Түрме өндірісі жаңаша: сотталғандар жаңа өндіріс түрлерін меңгеруде
Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде өндірістік қызметтің жаңа көкжиектері ашылуда. ҚАЖ комитеті сотталғандардың еңбек түрлерін кеңейту туралы хабарлады. Бұл адамдарды тек жұмыспен қамту емес — түрме өндірісі нарықта барған сайын сапалы бола бастады. Мұнда басқалар жасай алмайтын дүниелерді істей алады.
Сотталғандардың басым бөлігі — еңбекке қабілетті ер адамдар. Олар тек жұмыс жасағысы келіп қана қоймай, сонымен бірге табыс табуға, талап-арыздарды өтеуге және отбасыларына көмектесуге нақты мүмкіндікке ие.
«Колонияларда 300-ден астам кәсіпкерлік нысан тіркелген, онда сотталғандар еңбек етеді. Жалақы мөлшері — 85 мың теңгеден басталады. Ал қоныс-колонияларда, әсіресе мекемеден тыс жерде жұмыс істеген жағдайда, одан да көп табыс табуға болады», — деп хабарлады Комитет.
Сонымен қатар, сотталғандарға "қолма-қол" ақша берілмейді — қаражат олардың жеке шотына түседі. Бұл ақшаны туыстарына жіберуге, сот шешімдері бойынша өтемақы төлеуге немесе түрме ішіндегі шығындарды өтеуге пайдалануға болады.
Жаңа өндірістік толқын: бәтеңкеден бастап киіз үйге дейін
Бұрын колониялардағы еңбек металл мен ағашпен шектелсе, бүгінде өндірістің географиясы мен ауқымы айтарлықтай кеңейіп келеді. Жарқын мысалдардың бірі – Жамбыл облысындағы жаңа аяқ киім цехы, онда сотталғандар ерлерге, әйелдерге және балаларға арналған аяқ киім шығарады.
«Кәсіпкерлер 27 арнайы тігін машинасын сатып алды. Табандар (табандықтар) тікелей сол жерде дайындалады. Сапасы – өте жақсы. Мұндай бәтеңкеге сұраныс бар», – деп мәлімдеді ҚАЖ комитеті.
Цехта 40-тан астам адам жұмыс істейді. Бұл тек жұмыс емес, сонымен қатар бостандықта да қажет болатын мамандықты меңгеру мүмкіндігі. Айта кетейік, мұндай жобалар сотталғандарды жұмыспен қамтуды мақсат ететін «Еңбек» РМК қолдауымен жүзеге асырылады.
Бизнеске тиімді – сотталғандар тәртіпті және ынталы
Түрме өндірісімен ынтымақтастық бизнес үшін барған сайын тартымды бола түсуде. ҚАЖ комитеті атап өткендей: колонияларда жұмыс істей біледі — тәртіп бұзушылықтар жоқтың қасы, кадрлар тұрақты, ал өндірілген өнімге тіпті өңірден тыс жерлерде де сұраныс бар.
Қазақстан бойынша сотталғандар бетон плиталарын, жиһаз, қақпа, сабын, макарон өнімдері, күнбағыс майы, шырындар, арнайы жұмыс киімі, абаттандыруға арналған орындықтар, тіпті… шынайы киіз үйлер де жасап шығарады.
Жылыжайлар, модульдер, оқыту: өндірістік алаңдар жаңартылып жатыр
Сәтті мысалдардың бірі – Екібастұздағы жылыжай шаруашылығы. Мұнда 100-ден астам сотталған жұмыс істейді. Олар жыл бойы көкөніс өсіреді. Ескі өндірістік орындар мәселесін шешу үшін бірқатар мекемеде санитарлық және технологиялық талаптарға сай заманауи модульдік ангарлар салына бастады.
«Кейбіреулердің тәжірибесі болмауы мүмкін, бірақ ең бастысы – ынта. Қажет болған жағдайда біз үйретеміз және адам еш қиындықсыз жұмысқа кірісіп кетеді», – дейді ҚАЖ комитетіндегілер.
Болашаққа арналған дағдылар: түрме өндірісі – жаңадан бастауға мүмкіндік
Бұл өзгерістердің басты мақсаты – адамдарды жай ғана жұмыспен қамту емес, бостандыққа шыққан соң қалыпты өмірге оралуға мүмкіндік беру. ҚАЖ комитетінде сенімді түрде айтады: металлмен, ағашпен немесе матамен жұмыс істеуді үйренген адам бостандықта жұмыссыз қалмайды. Әсіресе, жиһаз және металл өңдеу өндірісі барлық өңірлерде жоғары сұранысқа ие.
