Жетісай қаласында кәсіпкер Ақбаян Алтауова күріш өңдейтін цех ашты.
Қажетті жабдықтар кәсіпкердің Қытайдан тартылған 190 млн теңге көлеміндегі инвестициялық қаражаты есебінен сатып алынды.
Цехтың тәуліктік қуаттылығы — 7 тонна шикізат. Дайын өнім өңірдегі сауда нүктелерінде, сондай-ақ Шымкент және Алматы қалаларында сатылуда.
Кәсіпкер мемлекеттік қолдау шараларын тиімді пайдаланып, өз бизнесін кеңейтуді жоспарлап отыр.
Айта кетейік, соңғы 5 жылда Жетісай қаласына 94,5 млрд теңге көлемінде инвестиция тартылған.
Жалпы 8 жоба жүзеге асырылды, алдағы жылдарға тағы 6 жобаны қолға алу межеленіп отыр.
Балық шаруашылығы агроөнеркәсіптік кешеннің негізгі салаларының бірі және экономикалық өсімнің, жұмыспен қамтудың әрі елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі маңызды сала. 2021–2030 жылдарға арналған балық шаруашылығын дамыту бағдарламасы аясында ҚР АШМ Балық шаруашылығы комитеті балық өсіру көлемін арттыруға, ішкі тұтынуды ұлғайтуға және су биоресурстарының табиғи популяцияларын қалпына келтіруге бағытталған кешенді шараларды іске асыруда.
2025 жылдың 11 айының қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасындағы балық өнімдері нарығының көлемі 76,8 мың тоннаға жетіп, 2024 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 10%-ға өсті. Есепті кезеңде 38,5 мың тонна балық ауланып, 20,9 мың тонна тауарлық балық өсірілді. Аулану көлемінің 10%-ды, ал аквашаруашылық бойынша өсім көлемі 22%-ды құрап, саланың қарқынды дамуын көрсетіп отыр.
Қазіргі уақытта Қазақстанда халықаралық және республикалық маңызы бар 20 су айдыны бар, олар 366 балық шаруашылығы учаскесіне бөлінген.
Балықты өңдеумен жылдық өндірістік қуаты шамамен 120 мың тоннаны құрайтын 72 кәсіпорын айналысады. Оның ішінде 20 кәсіпорын Еуропалық одақ елдеріне өнім экспорттауға құқылы. Қазақстандық балық өнімдері Германия, Нидерланды, Ресей және Қытайды қоса алғанда, әлемнің 21 еліне жеткізіледі. 2025 жылдың 11 айында шамамен 59,4 мың тонна дайын балық өнімі өндірілді. Өңдеу көлемін одан әрі арттыру үшін қосылған құн салығын 70%-ға төмендету, жылдық 5% мөлшерлемемен жеңілдетілген несиелеу сияқты мемлекеттік қолдау шаралары көзделген.
Биоалуантүрлілікті сақтау мәселелеріне ерекше көңіл бөлінуде. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес 2024 жылы Каспий итбалығы популяциясын сақтау мақсатында аумағы 108,6 мың гектарды құрайтын «Каспий итбалығы» мемлекеттік табиғи резерваты құрылды. Сондай-ақ Атырау бекіре балық өсіру зауытын жаңғырту жұмыстары жүргізілуде, бұл бекіре тұқымдас балық шабақтарын шығару көлемін жылына 5 миллионнан 7,5 миллионға дейін арттыруға мүмкіндік береді.
Саладағы инвестициялық белсенділікте оң көрсеткіш көрсетуде. 2021–2024 жылдар аралығында аквашаруашылық саласында жалпы сомасы 21,4 млрд теңгені құрайтын 87 жоба іске асырылды. 2025 жылдың 11 айында балық шаруашылығын дамытуға 4,6 млрд теңге инвестиция салынды.
