Мемлекеттік сатып алуды орталықтандырудың болашағы
Орталық және облыстық деңгейде мемлекеттік сатып алудың бірыңғай ұйымдастырушысын құру конкурстар мен аукциондарда әлеуетті өнім берушілер санының артуына елеулі әсер етті.
Жаһандық экономикалық дағдарыс жағдайында мемлекеттік мұқтаждар үшін тауарларды жеткізуге, қызметтер көрсетуге және жұмыстарды орындауға сатып алуды орналастыруды басқару жүйесі арқылы жүзеге асырылатын және барлық деңгейдегі бюджеттердің шығыстарын қысқартуға және оңтайландыруға бағытталған бюджет қаражатын жұмсау процесінде мемлекеттік реттеудің рөлі артады.
Ең жоғары тиімділікті, бюджет шығындарының ашықтығы мен оңтайлылығын, сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендетуді қамтамасыз етуге арналған орталықтандырылған сатып алу қызметін құру идеясын алғаш Елбасы Н.Ә. Назарбаев 2013 жылы Үкіметтің кеңейтілген отырысында айтқан болатын.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың 2017 жылғы 31 қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауында "Қазақстанның Үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік" атты Қазақстан халқына Жолдауында бесінші басымдықты атап өтті – институционалдық қайта құру, қауіпсіздік және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес.
Орталықтандырылған сатып алудың басты артықшылығы бюджет қаражатын үнемдеу болып табылады. Бұл бірыңғай ұйымдастырушылардың Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыруының бірыңғай тәсілін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
2014 жылы орталықтандырылған қызмет қағидаты бойынша Мемлекеттік сатып алудың бірыңғай жүйесі енгізілді.
Республикалық деңгейде – бұл Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік сатып алу жөніндегі комитеті.
Облыстық деңгейде-бұл облыс әкімдіктері жанындағы Мемлекеттік сатып алу басқармалары.
Қазіргі уақытта мемлекеттік сатып алудың қолданыстағы бірыңғай ұйымдастырушыларының базасында аудандық деңгейде аудан әкімдіктері жанынан Мемлекеттік сатып алу бөлімдерін құру қарастырылуда немесе бұл функциялар аудандық әкімдіктердің қолданыстағы бөлімдеріне жүктелетін болады деп болжануда.
Заңнамаға сәйкес жоғарыда аталған барлық деңгейлер үшін тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің тізбелерін сатып алуды талдау нәтижелері негізінде Қаржы министрлігі айқындайтын болады. Осылайша, орталықтандырылған қызметтер деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді нақты ажырату жоспарлануда.
Мемлекеттік сатып алудың орталықтандырылған жүйесі өз кезегінде сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендетуге ғана емес, сондай-ақ бюджет шығындарының ашықтығын, оңтайлылығын және барынша тиімділігін қамтамасыз етуге де ықпал етеді.
Мемлекеттік сатып алудың бірыңғай ұйымдастырушылары сатып алуды бюджеттік бағдарламалар шеңберінде жүзеге асырады. Орталық және облыстық деңгейде мемлекеттік сатып алудың бірыңғай ұйымдастырушысын құру конкурстар мен аукциондарда әлеуетті өнім берушілер санының артуына елеулі әсер етті. Бірыңғай ұйымдастырушы мен тапсырыс берушілер арасында өзара бақылау күшейтілді. Осының бәрі конкурстық құжаттамада жазылған жасанды шектеулерді төмендетуде көрініс табады.
Сондай-ақ осындай жүйенің арқасында аудандық деңгейде мемлекеттік сатып алудың бірыңғай ұйымдастырушысын құруды ескере отырып, өнім берушілер арасында адал бәсекелестікті қамтамасыз етуді арттыру, мемлекеттік сатып алудың оңтайлылығы мен тиімділігін арттыру жоспарлануда.