Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы делегациясы Бас Прокурордың орынбасары Ғалымжан Қойгелдиевтің басшылығымен Душанбе қаласында өткен Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы-мемлекеттердің бас прокурорларының Үйлестіру кеңесінің 35-отырысына қатысты.
Іс-шараға Әзербайжан, Армения, Беларусь, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан прокуратураларының басшылары мен өкілдері қатысты.
Кездесу барысында қылмысқа қарсы іс-қимыл, азаматтардың құқықтарын қорғау және прокурорлық қадағалаудың өзекті мәселелері талқыланды. Сондай-ақ прокуратура органдары қызметінің цифрландырылуы бойынша тәжірибе алмасуға ерекше назар аударылды.
Ғалымжан Қойгелдиев азаматтардың өтініштерін қараудың ашықтығы мен жеделдігін арттыруға бағытталған цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектті енгізу жөніндегі қазақстандық тәжірибені таныстырды.
Отырыс қорытындысы бойынша бірқатар шешімдер қабылданып, ТМД мемлекеттері Бас прокуратураларының заңсыз көші-қонға қарсы іс-қимыл саласындағы ынтымақтастығы туралы келісімге қол қойылды.
Аталған келісім аймақтық қауіпсіздікті нығайту жөніндегі құқықтық және ұйымдастырушылық шараларды реттейді.
Үйлестіру кеңесінің жұмысы аясында прокуратура органдарының басшылары Тәжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмонмен кездесті. Мемлекет басшысы прокуратура органдарының заң үстемдігін қамтамасыз етудегі, өзара сенімді нығайтудағы және ТМД мемлекеттері арасындағы серіктестікті дамытудағы маңызды рөлін атап өтті.
Сонымен қатар Ғалымжан Қойгелдиев бірқатар екіжақты кездесулер өткізіп, құқықтық көмек көрсету және жекелеген қылмыстық істер бойынша өзара іс-қимыл мәселелерін талқылады.
Бас прокуратурасының Баспасөз қызметі
Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры Берік Асылов Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Қазақстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Салли Аксуорсимен кездесу өткізді.
Ұлыбританияның өкіліне қазақстандық прокуратураның негізгі функциялары мен басым бағыттары туралы ақпарат берілді.
Кездесу барысында заң үстемдігі мен адам құқықтарын қорғау саласындағы екіжақты ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға, сондай-ақ нақты қылмыстық істер бойынша іздеуде жүрген адамдарды экстрадициялауға қатысты кең ауқымды мәселелер талқыланды.
Бас Прокурор қылмыстық сот ісін жүргізу саласында келісімдер жасасу арқылы шарттық-құқықтық базаны одан әрі кеңейту қажеттілігіне ерекше атап өтті.
Әңгімелесуші өзара қызығушылық тудыратын барлық құқықтық мәселелер бойынша ынтымақтастыққа дайын екенін растады.
Кездесу нәтижесінде тараптар трансұлттық қылмысқа, киберқауіптерге, қылмыстық кірістерді жылыстатуға қарсы іс-қимыл, сонымен бірге заңсыз шығарылғанактивтерді қайтару салаларында өзара ынтымақтастықты жалғастыру туралы уағдаласты.
Бас прокуратураның баспасөз қызметі
2025 жылғы 16 шілдеде Мемлекет басшысы қылмыстық заңнаманы оңтайландыру мәселелері жөніндегі Заңға қол қойды.
Атап айтқанда, азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын күшейту, соның ішінде жеке өмірге қол сұғатын, бірақ күш қолданусыз жасалатын құқыққа қарсы әрекеттердің аса ауыр қылмыстарға ұласуын болдырмау мақсатында Қылмыстық кодекске сталкинг үшін қылмыстық жауаптылық енгізілді (ҚК-тің жаңа 115-1-бабы).
Сталкинг - зорлық-зомбылықпен байланысты емес адамның заңсыз қудалануы ретінде айқындалған. Мұндай әрекетте зорлық белгілері болмағандықтан сталкинг қылмыстық теріс қылықтар санатына жатқызылды.
Бұл баптың мақсаты - физикалық күш қолдануға немесе ашық қауіп-қатерге бармаған қудалаушылардан ықтималы жоғары құрбандарды қорғау.
