыруға, мемлекеттік еңбек инспекторларының нұсқамаларын орындауға және еңбекті қорғауды басқару жүйесін енгізуге міндетті.

5. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау қызметі қай кезде құрылады?

Жұмыскерлер саны 50-ден асатын өндірістік ұйымдарда еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау қызметі құрылады. Ал жұмыскерлер саны 50-ге дейін болған жағдайда еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі маман тағайындалады немесе бұл міндет басқа қызметкерге жүктеледі. Қызметтің негізгі міндеттері – еңбек қауіпсіздігі бойынша ұйымдастырушылық-техникалық іс-шараларды жүргізу, құрылымдық бөлімшелердің жұмысын үйлестіру және еңбек қауіпсіздігі талаптарының орындалуына ішкі бақылау жасау.

6. Еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиғаларды тергеп-тексеру кезіндегі жұмыс берушінің міндеттері қандай?
   • Зардап шеккен адамға алғашқы медициналық көмек көрсетуді ұйымдастыру;
   • Қажет болған жағдайда оны медициналық ұйымға жеткізу;
   • Жазатайым оқиға орнын оқиға болған кездегі күйде сақтау және фотосуретке түсіру;
   • Зардап шеккен адамның жақын туыстарын дереу хабардар ету;
   • Уәкілетті мемлекеттік органдар мен ұйымдарға хабар беру;
   • Арнайы тергеп-тексеру комиссиясының жұмысына жағдай жасау;
   • Жазатайым оқиға туралы белгіленген тәртіппен уәкілетті органдарға хабарлау;
   • Жұмыскерлер өкілдерін хабардар ету;
   • Арнайы тергеп-тексеруге жататын жағдайларда құқық қорғау және қадағалау органдарына хабарлау;

• Сақтандыру ұйымын үш жұмыс күні ішінде хабардар ету.