2025 жылы мемлекеттік тапсырыс аясында бағалы балық түрлерінің 21,92 миллион шабақ өсіріліп, су айдындарына жіберілді. Мемлекеттік балық питомниктерін жаңғырту нәтижесінде олардың өндірістік қуатын жылына 18,4 миллионнан 80,5 миллионға дейін ұлғайту жоспарланып отыр.
Қабылданып жатқан шаралар кешені Қазақстанның балық шаруашылығы белсенді әрі тұрақты даму кезеңіне өткенін айқын көрсетеді. Мемлекеттік қолдаудың күшеюі, саланы цифрландыру, инвестициялардың тартылуы және инфрақұрылымды жаңғырту өндіріс пен өңдеуді арттыруға, су экожүйелерін сақтауға және халықты сапалы балық өнімдерімен қамтамасыз етуге берік негіз қалыптастырады.
Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ербол Тасжүреков және аграрлық жоғары оқу орындарының басшылары, ғылыми-зерттеу институттарының жетекшілері және салалық сарапшылардың қатысуымен өткен стратегиялық сессияда «Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы» КЕАҚ-тың даму басымдықтары мен қадамдары нақтыланды.
Іс-шара барысында қатысушылар бірыңғай агротехнологиялық экожүйе қалыптастыру тетіктерін, Орталықтың миссиясы мен пайымын жаңарту жөніндегі ұсыныстарды, сондай-ақ білім, ғылым және өндірісті интеграциялауға негізделген 2030 жылға дейінгі жаңа стратегиялық даму бағыттарын талқылады.
Ауыл шаруашылығы саласының алдында технологиялық жаңғырту, өнімділікті арттыру және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша ауқымды міндеттер тұрғаны атап өтілді. Бұл міндеттердің орындалуы кадрлар даярлау деңгейіне, қолданбалы ғылымның дамуына және заманауи агротехнологияларды нақты өндірісте тиімді енгізуге тікелей байланысты.
Орталықтың ұстанымы «саланың сұранысы — ғылыми зерттеулер — кадрлар — енгізу» атты тұтас тізбекті қалыптастыруға, дуальды және тәжірибеге бағытталған оқытуды күшейтуге, тәжірибелік станцияларды дамытуға және технологиялар трансфертінің тиімділігін арттыруға негізделген.
Айта кетейік, ҰАҒБО құрылымына 33 еншілес ұйым кіреді, оның ішінде 3 аграрлық жоғары оқу орны, 12 ғылыми-зерттеу институты және 16 ауыл шаруашылығы тәжірибелік станциясы бар. Мұндай кең желі селекция мен ғылыми зерттеулерден бастап тұқым материалын ауқымды көлемде өндіруге дейінгі толық циклді қамтуға мүмкіндік береді.
2025 жылы жалпы көлемі шамамен 106 мың гектарға жуық ауыл шаруашылығы дақылдары егілді. Оның ішінде дәнді және бұршақ дақылдары — шамамен 70 мың гектарды, майлы дақылдар — 20 мың гектарды, мал азықтық дақылдар — 17 мың гектарды құрады. Ғылыми егістік алқаптар айтарлықтай кеңейтілді.
Отандық тұқым материалын өндіруге ерекше назар аударылды. Нәтижесінде қазақстандық селекция сорттарының егіс алқаптары 11 мың гектардан астамға ұлғайып, жалпы өнім көлемі 9 мың тоннаға артты.
Негізгі жетістіктердің бірі - ҰАҒБО жүйесінде құрылған «Қазақ Тұқым» және «Оңтүстік» консорциумы тарапынан жоғары санатты тұқым өндіру болды. 2025 жылы консорциум 60 мың тоннадан астам суперэлиталық, элиталық және жоғары репродукциялы тұқым өндірді.
Бүгінде еншілес ұйымдар еліміздің әртүрлі топырақ-климаттық аймақтарына бейімделген отандық селекцияның 236 бәсекеге қабілетті сортының тұқымын ұсынуда. Олардың қатарында түпнұсқа (суперэлиталық), элиталық және жоғары репродукциялы тұқымдар бар.
