Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университетінің ғалымдары Қостанай облысы Әулиекөл ауданында жүргізілген археологиялық зерттеулер барысында б.з.д. VII-V мыңжылдықтарға жататын неолит дәуірінің үш қорымды анықтады. Мамандардың алдын ала қорытындысына сәйкес бұл олжа Қазақстан аумағындағы тас дәуірі археологиясын зерттеу үшін маңызды ғылыми дерек болып саналады.
Экспедиция барысында ежелгі тұрғын үйлердің едені астынан бір баланың және екі ересек адамның жерленген орындары анықталды. Мұндай олжа неолит дәуірінің археологиялық ескерткіштері арасында өте сирек кездеседі.
ҚӨУ Археологиялық зертханасының аға ғылыми қызметкері, «Торғай ойпатының неолиті (хронология, көші-қон және трансмәдени өзара әрекеттесулер)» ғылыми жобасының жетекшісі Ирина Шевнинаның айтуынша, экспедиция барысында әдетте тас және сүйек құралдары, керамика сынықтары мен әшекей бұйымдар кездеседі. Ал тұрғын үйлердің едені астынан анықталған жерлеу орындары бұл ескерткіштердің ғылыми құндылығын едәуір арттырады.
Ғалымдардың айтуынша, тас дәуіріне жататын қорымдар Қостанай өңірінде ғана емес, жалпы Қазақстан аумағында да сирек кездеседі. Алдын ала зерттеу нәтижелері олардың неолит кезеңіне тиесілі екенін көрсетіп отыр.
Аталған жаңалық А.Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университетінің Торғай археологиялық экспедициясы жүргізген зерттеулер барысында анықталды. Биыл экспедиция Әулиекөл ауданындағы Шилі, Сұлукөл және Бұрықтал археологиялық ескерткіштерінде кешенді ғылыми жұмыстар жүргізіп жатыр.
Экспедицияны Археологиялық зертхананың меңгерушісі Андрей Логвин басқарады. Зерттеу жұмыстары ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің гранттық қаржыландыруы аясында археологиялық зертхана қызметкерлерінің, тарих мамандығы студенттерінің және еріктілердің қатысуымен жүзеге асырылады.
Экспедицияның тағы бір маңызды нәтижесі – маханжар мәдениетіне тән ежелгі тұрғын үйлердің зерттелуі. Бұған дейін археологтар негізінен көне тұрақтарды зерттеп келген болса, Шилі ескерткішінен осы мәдениетке тән жартылай жертөле үлгісіндегі тұрғын үйлер алғаш рет анықталды. Қорымдардың дәл осы баспаналардың едені астынан табылуы олардың ғылыми маңызын арттыра түседі.
Мұндай жерлеу дәстүрі ежелгі кезеңде Орталық Азия мен оған іргелес өңірлердегі бірқатар мәдениеттерге тән болған. Тұрғын үйдің едені астына жерлеу сол кезеңдегі дүниетаным мен жерлеу ғұрыптарының ерекшеліктерін зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл олжа ежелгі қауымдардың өмір салты, наным-сенімі және әлеуметтік-мәдени ерекшеліктері туралы жаңа ғылыми деректер алуға негіз болады.
Бүгінде зерттеу жұмыстары жалғасып жатыр. Алдағы кезеңде антропологиялық сараптама, радиокөміртектік мерзімдеу және кешенді зертханалық талдаулар жүргізіледі. Олардың нәтижелері табылған жерлеу орындарының нақты мерзімін айқындап, Қазақстанның неолит дәуіріндегі тарихи-мәдени үдерістер туралы ғылыми білімді толықтыруға мүмкіндік береді.
Қарағанды индустриялық университетінің «Металлургия» оқу-ғылыми-зерттеу орталығында кондицияға сай келмейтін шикізат пен металлургиялық қалдықтарды қайта өңдеу арқылы кремнийқұрамды қорытпаларды өндіруге бағытталған ғылыми зерттеулер табысты жүргізілуде. Зертханалық сынақтар қуаттылығы 250 кВА кен-термиялық электр пешінде жүзеге асырылып жатыр.
