Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин канадалық TELUS Agriculture компаниясының басшылығымен кездесті. Тараптар Қазақстанның агроөнеркәсіп кешенін (АӨК) цифрландыруға халықаралық ЖИ көшбасшыларын тарту, өнімділікті арттыру үшін жасанды интеллект енгізу, сондай-ақ секторды цифрлық трансформациялаудың жол картасын бірлесіп әзірлеу мәселесін талқылады.
Канадалық тарап data-centric (деректерге бағдарлану) моделі бойынша дамып, үш негізгі вертикальға бөлінген өзінің цифрлық экожүйесінің құрылымын ұсынды, олар – өсімдік шаруашылығы, мал шаруашылығы және тұтыну тауарлары. Компанияның бағдарламалық жасақтамасы мен жасанды интеллектіге негізделген шешімдері бүгінде әлемнің 60 елінде шамамен 101 миллион гектар егістік алқабын қамтиды және агрономдар мен әлемдегі ең ірі азық-түлік брендтеріне технологиялық қолдау көрсетеді.
Келіссөздер барысында Серік Жұманғарин отандық АӨК алдында дәстүрлі экстенсивті әдістерден заманауи қарқынды технологияға көшудің стратегиялық міндеті тұрғанын атап өтті.
«Ет пен мал шаруашылығы өнімі – тарихи тұрғыдан біздің халқымыздың бірнеше буыны тұтынып келе жатқан негізгі асы. Бүгінгі таңда ішкі нарықта және іргелес мемлекеттердің нарығында сұраныс қарқынды өсуде. Бұл жағдайда біз өндіріс көлемі мен тиімділігін сапалы түрде арттыруымыз керек. Біздің миссиямыз – Қазақстанға жетекші халықаралық технологиялық чемпиондарды тарту және олардың тәжірибесін тікелей өндірісте тоғыстыру. Біз қазірдің өзінде цифрлық шешімдерді енгізу үшін негіз болатын 4-5 өңірлік алаңды анықтадық. Олардың қатарында «Қамыстыбас» (Қайбатар) кәсіпорнының 50 мың басқа арналған пилоттық жобасы, сондай-ақ Қарағанды облысында іске қосылған жоба бар. Біз сондай-ақ әр өңірдің ерекшелігі мен жағдайына қарай бірегей технологиялық сәйкестендіру үшін Шығыс Қазақстаннан серіктес қарастырып жатырмыз», — деп атап өтті Серік Жұманғарин.
Канадалық инвесторлар Ақмола облысы мен Канаданың Альберта провинциясының климаттық жағдайы көп ретте екенін атап өтті. Бұл сынақтан өткен цифрлық хаттамаларды тиімді түрде бейімдеуге мүмкіндік береді. TELUS Agriculture басшылығы Ақмола облысында топырақтың құнарлылығын бақылау, өсімдіктерді қорғау және дақылдарды дәл іріктеу үшін ЖИ және мамандандырылған бағдарламалық пилоттық жобаны іске қосуға дайын екендігін білдірді.
Компанияның мәліметінше, Небраскадағы 200 мың бас ірі қара малға арналған ірі бордақылау алаңында осыған ұқсас цифрлық кешеннің енгізілгені бордақылау алаңдарының аумағын және астықты пайдалану көлемін едәуір қысқарта отырып, малдың орташа салмағын бір келі жемге шаққанда 60 грамға дейін ұлғайтуға мүмкіндік берген (жалпы көрсеткіштердің өсуі 70%).
Кездесу қорытындысы бойынша тараптар Ауыл шаруашылығы министрлігімен бірлесіп Ақмола облысындағы пилоттық жобаны егжей-тегжейлі пысықтау туралы уағдаласты. Зерттеу жүргізу және жаңа технологиялық хаттама енгізу үшін ғылыми-талдамалық және білім беру базисі ретінде ҚР АШМ-ның Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы (ҰКО) белгіленуі мүмкін. Пилоттық жоба сәтті жүзеге асырылған жағдайда, бұл тәжірибе республиканың басқа өңірлеріне таратылады.