Сарапшылардың пікірінше, тұқым шаруашылығын дамыту — азық-түлік тәуелсіздігінің берік негізі. Сапалы суперэлиталық және элиталық тұқымдар өнімнің тұрақтылығын қамтамасыз етіп, өнімділікті арттыруға және импортқа тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.
Саланың сын-қатерлеріне жауап беру мақсатында ҰАҒБО кезең-кезеңімен агротехнологиялық хабқа трансформациялануда. Жаңа формат ғылымды, білім беруді, өндіріс пен бизнесті бір алаңда тоғыстыра отырып, жаңа буын кадрларын даярлау, қолданбалы әзірлемелер жасау және озық агротехнологияларды енгізу орталығына айналуы тиіс.
Стратегиялық сессия қорытындысы бойынша вице-министр ҰАҒБО-ның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын өзектендіруді және трансформациялау жөніндегі Жол картасын әзірлеуді тапсырды.
Ауыл шаруашылығы министрлігі ірі қара мал етін шығаруға қатысты жаңа шектеулерді қолдану тәртібін түсіндірді.
2025 жылғы 31 желтоқсаннан бастап ІҚМ етін Қазақстан аумағынан үшінші елдерге және ЕАЭО мемлекеттеріне әкетуге арналған квоталарды бөлу қағидалары қолданысқа енгізілді. Бұл норма 2026 жылғы 30 маусымға дейін қолданылады. Ірі қара мал етін экспорттауға арналған квотаның жалпы көлемі 20 000 тонна деңгейінде белгіленді.
Квота меншікті бордақылау алаңындағы мал басын пайдаланатын ет өңдеуші кәсіпорындардың ірі қара мал етіне бөлінеді.
Бір тұлғаға берілетін квота мөлшері бордақылау алаңының қуатына байланысты. Атап айтқанда:
бордақылау алаңының қуаты 5 000 бастан жоғары болғанда — 1 000 тонна;
10 000 бастан жоғары — 2 000 тонна;
15 000 бастан жоғары — 3 000 тонна;
20 000 бастан жоғары — 4 000 тонна;
50 000 бастан жоғары — 10 000 тоннаға дейін ет экспорттауға рұқсат етіледі.
Бұл толық циклді өндірушілерді қолдауға және сыртқы сауда операцияларының ашықтығын арттыруға бағытталған.
Аталған шаралар, ең алдымен, ішкі нарық мүдделері мен мал шаруашылығын дамытудың стратегиялық міндеттерінен туындап отыр. Уақытша шектеулердің негізгі мақсаты — азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, өнімді терең өңдеуді ынталандыру, статистиканың айқындығын қалыптастыру және еттің шығу тегін қадағалау.
Шектеулерді енгізуге жекелеген компаниялар мен шағын сою цехтарының малды бордақылаусыз қайта сатып, меншікті өндірістік базаны дамытпастан жұмыс жүргізу тәжірибесі себеп болды. Мұндай схема алыпсатарлық делдалдыққа жол ашып, сұраныс пен ұсыныстың нақты теңгерімін бұрмалап, ішкі бағалардың өсу факторларының біріне айналды.
Сондықтан квоталау тетігі мал өсірумен және оны бордақылаумен айналыспайтын экспорттық делдалдарды жоюға әрі өндірістік инфрақұрылымға инвестиция салатын, технология енгізіп, жұмыс орындарын құратын нақты өндірушілерді қолдауға бағдарланған.
Сыртқы сауда қызметіне қатысушылар арасында сандық шектеулерді бөлу, квотаның көлемі мен қолданылу мерзімдерін айқындау орталық мемлекеттік органдармен өз құзыреті шегінде, уәкілетті органмен келісу арқылы жүзеге асырылады. Бұл ішкі нарықтағы ахуалға икемді жауап беруге және ішкі тұтынудың басымдығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Жалпы алғанда, бұйрық қазақстандық мал шаруашылығын ұзақ мерзімді дамытуға және тұрақты ішкі нарықты қалыптастыруға бағытталған. Бұл отандық фермерлер мен ет өңдеушілердің позициясын нығайтып, тұтынушылар үшін сапалы сиыр етінің қолжетімділігін арттыруы тиіс.