Қолданықса енгізілгеннен бастап (16.09.2025ж. бастап) елімізде сталкинг фактілері бойынша 2 қылмыстық іс тіркелді (Атырау және Павлодар облыстарында).
Айта кету керек, сталкинг жасаған адамдарға 200 АЕК-ке дейін айыппұл салу, не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не 200 сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тарту, не 50 тәулікке дейін қамауға алу түріндегі жаза көзделген.
Сондай-ақ әйелдердің құқықтарын қорғауды күшейту шаралары аясында осы Заңмен неке қиюға мәжбүрлеу үшін де қылмыстық жауаптылық енгізілді (ҚК-тің жаңа 125-1-бабы).
Егер әйел адам ұрланып, күш қолдану қаупімен немесе мүлкін жою не бүлдіру қатерімен неке қиюға мәжбүрленсе, кінәлі адамға 2000 АЕК-ке дейін айыппұл салу, не дәл сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тарту, не 2 жылға дейінгі мерзімге бостандығын шектеу, не сол мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жаза көзделген.
Абайсызда ауыр зардаптар туындаған жағдайда - кінәлі адам 5 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасына тартылады.
Неке қиюға мәжбүрлеу фактілері бойынша алғашқы қылмыстық істер Шымкент қаласында, Қызылорда, Ақтөбе және Маңғыстау облыстарында тіркелді.
Айта кетерлігі, екі жағдайда жәбірленушілер кәмелетке толмағандар болған.
Аталған фактілер бойынша тергеу жалғасуда және прокуратура органдарының бақылауында тұр.
Бас прокуратураның баспасөз қызметі
Осы сенбі, 10 қазан күні елордада Мемлекет басшысының бастамасымен ұйымдастырылған «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық акциясы аясында сенбілік өтті.
Бас прокуратура қызметкерлері Президенттің жаңа қоғамдық этика мен жауапкершілік мәдениетін қалыптастыру жөніндегі үндеуін қолдай отырып, қаланы тазалау және абаттандыру жұмыстарына белсенді қатысты.
Қасым-Жомарт Тоқаев атап өткендей:
«Тазалық пен ұқыптылық күнделікті өмір салтымызға айналуы қажет. Қалалар мен ауылдардың сәулетті, саябақтар мен ауланың таза болуы, ең алдымен, басқа біреуге емес, өзімізге керек. Жұрттың бәрі өз үйінің жайлы әрі әдемі болғанын қалайды. Бұл – дұрыс. Азаматтарымыз қоғамдық орындар мен қоршаған ортаға да дәл сондай жанашыр көзбен қарауға тиіс. Қазақстан – бәрімізге ортақ, оның қандай болатыны тек бізге байланысты. Яғни, біз іші де, сырты да бүтін ел болуымыз керек».
Өткізілген іс-шараның негізгі мақсаты – қалалық тұрғындардың экологиялық мәдениетін арттыру, табиғатқа және еңбекке жауапкершілікпен қарауды насихаттау.
Бас прокуратура тазалық пен тәртіпті сақтау ісіне өз үлесін қоса отырып, осындай бастамаларға алдағы уақытта да белсенді қатысатын болады.
Бас прокуратураның баспасөз қызметі
2025 жылғы 9 қазанда Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасында маскүнемдіктен және есірткіге тәуелді сотталған адамдарға қатысты медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын орындаудың тиімділігі мәселелері бойынша ведомствоаралық кеңес өтті.
Кеңеске Денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Т.С.Сұлтанғазиев Ішкі істер министрінің орынбасары – Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің төрағасы А.С.Қайырбеков, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдардың басшылары қатысты.
Кеңес барысында Бас Прокурордың орынбасары Ә.Қ.Шындалиев азаматтардың білікті медициналық көмек алуға конституциялық құқықтарын қамтамасыз ету, ведомствоаралық өзара іс-қимылды күшейту және соттар мәжбүрлі емдеуге жіберген адамдардың есебін жетілдіру қажеттігін атап өтті.
Кеңес қорытындысы бойынша қылмыстық-атқару жүйесі мекемелері мен пробация қызметтерінде осы жұмыстың тиімділігін арттыруға бағытталған нақты ұсыныстар әзірленді.