Өскемендегі колонияда шина өңдеу цехы ашылды
Өскемен қаласында ҚР ІІМ Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің №17 мекемесінде автомобиль шиналарын өңдейтін жаңа цех іске қосылды.
Енді сотталғандар жаңа мамандықты игеріп, резеңке плитка мен брусчатка жасауға қажетті шикізат өндіре алады.
Жеке кәсіпкерлікпен бірлесіп жүзеге асырылған бұл жоба сотталғандарды жұмыспен қамтып қана қоймай, ескі шиналарды қайта өңдеу арқылы аймақ экологиясына да үлес қосады.
Шығыс Қазақстан облысы бойынша Қылмыстық-атқару жүйесі департаменті мұндай өндірістердің сотталғандарды қоғамға қайта бейімдеуде маңызды рөл атқаратынын атап өтті.
"Жұмыс оларға өздерін қажетті сезінуге көмектеседі және бостандыққа шыққандағы өмірге дайындайды", — деп атап өтті ШҚО бойынша ҚАЖД бастығының орынбасары Дастан Санбаев.
Бүгінгі таңда ШҚО мекемелерінің өндірістік аймақтарында шағын және орта бизнестің 33 субъектісі жұмыс істейді, мұнда еңбекке қабілетті сотталғандардың шамамен 55,7%-ы жұмыспен қамтылған.
Жаңа цехта өндіріс процесі толығымен жолға қойылған. Қайта өңделген шиналардан резеңке ұнтағы алынады, ол кейін брусчатка, тротуар плиталары, балалар және спорт алаңдарына арналған жабындар жасау үшін қолданылады.
Пенитенциарлық жүйеде әлеуметтік жұмысты ҚАЖК мен «КӘӘҰ» бірлесе дамытатын болады
Астана, 2025 жылғы 26 тамыз – Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті (ҚАЖК) мен «Ұлттық әлеуметтік жұмысшылар альянсы» республикалық қоғамдық бірлестігі (КӘӘҰ) өзара ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды.
Аталған құжат қылмыстық-атқару жүйесінде кәсіби әлеуметтік жұмысты дамыту мен нығайтуға бағытталған және негізгі бағыттар бойынша бірлескен іс-шараларды жүзеге асыруды көздейді:
-
Сотталғандарға психологиялық және әлеуметтік қолдау көрсету – консультациялар, психологиялық жарақатпен жұмыс, отбасылық байланыстарды нығайту, қайта әлеуметтенуге жәрдемдесу және пенитенциарлық кезеңнен кейінгі қолдау;
-
Білім беру бағдарламалары – ҚАЖ мекемелерінің қызметкерлеріне арналған әлеуметтік жұмыс және кейс-менеджмент бойынша тренингтер, арнайы оқу курстары мен материалдарын әзірлеу;
-
Нормативтік-құқықтық бастамалар – ҚАЖ мекемелеріне «әлеуметтік қызметкер» лауазымын енгізу бойынша ұсыныстар дайындау, лауазымдық нұсқаулықтар мен өзара іс-қимыл алгоритмдерін әзірлеу, кәсіби стандарт қалыптастыру;
-
Әлеуметтік осал топтармен жұмыс – бас бостандығынан айыру орындарында отырған кәмелетке толмағандар, балалы әйелдер және мүгедектігі бар адамдарды қолдау бағдарламаларын әзірлеу;
-
Әлеуметтік қайта интеграция – тәлімгерлік, босатылғаннан кейін жұмысқа орналасуға және әлеуметтік қызметтерге қол жеткізуге жәрдемдесу.
ҚАЖ комитеті мен Ұлттық әлеуметтік жұмысшылар альянсы арасындағы ынтымақтастық пенитенциарлық жүйеде әлеуметтік жұмыста құқық қорғау тәсілін енгізуге ықпал етпек. Бұл – адамның қадір-қасиетіне құрмет көрсету, адам құқықтарын сақтау және сотталғандармен гуманистік қарым-қатынас жасау үшін жағдай жасауға баса назар аударуды білдіреді.
