Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев алдағы жылыту маусымына дайындық барысы туралы баяндады.
Министр барлық өңірде тиісті жұмыстар жүргізіліп жатқанын атап өтті. Бүгінде 10 913 білім беру нысанының 10 693-і, яғни 98%-ы дайын. 8 өңірде дайындық жұмыстары 100% аяқталғаны байқалды. Жоспардан Алматы және Ақтөбе облыстары қалып келеді.
«Денсаулық сақтау нысандары бойынша да жағдай осындай, әзірлік деңгейі 98%-ды құрайды, яғни 5 394 нысанның бүгінде 5 281-і дайын. 6 өңірде барлық нысан толық дайын екені байқалып отыр. Шымкент және Алматы қалаларында бұл көрсеткіш төмен.
Тұрғын үйлер бойынша әзірлік жұмыстары 51 391 үйде аяқталды, бұл жоспардың 96%-ын құрайды. Түркістан облысында барлық тұрғын үй жылыту маусымына дайын. Шығыс Қазақстан облысы мен Шымкент қаласында тұрғын үйлерді дайындау қарқыны өз деңгейінде емес», – деп мәлімдеді Ерсайын Нағаспаев.
Өнеркәсіп және құрылыс министрі өңірлерде инженерлік инфрақұрылым бойынша жоспарлы жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанын баяндады.
1 808 шақырым сумен жабдықтау желісінің 1 303 шақырымы жөнделді. Бұл – жоспарланған көрсеткіштің 72%-ы. 6 өңірде жөндеу жұмыстары аяқталды. Алматы, Жамбыл облыстарында көрсеткіш төмен.
Су бұру желілері бойынша жоспардың 74%-ы орындалды, яғни 306 шақырым желінің 225 шақырымы жөнделді. Жылыту маусымынан кедергісіз өту үшін министрлік тарапынан автономды қазандықтардың дайындығына мониторинг жүргізілуде. Жергілікті атқарушы органдардың мәліметіне сәйкес, бүгінде 14 618 автономды қазандық дайын, бұл – 98%. 6 өңірде нысандардың әзірлігі 100%-ға жеткені байқалды. Алматы және Шымкент қалаларында көрсеткіш төмен. Автономды қазандықтарға арналған көмір қорын дайындау деңгейі 69%-ды, мазут қоры – 88%-ды, дизель отыны – 93%-ды құрайды.
Ерсайын Нағаспаев алдағы жылыту маусымына уақтылы дайындалу мақсатында әкімдіктерге мынадай міндеттерді орындау қажеттігін атап көрсетті:
- 1 қыркүйекке дейін білім беру нысандарының толық дайындығын қамтамасыз ету;
- қыркүйек айының соңына дейін сумен жабдықтау және су бұру желілеріндегі жөндеу жұмыстарын аяқтау;
- тұтынушылардың коммуналдық қызметтер бойынша қалыптасқан дебиторлық берешегін өтеу жұмыстарын күшейту;
- орталық, солтүстік, шығыс өңірлер мен елордада 2026 жылғы 15 қыркүйекке дейін, ал қалған өңірлерде 2026 жылғы 15 қазанға дейін жылыту маусымына өтуге әзірлікті толық қамтамасыз ету.
«Бұл бағыттағы жұмыстар жалғасады әрі министрліктің тұрақты бақылауында болады», – деп қорытындылады министр.
«Қазақстан Республикасының минералдық шикізатты кешенді қайта өңдеу жөніндегі ұлттық орталығы» РМК филиалы – «Қазмеханобр» мемлекеттік өнеркәсіптік экология ғылыми-өндірістік бірлестігінің мамандары Жамбыл облысы Қордай ауданындағы «Гагаринское» кен орнының полиметалл кендерін кешенді өңдеудің тиімді технологиясын әзірледі. Зерттеу нәтижелері жаңа тау-кен байыту комбинатын салуға арналған жобалық шешімдерге негіз болды.
Кен орнындағы кенді зерттеу жұмыстары 2017 жылы басталды. 2023 жылы мамандар технологиялық шешімдерді жетілдіру және бағалы компоненттерді бөліп алу тиімділігін арттыру бағытындағы зерттеулерді жалғастырды.
Алғашқы кезеңде минералогиялық, химиялық және фазалық зерттеулер жүргізілді. Соның нәтижесінде кен құрамындағы пайдалы компоненттердің қандай түрде кездесетіні анықталып, оларды бөліп алудың неғұрлым тиімді әдістері таңдалды.