Ауыл шаруашылығы министрлігінде агроөнеркәсіптік кешенді дамыту мәселелері бойынша Қоғамдық кеңестің отырысы өтті. Оған Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров, салалық құрылымдардың, ғылыми және сараптамалық қауымдастықтың өкілдері қатысты.
Отырыс барысында Қоғамдық кеңестің 2026 жылға арналған жұмыс жоспары бекітіліп, қоғаммен және кәсіби қауымдастықпен өзара іс-қимылдың негізгі бағыттары айқындалды.
Күн тәртібіндегі басты мәселе - 2026–2030 жылдарға арналған мал шаруашылығы саласындағы агробизнесті дамытудың Кешенді жоспар жобасын талқылау.
Құжат Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша әзірленді. Ол өндіріс көлемін арттыруға, өнімділікті күшейтуге және саланың экспорттық әлеуетін кеңейтуге бағытталған. Жобаны дайындауға Парламент депутаттары, облыс әкімдерінің орынбасарлары, ғылым, қаржы секторы мен бизнес өкілдері, соның ішінде «Атамекен» ҰКП мүшелері қатысып, белсенді атсалысты.
Жұмыс барысында 9 отырыс өткізіліп, 154 ұсыныс қаралды.
Ауыл шаруашылығы вице-министрі Аманғали Бердалин Кешенді жоспар жобасы өзара тығыз байланысты екенін әрі шынайы тәжірибеге бағытталған шаралар топтамасын қамтитынын атап өтті.
«Құжатта мал шаруашылығын қаржыландыру тетіктерін қалыптастыруға баса назар аударылған. Атап айтқанда, жануарлардың барлық түрлері бойынша асыл тұқымды малды сатып алуға жылдық 6% мөлшерлемемен ұзақ мерзімді жеңілдетілген кредит беру бағдарламасын іске қосу көзделген.
Айналым қаражатын толықтыру үшін мал шаруашылығының ішкі салаларына шектеу қойылмай, 5% мөлшерлемемен кредит беру тетігін енгізу жоспарлануда. Қаражат жем-шөп сатып алуға, жанар-жағармай материалдарына, ветеринариялық препараттарға және басқа да өндірістік шығындарға бағытталуы мүмкін», – деді вице-министр.
Пайдаланылмай жатқан жайылымдардың әлеуетін іске қосу мақсатында көшпелі (отгонды) мал шаруашылығын дамыту үшін 6% мөлшерлемемен бірыңғай кредиттік өнім құру көзделген. Барлық кредиттік бағдарламаларды өсімдік шаруашылығында қолданылатын тетіктерге ұқсас «Даму» институты арқылы мемлекеттік кепілдік жүйесімен қамтамасыз ету жоспарланып отыр.
Кешенді жоспардың тағы бір бөлігі мал шаруашылығы шикізатын терең өңдеуді дамытуға, ветеринариялық қауіпсіздік мәселелеріне және цифрлық бақылауға арналған. Құжатта саланы білікті кадрлармен қамтамасыз ету бойынша шаралар көзделген. Мал шаруашылығы өкілдерін әлеуметтік қолдау мәселелері де қарастырылған, оның ішінде қойшылар мен бақташылар үшін зейнеткерлік жасты төмендету, олардың балаларына білім беру гранттарын басым тәртіппен бөлу, әскер қатарына шақыруды кейінге қалдыру ұсынылады.
Талқылау барысында Қоғамдық кеңес мүшелері егін шаруашылығы субъектілерін мал шаруашылығына тарту, жайылымдық жем-шөп өндірісін дамыту, қазақтың ақбас және әулиекөл тұқымдарын қолдауды күшейту, ішкі нарықты сапасыз өнімнен қорғау, малшылар үшін тұрғын үй құрылысына субсидия беру және басқа да ұсыныстарды алға тартты.
