ЭЛЕКТРОНДЫ ТЕМЕКІ МЕН ВЕЙПТЕРДІҢ ҚАУІПТІЛІГІ: ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕЛГЕН АҚПАРАТ

     Соңғы жылдары электронды темекі мен вейп өнімдері әлем бойынша кең таралуда. Бұл құрылғылар дәстүрлі темекіге «қауіпсіз балама» ретінде ұсынылып, жастар арасында әсіресе танымал болып отыр. Алайда қазіргі ғылыми зерттеулер мен медициналық ұйымдардың мәліметтері бұл құрылғылардың да адам денсаулығына елеулі зиян келтіретінін көрсетіп отыр.

     Электронды темекі мен вейп дегеніміз не?

     Электронды темекі — бұл ішіндегі сұйықтықты (әдетте никотин, хош иістендіргіштер, пропиленгликоль және глицерин қоспасы) қыздырып, бу түрінде тартуға арналған құрылғы. Бұл құрылғылардың әртүрлі түрлері бар: pod-жүйелер, модтар, pen-style құрылғылар және т.б.

Вейптер — электронды темекінің жалпы атауы, яғни «vape» сөзі ағылшын тіліндегі "vapor" — «бу» деген сөзден шыққан.

Денсаулыққа тигізетін зияны

1. Никотинге тәуелділік

• Көптеген электронды темекілер құрамында никотин бар, ал никотин — күшті тәуелділік туғызатын зат.
• Жасөспірімдердің миы әлі дамып жатқандықтан, никотин олардың когнитивті дамуына зиян келтіруі мүмкін.
• Никотин тәуелділігі адамның психологиялық күйін нашарлатып, күйзеліс пен мазасыздықты күшейтуі ықтимал.

2. Өкпе мен тыныс алу жүйесіне зияны

• Вейп сұйықтығы құрамындағы химиялық заттар өкпені тітіркендіреді, ұзақ уақыт пайдаланғанда қабыну, тыныс тарылуы, өкпе ауруларына әкелуі мүмкін.

3. Жүрек-қан тамыр жүйесіне әсері

• Никотин қан қысымын көтеріп, жүрек соғу жылдамдығын арттырады.
• Бұл жүрек ауруларына, инфаркт және инсультке әкелуі мүмкін.

4. Улы заттар мен канцерогендер

• Кейбір вейп сұйықтықтарында формальдегид, ацетальдегид, ауыр металдар (қорғасын, кадмий, никель) анықталған.
• Бұл заттар қатерлі ісік (рак) ауруының пайда болу қаупін арттырады.

5. Балалар мен жасөспірімдерге ерекше қауіп

• Жасөспірімдер арасында вейп қолдану мидың дамуына, зейін мен есте сақтау қабілетіне теріс әсер етеді.
• Вейптерге деген қызығушылық кейін дәстүрлі темекіге көшуге жол ашуы мүмкін (gateway effect).

Қоғамдық қауіп

• Вейптерді көп жағдайда иісі мен түтіні байқалмайтындықтан, оны мектептерде, қоғамдық орындарда қолдану жиілеген.
• Бұл пассивті буға (вторичный пар) ұшырайтын адамдар үшін де қауіп төндіреді.

       Электронды темекі мен вейп өнімдері қауіпсіз балама емес. Олар адам денсаулығына айтарлықтай зиян келтіріп, никотинге тәуелділікке, өкпе мен жүрек ауруларына, онкологиялық дерттерге жол ашады. Ерте алдын алу, білім беру, заңмен шектеу және ата-аналар мен ұстаздардың белсенді қатысуы — бұл зиянды әдеттің таралуын тоқтатудың негізгі жолдары.