Мұндай көзқарас қайта әлеуметтендіру жүйесін нығайтып, қайталап құқық бұзушылық жасау тәуекелін төмендетуге және бұрын сотталған адамдардың қоғамға табысты бейімделуіне мүмкіндік береді.
Конституцияның мерейтойын Қарағанды облысы колониясының қызметкерлері велошерумен атап өтті
Қарағанды облысы бойынша және Ұлытау облысы бойынша ҚАЖД №36 мекемесінің қызметкерлері Қазақстан Республикасы Конституциясының 30 жылдығын ерекше түрде-велошерумен атап өтті.
Ұзындығы 30 шақырымдық маршрут символдық түрде таңдалды — елдің Негізгі Заңы қабылданған күннен бастап өткен жылдар санына орай.
Қатысушылар Конституция мемлекеттіліктің берік іргетасы, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының кепілі екенін атап өтті. Велошеру қылмыстық-атқару жүйесі қызметкерлерінің патриотизмді нығайтуға және салауатты өмір салтын насихаттауға өз үлесін қосуға деген ұмтылысының көрінісі болды.
"Велошеру тек спорттық іс-шара ғана емес, сонымен қатар ұжымды біріктіруге, командалық рухты арттыруға және қылмыстық — атқару жүйесі қызметкерлері арасында белсенді бос уақытын танымал етуге арналған алаң болды", - деп атап өтті мекеме бастығының орынбасары әділет подполковнигі Арман Ермекбайұлы Кошкинов.
Мұндай іс-шаралар корпоративтік құндылықтарды нығайтуға, дене белсенділігін қолдауға және қоғамдағы ҚАЖ органдарының оң имиджін қалыптастыруға ықпал етеді.
Қызылорда облысы бойынша ҚАЖ департаменті сотталғандарды еңбекпен қамту және олардың қоғамға қайта бейімделуіне жағдай жасау бағытында жүйелі жұмыстар атқаруда. Бүгінгі таңда облыс мекемелерінде жазасын өтеушілердің 70 пайызы еңбекке тартылған. Бұл көрсеткішті 100 пайызға жеткізу мақсатында бірқатар жаңа өндіріс орындары ашылды.
Қызылорда облысы прокуратурасының және ҚАЖ департаментінің қолдауымен, Байқоңыр әлеуметтік кәсіпкерлік корпорациясы акционерлік қоғамы арқылы «Ален» жеке кәсіпкерлігіне Республикалық иновациялық бағдарламасы бойынша қайтарымды несие берілді. Бұл қаржыға брусчатка өндіретін заманауи құрылғы орнатылып, 15 сотталған тұрақты жұмыспен қамтылды.
Сонымен қоса «Смартблок» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі– полистирол блок өндіретін және «BAI-M TREND GROUP» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі – пескаблок шығару бойынша екі цех ашылып, 16 сотталғанды жұмыспен қамтыды.
Бүгінгі таңда №60 мекеменің өндірістік аймағында 15 жеке кәсіпкер сотталғандарды жұмыспен қамтып және босап шыққаннан кейін тұрақты жұмыс табуға мүмкіндік беріп отыр.
Маңғыстау облысы бойынша ҚАЖ департаментінің Түпқараған аудандық пробация қызметі бостандығын шектеу түріндегі жазаны өтеу талаптарын өрескел бұзу дерегін тіркеді.
Пробациялық бақылауда болып, электронды білезік таққан сотталған тұлға өзінің айтуынша, «бар болғаны бес минутқа көршіге барып келемін» деп үйінен рұқсатсыз шығып кеткен. Алайда бұл әрекет пробация қызметін ескертпей, белгіленген аймақтан тыс орын алғандықтан, жазалау шарттарының бұзылуы болып табылады.
Электронды білезіктен дабыл сигналы мониторинг пультіне бірден түскен. Пробация қызметі онымен байланысуға тырысқанымен, жауап болмаған. Өзінің құқық бұзғанын түсінген сотталған ер адам салдарынан қорқып, білезіктің бауын кесіп тастап, оқиғаны жасыруға әрекеттенген.
Пробация қызметінің қызметкерлері бұл құқық бұзушылықты дереу тіркеп, материалдарды сотқа жолдады.
Түпқараған аудандық сотының шешімімен қалған бостандығын шектеу мерзімі 9 ай 2 күнге бас бостандығынан айыру жазасына ауыстырылды.