Зерттеудің негізгі мақсаты – кремний қорытпаларын өндірудің жанама өнімі болып саналатын микрокремнезем мен көміртекті тотықсыздандырғыштардың ұсақ фракцияларын пайдалану арқылы кристалдық кремний мен ферросилицийді балқыту технологиясының тиімділігін бағалау. Осы мақсатта кондицияға сай келмейтін шикізат пен металлургиялық қалдықтарды шихта құрамында қолданудың технологиялық ерекшеліктері жан-жақты зерттеліп, олардың балқыту процесіне және алынатын өнімнің сапасына әсері сараланды.
Зерттеу нәтижелері екінші реттік материалдық ресурстарды өндірістік айналымға тиімді енгізуге және табиғи шикізатты ұтымды пайдалануға мүмкіндік бар екенін көрсетті. Ұсынылған технологияны қолдану металлургиялық қалдықтардың көлемін азайтуға, қоршаған ортаға түсетін экологиялық жүктемені төмендетуге және қалдықтарды қайта пайдалану есебінен өндіріс шығындарын қысқартуға ықпал етеді.
Ғылыми жұмыстар аясында микрокремнезем мен көміртекті тотықсыздандырғыштың ұсақ фракциялары негізінде дайындалған брикеттелген қоспаны пайдалана отырып техникалық кремнийді балқыту технологиясы да сынақтан өткізілді. Нәтижесінде техногендік қалдықтарды өндіріс процесіне тиімді енгізуге болатыны дәлелденіп, брикеттелген қоспаны пайдалану шикізат ресурстарын ұтымды игеруге мүмкіндік беретіні анықталды. Алынған эксперименттік нәтижелер әзірленген технологияның өнеркәсіптік өндіріске енгізуге жоғары әлеуетке ие екенін көрсетті.
Зерттеулер барысында Ақтас кен орнының кварц ресурстарын сақтау және тиімді пайдалану мәселесіне де ерекше назар аударылды. Ғалымдар кварц шикізатын пайдаланудың оңтайлы бағыттарын айқындап, оны өңдеу кезіндегі шығындарды азайтуға арналған ұсынымдар әзірледі. Сонымен қатар кен орны қорларын барынша толық игеру мүмкіндігі ғылыми тұрғыдан негізделді.
Жүргізілген ғылыми зерттеулер ресурс үнемдейтін технологияларды дамытуға, минералдық-шикізат ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыруға, металлургия өндірісінің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және қалдықсыз өндіріс қағидаттарын кеңінен енгізуге бағытталған. Алынған ғылыми-техникалық нәтижелер кремний мен ферросилиций өндіру технологияларын жетілдіруге, отандық металлургия өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және өндірісте екінші реттік материалдық ресурстарды пайдалану аясын кеңейтуге негіз болады.
Қарағанды индустриялық университеті металлургия саласының өзекті ғылыми-техникалық міндеттерін шешуге, өнеркәсіптің орнықты дамуына ықпал ететін инновациялық технологияларды әзірлеуге және оларды еліміздің металлургия кәсіпорындарына енгізуге бағытталған ғылыми зерттеулерді жүйелі түрде жалғастырып келеді.
Ә.Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университетінің ғалымдары дәстүрлі қазақтың Наурыз көже сусыны негізінде инновациялық ферменттелген сүт өнімін әзірлеуге кіріседі. Ғалымдардың жобасы «Ғылым қоры» АҚ-ның 2026-2028 жылдарға арналған ғылыми және ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыруға гранттық қаржыландыру конкурсының жеңімпазы атанды.
«Емдік қасиеті бар фитоингредиенттермен симбиотикалық микрофлораны ферменттеу негізінде жаңа сүт өнімдерін әзірлеу» жобасына 365 млн теңге көлемінде грант бөлінді.
Жобаның мақсаты – дәстүрлі Наурыз көже негізінде жаңа буынның функционалды сүт өнімін жасау. Қымыздық саңырауқұлақтың (комбуча) симбиотикалық микрофлорасын және арнайы іріктелген емдік қасиеті бар фитоингредиенттерді пайдалану сусынның тағамдық құндылығын арттырып, пайдалы қасиеттерін күшейтуге әрі сапасын жоғалтпай сақтау мерзімін ұзартуға мүмкіндік береді.