Анықтама:
TELUS Agriculture – канадалық ІT және телекоммуникациялық алпауыт TELUS компаниясының мамандандырылған бөлімшесі. Компанияның цифрлық экожүйесі өсімдік, мал шаруашылығы, ветеринария және бөлшек саудаға қатысушыларды біріктіреді. Мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз ету АӨК-тің негізгі процестерін автоматтандырады, мәселен, ірі қара малдың саулығы мен өнімділігін бақылайды, сауу көлемін тіркейді, азықтандыру рационын оңтайландырып, фермадан тұтынушыға дейінгі бүкіл құн тізбегі дерегінің түпкілікті интеграциясын қамтамасыз етеді.
«Нұр Жолы» фитосанитариялық бақылау бекетінде АӨК-тегі Мемлекеттік инспекция комитетінің өсімдіктер карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторлары Қытай Халық Республикасынан еліміздің аумағына ірі көлемдегі карантиндік өнімдерді кіргізу әрекетінің жолын кесті.
Мұқият тексеру мен зертханалық сараптама барысында жалпы салмағы 39,52 тоннаны құрайтын екі бірдей жүк легінен қауіпті зиянкестер анықталды.
Атап айтқанда, салмағы 19 тонна шабдалы партиясынан карантиндік нысан шығыс жеміс жемірі табылды. Ал салмағы 20 тонна сәбіз партиясынан алтын түсті картоп нематодасы анықталды.
Өсімдіктер карантині саласындағы халықаралық және ұлттық заңнама талаптарына сәйкес, залалданған өнімдердің барлығы жедел кері қайтарылды(ҚХР). Жүктің иелеріне қатысты әкімшілік іс қозғалды.
Аталған карантиндік нысандар ел аумағына кірген жағдайда азық-түлік қауіпсіздігіне қауіп төндіріп, отандық ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің өнімдерін шығындауы мүмкін.
Экологиялық және азық-түлік қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында мемлекеттік шекара мен фитосанитариялық бақылау бекеттеріндегі бақылау күшейтілген режимде жұмысын жалғастыруда.
Өңірлерде шегіртке зиянкестеріне қарсы химиялық өңдеу жұмыстары жалғасуда. 11 маусымдағы жағдай бойынша 954 мың гектар немесе болжанған аумақтың 43%-ы өңделді.
Егін алқаптарын қорғау жұмыстары жоспарлы түрде жалғасуда, барлық қажетті шаралар уақтылы әрі толық көлемде қолға алынуда.
Жалпы алғанда, биыл 2,2 млн гектар жерді өңдеу жоспарланған, 2024 жылмен салыстырғанда 30%-ға аз. Бұл Үкіметтің қолдауымен жүргізілген кешенді жұмыстардың және өсімдіктерді қорғау жүйесіндегі елеулі өзгерістердің нәтижесі.
Атап айтқанда, қызметтерді сатып алудың бірыңғай жүйесі енгізіліп, үдерістер орталықтандырылып, бюджет қаражатын пайдалану тиімділігі артты.
Желдеткіш бүріккіштердің өнімділік нормалары қайта қаралып, көрсеткіш 100 гектардан 70 гектарға дейін төмендетілді. Бұл тартылған техниканың санын 556 бірлікке арттыруға мүмкіндік берді, яғни 2025 жылмен салыстырғанда 25%-ға көп.
Сонымен қатар, фитосанитариялық қызметтің техникалық паркі жаңартылып, 103 дрон сатып алынды. Оның 57-сі мониторинг жұмыстарына, 46-сы химиялық өңдеу жүргізуге арналған.
Шегірткеге қарсы күрестің тиімділігін арттыру мақсатында «FITOCENTRE» қосымшасы іске қосылды. ФАО-мен бірлесіп цифрлық технологиялар, жасанды интеллект және ұшқышсыз аппараттарды қолдануға бағытталған серіктестік жоба жүзеге асырылуда.
Өңірлердегі жедел штабтар штаттық режимде жұмыс істеуде.