Электронды бақылау құрылғысын зақымдағаны үшін келтірілген залалды сотталған азамат толықтай өтеді.
Пробация қызметі ескертеді:
электронды білезік — жай ғана формалдылық емес. Барлық қозғалыстар мен жүйеге араласу әрекеттері автоматты түрде тіркеліп отырады.
Тіпті «қысқа мерзімге рұқсатсыз шығу» да жазаның қатаңдауына және нақты бас бостандығынан айыруға әкелуі мүмкін.
Астаналық тұрғынды зорлады деген күдікке іліккен адамның анасы, яғни қоғамдық қорғаушы, тергеу изоляторында отырған ұлына кездесуге келген. Кездесу барысында ол ұялы телефонды аяқ киімінің табанына жасырып, оны ұлына беруге тырысқан. Бұл құқықбұзушылық бейнебақылау камералары арқылы тіркелді.
Аталған азаматшаға қатысты әкімшілік хаттама толтырылып, материалдар сотқа жолданды.
Қылмыстық-атқару жүйесі қызметкерлері тарапынан тұрақты түрде ескерту жасалып келе жатқанына қарамастан, азаматтар тыйым салынған заттарды режимдік нысандар аумағына өткізбек болып, заң бұзушылықтарға жол беруді жалғастыруда.
Мәселен, Павлодар қаласындағы тергеу изоляторында қызметкерлер ұялы телефон, қуаттағыш құрылғы мен құлаққапты өткізу әрекетінің жолын кесті. 39 жастағы тергеудегі азаматқа арналған сәлемдемені тексеру кезінде техникалық құрылғылар торттың ішіне жасырып қойылғаны анықталды. Сәлемдеме әкелген Павлодар тұрғынына қатысты ҚР ӘҚБтК-нің 481-бабы бойынша әкімшілік құқықбұзушылық туралы хаттама толтырылып, іс сотқа жолданды.
Осыған ұқсас оқиға Қызылорда қаласында да тіркелді: сәлемдемені тексеру кезінде қызметкерлер кір сабынның ішіне жасырылған ұялы телефонды тапты.
– Кездесуге келетін барлық азаматтарға тыйым салынған заттарды өткізу әрекеттері үшін жауапкершілік қарастырылғаны түсіндіріледі. Мекемелерде орнатылған рентген-аппараттар арқылы ұялы телефон, есірткі және психотроптық заттарды жылдам анықтауға болады. Барлық азаматтар міндетті түрде тексеріледі, – деді ҚАЖК режим, қадағалау және күзет басқармасының бастығы Берік Байкенов.
Осы жылдың басынан бері ҚАЖ қызметкерлері ұялы телефонды өткізуге бағытталған 346 әрекеттің жолын кесті, 58 литрден астам алкоголь өнімі, 10 килограмнан астам есірткі тәркіленді. Әкімшілік жауапкершілікке 128 азамат тартылды, олардың арасында қоғамдық қорғаушылар мен адвокаттар да бар. Тағы 20-дан астам іс сот қарауында.
Сандық бақылау – тәртіп кепілі: жаңа бап тәртіпті күшейтіп, бюджетті үнемдеуге жол ашты. 2024 жылдың шілде айынан бастап Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 428-1-бап енгізілді. Бұл жаңа норма қылмыстық-атқару жүйесі мекемелеріндегі бейнебақылау камераларын әдейі бүлдіргені немесе істен шығарғаны үшін қылмыстық жауапкершілік қарастырады. Аталған өзгеріс еліміздегі түзеу мекемелеріне тәулік бойы бейнебақылау жүйесінің кеңінен енгізілуімен және осы камераларды қасақана зақымдау жағдайларының жиілеп кетуімен тікелей байланысты. Бейнебақылау жүйесі мекемелердегі ахуалды толықтай қамтып, сотталғандар мен қылмыстық-атқару жүйесі қызметкерлерінің әрекеттерінің ашықтығын қамтамасыз етеді. Жаңа бап күшіне енген алғашқы жылдың өзінде-ақ 70-тен астам қылмыстық іс тіркелді. Соның ішінде 35 сотталғанға қосымша жаза мерзімі белгіленіп, олар келтірілген материалдық шығынды азаматтық тәртіппен өтеуге міндеттелді. Мысалы Шымкент қаласындағы №55 мекемесінде 13 сотталған адам бейнебақылау жүйесін әдейі істен шығарғаны үшін әрқайсысы 6 жылдан қосымша мерзімге сотталды. Бүгінде Қазақстан бойынша 78 түзеу мекемесінде 43 мыңнан астам бейнебақылау камерасы жұмыс істейді. Бұл жүйелердің көрсетілімдері нақты уақыт режимінде қылмыстық-атқару жүйесі комитетіне, Ішкі істер министрлігіне және прокуратура органдарына жолданады. Мұндай тәжірибе: - адам құқықтарының сақталуын бақылауға, - құқық бұзушылықтарды жедел анықтауға, - сотталғандар мен мекеме қызметкерлері арасында тәртіпті арттыруға мүмкіндік береді. ҚАЖ комитетінің мәліметінше, 428-1-бап бойынша құқықбұзушылықтар саны азая бастаған. Бұл өзгеріс бейнебақылау жүйесінің тиімділігін ғана көрсетіп қоймай, қымбат құрал-жабдықтардың сақталуына және мемлекеттік бюджет қаражатын үнемдеуге де оң әсерін тигізуде.