Зерттеу жұмыстарының негізгі нәтижесі – кенді өңдеудің құрамдастырылған гравитациялық-флотациялық технологиясының әзірленуі. Бұл әдіс алдымен бос күйіндегі алтын мен күмісті бөліп алуды, одан кейін қорғасын мен мырышты селективті флотациялауды және құрамында алтын мен күміс бар өнімді әрі қарай гидрометаллургиялық тәсілмен өңдеуді көздейді.
Әзірленген технология жоғары сапалы концентраттар алуға мүмкіндік береді:
Мамандар бағалы металдарды барынша толық бөліп алу мәселесіне де ерекше назар аударды. Зерттеу нәтижесіне сәйкес, қарқынды циандау кезінде бүкіл технологиялық тізбек бойынша алтынды бөліп алу көрсеткіші 86%-ға, күмістікі 88%-ға жетеді. Ал сорбциялық циандау кезінде бұл көрсеткіштер тиісінше 87% және 89%-ды құрайды.
Зерттеу қорытындысында өзара байланысты екі технологиялық сызба әзірленді. Оның бірі – құрамдастырылған байыту, екіншісі – құрамында алтын мен күміс бар өнімдерді гидрометаллургиялық өңдеу сызбасы. Бұл шешімдер бағалы компоненттерді кешенді түрде бөліп алуға мүмкіндік береді және өнеркәсіпте енгізуге ұсынылған.
Зерттеу нәтижелерін іс жүзінде қолдану келесі кезеңге ұласты. 2025 жылы «Қазмеханобр» мамандары жылына 1 млн тонна кен өңдеуге қауқарлы байыту фабрикасын жобалауға арналған технологиялық регламент әзірледі.
Қазіргі уақытта Жамбыл облысының Қордай ауданында тау-кен байыту комбинатының құрылысы жүріп жатыр. Жобаның жүзеге асырылуы жүргізілген зерттеулердің практикалық маңызын, Қазақстанның минералдық-шикізат базасын дамытуға қосқан үлесін және отандық ғылыми әзірлемелерді өнеркәсіптік өндіріске енгізу мүмкіндігін көрсетеді.
Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрі еліміздің жаңа бір палаталы заң шығарушы органы — Құрылтайдың алғашқы сайлауына қатысты.
Ерсайын Нағаспаев Астана қаласындағы сайлау учаскелерінің бірінде өз дауысын берді.
Қазақстанда жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеу жұмыстары жалғасып жатыр. Оның маңызды бағыттарының бірі – аэрогеофизикалық зерттеулер. Бұл – ауқымды аумақтардың геологиялық құрылымы туралы деректер алуға, олардың тереңдегі құрылымдық ерекшеліктерін анықтауға және одан әрі геологиялық зерттеуге перспективалы учаскелерді айқындауға мүмкіндік беретін геофизикалық әдістер кешені.
2026 жылы 1:50 000 масштабтағы геологиялық түсірілім (ГС-50) бойынша жүзеге асырылып жатқан 20 жоба аясында Қазақстан аумағының 89,1 мың шаршы шақырымында аэрогеофизикалық зерттеулер жүргізу жоспарланған.
Аэрогеофизикалық зерттеулер бірнеше геофизикалық түсірілім түрін қамтиды. Қазіргі уақытта аэромагниттік және гамма-спектрометриялық түсірілімдер жүргізілуде. Келесі кезеңде аэрогравиметриялық түсірілім өткізу көзделген.
Қолданылатын әдістердің әрқайсысы геологиялық ортаның әртүрлі сипаттамалары туралы ақпарат береді. Магниттік түсірілім тау жыныстарының магниттік қасиеттері арқылы олардың таралу ерекшеліктері мен құрылысын зерттеуге мүмкіндік береді. Гамма-спектрометриялық түсірілім жер қыртысының жоғарғы бөлігіндегі табиғи радиоактивті элементтердің таралуын бағалауға мүмкіндік береді. Ал гравиметриялық зерттеулер тау жыныстарының тығыздығындағы айырмашылықтар негізінде жер қойнауының құрылымдық ерекшеліктерін анықтауға бағытталған.