Шегірткеге қарсы қорғау іс-шараларын бақылау мақсатында АӨК саласындағы Мемлекеттік инспекция комитетінің (МИК) басшылығы қазіргі уақытта Ақтөбе, Қызылорда облыстарында және Абай облысында жүр.
«Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ мәліметтеріне сәйкес, 2025 жылдың қыркүйегінен 2026 жылдың мамырына дейінгі кезеңде астық пен ұнды экспорттау астық эквивалентінде 12,2 млн тоннаға жетті. Бұл өткен маусымның сәйкес кезеңімен салыстырғанда 13%-ға артық, ол кезде шетелге 10,7 млн тонна жөнелтілген.
Өсімнің негізгі драйверлері Орталық Азия аймағындағы дәстүрлі импорттаушы елдер мен Ауғанстан болды. Атап айтқанда, Өзбекстанға экспорт 38%-ға өсіп, 3,6 млн тоннадан 5 млн тоннаға жетті, Қырғызстанға – 1,5 есе артып, 312 мың тоннадан 474 мың тоннаға дейін өсті, Ауғанстанға – 58%-ға көбейіп, 1,3 млн тоннадан 2 млн тоннаға жетті. Түрікменстан 197 мың тонна импорттады, бұл өткен жылғы көрсеткіштен 44%-ға жоғары (137 мың тонна).
Жүк тасымалы бойынша оң статистика қазақстандық ауыл шаруашылығы өнімдеріне жоғары сұранысты және оңтүстік бағыттағы логистикалық дәліздердің тұрақты жұмыс істеуін растайды, сондай-ақ экспорттық логистиканы дамыту мен шетелдік серіктестермен сауда-экономикалық ынтымақтастықты кеңейту бойынша қабылданып жатқан шаралардың тиімділігін дәлелдейді.
ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінде Айдарбек Сапаровтың төрағалығымен өңдеу өнеркәсібін дамыту мәселелеріне арналған алқа отырысы өтті.
Жиынға министрлікке қарасты ұйымдардың басшылары, облыстар мен Шымкент қаласы әкімдерінің орынбасарлары, ауыл шаруашылығы, ветеринария және балық шаруашылығы салаларының өңірлік басқармаларының өкілдері, жер ресурстарын басқару департаменттерінің мамандары және министрліктің аумақтық бөлімшелерінің басшылары қатысты.
Айдарбек Сапаров ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың басым бағыттарының бірі екенін атап өтті. Оның айтуынша, бұл сала елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етіп қана қоймай, қосылған құны жоғары өнім өндіруге және экспорттық әлеуетті нығайтуға ықпал етіп отыр.
«Мемлекеттің жүйелі қолдауының арқасында ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қаржылық ресурстарға қол жеткізіп, агротехнологиялық үдерістерді толықтай қолданысқа енгізу мүмкіндігіне ие болды. Бүгінде еліміз ішкі нарықты негізгі азық-түлік өнімдерімен толық қамтамасыз етіп отыр. Импортқа тәуелді бағыттар бойынша инвесторларды тарту және жаңа жобаларды жүзеге асыру үшін қолайлы жағдай жасау жұмыстары жалғасуда. Біздің басты міндетіміз – агроөнеркәсіптік кешендегі өңделген өнім үлесін 70 пайызға дейін жеткізіп, қосылған құны жоғары өнім өндірісін арттыру», – деді министр.
Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ермек Кенжеханұлы саланың бүгінгі ахуалы мен даму перспективалары туралы баяндады.
Өңдеу кәсіпорындарын қолдау мақсатында мемлекет жеңілдетілген қаржыландыру және инвестициялық субсидиялау тетіктерін іске асыруда. 2024–2025 жылдары айналым қаражатын толықтыру үшін 196 өңдеу кәсіпорнына жалпы сомасы 131 млрд теңге көлемінде қаржы бөлінді. Ал 2026 жылы бұл мақсатқа 100 млрд теңге қарастырылған.