Бас прокуратураның баспасөз қызметі
Бас прокуратура мен Қаржы мониторингі агенттігінің қызметкерлері Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Қазақстан Елшілігінің қолдауымен салық төлеуден жалтарғаны үшін қылмыстық жауаптылыққа тарту мақсатында Қазақстан азаматы экстрадицияланды.
2018-2020 жылдар аралығында ол коммерциялық кәсіпорын директоры бола тұра, корпоративтік табыс және қосылған құн салығын төлеуден жалтарып, мемлекетке 293 млн теңгеден астам залал келтірген.
Қылмысты жасағаннан кейін күдікті жасырынып, бір жылдан астам уақыт бойы халықаралық іздестірілуде болды.
А.ж. қыркүйек айында ол Біріккен Араб Әмірліктері аумағында ұсталып, Қазақстан Бас прокуратурасының сұрау салуы бойынша құқық қорғау органдарына берілді.
Қазіргі уақытта күдікті тергеу изоляторына қамауға алынды.
Жасалған қылмыстары үшін оған мүлкі тәркілене отырып, бес жылдан сегіз жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жаза қарастырылған.
Еске салайық, ағымдағы жылы Біріккен Араб Әмірліктерінен 9 іздестіріліп жүрген тұлға экстрадицияланды.
Бас прокуратураның баспасөз қызметі
2025 жылғы 8 қазанда НҚА ашық деректер интернет-порталында (https://legalacts.egov.kz/npa/view?id=15621362) «Кадр қызметінің кейбір мәселелері туралы» Бас Прокурордың бұйрығының жобасы орналастырылған.
Осы жобамен Қазақстан Республикасы прокуратура органдары жүйесінің қызметкерлерінің қызметтік куәліктерінің және зейнеткерлерінің куәліктерінің сипаттамасы, қызметкерлер мен зейнеткерлерге қызметтік куәліктер мен куәліктер беруің, сақтаудың, өткізудің және жоюдың рәсімі мен тәртібі реттеледі.
Бұйрық жобасын жария талқылау 10 жұмыс күні ішінде жүргізіледі.
Бас прокуратураның баспасөз қызметі
Бас прокуратура қылмыспен күрес саласында шет мемлекеттермен халықаралық ынтымақтастықты дамыту бойынша жүйелі жұмыс жүргізіп келеді.
Негізгі мақсат – қылмыстық қудалау, құқық бұзушыларды экстрадициялау және сотталғандарды отанына беру кезінде басқа мемлекеттермен тиімді өзара іс-қимылды қамтамасыз ету.
Халықаралық шарт жасасу – мемлекеттердің құқықтық жүйелеріндегі айырмашылықтарды, конституциялық шектеулерді ескеру мен күдіктілер мен айыпталушылардың құқықтарын сақтау қажеттілігін талап ететін көп сатылы әрі ұзақ процесс.
Тәуелсіздік алған сәттен бастап Қазақстан алыс шетелдің 38 елімен 83 екіжақты келісім жасасты (оның ішінде 33 – қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек көрсету туралы, 24 – экстрадиция туралы, 26 – сотталған адамдарды беру туралы).
Тек өткен жылы ғана Бас прокуратура 9 жаңа халықаралық шарт жасасты. Олардың ішінде Перу және Мароккомен (толық пакет – қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек, экстрадиция және сотталған адамдарды беру туралы), Катармен (қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек және экстрадиция туралы), Кипрмен (сотталған адамдарды беру туралы).
Африка мен Еуропа арасындағы қылмыскерлердің халықаралық қозғалыс арналарына тосқауыл қоюға мүмкіндік беретін Марокко Корольдігімен жасалған стратегиялық маңызды келісімнің айрықша маңызы бар.
Биыл Қазақстан Сингапур Республикасымен қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы келісімге қолқойды. Бұл – Сингапурдың әлемдік қаржы орталығы және жаһандық сауда-инвестициялық ағындардың негізгі торабы ретіндегі мәртебесін ескере отырып, қылмыспен күрес пен заңсыз шығарылған активтерді қайтару үшін маңызды қадам.
