Сабақтас құқықтардың субъектілері мен объектілері.

Сабақтас құқықтардың субъектілері мен объектілері.

Сабақтас құқықтардың субъектілері-бұл авторлық құқықтармен сабақтас құқықтар объектілеріне зияткерлік құқықтар тиесілі адамдар. Сабақтас құқықтар-орындаушының, фонограмма жасаушының, эфирлік және кабельдік хабар тарату ұйымының мүліктік құқықтары және орындаушының жеке мүліктік емес құқықтары.

Адам қайтыс болған азаматтардың сабақтас құқықтарын мұрагерлікке алу немесе заңды тұлғаларды қайта құру нәтижесінде заң, келісім негізінде сабақтас құқықтардың субъектісі бола алады.авторлық құқық субъектілерінен айырмашылығы, жеке тұлғалар ғана емес, сонымен бірге заңды тұлғалар да сабақтас құқықтардың бастапқы субъектілері бола алады.

Сабақтас құқықтардың кейінгі (туынды) субъектілері-бұл сабақтас құқықтар әртүрлі заңды фактілерге, әдетте, шарт жасасу нәтижесінде күшіне енген тұлғалар. Субъектілерге орындаушылар мен қоюшы режиссерлер, түрлі хабар тарату және эфир ұйымдары, фонограмма жасаушылар, жарияланымдар мен деректер базасын жасаушылар жатады.

Сабақтас құқықтар құқықтардың бірнеше санатын қамтитындықтан, сабақтас құқықтардың бір объектісінде бірнеше субъект болуы мүмкін.

Заң сабақтас құқықтар субъектілерінің мынадай санаттарын бөліп көрсетеді:

  1. Орындаушы

Орындаушылар-бұл рөл ойнайтын, оқитын, оқитын, ән салатын, музыкалық аспапта ойнайтын немесе әдебиет немесе өнер туындыларын басқаша орындайтын актерлер, әншілер, музыканттар, бишілер немесе басқа адамдар, сонымен қатар режиссерлер. Режиссер-театр, цирк, қуыршақ, эстрада немесе өзге де театр-ойын-сауық қойылымын қойған адам, спектакль қоюшы және дирижер.

Дыбыс-бейнежазу туындысының авторлары деп сценарист, композитор, қоюшы-режиссер танылады, олардың шығармашылығы нәтижесінде шығармашылық еңбекпен жасалатын туындыға оның құрамдас бөліктері ретінде басқа да туындылар енгізіледі. Бұл туындылар аудиовизуалды туынды жасамас бұрын да болуы мүмкін (мысалы, сценарийдің негізін құрайтын әдеби шығарма немесе музыкалық дизайнның негізі ретінде алынған музыкалық шығарма).

Шығарма аудиовизуалды шығармамен жұмыс жасау барысында жасалған Тәуелсіз жұмыс түрінде де болуы мүмкін. Заң осындай туындылардың барлық жасаушыларының авторлық құқықтарын қорғайды. Дыбыс-бейнежазу туындысының құрамдас бөлігіне кірген туындының әрбір авторы өз туындысына айрықша құқығын сақтайды. Ерекше құқық дайындаушыға (продюсерге) немесе басқа адамдарға заңда көзделген өзге де негіздер бойынша, атап айтқанда мұрагерлік тәртібімен берілген жағдайда ғана өзгеше болуы мүмкін.

2.Фонограмма жасаушы.

Жазбаларға (фонограммаларға) сабақтас құқықтардың субъектісі орындаушылық дыбыстардың немесе басқа да дыбыстардың не осы дыбыстардың бейнеленуінің алғашқы жазбасы үшін бастамашылық пен жауапкершілікті мойнына алған фонограмма дайындаушы болып табылады.

Өзге дәлелдемелер болмаған кезде атауы, Аты немесе коммерциялық белгіленуі жазбаның данасында және (немесе) оның орамында әдеттегідей көрсетілген заңды тұлға немесе азамат жазбаны дайындаушы деп танылады.

Сабақтас құқық субъектілеріне фонограмма шығаруға қаражат инвестициялауды ғана жүзеге асыратын, сондықтан оны жасаушылар болып саналмайтын адамдар жатпайды.

  1. Эфирлік және кабельдік хабар тарату ұйымдары.

Эфирлік және кәбілдік хабар тарату ұйымы деп эфирге немесе радио немесе телехабарлар кәбілі бойынша (дыбыстардың және (немесе) бейнелердің немесе олардың бейнелерінің жиынтығы) хабар беруді жүзеге асыратын заңды тұлға танылады.

Мұндай адамдар мемлекеттік немесе жеке ұйымдар бола алады, олар авторлық құқықпен қорғалатын туындыларды ғана пайдаланбайды, сонымен бірге олар жасаған хабарларға сабақтас құқықтардың субъектілері болып табылады.