Өткен жылы өңдеу саласында құны 120,4 млрд теңгені болатын 53 инвестициялық жоба пайдалануға берілді. Қабылданған шаралардың нәтижесінде азық-түлік өндірісінің көлемі өткен жылдың қорытындысы бойынша 3,9 трлн теңгеге жетіп, 8,1 пайызға артты.
Биыл да қарқынды. Биылғы жылдың қаңтар–сәуір айларында 1,4 трлн теңгенің өнімі өндірілді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 14,4 пайызға жоғары. Саланың негізгі капиталына екі еседен астам инвестиция тартылып, 389 млрд теңгеден асты. Өңделген өнім экспорты 3,6 млрд АҚШ долларына жетіп, агроөнеркәсіптік кешеннің жалпы экспортындағы үлесі 51,4 пайызды құрады.
Алқа отырысында астықты терең өңдеу, май өңдеу саласын дамыту, қант өнеркәсібін жетілдіру, сондай-ақ сүт және ет өңдеу кәсіпорындарын жаңғырту мәселелері кеңінен қаралды.
Отырыс барысында Қазақстан ұн экспорттау бойынша әлемдегі жетекші елдердің бірі екені, өсімдік майын экспорттайтын ірі мемлекеттер қатарына кіретіні және астық пен майлы дақылдарды терең өңдеу өнімдерінің өндірісін тұрақты түрде арттырып келе жатқаны айтылды.
Сонымен қатар қант өндірісін дамыту, жүн мен теріні өңдеу, сүт және ет өңдеу кәсіпорындарын отандық шикізатпен қамтамасыз ету бағытындағы жұмыстар жалғасуда.
Алқа отырысында ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу көрсеткіштері мен инвестициялық жобаларды іске асыру қарқыны төмен деген өңірлер әкімдері орынбасарларының есептері тыңдалды.
Қорытынды сөзінде Айдарбек Сапаров өңдеу өнеркәсібінің тұрақты дамып келе жатқанын алға тарта отырып, азық-түлік өндірісін ұлғайту және агроөнеркәсіптік кешендегі өңделген өнім үлесін арттыру бойынша белгіленген көрсеткіштерге қол жеткізуді, инвестициялық жобаларды жедел іске асыруды, кәсіпорындарды жаңғырту жұмыстарын жалғастыруды және өңдеу өндірістерінің дерекқорын өзектендіруді тапсырды.
Астанада Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаровтың төрағалығымен ведомство алқасының отырысы өтті.
Жиынның негізгі тақырыптарының бірі жердің тозуымен күресу мақсатында топырақ мониторингі жүйесін жаңғырту мәселесі болды.
Алқа отырысына ҚР АШМ-ге қарасты ұйымдардың басшылары, облыстар мен Шымкент қаласы әкімдерінің орынбасарлары, облыстық ауыл шаруашылығы, ветеринария және балық шаруашылығы басқармаларының басшылары, жер ресурстарын басқару департаменттерінің және министрліктің аумақтық бөлімшелерінің жетекшілері қатысты.
«Қазақстан үшін жер – азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ететін стратегиялық ресурс. Қазіргі таңда айналымда 117,7 млн гектар жер бар. Оның ішінде 26,5 млн гектары – егістік, 83,9 млн гектары – жайылым, 2,4 млн гектары – шабындық және 4,9 млн гектары өзге санаттағы жерлер. Табиғи және антропогендік факторлардың әсерінен жердің тозу қаупі әлі де сақталып отыр.
Осы мәселені жүйелі түрде шешу мақсатында мемлекет бірқатар кешенді шараларды жүзеге асыруда. Соның ішінде БҰҰ-ның Шөлейттенуге қарсы күрес жөніндегі конвенциясы аясында жердің тозуын бейтараптандыру көрсеткіштеріне қол жеткізу бағытындағы жұмыстар жүргізілуде», – деді Айдарбек Сапаров алғы сөзінде.
Ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов жер сапасын бақылау жүйесін реформалау нәтижелері туралы мәлімдеді.