Алынған материалдарды кешенді өңдеу аумақтардың геологиялық құрылысын нақтылауға, геологиялық құрылымдар мен одан әрі зерттеуге қызығушылық тудыратын аймақтарды анықтауға, сондай-ақ егжей-тегжейлі іздеу жұмыстарын жүргізу қажет учаскелерді айқындауға мүмкіндік береді.
Бұл ретте аэрогеофизикалық деректер оқшауланған түрде емес, Жерді қашықтықтан зондтау, геохимиялық карталау және карталаушы бұрғылау нәтижелерімен бірге қарастырылады. Геологиялық және геофизикалық ақпараттың әртүрлі түрлерін салыстыру аумақтың құрылымы туралы неғұрлым толық түсінік қалыптастыруға, жекелеген алаңдардың перспективалылығын нақтылауға және одан әрі зерттеу бағыттарын негіздеуге мүмкіндік береді.
Аэрогеофизикалық әдістердің маңызы әсіресе аумағы үлкен жерлерді зерттеу кезінде арта түседі. Олар қысқа мерзім ішінде бірізді деректер массивін алуға және зерттелетін аумақтың барлығында ауқымды жерүсті жұмыстарын жүргізбей-ақ, егжей-тегжейлі зерттеуді қажет ететін учаскелерді анықтауға мүмкіндік береді.
2026 жылы жұмыстар Қазақстанның 11 облысында: Шығыс Қазақстан, Абай, Маңғыстау, Ақтөбе, Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Ақмола, Қарағанды, Ұлытау, Түркістан және Алматы облыстарында жүргізілуде.
Қазіргі уақытта аэрогеофизикалық зерттеулер Абай және Ұлытау облыстарының аумақтарында жүргізіліп жатыр. Ағымдағы жылдың соңына дейін жоспарланған аэрогеофизикалық зерттеу жұмыстарының толық көлемін орындау көзделген.
Мұндай жұмыстар Қазақстан аумақтарын одан әрі геологиялық зерттеу үшін қажетті геофизикалық негіз қалыптастырады. Сонымен қатар перспективалы алаңдарды неғұрлым негізді түрде анықтауға және кейінгі іздеу жұмыстарын әлеуеті жоғары учаскелерге бағыттауға мүмкіндік береді.
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес Қазақстанда жеке тұрғын үй қорынан жалға алынған пәтерлер мен үйлердің жалдау ақысының бір бөлігін субсидиялау қағидалары қолданылады. Бағдарламаның операторы болып «Отбасы банкі» АҚ белгіленген.
Атаулы көмек қағидаты азаматтардың ортақ жауапкершілігін көздейді, оған сәйкес жалдау ақысының 50%-ы мемлекеттік субсидия есебінен өтелсе, қалған 50%-ын алушы өз қаражаты есебінен төлейді.
Жалпы, 2022 жылдан бері қазақстандық 45 514 отбасы субсидия алған. 34 246 алушымен жасалған шарт мерзімінен бұрын бұзылған: қазірдің өзінде 20 424 отбасы жалға берілетін және кредиттік тұрғын үйге ие болған, қағида талаптары сақтамауына байланысты 13 822 отбасымен жасалған шарттар бұзылған. Бүгінде субсидия алушылардың саны 11 268 отбасын құрайды.
«Мұндай қолдауға мынадай санаттағы азаматтар үміткер бола алады: бірінші және екінші топтағы мүгедектігі бар адамдар, мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар, жетім балалар, көпбалалы отбасылар. Бұл ретте отбасының әрбір мүшесінің соңғы 6 айдағы жиынтық табысы күнкөріс минимумының 1 еселенген мөлшерінен аспауы тиіс. Сондай-ақ санаттар бойынша тұрғын үйге мұқтаж ретінде әкімдікте есепте тұрғанын растау қажет. Субсидия төлемдерін алу үшін өтінім «Отбасы банкі» АҚ-ның ресми сайты арқылы беріледі», — деп түсіндірді ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті Тұрғын үй қатынастары басқармасының басшысы міндетін атқарушы Дәубек Керімбаев.
Өтінім беру барысында тұрғын үйді жалға берушінің келісімін ЭЦҚ арқылы растауы талап етіледі. Барлық талап орындалған жағдайда «Отбасы банкі», субсидия алушы және жалға беруші арасында үшжақты шарт жасалады. Субсидиялар мемлекет тарапынан шартта белгіленген күнге сәйкес уақтылы төленеді.
Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев Қазақстандағы Корея Республикасының Төтенше және өкілетті елшісі Чжон Кихонмен кездесті. Келіссөздер барысында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың осы жылдың қыркүйек айында Сеулге жасайтын мемлекеттік сапарына ерекше назар аударылды.
Сонымен қатар Қазақстан мен Оңтүстік Кореяның маңызды шикізаттық минералдар кен орындарын барлау және игеру саласындағы ынтымақтастығының перспективалары талқыланды. Бұл ресурстар жаһандық қосылған құн тізбектерінде маңызды рөл атқарады. Тараптар ынтымақтастықты дамыту, технологиялар трансферті және бірлескен бастамаларды іске асыру үшін әлеует бар екенін атап өтті. Оның ішінде министрлік жүзеге асырып жатқан жерде сирек кездесетін металдар бойынша Өңірлік зерттеу орталығын құру жобасы да бар.
«Қазақстан Корея Республикасымен екіжақты ынтымақтастықты жоғары бағалайды. Стратегиялық әріптестікті нығайтуда қалыптасқан сенімді қарым-қатынастар мен жоғары деңгейдегі тұрақты диалог ерекше рөл атқарады. Kia, Hyundai, Samsung Electronics және басқа да брендтермен бірлескен кәсіпорындар өнеркәсіптік ынтымақтастықтың жарқын мысалдары саналады. Бізде айтарлықтай әлеует бар және қосылған құны жоғары өнім бойынша жаңа өндірістерді құру үшін озық технологияларды, құзыреттер мен инвестицияларды тартуға мүдделіміз», – деп атап өтті Ерсайын Нағаспаев.
Соңғы 10 жылда Оңтүстік Кореядан Қазақстан экономикасына салынған тікелей инвестиция көлемі шамамен $8 млрд-ты құрады. Министрлік жетекшілік ететін салаларда жалпы құны $2,6 млрд-тан асатын 36 бірлескен жоба түрлі пысықтау кезеңдерінде тұр, оның ішінде 16 жоба іске қосылған. Олардың қатарында жеңіл және жүк автомобильдері мен автобустар өндіретін зауыттар, тұрмыстық техника, желдету жабдықтарын және басқа да өнімдерді шығаратын кәсіпорындар бар.
Келіссөздер қорытындысы бойынша тараптар Қазақстан-Корея өнеркәсіптік ынтымақтастығын одан әрі тереңдетуге жәрдемдесу ниеттерін растады.
Қазақстанда пайдалы қазбаларды геологиялық барлау және өндіру үшін қолжетімді аумақтардың көлемі кеңейтілді. Тиісті өзгерістер қатты пайдалы қазбаларды (ҚПҚ) барлау және өндіру бағыттары бойынша жер қойнауының мемлекеттік қорын басқару бағдарламасына енгізілді.
Енгізілген өзгерістер аясында қатты пайдалы қазбаларды геологиялық барлау үшін қосымша 327 мың шаршы шақырым аумақ ашылды. Осылайша, геологиялық барлау жұмыстарын жүргізуге қолжетімді аумақтың жалпы көлемі 1,7 млн шаршы шақырымға жетті.
Сонымен қатар перспективалы аумақтарды неғұрлым егжей-тегжейлі геологиялық зерттеуге және пайдалы қазбалардың жаңа нысандарын анықтауға бағытталған 1:50 000 масштабындағы геологиялық түсірілім (ГС-50) жұмыстарын жүргізу үшін жалпы ауданы 103,6 мың шаршы шақырым аумақ айқындалды.
Бағдарламада қатты пайдалы қазбаларды барлау құқығын аукцион арқылы беру үшін арналған аумақтар да қарастырылған. Олардың қатарында жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеу нәтижелері бойынша айқындалған 26 учаске, сондай-ақ бұрын жер қойнауын пайдалануға жасалған келісімшарттар тоқтатылған, жалпы ауданы 14,6 мың шаршы шақырым болатын аумақтар бар.
Пайдалы қазбаларды өндіруге арналған учаскелерді ұсыну мүмкіндіктері де кеңейтілді. Аукцион арқылы 34 қатты пайдалы қазбалар учаскесін және 269 кең таралған пайдалы қазбалар (КПҚ) учаскесін ұсыну көзделген. Бұған дейін Бағдарламаға енгізілген учаскелерді қоса алғанда, өндіруге ұсынылатын учаскелердің жалпы саны ҚПҚ бойынша 119-ға, ал КПҚ бойынша шамамен 1600-ге жетеді.