Айта кету керек, эфирге немесе кабель арқылы шығармалардан, дыбыстық жазбалардан және орындаулардан алынған хабарлар шығармашылық еңбектің нәтижесі емес. Бұл ретте дыбыс жазбаларының, туындылардың, орындаулардың, радио немесе телебағдарламалардың өздері айрықша құқықтардың дербес объектілері болып табылады және кабельдік және эфирлік хабар тарату ұйымдары құратын сабақтас құқық объектілеріне қарамастан қорғалады.

Ұйымның сабақтас құқығы болуы үшін эфирлік немесе кәбілдік хабар тарату ұйымдарының хабар тарату хабарларын хабар тарату ұйымының өзі не оның тапсырысы бойынша оның қаражаты есебінен басқа ұйым құруы қажет. Ол үшін оған тиісті жабдық қажет.

  1. Мәліметтер базасын жасаушы.

Егер бұл тұлға мынадай іс-әрекеттерді жүзеге асырса, тұлға дерекқорды дайындаушы деп танылуы мүмкін:

  • 1) мәліметтер базасын құруды ұйымдастырады;
  • 2) оны құрайтын материалдарды жинау, өңдеу және орналастыру бойынша жұмысты жүзеге асырады.

Мұндай тұлға заңды тұлға да, жеке тұлға да бола алады. Әдепкі бойынша, дерекқор өндірушісінің мәртебесі азаматтың немесе заңды тұлғаның аты немесе атауы базаның данасында және (немесе) оның орамында әдеттегідей (мысалы, басылған) деп танылады.

Кез келген басқа сабақтас құқық субъектілері сияқты, дерекқорды дайындаушыға дерекқорды дайындаушының айрықша құқығы, сондай-ақ Дерекқордың даналарын және (немесе) орамасын көрсету құқығы тиесілі.

  1. Туынды шығарманың авторлары. Аудармашы.

Туынды жұмыс дегеніміз-өңдеу, экранизация, аранжировка, драматизация немесе басқа ұқсас жұмыс. Жасалған жұмыстың негізі-бұрын басқа автор жасаған жұмыс.

Аудармашының туынды туындыны жасауы жасалып жатқан туындының негізіне алынған түпнұсқалардың авторларымен немесе өзге де құқық иеленушілерімен келісілуге тиіс. Егер туынды қайта өңдеу кезінде қоғамдық игілікке айналса, аудармашыға құқық иеленушілерді іздеудің қажеті жоқ және ол негізге алынған туынды авторының атын көрсете отырып, оларға қарамастан жаңа туынды жасайды.

Аудармашы мәртебесінің пайда болуы үшін келесі шарттарды орындау қажет:

  • 1) аудармашы автор деп аталатын жеке тұлға;
  • 2) осы тұлғаның шығармашылық қызметінің нәтижесі туынды шығарма болуға тиіс.
  1. Энциклопедиялар, энциклопедиялық сөздіктер, мерзімді және жалғастырылатын ғылыми еңбектер жинақтарын, газеттер, журналдар мен басқа да мерзімді басылымдардың баспагері. Сабақтас құқықтардың осы субъектісі ретінде шығармашылық қызметі материалдар жиынтығын таңдау, құрылымдау, сипаттау және т. б. болатын жеке тұлға танылуы мүмкін.

Баспагерге мұндай басылымдарды пайдалану құқығы беріледі, ол кез келген жағдайда өз атауын көрсетуге немесе оның көрсетілуін талап етуге құқылы.

Авторлар немесе осындай басылымдарға енгізілген туындыларға айрықша құқықтардың өзге де иелері, осы айрықша құқықтар баспагерге немесе басқа адамдарға берілген не заңда көзделген өзге де негіздер бойынша баспагерге немесе басқа адамдарға өткен жағдайларды қоспағанда, баспагердің немесе басқа адамдардың мұндай басылымдарды тұтастай пайдалану құқығына қарамастан, осы құқықтарды сақтайды.

Егер құрама туындыны жасаушымен жасалған шартта өзгеше көзделмесе, жинаққа немесе өзге де Құрама туындыға орналастырылған туындының авторы өз туындысын құрама туындыға қарамастан пайдалануға құқылы.

Сабақтас құқықтардың объектілері

      Сабақтас құқықтар қойылымдарға, орындаушылықтарға, фонограммаларға, эфирлік және кабельдік хабар тарату ұйымдарының хабарларына, олардың мақсатына, мазмұны мен маңызына, сондай-ақ оларды білдіру тәсілі мен нысанына қарамастан қолданылады.

Музыкалық композиция мен театр қойылымын орындау, эфирлік және кабельдік хабар тарату ұйымдарының хабарларын, фонограмманы, мәліметтер базасын немесе жарияланымдарды қоғамдық игілікке өткеннен кейін алғаш рет жария ету сабақтас құқықтар объектілеріне жатады.

 

Павлодар облысы Әділет департаменті

зияткерлік меншік құқықтары бөлімі бас маманы,

 «ҚЗО» РКБ мүшесі Адиль Ерланович Тукенов