Сонымен қатар, ағымдағы жылғы 18 маусымда Еуропа Кеңесінің Министрлеркомитеті Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы бастамашылық еткен Қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек көрсету туралы Еуропа Кеңесінің конвенциясына қосылу жөніндегі өтінімді мақұлдады.
Аталған Конвенцияға біздің елдің қатысуы қазақстандық құқық қорғау органдарына бірден 46 еуропалық мемлекетпен қылмыстық-құқықтық салада өзара іс-қимыл тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Айта кету керек, Қазақстан соңғы 20 жылдан астам уақыт ішінде осы Конвенцияға қосылу үшін төрт рет қадам жасаған, алайда бұрынғы өтінімдері Еуропа Кеңесінің жекелеген мемлекеттерінің қарсылығына байланысты тұрақты түрде қабылданбай келген.
Конвенцияға қосылу жөніндегі шақырту алу – қазақстандық прокурорлар мен дипломаттардың көпжылдық табанды еңбегінің нәтижесі әрі Қазақстанның қылмыстық-құқықтық жүйесіне және заң үстемдігі қағидатына сенімнің айғағы.
Бұл бағыттағы жұмыс жалғасуда және Бас Прокурордың жеке бақылауында.
Бас прокуратураның баспасөз қызметі
Бүгін Бас Прокурор Берік Асыловтың төрағалығымен құқықтық тәртіп саласында цифрлық құралдарды дамытуға, қылмыстық қатерлерді болжауға және қылмыспен күрес тиімділігін арттыруға арналған үйлестіру кеңесінің отырысы өтті.
Өз сөзінде Бас Прокурор цифрлық прогрестің жаһандық дамудың негізгі қозғаушы күшіне айналып отырғанын атап өтті.
«Мемлекет басшысы цифрландыру мен жасанды интеллектіні енгізу жөніндегі стратегиялық бағытты айқын белгіледі. Осы тапсырмаларды орындау мақсатында елде ауқымды қадамдар жасалды: Жасанды интеллект министрлігі құрылды, Парламент Цифрлық кодекс жобасын қарауда, ал Мәжіліс Жасанды интеллект туралы заңды қабылдады», – деді Берік Асылов.
Ол құқық қорғау саласында IT-технологияларды қолдану прокуратура қызметінің басым бағыттарының бірі екенін атап өтті.
Қылмыстық процесс, әкімшілік сот ісін жүргізу, мемлекеттік бақылау және азаматтардың өтініштерімен жұмыс толықтай цифрландырылды.
Бұл құралдар жыл сайын ондаған мың азамат пен кәсіпкердің құқықтарын қорғайды.
Ұлттық цифрлық платформа арқылы инвесторларды қорғау тетігі жолға қойылды: 20 қаңтардан бастап бірде-бір мемлекеттік орган прокурордың келісімінсіз инвесторды тексеруге, жауапкершілікке тартуға, қызметін тоқтатуға немесе лицензиясын қайтарып алуға құқылы емес.
«Бүгін цифрлық жүйелер тек құқық бұзушылықтарды тіркеп қана қоймай, оларды алдын алуы да маңызды. Осы мақсатта жасанды интеллект технологияларын пайдаланатын “Цифрлық қадағалау” жүйесі құрылды», – деп атап өтті Бас Прокурор.
Аталған жүйе мәліметтерді талдайды, мемлекеттік органдардың деректер базаларына, «ақылды» камераларға, дрондарға қосылған және іздеудегі адамдар санын 24%-ға азайтуға мүмкіндік берді.
Бұл технология қоғамдық тәртіпті бұзушылықтардың, заңсыз кен өндірудің алдын алуда, пробация есебіндегі тұлғаларды бақылауда және құқық қорғау қызметінің басқа да маңызды бағыттарында қолданылады.
Берік Асылов негізгі бағыттардың бірі ретінде цифрлық талдауды және қылмыстылықты болжауды атады.
«Президенттің тапсырмасы бойынша Құқықтық статистика комитеті трансформациялануда, оның құрамында Қылмыстық қатерлерді болжау орталығы құрылды. Оның міндеті – үлкен деректер мен жасанды интеллект негізінде цифрлық профилактика жүргізу», – деді Бас Прокурор.