Атап өткеніндей, аудиттің жаңа стандарттарына көшу аясында «ЖерЗЖЖМИ» мамандары 53,5 млн гектар аумақтағы жердің тозу карталарын жаңартқан. Зерттелген аумақтардағы нақты тозған жер көлемі 2,7 млн гектарды немесе шамамен 5%-ды құрайды. Барлық 182 млн гектар ауыл шаруашылығы алқаптарына мониторинг жүргізу жұмыстары 2029 жылға дейін аяқталады деп жоспарлануда.
Елдің басты байлығын қорғаудағы маңызды қадамдардың бірі – қазіргі таңда Парламент Мәжілісінде қаралып жатқан «Топырақты қорғау туралы» заң жобасы. Құжатта ауыл шаруашылығы жерлеріне әр 3–5 жыл сайын міндетті агрохимиялық зерттеу жүргізу, жер учаскелерін беру кезінде топырақтың сапалық сипаттамалары көрсетілген міндетті «жер паспорты» жүйесін енгізу, сондай-ақ жер комиссиялары мен конкурстық рәсімдердің жұмысын толық цифрлық онлайн форматқа көшіру көзделген.
Жер ресурстарын басқару комитетінің төрағасы Мұрат Теміржанов тозған жерлерді қалпына келтіру, жерлерді ауыл шаруашылығы айналымына тарту және жер саласын цифрландыру бағытындағы жұмыстар туралы баяндады.
Айтуынша бүгінде елімізде ауыл шаруашылығы алқаптарын цифрландыру 100 пайыз аяқталған. Егістік, жайылым және шабындық жерлердің түрлері бойынша цифрлық карталар жасалған.
Келесі кезеңде Жер ресурстарын басқарудың бірыңғай цифрлық платформасы құрылады.
«2027 жылға қарай платформа жүйесіне жасанды интеллект технологияларын енгізуді жоспарлап отырмыз. Жасанды интеллект пайдаланылмай жатқан жерлерді автоматты түрде анықтауға, тозған аумақтарды белгілеуге, топырақ эрозиясы мен тұздану үдерістерін талдауға, сондай-ақ өнімділікті болжауға және тыңайтқыштарға деген қажеттілікті дәл есептеуге мүмкіндік береді», – деді комитет төрағасы.
Сонымен қатар министрлік топырақтағы көміртек мөлшерін бақылау жүйесін енгізу бойынша пилоттық жобаны әзірлеуде. Бұл көміртек құрамының өзгерісін бақылауға, егістік өнімділігін арттыруға және Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешеніне «жасыл» инвестициялар тартуға жаңа мүмкіндіктер ашады.
Пайдалану кезінде Жер заңнамасын бұзған оқиғалар бойынша жерлерді мемлекет меншігіне қайтару жұмыстары да жалғасуда.
2022 жылдан бері мемлекет меншігіне 15 млн гектар жер қайтарылып, оның 11,3 млн гектары қайта бөлінді. Соның ішінде 4,2 млн гектар жер ортақ пайдалануға берілді. Нәтижесінде жайылым тапшылығы 3,5 млн гектарға дейін қысқарды.
Алқа отырысының қорытындылаған Айдарбек Сапаров топырақ эрозиясымен күрес жөніндегі Жол картасын іске асыруды жандандыру және ауылдық елді мекендер маңындағы жайылымдарды басқарудың өзекті жоспарларын бекіту бойынша бірқатар тапсырмалар берді.
Облыс әкімдіктеріне мемлекет меншігіне қайтарылған ауыл шаруашылығы жерлерін толық көлемде айналымға енгізу, өсімдік шаруашылығымен айналысатын ірі жер пайдаланушыларды мал шаруашылығын дамытуға тарту арқылы ауыл тұрғындарын еңбекпен қамту жұмыстарын күшейту тапсырылды.
Қазақстанда 2026 жылғы көктемгі егіс жұмыстарына арналған қаржыландыру бағдарламасын іске асыру жалғасуда. Өтінімдерді қабылдау 2025 жылғы 1 қазанда Мемлекет басшысының егіс науқанын уақтылы әрі сапалы өткізу жөніндегі тапсырмасын орындау мақсатында басталды. Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін сыйақы мөлшерлемесі жылдық 5%-ды құрайды.