Бұдан бөлек, ұлттық компаниялар үшін де аумақтар қарастырылған. Атап айтқанда, ҚПҚ бойынша барлау жұмыстарын жүргізуге жалпы көлемі 800 шаршы шақырым аумақ және ҚПҚ өндіруге арналған үш учаске ұлттық компанияларға бекітілді.
Енгізілген өзгерістер Қазақстанның минералдық-шикізат базасына қолжетімділікті айтарлықтай кеңейтеді. Бұл ретте инвесторларға геологиялық барлау жұмыстарын жүргізу және кейіннен пайдалы қазбаларды өндіру үшін ұсынылуы мүмкін учаскелердің тізбесі де кеңейтіледі.
Жаңа учаскелер бойынша барлауға өтінімдер қабылдау ашық және 2026 жылғы 11 қыркүйекке дейін жалғасады.
Ел экономикасының тұрақты дамуында көлік-логистикалық саласының, оның ішінде, теміржол машиналарын жасау кешенінің маңызы ерекше. Кейінгі жылдары бұл бағытта ауқымды жұмыстар жүргізіліп, отандық кәсіпорындардың өндірістік әлеуеті мен бәсекеге қабілеттілігін айтарлықтай арттыруға мүмкіндік берді.
Салада қазақстандық 60-тан астам кәсіпорын жұмыс істейді, бұлар 8,5 мыңнан астам адамды жұмыспен қамтып отыр. Өндірілетін өнімдегі қазақстандық қамту деңгейі 30%-дан 90%-ға дейін жетеді.
Локомотивтер, жүк және жолаушылар вагондарын, мойынтіректерді, тұтас илемделген дөңгелектерді, осьтерді, арба бөлшектері мен тораптарын және басқа да өнімдерді шығаратын жетекші зауыттар Астана, Петропавл, Екібастұз, Степногор, Павлодар, Семей, Өскемен, Атырау қалаларында орналасқан. Индустрияландыру бағдарламасын іске асыру аясында локомотив және вагон жасау саласындағы әлемнің жетекші компаниялары – Wabtec Corporation, Alstom, Stadler және т.б. тартылды.
8 жыл ішінде елімізде теміржол секторы өнімдерін өндіру көлемі 7 еседен асты, яғни, 104,5 млрд теңгеден 734 млрд теңгеге дейін өсті. Мәселен, 2025 жылдың қорытындысы бойынша теміржол секторы бұйымдарын өндіру көлемі өткен жылмен салыстырғанда 22,5%-ға өсіп, 734 млрд теңгеге жетті. Бұл бүкіл машина жасау саласының жалпы көлемінің 13%-ын құрайды. Тек өткен жылдың өзінде отандық зауыттар 114 локомотив (45 электровоз және 69 тепловоз) және 3 068 вагон, оның ішінде жартылай вагондар, платформалар мен жолаушылар вагондарын шығарды.
Жоғары қарқын осы жылдың бірінші жартыжылдығында да сақталды: өндіріс көлемі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 16,6%-ға артып, 345 млрд теңгені құрады. Динамика электровоздар өндірісінің (24%-ға), жолаушылар вагондарының (+11%), теміржол жолдарын жөндеуге және техникалық қызмет көрсетуге арналған көлік құралдарының (3,3 есеге), сондай-ақ локомотив бөлшектері мен қозғалысты басқаруға арналған механикалық жабдықтар өндірісінің (+36%) өсуі есебінен қамтамасыз етілді.
2026 жылға өндірушілер теміржол техникасын шығарудың мынадай жоспарларын қалыптастырды: 94 локомотив, 193 жолаушылар вагоны, 1 323 жартылай вагон және 2 377 платформа. Бұл ретте жылжымалы құрамның жекелеген түрлері бойынша зауыттардың өндіріс көлемін ұлғайтуға мүмкіндігі бар.
Мемлекеттік қолдаудың арқасында және бизнестің белсенді атсалысуымен республикада жаңа заманауи зауыттар ашылып, қолданыстағы өндіріс орындары жаңғыртылуда. Мысалы, өткен жылы Елордада швейцариялық жетекші серіктес StadlerBussnang AG-пен бірлесіп, жылына 100 жолаушылар вагонын шығаратын «ШтадлерҚазақстан» жаңа зауыты іске қосылды. Кәсіпорын жайлы купелі, плацкартты, штабтық және техникалық вагондар шығарады.