Көпшіліктің атынан ортақ пікір білдірген республикалық QazaqSut сүт және аралас ірі қара тұқымдары палатасының директоры Азамат Сағынбаев :
«Жоба фермерлер пікірін ескере отырып әзірленді. Біз саланың дамуына серпін беретін барлық ұсыныс, пікірлеріміздің құжатта ескерілгенін көріп отырмыз. Кешенді жоспар жобасы агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың орнықты моделін қалыптастыруға және мал шаруашылығы саласындағы агробизнесті жүйелі қолдауға негіз болады деп сенеміз», – деді.
Талқылау қорытындысы бойынша Қоғамдық кеңес мүшелері Кешенді жоспар жобасын бірауыздан мақұлдады.
Үкімет отырысы барысында Премьер-министр Олжас Бектенов Мемлекет басшысы егін шаруашылығындағы оң нәтижелерді атап өткеніне назар аударды. Президент мал шаруашылығы саласындағы жұмыстарды жандандыруды тапсырды.
Осыған орай Ауыл шаруашылығы министрлігінің алдына бір апта ішінде ет өндірісі мен экспортының көлемін арттыру жөніндегі нақты шаралармен бірге, мал шаруашылығын одан әрі дамыту бойынша ұсыныстар енгізу міндеті қойылды. Сондай-ақ шаруаларға жеңілдетілген несие беру тетігін кеңейту тапсырылды.
«Егіншілерді тікелей субсидиялау орнына жеңілдетілген несие беру тетігі өзінің тиімділігін көрсеткенін айта кету керек. Министрлік «Бәйтерек» холдингімен бірлесіп, осыған ұқсас ауыл шаруашылығын қолдау құралдарының аясын кеңейтуді жалғастыруға тиіс», — деп атап өтті Олжас Бектенов.
Алматы облысының Қонаев қаласында 1200 бас ірі қара малға лайықталған заманауи сүт-тауарлы фермасын салу жоспарлануда.
Жоба сүтті мал шаруашылығын дамытуға және отандық өнім өндірісінің көлемін арттыруға бағытталған.
Инвестициялық жобаны іске асыру үшін жалпы аумағы 1 955 гектар болатын жер телімі бөлінді. Бірінші кезеңінде 700 гектар аумақта мал азықтық дақылдарды егуге жер дайындау жұмыстары жүргізілуде. Өнімділікті арттыру және су ресурстарын тиімді пайдалану мақсатында тамшылатып және жаңбырлатып суару сияқты заманауи технологияларды қолдану көзделген.
Жобаны іске асыру мерзімі 2030 жылға дейін есептелген.
Инвестицияның жалпы көлемі 15 млрд теңгеден асады. Жоба толық қуатына шыққаннан кейін ферма жылына 13 млн литрге дейін сүт өндіруге мүмкіндік береді, бұл өңірді сапалы сүт өнімдерімен қамтамасыз етуге жағдай жасайды.
Жоба аясында екі негізгі технологиялық үдерісті ұйымдастыру қарастырылған. Біріншісі – заманауи агротехнологияларды қолдана отырып, мал азықтық дақылдарды өсіру, екіншісі – мал шаруашылығы саласындағы озық шешімдерді пайдалана отырып, сатуға арналған сүт өндіру.
Аталған жобаның жүзеге асырылуы жаңа жұмыс орындарын ашуға, ауылдық инфрақұрылымды дамытуға және Алматы облысының азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға ықпал ететіні сөзсіз.
Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитеті төрағасының орынбасары Мұрат Іргебаев Қытай Халық Республикасының Елшілігі өкілдерімен кездесу өткізді.
Кездесу барысында Қазақстанның ауыл шаруашылығы өнімдерін ҚХР нарығына экспорттау мәселелері, соның ішінде фитосанитариялық талаптарды сақтау және қолдану тетіктері талқыланды.