Қазіргі уақытта жалпы сомасы 637 млрд теңгені құрайтын 5307 өтінім қабылданды. Соның ішінде ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің 4968 өтінімі мақұлданып, 578 млрд теңге көлемінде қаржы бөлінді.
Жалпы алғанда, 2026 жылы көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарын жеңілдетілген несиелеуге 750 млрд теңге бөлу жоспарланып отыр. Қаражат «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ, екінші деңгейлі банктер, микроқаржы ұйымдары, өңірлік инвестициялық орталықтар, кредиттік серіктестіктер және әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы беріледі.
Несие алушылар үшін сыйақы мөлшерлемесін жылдық 5%-ға дейін төмендету мақсатында «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ облигациялары бойынша купондық сыйақыны субсидиялау тетігі қолданылуда. Сонымен қатар, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ арқылы несиелерге кепілдік беру жалғасуда. Бұл қарыз сомасының 85%-ына дейін кепілдікпен қамтуға мүмкіндік береді.
Жеңілдетілген қаржыландыру көктемгі егіс жұмыстарына дайындық пен оларды жүргізуге, сондай-ақ егін жинау науқаны мен маусымдық шығындарды қаржыландыруға беріледі.
«Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» ҰК» акционерлік қоғамы үш жыл ішінде алғаш рет 2025 жылды қаржылық тұрғыдан нәтижелі аяқтады. Ұлттық астық операторының таза кірісі 492,4 млн теңгені құрады.
«ҰҚ Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» АҚ Басқарма төрағасының бірінші орынбасары Ильдар Исмагуловтың айтуынша, табыс қарыз жүктемесін азайту, қаржылық міндеттемелерді оңтайландыру және операциялық тиімділікті арттыру бойынша дәйекті түрде жүргізілген жұмыстың жемісі.
«Азық-түлік келісімшарт корпорациясы астық нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету және отандық ауыл шаруашылығы өндірушілерін қолдау бойынша стратегиялық маңызды мемлекеттік миссияны орындайды.
Соңғы жылдары компания бағаның жоғары құбылмалылығы мен нарықтағы күрделі қиындықтар жағдайында жұмыс істеп келеді. Осыған қарамастан, біз үкімет жүктеген барлық міндеттерді орындап қана қоймай, сонымен қатар қаржылық тұрақтылығымызды нығайту үшін ауқымды жұмыстар атқардық. 2025 жылдың нәтижесі бойынша Азық-түлік келісімшарт корпорациясы табысқа жетті, бұл біздің басқарушылық шешімдеріміздің тиімділігін және таңдалған даму жолымыздың тұрақтылығын дәлеледі», - деп атап өтті Ильдар Исмагулов.
Астық сату көлемінің айтарлықтай өсуі қаржылық көрсеткіштердің жақсаруына ықпал етті.
Атап айтқанда,корпорация 2023 жылы 207,9 мың тонна астық сатса, бұл көрсеткіш 2024 жылы 501,1 мың тоннаға дейін өсті. Былтырғы жылдың соңына қарай ішкі және экспорттық жеткізілімдер 1,3 млн тонна болды, бұл 2023жылғы деңгейден бес есе және алдыңғы жылғы көрсеткіштерден екі есе артық.
Астықтың қарқынды сатылуы ішкі қажеттілікті қамтамасыз етуге, экспорттық тасымалдарды кеңейтуге, тауарлық қорлардың айналымын жеделдетуге және компанияның қаржылық жағдайын нығайтуға мүмкіндік берді.
Жүйелі жұмыстың арқасында Азық-түлік келісімшарт корпорациясының жалпы қарызы екі жылда екі еседен астам азайды.
Сонымен қатар, компания қарызды қаржыландыру құрылымын оңтайландырды, тартылған қаражаттың құнын айтарлықтай төмендетті. Бұл қарызға қызмет көрсету шығындарын айтарлықтай азайтуға мүмкіндік берді.