Атырау облысында «ТексолТранс» компаниясы жылдық жобалық қуаты 6000 бірлік болатын жүк вагондары өндірісін іске қосты. Атырау вагон жасау зауыты өткен жылы 305 жартылай вагон шығарды. «ТексолТранс» ЖШС Атырауда құю зауытының құрылысын жүргізіп жатыр. Жылына 60 мың тоннаға дейін құйма бөлшектер өндіретін кәсіпорын 2027 жылы іске қосылады, шамамен 500 жұмыс орнын құру көзделген. Бұл вагондарға арналған құрамдас бөлшектер өндірісін 90%-ға дейін локализациялауға мүмкіндік береді.
Семей машина жасау зауыты 2025 жылдан бастап жылына 600 бірлік жартылай вагон шығаратын өндірісті іске қосты. Екібастұзда Railways Systems KZ холдингінің теміржол кластері жұмыс істейді. Ол теміржол дөңгелектерін өндіретін «Проммашкомплект» ЖШС зауытымен бір мезгілде іске қосылды. Кластердің құрылуы логистиканы және өндірушілер арасындағы өзара іс-қимылды оңтайландыруға, жоғары технологиялық өнім өндіруге жағдай жасауға мүмкіндік берді.
Сонымен қатар «Востокмашзавод» және «Format Mach Company» кәсіпорындары сапалы құйма өндірісін кеңейту үшін автоматты қалыптау желілерін енгізу бойынша инвестициялық жобаларды іске асыруда, ал «Railcast Systems» компаниясы соғу-бандаж кешенін құру жобасын жүзеге асыруда.
Осы және басқа да ауқымды бастамалардың барлығы елішілік құндылықты арттырып, Қазақстанның жоғары технологиялық өнімдердің ірі экспорттаушысы ретіндегі позициясын нығайтуға ықпал етеді.
Ұлттық энергия үнемдеу орталығының деректеріне сәйкес, әлеуметтік нысандардың (мектептер, ауруханалар, балабақшалар және т.б.) шамамен 30%-ы жылуды орталықтандырылған жылу электр орталықтарынан (ЖЭО) алады, ал мұндай нысандардың 70%-ы автономды қазандықтар арқылы дербес жылытылады.
Орталықтандырылған жылу жүйесі негізінен Астана, Алматы және Шымкент мегаполистерінде қолданылады. Сонымен қатар орталықтандырылған жылумен қамтылған ғимараттардың ең төмен үлесі Түркістан және Алматы облыстарында байқалады.
Автономды секторда отын түрін таңдау көбінесе оның өңірдегі қолжетімділігіне және климаттық жағдайларға байланысты.
Мәселен, 44,3% үлеспен көмір дәстүрлі түрде солтүстік және орталық облыстарда кеңінен қолданылады. 36,4% деңгейіндегі газ батыс және оңтүстік өңірлерде басым. Дизельді және электрлік жылыту жүйелері барлық өңірлерде кездеседі, олардың үлесі салыстырмалы түрде төмен – тиісінше 9,4% және 8,6%.
Салалық бөліністе автономды жылытумен қамтылған нысандардың ең көп үлесі білім беру саласына тиесілі – 7 065 нысанның 5 032-сі.
Денсаулық сақтау саласындағы жағдай өзгеше: ауруханалар мен емханалардың басым бөлігі орталықтандырылған жылу желілеріне қосылған немесе газдандырылған.
ӘЛЕМДІК ТӘЖІРИБЕДЕ ҚАНДАЙ ШЕШІМДЕР МЕН ТЕХНОЛОГИЯЛАРҒА БАСЫМДЫҚ БЕРІЛЕДІ?
Жылу сорғылары: Халықаралық энергетикалық агенттіктің (IEA) деректеріне сәйкес, олар тұтынылатын электр энергиясының әрбір 1 кВт-ына 3–5 есе көп жылу өндіре алады.
Басқаша айтқанда, қарапайым электр жылытқышы тұтынатын электр энергиясының мөлшеріне шамалас жылу өндіреді. Ал жылу сорғысы электр энергиясын дәл сондай көлемде тұтынған кезде бес есеге дейін көп жылу бере алады.