Орталық құқық бұзушылықтардың динамикасын талдайды, жаһандық қатерлерді бақылайды және мемлекеттік органдарды нақты уақыт режимінде хабардар етеді.
Қазіргі уақытта «е-Өтініш» жүйесі арқылы «зорлық-зомбылық», «сыбайлас жемқорлық», «буллинг» сияқты тақырыптар бойынша азаматтардың өтініштерінен тәуекелдерді анықтайтын модель сынақтан өтуде.
Берік Асылов Қазақстанның жасанды интеллект дәуіріне қадам басқанын, оның заң мен тәртіпті қорғауда жаңа мүмкіндіктер ашатынын атап өтті.
Digital Bridge форумында «Alem.ai» жасанды интеллект зертханасының ашылғаны жарияланды, және прокуратура осы құрылыммен қылмыспен және өзге де құқық бұзушылықтармен күрес тиімділігін арттыру мақсатында ынтымақтастық орнатуды жоспарлап отыр.
Бас Прокурор цифрлық технологиялар киберқылмыс пен интернет-алаяқтыққа қарсы күресті айтарлықтай күшейткенін атап өтті.
«Қазақтелекоммен» бірлесіп, алаяқтық қоңырауларды бұғаттайтын АнтиФрод Кол-орталығы іске қосылды.
Ол Украина мен Ресейдегі 9 шетелдік колл-орталықтың қызметін тоқтатты, ал бір айда 40 мыңнан астам қоңырау бұғатталды.
Жақын арада бұл тәжірибе өңірлерде кеңейтілетін болады.
Басым бағыттардың бірі – есірткі қылмыстарымен күрес.
«Ақша ізін қуу» қағидаты бойынша прокуратура есірткі бизнесін ұйымдастырушылардың цифрлық активтерін тәркілеудің жаңа әдістемесін әзірледі», – деді Берік Асылов.
85 мыңнан астам банк картасы 2,3 млрд теңгеге бұғатталды, ал жалпы бұғатталған активтер көлемі 11,5 млрд теңгеден асты.
Жасанды интеллект негізіндегі чат-бот енгізіліп, оның көмегімен 12 мың есірткі шоты анықталды.
Берік Асылов қызметкерлерді жаңа цифрлық сын-қатерлерге бейімдеу қажеттігін атап өтті – киберанықтау мен жасанды интеллект негізіндегі талдаудан бастап, сертификатталған кибертергеушілер мен киберпрокурорларды даярлауға дейін.
Сондай-ақ, ведомстволар, сарапшылар мен IT-қоғамдастық арасында технологиялар мен деректер алмасу үшін тиімді диалог орнату маңызды.
«Біз қылмыстық қатерлерді талдау мен болжаудың тұрақты тетігін қалыптастыруымыз, халыққа құқықтық көмектің қолжетімділігін – әсіресе цифрлық ортада – қамтамасыз етуіміз керек. Осылайша “Заң және Тәртіп” идеологиясы жетекші цифрлық платформаларда жүзеге асырылады», – деп қорытындылады Берік Асылов.
Бас прокуратураның баспасөз қызметі
Бас прокуратура мен Қаржы мониторингі агенттігінің қызметкерлері заңсыз мұнай айналымы үшін қылмыстық жауаптылыққа тарту мақсатында Қазақстан азаматын Біріккен Араб Әмірліктерінен экстрадициялады.
Күдікті коммерциялық ұйымның бас директоры бола тұра, 2022-2023 жылдары Ақтөбе облысында алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобымен жалпы сомасы 300 млн теңгеден астам аса ірі мөлшердегі мұнайды заңсыз өткізу бойынша әрекеттер жасаған.
Қылмыс жасағаннан кейін қаскүнем жасырынып, ол халықаралық іздеуге жарияланған.
2024 жылы іздеудегі адам Дубайда анықталып, Бас прокуратураның сұрауы бойынша ол жерден Қазақстанға экстрадицияланды.
Қазір күдікті уақытша ұстау изоляторына қамалды.
Айта кетейік, 2024 жылы бұл қылмыстың сыбайласы бас бостандығынан айыру түріндегі жазаға сотталған.
Айыпталған қылмысты жасағаны үшін мүлкі тәркіленіп, 3 жылдан 6 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.
Бас прокуратураның баспасөз қызметі