Қазақстан тарапы Қытай Халық Республикасының Бас кеден басқармасының инспекциялық қызметін жандандырудың маңыздылығын атап өтті. Бұл Қытайға экспорттауға рұқсат етілген өңірлер мен ауыл шаруашылығы өнімдері түрлерінің тізбесін кеңейтуге мүмкіндік береді. Экспорттық мүмкіндіктердің кеңеюі жеткізілім көлемін арттырып, екі ел арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастықты нығайтуға ықпал ететіні айтылды.
Отандық компаниялардың өкілдері мен уәкілетті мемлекеттік органдар қолданыстағы рәсімдер аясында инспекцияларды өткізуге және барлық қажетті ақпаратты ұсынуға дайын екендіктерін растады.
Кездесу қорытындысы бойынша тараптар өзара түсіністік пен іскерлік ықпалдастықты жалғастыруға мүдделілік білдіріп, қаралған барлық мәселелер бойынша алдағы уақытта да бірлесіп жұмыс істеуге келісті.
Солтүстік Қазақстан облысының Петропавл қаласында тағам өнімдерін өндіретін заманауи кәсіпорын салу жөніндегі ірі инвестициялық жобаны іске асыру жалғасуда. Жоба «Хлебпром» акционерлік қоғамы тарапынан «Бейкертон» және «МЕЛАС» компанияларының қатысуымен қолға алынуда.
Орындалу мерзімі 2023–2027 жылдар аралығын қамтиды.
Кәсіпорынның жобалық қуаты жылына 12 670 тонна тәтті бәліш, торт және қытырлақ нан өнімдерін өндіруге есептелген.
Жобаның жалпы құны 37,3 млрд теңге. Оның 26,1 млрд теңгесі инвесторлардың өз қаражаты есебінен қаржыландырылса, 11,2 млрд теңге қарыз қаражат ретінде тартылған.
Өнімді негізінен Қазақстан мен Ресей нарықтарына бағытталған. Сонымен қатар өнім көлемінің 98 пайызы экспортқа шығарылады деп жоспарланып отыр.
Бұл өңірдің сыртқы экономикалық әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда жоба белсенді түрде іске асырылуда. Қазіргі уақытта жеткізілуі 2026 жылдың қаңтар айына межеленген қаптама жабдықтардың келісімшарты жасалған.
Сонымен қатар құрылыс-монтаж жұмыстары қарқынды жүргізіліп жатыр.
Мемлекет басшысының ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеуді дамыту және отандық шикізаттың қосылған құнын арттыру жөніндегі тапсырмасы аясында өңірлерде ондаған инвестициялық жоба жүзеге асырылуда.
Осы аяда Түркістан облысының Түлкібас ауданында алма және өзге де жемістерді терең өңдейтін зауыт іске қосылды. Кәсіпорын 100 пайыз табиғи, қоспасыз шырын, жеміс пюресі, алма ұнтағы, сондай-ақ балалар тағамына арналған өнімдер шығаруға бағытталған.
«Түлкібас жеміс-жидектері» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативі заманауи өндіріс стандарттарына сай келеді және Қытайдан жеткізілген жаңа автоматтандырылған жабдықтармен жарақтандырылған. Зауыттың жылдық өндірістік қуаты 5 мың тоннаға дейін алма өңдеуге мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда кәсіпорында тәулігіне 30 тоннаға дейін алма өңделіп, Ayim брендімен шығарылатын дайын өнімдер сауда желілерінде сатылуда.
Кәсіпорын толықтай өз шикізатымен қамтамасыз етілген. 300 гектар аумақтағы алма бақтарынан жиналған өнімнің бір бөлігі өңдеуге жіберілсе, қалған бөлігі сыйымдылығы 2 мың тонналық кооперативтің жеміс сақтау қоймасында сақталып, қыс мезгілінде нарыққа шығарылады. Алдағы уақытта зауыт жергілікті бағбандардан стандартқа сай келмейтін алмаларды қабылдап, өңдеуді жоспарлап отыр. Бұл аудан фермерлері үшін қосымша қолдау болмақ.