"Заң мен тәртіп" қағидаты - адамның азаматтық және саяси құқықтарын қорғаудың негізі

Қазақстан Республикасы Президентінің 2025 жылғы 5 қарашадағы №1081 Жарлығымен елдің ішкі саясатының негізгі қағидаттары, құндылықтары мен бағыттары бекітілді. Олардың ішіндегі ең бастысы-адамның азаматтық және саяси құқықтарын қамтамасыз ету және қорғау үшін іргелі маңызы бар "Заң мен тәртіп" қағидаты.

"Заң мен тәртіп" қағидаты барлығының заң алдындағы теңдігін, құқық бұзушылықтар үшін жауапкершіліктің сөзсіз болуын және құқықтық мәдениеттің жоғары деңгейін білдіреді. Дәл осы элементтер қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімін қалыптастырады және демократиялық қоғамдағы әділеттіліктің өлшемі ретінде қызмет етеді.

Бұл қағидатты іске асыру сот және құқық қорғау жүйелерінің тиімді жұмысымен, құқық қолдану практикасын жетілдірумен, оның ішінде Цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект құралдарын пайдаланумен тікелей байланысты. Алайда, қоғамдық билік пен жеке құқықтар арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ететін қоғамдық бақылау мен адам құқықтарын қорғау тетіктері де маңызды фактор болып табылады.

Осыған байланысты Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл ерекше рөл атқарады.

Омбудсмен азаматтық және саяси құқықтарды қорғаудың тәуелсіз кепілі болып табылады, азаматтардың өтініштерін қарауды, адам құқықтарының сақталуына мониторингті қамтамасыз етеді, сондай-ақ бұзылған құқықтарды қалпына келтіруге және лауазымды адамдар тарапынан теріс пайдаланудың алдын алуға ықпал етеді.

"Заң мен тәртіп" қағидаты азаматтардың белсенді қатысуынсыз мүмкін емес. Заңды құрметтеу, құқықтық хабардарлық және қоғамның мемлекеттік институттармен өзара іс-қимылы адамның құқықтары мен бостандықтары ресми түрде жарияланбайтын, бірақ нақты қорғалатын тұрақты құқықтық ортаны қалыптастырады.

Адам құқықтарын қорғау - бұл мемлекет пен қоғамның бірлескен жауапкершілігі, онда заң адамға қызмет етеді, ал тәртіп әркімнің бостандығын, қауіпсіздігі мен қадір-қасиетін қамтамасыз етеді.