Жобаның ғылыми жетекшісі – техника ғылымдарының кандидаты Есмұрат Матеев. Технологияны әзірлеуге Марғұлан университетінің Биоценология және экологиялық зерттеулер ғылыми орталығының директоры Бибігүл Жұмабекова да қатысады. Университет ғалымдары бірнеше жылдан бері ферменттелген сусындарды зерттеумен айналысып келеді. Байқаудағы жеңіс ғылыми әзірлемелерді өндірістік деңгейде енгізуге жол ашады.
Алдағы үш жыл ішінде ғалымдар индустриялық серіктеспен бірлесіп әзірленген технологияны өндіріске енгізіп, инновациялық өнімді нарыққа шығаруды жоспарлап отыр. Сусынның алғашқы партиясын 2026 жылдың соңына дейін өндіру көзделген. Инновациялық өнім Жамбыл облысындағы өндірістік алаңда шығарылатын болады.
«Ғылым – қоғам игілігіне» айдары аясында отандық ғалымдардың ғылыми жобалары туралы жарияланымдар топтамасын жалғастырамыз. Бүгін ауыл шаруашылығында су ресурстарын тиімді пайдалануды арттыруға бағытталған зерттеу туралы баяндаймыз. Қазақстандық ғалымдардың әзірлемесі ауыл шаруашылығы алқаптарын суару мүмкіндігін кеңейтуге, жерүсті және жерасты суларын ұтымды пайдалануға, сондай-ақ аграрлық сектордың климаттық өзгерістерге төзімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Қазақстанда ауыл шаруашылығында су ресурстарын тиімді пайдалануға бағытталған жаңа ғылыми жоба жүзеге асырылады. Satbayev University жанындағы У.Ахмедсафин атындағы Гидрогеология және геоэкология институтының ғалымдар тобы жерүсті және жерасты суларын кешенді пайдалануға негізделген инновациялық суару жүйесін әзірлеп жатыр. Зерттеу нәтижелері су тапшылығы жағдайында фермерлердің суға қолжетімділігін арттыруға және ауыл шаруашылығы алқаптарын тұрақты сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Ғалымдар су қоймаларынан табиғи сүзгілену арқылы толыққан жерасты суларын суармалы егіншілікке арналған қосымша әрі сенімді су көзі ретінде пайдалану мүмкіндігін зерттеп жатыр. Мұндай тәсіл су ресурстарын ұтымды пайдалануға ғана емес, сонымен қатар аграрлық сектордың климаттық өзгерістерге бейімделуіне де ықпал етеді.
«Су жинақтаушы тоғандардың есебінен қоры толықтырылатын жерасты сулары жерүсті суларымен қатар ауыл шаруашылығында тиімді пайдаланылуы мүмкін. Осы болжамды тексеру үшін біз тәжірибелік учаске құрып, кешенді зерттеулер жүргіздік. Алынған нәтижелер фермерлерге суарудың жаңа көздерінің әлеуетін алдын ала бағалауға және әзірленген технологияны өз шаруашылықтарында қолдануға мүмкіндік береді», – деді жоба жетекшісі, Өңірлік гидрогеология және геоэкология зертханасының меңгерушісі Тимур Рахимов.
Жоба аясында «Шалқар», «Саймасай-1» және «Саймасай-3» су жинақтаушы тоғандарындағы гидротехникалық құрылыстар жаңғыртылды. Су беру көлемін реттеу үшін бес қалқанды ысырма орнатылып, нәтижесінде су ағындарын басқару тиімділігі артты және 620 гектардан астам ауыл шаруашылығы жерін суару мүмкіндігі қамтамасыз етілді. Сонымен қатар зерттеу аумағындағы жерасты суларының режимін бақылау мақсатында су деңгейі мен температурасын үздіксіз қадағалайтын датчиктермен жабдықталған бақылау ұңғымалары бұрғыланды. Жүргізілген зерттеулер жерасты суларының тамшылатып суару жүйелері үшін сенімді су көзі бола алатынын растады.