Биомасса және жаңартылатын энергия көздері негізіндегі орталықтандырылған жылумен жабдықтау: биомасса (ағаш жаңқасы, пеллет, сабан) қазандықтарына қосылған жергілікті жылу желілері құрылады. Олар бірден бірнеше ғимаратты — мектептерді, ауруханаларды, әкімшілік нысандарды жылумен қамтамасыз етеді. Мұндай жобалар Бельгия, Польша және Испанияда сәтті жүзеге асырылған.
Екінші реттік жылуды жарату: Еуропалық Одақта өнеркәсіп орындарынан, дата-орталықтардан және метро жүйелерінен бөлінетін «артық» жылуды әлеуметтік нысандарды жылытуға арналған құнды ресурсқа айналдыратын жобалар белсенді дамып келеді. Бұл энергияны бірнеше есе үнемдеуге мүмкіндік береді.
ҚАЗАҚСТАН ҮШІН ОҢТАЙЛЫ ТАҢДАУ
Әлемдік тәжірибені Қазақстан жағдайына бейімдей отырып, сарапшылар ең перспективалы екі технологияны атап көрсетеді.
Біріншісі – ұзақ уақыт жанатын көмір қазандықтары. Олар тұрақты әрі сенімді жылумен қамтамасыз етеді, бұл әсіресе қысы қатты өңірлер үшін маңызды.
Көмірді бір рет тиеу 12 сағаттан 5 тәулікке дейін жеткілікті болуы мүмкін. Отынды біртіндеп әрі бақылаулы жағудың арқасында мұндай қазандықтар температураның күрт өзгеруін және отынды жиі тиеу қажеттілігін болдырмай, ұзақ уақыт бойы қолайлы температураны сақтайды. Ең жоғары тиімділікке қол жеткізу үшін сапалы отын, дұрыс пайдалану және тұрақты техникалық қызмет көрсету маңызды.
Екіншісі – конденсациялық газ қазандықтары. Газдандырылған өңірлер үшін бұл ең тиімді әрі практикалық шешімдердің бірі. Мұндай жүйелердің ПӘК-і 90–98%-ға дейін жетеді, бұл энергия ресурстарын барынша тиімді пайдалануға, қыс мезгілінде тұрақты температуралық режимді қамтамасыз етуге және техникалық қызмет көрсету шығындарын айтарлықтай төмендетуге мүмкіндік береді.
«Энергетика және коммуналдық секторларды жаңғырту жөніндегі ұлттық жоба» (ЭКСЖ) аясындағы сатып алу рәсімдерін өткізу үшін арнайы платформа (meks.zakup.sk.kz) іске қосылды. Жүйенің әкімшісі – «Самұрық-Қазына Контракт» АҚ. Платформа инфрақұрылымдық жобаларға қажетті отандық өнімдерді нақты тапсырыс арқылы сатып алуға мүмкіндік береді.
Платформада сумен, жылумен және электрмен жабдықтау, сондай-ақ инфрақұрылым нысандарын салу және жаңғырту бағытындағы жобаларға қажетті тауарларды сатып алу туралы ақпарат жарияланады.
Жеке модульде қазақстандық тауар өндірушілерден (ҚТӨ) тауар сатып алу қарастырылған.
Қазірдің өзінде платформада Ұлттық жоба аясындағы жобалар бойынша тауар жеткізу бойынша 1 000-нан астам тапсырыс бар.
Өндіруші не істеуі керек?
Сатып алуға қатысу үшін өндіруші мына қадамдарды орындауы қажет:
ЭКСЖ платформасы өндірушіге жобалар аясында қандай тауарларға нақты қажеттілік бар екенін олардың атауы мен СҚҚК-3 кодтары бойынша көруге мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, ендігі өндірушіге нақты тапсырыс жарияланғанша күтудің қажеті жоқ.
Ұлттық жоба 2029 жылға дейін жүзеге асырылмақ. Осы орайда жобаның ауқымы отандық тауарларға ұзақ мерзімді әрі ұзақ мерзімді сұраныс қалыптастырады. Бұл ретте ЭКСЖ платформасы өндірушілерге нарықтағы қажеттілікті алдын ала бағамдап, өз өніміне сай тапсырысты тауып, оны жеткізуге қатысуға мүмкіндік береді.