Қызметкерлердің қырағылығының арқасында тыйым салынған заттың мекемеге жеткізілуіне жол берілмеді
Қызылорда облысы бойынша ҚАЖ департаментіне қарасты 37 мекемеде жазасын өтеп жатқан сотталғанға қысқа мерзімді кездесуге келген танысының алып келген сәлем-сауқаттарын тексеру барысында мекеме қызметкерлері ерекше қырағылық танытты. Тексеру нәтижесінде кір сабынның ішіне жасырылған ұялы телефон табылды.
Аталған ұялы телефон — сотталғандардың пайдалануына тыйым салынған заттардың қатарына жатады. Осыған байланысты, ұялы телефонды мекеме аумағына енгізуге әрекеттенген азаматқа қатысты Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 481-бабы бойынша тиісті әкімшілік материалдар рәсімделді.
Бұл оқиға — ҚАЖ мекемесі қызметкерлерінің кәсіби шеберлігі мен қырағылығының айқын көрінісі. Қызметкерлердің дер кезінде қабылдаған шараларының арқасында мекемеге тыйым салынған заттың өтіп кетуіне жол берілмеді.
Павлодар облысы бойынша ҚАЖ департаментінің №63 мекемесінде Цифрлық офис өз жұмысын бастады. Бұл кеңсенің ашылуы қамауда отырған азаматтардың құқықтарын қамтамасыз ету жолындағы маңызды қадам болып табылады.
Осындай форматтағы кабинеттің құрылуы күдікті және айыпталушыларға оқшаулау жағдайында бола отырып, қажетті мемлекеттік қызметтер мен құжаттарды алуына мүмкіндік береді. Цифрлық офисті іске қосу жұмыстары ағымдағы жылдың қаңтар айында «Заң және тәртіп» тұжырымдамасы аясында басталған болатын.
«Бүгінгі таңда мекемеде 400-ден астам адам сот шешімін күтуде. Тергеу изоляторында бола отырып, eGov порталы арқылы құжаттарды алу айтарлықтай қиын. Осыған байланысты біз бұл мәселені шешудің жаңа тәсілін енгіздік», – деді мекеме бастығы Берік Рахимов.
Қолжетімді қызметтер қатарында — жеке куәлікті рәсімдеу, азаматтық хал актілерін тіркеу, жоғалған құжаттарды қалпына келтіру және өзге де заңды маңызы бар әрекеттер бар.
Жобаның негізгі мақсаты – арнайы контингенттің құқықтық қорғалуын арттыру және олардың әлеуметтік бейімделуіне жәрдемдесу.
Цифрлық офистің жұмысы құжаттарды рәсімдеу мерзімін айтарлықтай қысқартуға, қамауда отырғандардың заңды құқықтарының сақталуын қамтамасыз етуге, сондай-ақ мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылдың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Бұл бастаманың жүзеге асуы ведомствоаралық тиімді өзара іс-қимылдың нәтижесі болып табылады және қылмыстық-атқару жүйесінде сервистік тәсіл мен цифрландыруды енгізудің жарқын үлгісі саналады. Жоба «Еститін мемлекет» қағидаттарына және мемлекеттік қызметтердің барлық азаматтар, соның ішінде қамауда отырған тұлғалар үшін қолжетімділігін арттыруға бейілділікті көрсетеді.