Зерттеушілер ұшқышсыз ұшу аппаратының көмегімен зерттеу аумағының цифрлық топографиялық картасын жасады. Қазіргі уақытта мамандар бақылау ұңғымалары мен қашықтан мониторинг деректерін біріктіретін гидродинамикалық модель әзірлеп жатыр. Бұл модель жерасты сулары деңгейі мен сапасының өзгерістерін болжауға, сондай-ақ аталған технологияны Қазақстанның өзге өңірлерінде енгізу перспективаларын бағалауға мүмкіндік береді.
Жоба қорытындысы бойынша су үнемдеу технологияларын енгізу, жерасты су ресурстарын ұтымды пайдалану және цифрлық геоақпараттық деректер базасын қалыптастыру жөнінде ғылыми ұсынымдар әзірленеді. Зерттеу нәтижелері еліміздің су қауіпсіздігін нығайтуға, суармалы егіншіліктің тиімділігін арттыруға және аграрлық сектордың климаттық өзгерістерге бейімделуіне елеулі үлес қосады деп күтіледі.
Жоба Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму мақсаттарына сәйкес келеді. Ол су ресурстарын ұтымды пайдалануға, ауыл шаруашылығының орнықты дамуын қамтамасыз етуге және Қазақстанның су қауіпсіздігін нығайтуға ықпал етеді.
Марғұлан университетінің ғалымдары мен студенттері Алтын Орда дәуіріне жататын археологиялық ескерткіштерді іздестіру және зерттеу мақсатындағы ғылыми экспедиция жұмысын жалғастырады. Экспедиция бағыты Ертістің сол жағалауын, Қызылқақ көлін, Өлеңті, Шідерті және Сілеті өзендерінің аңғарларын қамтып, Павлодар, Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарының аумағы арқылы өтеді.
Зерттеу жұмыстары жүргізілген маңызды нысандардың бірі – Жантай қонысы. Қазба жұмыстарының бастапқы кезеңінде-ақ археологтар бұл жерде ірі сәулет құрылысының болғанын айғақтайтын белгілерді анықтады. Мұны кейінгі тарихи кезеңдерге тән емес күйдірілген кірпіштердің көптеп табылуы, сондай-ақ аумақты заманауи лидар технологиясы мен георадар арқылы сканерлеу нәтижелері дәлел болды.
Кейінгі зерттеулер табылған кірпіштердің көлемі 25×25 сантиметр екенін және олардың «Алтын Орда стандартына» сәйкес келетінін көрсетті. Дәл осындай құрылыс материалы Алтын Орда дәуірінде сарай, мешіт, кесене және басқа да монументалды сәулет нысандарын тұрғызуда кеңінен пайдаланылған.
Қазба жұмыстары барысында археологтар жерлеу орындарының іздерін және сазды ерітіндімен қаланған ортағасырлық қабырға қалдықтарын анықтады. Алдын ала жүргізілген зерттеулердің нәтижесіне сәйкес Жантай қонысындағы сәулет кешенінің қирандылары XIV-XV ғасырларға жататын дала ақсүйектерінің кесенесі болуы мүмкін. Ол Алтын Орда кезеңі мен Қазақ хандығының қалыптасу дәуіріне тән сәулет ескерткіштерінің қатарына жатады. Сонымен қатар кесене маңынан сол кезеңге тиесілі ауқымды қорым да анықталды. Археологиялық ескерткіштің барлық аршылған бөліктері мұқият тіркеліп, роботтандырылған геосканердің көмегімен үш өлшемді цифрлық модельге айналдырылды. Болашақта бұл цифрлық көшірме археологиялық нысанды сақтап қана қоймай, жоғалған сәулет ескерткішін үш өлшемді үлгіде қайта қалпына келтіруге мүмкіндік береді.
Студенттердің өндірістік тәжірибесінің жетекшісі Асқар Әбілдин бұл экспедицияның Алтын Орда дәуірін тереңірек зерделеуге, археологиялық зерттеулерге тікелей қатысу арқылы тәжірибе жинақтауға және Қазақстан тарихының тың беттерін ашуға мүмкіндік беретінін айтты.
