Биологиялық қауіпсіздік мәселелері
Биологиялық қауіпсіздік мәселесі соңғы кездері ерекше өзекті бола бастады. Коронавирустық пандемия қазіргі әлемде инфекциялардың қаншалықты тез таралатынын көрсетті.
Биоқауіпсіздік өмір сүруде организмдердің биологиялық мәнін, биологиялық қасиеттерін, сипаттамалардың негізгі байланыстарын, биологиялық тұтастықты ауқымды жоғалтудың алдын алу, олар нәтижесінде болуы мүмкін:
- бар экожүйеге бөтен тіршілік формаларын енгізу
-бөтен вирустық немесе трансгендікгендер немесе приондарды енгізу
- тағамның бактериялық ластануы
- гендік терапияның немесе инженерияның немесе вирустардың ағзаларға әсері және маталар
- табиғи ресурстардың (су, топырақ) ластануы. Биологиялық зиянды және қауіпті факторларға патогенді микроорганизмдер (бактериялар, вирустар, риккетсиялар, саңырауқұлақтар) және олардың зат алмасу өнімдері мен жануарлар мен өсімдік тектес макроорганизмдер жатады.
Адамның, жануарлардың және өсімдіктердің патогенді микробтартобымен қарым-қатынасы ерекше маңызға ие. Патогендік микроорганизмдер - ауру тудыруы мүмкін микроорганизмдер. Патогендік түрлерге әрқашан басқа жануарлар ағзалары есебінен дамитын паразиттер де, сапрофиттер де жатады. Патогендік - патогенді микробтарға тән түр. Ол қабылдаушы ағзаның дамуға ұзақ бейімделуінің нәтижесінде алынады. Биологиялық қауіпсіздік табиғи ортаның әлеуметтік-экологиялық жағдайымен байланысты. Биологиялық қауіптің дәстүрлі көрінісі жаппай аурулар, эпидемиялар, адамдар арасындағы індеттер және жануарлар арасындағы эпизоотиялар болып табылады. Соңғы кездері қоршаған ортаның жағдайына байланысты адамдар, жануарлар ғана емес, өсімдіктер де ауырып жатыр. Жасанды гендердің табиғатта болмаған гендерді синтездеу әдістері пайда болған кезде биологиялық қауіпсіздіктен қорғау әдістерін әзірлеу әсіресе өзекті болды. Қоршаған ортаның шамадан тыс химиялануынан, интенсивті қатты ультра күлгін сәулеленудің күшеюінен, әсіресе микроорганизмдерде спонтанды мутациялар пайда болады. Нәтижесінде, ең алдымен адамдар үшін қауіпті жаңа ауруларды тудыруы мүмкін вирулентті микроорганизмдер пайда болады. Типтік мысал - ЖИТС, құстұмауы, коронавирустық инфекция вирустары.Инфекция қоздырғыштарымен жұмыс істегенде зертхана қызметкерлеріне биологиялық қауіп төнеді. Биологиялық қауіпсіздік мақсаттары:
- қоздырғыштар мен жұмыс істегенде қоршаған ортаны қорғау;
-қоршаған ортаны және зертхананың/зауыттың жанында тұратын адамдарды қорғау
-зертхана/зауыт персоналын қорғау
- өнімдіқ орғау.
Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасының биологиялық қауіпсіздігі туралы» Қазақстан Республикасының 2022 жылғы 21 мамырдағы № 122 VII Заңынақолқойды.
Негізгі мақсат – биологиялық қауіптерді анықтау, алдыналу және алдын алу. Негізгібиологиялыққауіптер: аса қауіптіинфекциялардыңтабиғиошақтары, туляремия, геморрагиялыққызбалар, қауіптіинфекциялардыңәкелінуі, патогендікбиоагенттерменжұмысістеукезіндегіталаптардыңбұзылуы, төтеншежағдайлар мен терроризм актілерініңнәтижесіндежоғарықауіпкөздерінеәсерету.Заңғасәйкес, биоқатерлердің алдын алу шараларын әзірлеумақсатындамемлекеттікоргандардыңв едомствоаралықөзараіс-қимылынжәнеіс-қимылдарын үйлестіруді, әртүрлісалалардағы ақпараттыжинаудыжәнеталдаудықамтамасызететінуәкілетті орган енгізілуде.