«Бүгінде Азық-түлік келісімшарт корпорациясы тұрақты қаржылық базасымен дамудың жаңа кезеңіне аяқ басып келеді. Кірісті қалпына келтіру және қарыз жүктемесін азайту аграршыларды қолдау құралдарын одан әрі күшейтуге, ішкі және сыртқы нарықтардағы операциялардың тиімділігін арттыруға, сондай ақ азық-түлік қауіпсіздігі саласындағы мемлекеттік саясат міндеттерін іске асыруға жол ашады», - деп атап өтті Ильдар Исмагулов.
Түркістан облысында марокко шегірткесіне қарсы жаңа буындағы биологиялық препараттың далалық сынақтары сәтті аяқталды. Зерттеу нәтижелері энтомопатогенді Metarhizium anisopliae саңырауқұлағы негізінде әзірленген экологиялық қауіпсіз препараттың жоғары тиімді екенін көрсетті.
Жұмыстар «Шекаралас көбею ошақтарындағы шегірткелерге қарсы саңырауқұлақ негізіндегі биопрепараттарды қолдану технологиясын зерттеу және демонстрациялау» атты халықаралық жоба аясында жүргізілді. Зерттеуге Ж. Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институтының мамандары Қытай ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының Өсімдік қорғау институтының ғалымдарымен бірлесіп қатысты.
Далалық сынақтар Түркістан облысы Қазығұрт ауданының жайылымдық алқаптарында өткізілді. Биологиялық агент ретінде Metarhizium anisopliae саңырауқұлағы негізіндегі препарат қолданылды. Бұл препарат химиялық инсектицидтердің тиімді әрі экологиялық қауіпсіз баламасы ретінде бағалануда.
Тиімділікті бағалау үшін өңделген шегірткелер арнайы далалық торларға 20 дарақтан орналастырылды. Сонымен қатар өңдеуден кейін бір тәулік өткен соң бақылау топтары құрылды. Бақылау кезеңі бойы мамандар зиянкестердің қырылу көрсеткіштерін күн сайын тіркеп отырды.
Жәндіктердің зақымдануының алғашқы белгілері өңдеуден кейінгі үшінші тәулікте байқалды. Бесінші тәулікте қырылу деңгейі 70–80%-ға жетіп, тоғызыншы тәулікте тәжірибелік топтардағы барлық дарақтың толық қырылғаны тіркелді.
Марокко шегірткесі (Dociostaurus maroccanus) жайылымдар мен ауыл шаруашылығы дақылдарына елеулі зиян келтіруге қабілетті, аса қауіпті шегіртке зиянкестерінің бірі болып саналады. Осыған байланысты өсімдіктерді қорғаудың биологиялық әдістерін дамыту агроөнеркәсіп кешенін экологияландырудың негізгі бағыттарының бірі ретінде қарастырылады.
Ғалымдардың пікірінше, сынақ нәтижелері препараттың жоғары биологиялық тиімділігін және қоршаған ортаға қосымша химиялық жүктеме түсірмей-ақ шегіртке зиянкестерінің санын реттеуде энтомопатогенді саңырауқұлақтарды қолданудың келешегі зор екенін дәлелдейді.
Алдағы уақытта зерттеушілер сынақтарды Қазақстанның әртүрлі климаттық аймақтарында кеңейтуді, сондай-ақ аталған технологияны шегіртке зиянкестерін мониторингтеу және олардың санын реттеу жүйесіне енгізу бойынша практикалық ұсынымдар әзірлеуді жоспарлап отыр.
2026 жылғы 8 шілде, сағат 08.00 -17.00-ге дейін
Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі «Өсімдіктер карантині бойынша мәселелер» тақырыбында интернет-конференция өткізудің басталғаны туралы хабарлайды.
Интернет-конференция мына сілтеме бойынша қолжетімді:
https://dialog.egov.kz/arm/conference.conferencecontroller/view?id=5926
Сізден қатысуыңызды сұраймыз.