Қазба жұмыстары барысында киімге тағылған металл әшекейлер мен моншақтар жиынтығы табылды. Металл бұйымдарға жүргізілген рентген-флуоресценттік жедел талдау олардың құрамында қорғасын мен қалайы мөлшері жоғары қола қорытпасынан жасалған. Археолог Елена Тушеваның пікірінше, бұл Алтын Орда дәуірінде Ертіс өңіріндегі металлургия ісінің жоғары деңгейде дамығанын дәлелдейді.
Моншақтар жиынтығын зерттеу нәтижелері де ерекше қызығушылық тудырды. Талдау олардың барлығының сырттан әкелінгенін көрсетті. Бұл орта ғасырларда өңір тұрғындарының Еуразияның шалғай аймақтарымен тығыз экономикалық және мәдени байланыс орнатқанын көрсетеді.
Табылған жәдігерлердің қатарында табиғи таралу аймағы Үнді мұхиты саналатын каури бақалшағы да бар. Биоархеолог Наталья Миллердің пікірінше, бұл – Ұлы Даланы ғасырлар бұрын Оңтүстік Азия өркениеттерімен байланыстырған ұзақ сауда жолдарының болғанын дәлелдейтін тағы бір маңызды айғақ.
Экспедиция жетекшісі, Марғұлан университеті Археологиялық зерттеулер институтының директоры Тимур Смағұловтың айтуынша, бұл олжалар өңірдің тарихи дамуы туралы түсінікті толықтыра түсіп, Алтын Орда дәуірінің мәдени мұрасын зерттеуге жаңа мүмкіндіктер ашып отыр.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру шеңберінде ғылыми жобалар бойынша орындалған жұмыстар актілерінің қабылдайтыны туралы хабарлайды (кураторлардың мәліметтері және акт нысаны қоса беріледі) 2026 жылғы маусымның 18-нен бастап маусымның 29-на дейін.
Актілерді дайындау кезінде келесі тармақтарға назар аударуды сұраймыз:
- шарттың күнтізбелік жоспарына сәйкес жұмыстарды енгізгеннен кейін нақты орындалған жұмыстарды көрсету қажет;
- есепті кезең үшін алынған зерттеу нәтижелері, жарияланымдардың, патенттердің және т.б. шығу деректері (авторлар, атауы, күні, нөмірі, баспаның орны, беттер саны), сондай-ақ журналдың жылы, сілтемесін, процентилі мен квартилін көрсету қажет (бар болған жағдайда);
- орындалған жұмыстар актілерінің екі данада ұсынылады (жарияланған жұмыстардың, растайтын құжаттардың және келісім-шарт көшірмелері қоса беріледі).
Бұл ретте орындалған зерттеулер мен нәтижелер туралы мәліметтер есепті кезеңдегі шарттың бекітілген күнтізбелік жоспарына қатаң сәйкес болу керек.
Актілерді қарау келесі электрондық пошта мекенжайлары арқылы жүзеге асырылады:
d.turganbaev@sci.gov.kz – Тұрғанбаев Д.Ә. - 8-7172 -74-25-88.
sa.nurakhmetova@sci.gov.kz – Нурахметова С.А. 8-7172 -74-20-29;
m.kenzhegul @sci.gov.kz – Кенжеғұл М.О. 8-7172 -74-22-70;
g.kuramaeva@sci.gov.kz – Курамаева Г.Н. 8-7172 -74-19-04;
p.omirzak@sci.gov.kz – Өмірзақ П.А. 8-7172-74-27-64;
l.koishygulova@sci.gov.kz – Койшыгулова Л.Р. тел. 8-7172-74-24-68;
r.almuldayev@sci.gov.kz - Альмулдаев Р.С. тел. 8-7172-74-27-28;
yernur.khamit@sci.gov.kz – Хамит Е. М. тел. 8-7172-74-26-05;
a.kusainov@sci.gov.kz – Кусаинов А.А. тел. 8-7172-74-26-69.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті 2025 жылғы 11-ші қарашада 2026–2028 жылдарға арналған ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық жобалар бойынша гранттық қаржыландыру конкурсына өтінімдерді қабылдау аяқталғанын хабарлайды.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 7 қарашадағы № 517 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптаманы ұйымдастыру және жүргізу қағидаларының және конкурстық құжаттаманың талаптарына сәйкестігін тексеру нәтижелері бойынша, «ҰМҒТСО» АҚ жүргізген тексеру қорытындысына сәйкес конкурс аясында барлығы 3038 өтінім ұсынылды, оның ішінде 1238 өтінім талаптарға сәйкес келмейді деп танылды және өтінім берушілерге қайтарылатын болады. Қосымша 146 өтінім пысықтаудан келмеді.
