МАУСЫМДЫҚ ЖӘНЕ УАҚЫТША ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІҢ ЕҢБЕК ҚҰҚЫҚТАРЫ

Маусымдық және уақытша жұмысшылардың еңбек құқықтары басқа қызметкерлердің құқықтарынан кем емес. Олармен еңбек шарты міндетті түрде жасалып, еңбек заңнамасында көзделген кепілдіктер қамтамасыз етілуі тиіс.

Маусымдық қызметкерлер кімдер?

Маусымдық жұмыс – табиғи-климаттық жағдайларға байланысты жылдың белгілі бір кезеңінде ғана орындалатын жұмыс.

1.Маусымдық және уақытша жұмысшыларға кім жатады?

• Маусымдық жұмыскерлер – табиғи және климаттық жағдайларға байланысты жұмысты жылдың белгілі бір кезеңі ішінде орындау үшін қабылданатын жұмыскерлер.
• Уақытша жұмыскерлер – еңбек шартының талаптарына сәйкес белгілі бір мерзімге жұмысқа қабылданатын немесе уақытша болмаған жұмыскердің міндеттерін атқаратын қызметкерлер.

Олардың уақытша немесе маусымдық негізде жұмыс істеуі еңбек құқықтарының шектелуіне негіз болмайды.

2. Еңбек шартын жасасудың ерекшеліктері қандай?

Жұмыс беруші жұмыскермен еңбек шартын заңнама талаптарына сәйкес жасасуы тиіс.

Еңбек шартында, оның ішінде:

• жұмыскердің еңбек функциясы;
• жұмыс орны;
• жұмыс уақыты;
• еңбекке ақы төлеу мөлшері мен тәртібі;
• еңбек шартының мерзімі;
• жұмыстың басталу күні сияқты негізгі талаптар көрсетіледі.

Егер жұмыс белгілі бір мерзімге немесе маусымдық сипатта орындалса, бұл еңбек шартында нақты көрсетілуі қажет.

Маңызды: жұмыскерді еңбек шартын жасаспай жұмысқа жіберуге жол берілмейді.

3. Еңбек және демалыс режимі қалай белгіленеді?

Маусымдық және уақытша жұмыскерлерге де еңбек заңнамасында белгіленген жұмыс уақыты мен тынығу уақытының талаптары қолданылады.

Жұмыс беруші:

• жұмыс уақытының белгіленген ұзақтығын сақтауға;
• тынығу және тамақтану үзілістерін беруге;
• апталық демалыс күндерін қамтамасыз етуге;
• заңда көзделген еңбек демалыстарын беруге міндетті.

Жұмыстың уақытша немесе маусымдық болуы жұмыскерді еңбек қауіпсіздігі талаптарынан босатпайды.

4. Еңбекке ақы төлеу қалай жүргізіледі?

Жұмыскерге жалақы нақты жұмыс істеген уақытына немесе орындалған жұмысына қарай еңбек шартына және қолданыстағы заңнамаға сәйкес төленеді.

Жұмыс беруші:

• жалақыны уақтылы төлеуге;
• еңбек шартында белгіленген мөлшерден төмен емес жалақы төлеуге;
• жұмыс уақытынан тыс, мереке және демалыс күндеріндегі жұмыс үшін маусымдық немесе уақытша жұмыскерге «уақытша жұмыс істеп жүр» деген себеппен заңда көзделген тәртіппен ақы төлеуге міндетті.

Маусымдық немесе уақытша жұмыскерге «уақытша жұмыс істеп жүр» деген себеппен заңда көзделген төлемдерді бермеуге болмайды.

5. Еңбек шартын тоқтатудың негіздері қандай?

Еңбек шарты Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасында көзделген негіздер бойынша тоқтатылуы мүмкін.

Уақытша немесе белгілі бір мерзімге жасалған еңбек шартының маңызды ерекшелігі – оның мерзімінің аяқталуы тиісті жағдайда еңбек шартын тоқтатуға негіз болуы мүмкін.

Сонымен қатар еңбек шарты:

• тараптардың келісімі бойынша;
• жұмыскердің бастамасы бойынша;
• жұмыс берушінің заңда көзделген негіздер бойынша бастамасы бойынша;
• тараптарға байланысты емес мән-жайлар бойынша;
• заңнамада көзделген басқа да негіздер бойынша тоқтатылуы мүмкін.

Еңбек шартын тоқтату кезінде жұмыс беруші заңда белгіленген рәсімдерді сақтауы және жұмыскерге тиесілі төлемдерді жүргізуі тиіс.

6. Жұмыс берушілердің жиі кездесетін қателіктері қандай?

• еңбек шартын жасамай жұмысқа қабылдау;
• жұмыскердің нақты атқаратын жұмысын еңбек шартында дұрыс көрсетпеу;
• еңбек шартының мерзімін заң талаптарын сақтамай белгілеу;
• жұмыс уақытын есепке алмау немесе дұрыс жүргізбеу;
• жалақыны кешіктіріп төлеу;
• жұмыс уақытынан тыс жұмысқа заң талаптарын сақтамай тарту;
• еңбек қауіпсіздігі бойынша нұсқама мен оқытуды ұйымдастырмау;
• еңбек шартын тоқтату кезінде заңда белгіленген рәсімді сақтамау;
• жұмыскерге тиесілі төлемдер мен кепілдіктерді бермеу.

         

Жұмыс берушілерге маңызды

 Қызметкерді еңбек шартын жасамай жұмысқа жіберу – еңбек заңнамасын бұзу.

Еңбек шарты жасалған кезде оның мерзімі, жұмыс орны, еңбек функциясы, жалақы мөлшері және өзге де маңызды талаптар нақты көрсетілуі қажет.

Есте сақтаңыз:

Маусымдық немесе уақытша жұмысқа қабылдану – қызметкердің еңбек құқықтарын шектемейді.

Маусымдық және уақытша жұмысшылар да – толыққанды еңбек қатынастарының қатысушылары. Олардың еңбек шарты заң талаптарына сәйкес рәсімделіп, қауіпсіз еңбек жағдайы, уақтылы жалақы, жұмыс және демалыс режимі және заңда көзделген өзге де еңбек кепілдіктері қамтамасыз етілуі қажет.

Еңбек шарты – жұмыскердің еңбек құқықтарын қорғаудың негізгі кепілі.