«Ғылым – қоғам игілігіне» айдары аясында ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі отандық ғалымдардың ғылыми жобалары туралы бейнематериалдар легін ұсынады.
Сәтбаев университетінің ғалымдары әуеде ұзақ уақыт жұмыс істеуге арналған біріктірілген ұшқышсыз мультикоптерлік платформаны әзірлеу бойынша ғылыми жобаны сәтті аяқтады. Жоба ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің қаржыландыруы аясында жүзеге асырылды.
Жоба PhD доктор, қауымдастырылған профессор Қырмызы Тайсариеваның жетекшілігімен жүзеге асырылып, оған магистранттар мен докторанттар белсенді қатысты. Жас зерттеушілер математикалық модельдеу, тәжірибелік үлгіні әзірлеу және эксперименттік сынақтар жүргізу жұмыстарына атсалысып, ұшқышсыз технологиялар саласындағы ғылыми-зерттеу тәжірибелерін жетілдірді.
Зерттеу тобы электрмен қамту жүйесімен жабдықталған біріктірілген мультикоптер платформасын әзірледі. Жобаның басты ерекшелігі – жер үсті станциясынан арнайы кабельдік желі арқылы үздіксіз электр энергиясын беру мүмкіндігі. Бұл технология ұшқышсыз аппараттың әуеде ұзақ уақыт тұрақты жұмыс істеуіне жағдай жасайды.
Жоба шеңберінде жоғары коммутациялық жиілікпен және кернеуді түрлендіру коэффициентімен сипатталатын инвертор электрмен қамту жүйесі әзірленді. Зерттеу барысында инвертордың математикалық моделі құрылып, оның жұмысын тиімді басқаруға арналған алгоритмдер жасалды, сондай-ақ MATLAB/Simulink бағдарламалық ортасында имитациялық модельдеу жүргізіліп, оның тәжірибелік үлгісі жасалды.
Сонымен қатар Autodesk, ANSYS CFX бағдарламалық кешендерін пайдалану арқылы мультикоптердің үшөлшемді моделі әзірленіп, оның аэродинамикалық сипаттамаларына кешенді талдау жасалып, мультикоптердің тәжірибелік үлгісі әзірленді.
Жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары ұсынылған техникалық шешімдердің тиімділігін сандық және сапалық тұрғыдан бағалауға, платформаның жұмыс режимдерін оңтайландыруға, сондай-ақ шығыс кернеуінің сапалық көрсеткіштерін арттыруға мүмкіндік берді. Алынған нәтижелер әзірленген платформаның жоғары тиімділігі мен практикалық қолдану әлеуетін растады.
Жоба нәтижесінде біріктірілген мультикоптерлік платформаның тәжірибелік үлгісі дайындалып, оның негізгі түйіндері мен электрмен қамту жүйесіне зертханалық және эксперименттік сынақтар жүргізілді. Сынақ қорытындылары әзірленген платформаның жұмысқа қабілеттілігін, энергияны тиімді түрлендіру мүмкіндігін және қорғаныс механизмдерінің сенімділігін растады.
Жоба ғылыми-техникалық тәжірибе жинақтауға және біріктірілген ұшқышсыз жүйелер саласындағы болашақ зерттеулерге негіз болатын маңызды эксперименттік деректер алуға мүмкіндік берді.
Авторлардың айтуынша, әзірленген платформа телекоммуникация, экологиялық мониторинг, авариялық-құтқару операциялары, стратегиялық нысандарды күзету және ұшқышсыз аппараттардың әуеде ұзақ уақыт болуын талап ететін басқа да салаларда кеңінен қолданылуы мүмкін.
Жобаның ғылыми жетекшісі, PhD доктор, қауымдастырылған профессор Қырмызы Тайсариева зерттеудің маңыздылығына тоқталды:
«Бұл жоба – отандық инженерлік ғылым мен ұшқышсыз технологиялар саласындағы маңызды қадамдардың бірі. Біз әзірлеген біріктірілген мультикоптерлік платформа ұзақ уақыт әуеде тұрақты жұмыс істеуге мүмкіндік береді және түрлі стратегиялық бағыттарда қолдануға әлеуеті жоғары. Алдағы уақытта осы технологияны жетілдіру арқылы Қазақстандағы ұшқышсыз жүйелердің жаңа буынын қалыптастыруға үлес қоса аламыз».
Мамандардың пікірінше, жоба нәтижелері Қазақстандағы біріктірілген ұшқышсыз жүйелер технологиясының дамуына серпін беріп, осы бағыттағы перспективалы инженерлік шешімдердің қалыптасуына ықпал етеді.
Қазақстанда зерттеулері мен ғылыми жобалары білім беру, психология және қоғамның жалпы дамуына елеулі үлес қосып келе жатқан ғалымдар аз емес. «Қазақстандық ғалымдарды білесіз бе?» айдарында біз отандық зерттеушілермен таныстыруды жалғастырамыз. Олардың еңбегі ғылымның дамуына және жаңа буын мамандарын даярлауға ықпал етеді. Бүгін Ualikhanov University жанындағы «Педагогикалық инноватика» ғылыми зертханасының жетекшісі философия докторы (PhD) Гүлмира Ракишева туралы айтамыз.
Оның ғылыми-педагогикалық қызмет өтілі 28 жылды құрайды. Университеттегі жұмыс жылдары ішінде Гүлмира Мәдиқызы оқу-әдістемелік басқарма басшысы, кафедра меңгерушісі және «Педагогикалық инноватика» ғылыми зертханасының жетекшісі қызметтерін атқара отырып, білім беру және ғылыми қызметтің дамуына елеулі үлес қосты.
Гүлмира Ракишеваның ғылыми қызметі қазіргі заманның өзекті әлеуметтік және білім беру мәселелерін шешуге бағытталған. Оның жетекшілігімен қоғамда инклюзивті мәдениетті дамытуға, аутизм спектрі бұзылыстары бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларды қолдауға, психологиялық тұрғыдан қауіпсіз білім беру ортасын қалыптастыруға және әртүрлі әлеуметтік топтардың өмір сапасын арттыруға бағытталған зерттеулер жүзеге асырылуда.
Ғалым балалар мен жастардың психологиялық денсаулығы, цифрлық әлеуметтену жағдайында кибербуллингтің алдын алу, әлеуметтік инклюзия және сапалы білімге тең қолжетімділікті қамтамасыз ету мәселелеріне ерекше назар аударады. Зерттеу нәтижелері білім беру тәжірибесін жетілдіруге, білім алушыларға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету тетіктерін дамытуға және білім беру жүйесіне ғылыми негізделген тәсілдерді енгізуге ықпал етеді.
Гүлмира Ракишева ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің гранттық қаржыландыру жобаларын жүзеге асыруға белсенді қатысады. Ол «Желілік әлеуметтену үдерісінде кибербуллинг қаупін төмендету факторы ретінде қазақстандық оқушылардың психологиялық денсаулығын нығайту» атты гранттық жобаның жетекшісі болды. Жоба оқушылардың психологиялық әл-ауқатына әсер ететін факторларды зерттеуге және цифрлық ортада кибербуллингтің алдын алудың тиімді тетіктерін әзірлеуге бағытталды.
Ғалым сондай-ақ Erasmus+, Jean Monnet және Central Asian Research Ethics Project (CARE) сияқты халықаралық жобаларға қатысып, білім беру, әлеуметтік инклюзия және халықаралық ғылыми ынтымақтастықты дамытуға үлес қосып келеді. Ғылыми қызмет аясында Гүлмира Мәдиқызы Ұлыбританиядағы Queen’s University Belfast университетінде ғылыми тағылымдамадан өткен.
Гүлмира Ракишева – Қазақстан Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі және Қазақ психологиялық қоғамының мүшесі.
Ол 50-ден астам ғылыми жарияланымның авторы, оның ішінде Scopus және Web of Science базаларына енгізілген отандық және халықаралық ғылыми журналдардағы мақалалар, сондай-ақ монографиялар мен оқу-әдістемелік құралдар бар.
Оның зерттеу нәтижелері тек ғылыми ғана емес, сонымен қатар практикалық маңызға ие болып, инклюзивті білім беруді дамытуға, балалар мен жастардың психологиялық әл-ауқатын нығайтуға және Қазақстан халқының өмір сапасын арттыруға ықпал етеді.
«Сіз қазақстандық ғалымдарды білесіз бе?» айдарын қадағалап отырыңыз, отандық ғылымды дамытып, өз зерттеулері мен жетістіктері арқылы Қазақстанды танытып жүрген ғалымдар туралы көбірек біле аласыз.
Сәтбаев университетінің ғалымдары Қазақстанның оңтүстік өңірі тұрақты дамуы үшін геотермалдық ресурстарды зерттеуді қолға алды. Болашақта бұл ресурстар тұрғындар мен өнеркәсіп үшін экологиялық таза жылу энергиясының баламалы көзіне айналуы мүмкін. Зерттеулер Алматы, Жаркент және Арыс бассейндерін қамтиды, өйткені бұл аймақтар геотермалдық энергия қорына өте бай. Мамандар жерасты термоминералды суларын зерттеп қана қоймай, оларды энергетикада, ауыл шаруашылығында, туризмде және сауықтыру саласында пайдалану мүмкіндіктерін де қарастыруда.
«Біздің зерттеулеріміз геотермалдық ресурстар осы өңірлер үшін маңызды баламалы энергия көздерінің біріне айнала алатынын көрсетіп отыр. Бұл көмірсутекті отынға тәуелділікті азайтып, энергетикалық қауіпсіздікті арттыруға және экономика үшін жаңа мүмкіндіктер жасауға жол ашады», – деді жоба жетекшісі, қауымдастырылған профессор Ерғали Әуелхан.
Жоба Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті тарапынан бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру арқылы жүзеге асырылуда. Соның аясында ғалымдар елдің оңтүстік өңірлеріндегі геотермалдық ресурстарға кешенді зерттеулер жүргізуде. Қазірдің өзінде геологиялық және гидрогеологиялық зерттеулер орындалып, ұңғымаларда далалық жұмыстар жүргізілді және геотермалдық ресурстар карталары дайындалды. Мамандар судың температурасы мен қысымын өлшеп, оның химиялық құрамын зерттеуде және тәжірибелік-сүзгілеу сынақтарынан өткізуде.
Осы зерттеулерді жүргізу үшін Сәтбаев университеті соңғы үлгідегі жабдықтарды сатып алды. Атап айтқанда, олардың ішінде жоғары өнімді есептеу техникасы, аэрофототүсірілім жасауға арналған квадрокоптер және арнайы Visual MODFLOW Flex Professional бағдарламалық қамтамасыз ету бар. Сонымен қатар университетте жерасты суларының сапасын зерттейтін WaterLab гидрогеохимиялық зертханасы ашылды. Бұл жоба Түркия, Исландия және Ресейдің ғалымдарымен, әрі салалық ұйымдарымен ынтымақтастық қарым-қатынаста дамып келеді.
Термалды суларды жылумен жабдықтау жүйелерінде және бальнеологиялық мақсаттарда пайдалануға болатынын алғашқы нәтижелер көрсетіп отыр.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев атап өткендей, жаңартылатын энергия көздеріне көшу – Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздігі мен тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін негізгі шарттардың бірі.
Осы 2026 жылы Қазақстанның оңтүстік өңірлерінің геотермалдық ресурстар әлеуетін зерттеу жалғаса береді. Сәтбаев университетінің ғалымдары далалық зерттеу жұмыстарын кеңейтіп, елімізде геотермалдық энергияны пайдалану бойынша практикалық ұсыныстар дайындауды жоспарлап отыр.