ҚР Қаржы министрлігі Smart Data Finance аналитикалық-интеграциялық платформасының өнеркәсіптік мақсатта қолданысқа енгізілгені туралы хабарлайды. Аталған цифрлы жүйе мемлекеттік қаржы саласындағы көлемді деректерді шоғырландыруға, өңдеуге және кешенді талдау жасауға әзірленіп, басқарушылық шешімдер қабылдау үшін біртұтас аналитикалық ортаны қалыптастыруға бағытталған.
Платформаны құру деректерді фрагментті өңдеу тәсілінен заманауи цифрлы құралдарға негізделген орталықтандырылған басқаруға көшуге мүмкіндік берді. Жоба аясында 74 мәлімет көзін біріктірген Big Data бірыңғай қоймасы жолға қойылды. Ал 12 сервис арқылы мемлекеттік органдардың, екінші деңгейлі банктердің және өзге де ұйымдардың 36 ақпараттық жүйесімен интеграция жасалды. Жүйеде жылжымайтын мүлікке, көлік құралдарына, жер учаскелеріне, үлескерлікке қатысты, сондай-ақ бағалы қағаздарға, валюталық бақылау шеңберіндегі халықаралық мәмілелерге, лицензиялар мен жеңілдіктерге, еңбек келісімшарттарына, нотариаттық іс-қимылдарға, мобильді аударымдар мен басқа да қаржы-экономикалық операциялар туралы деректерді қоса алғанда, салық төлеушілерге байланысты негізгі мәліметтер жинақталады. Осы амал салықтық әкімшілендіру және тәуекелдерді басқару бағытында белсенді түрде пайдаланылатын мүдделесу (аффилирлену) мен өзара байланыстарды айқындап, кез келген жеке және заңды тұлғаға қатысты кешенді цифрлы құжаттаманы (досье) қалыптастыруға септігін тигізді.
Платформа 84 модульден тұратын 9 функционалды ішкі жүйені қамтиды және жергілікті салықтар, төлемдер мен алымдар, алдын ала толтыру, талдау және есеп беру, сыртқы сауда статистикасы, ахуал мониторингі, камералды бақылау және хабарландыру бағыттарынан тұрады. Жұмыс процесінде Big Data технологиялары, жасанды интеллект және машиналық оқыту, сондай-ақ салық міндеттемелерін есептеу үшін болжамды талдау құралдары қолданылады.
Smart Data Finance ай сайын шамамен 500 аналитикалық есепті қалыптастырып, олар іс жүзінде нақты уақыт режімінде дайындалатынын айта кеткен орынды. Тың жобаға сәйкес салықтық әкімшілендіру, тәуекел-менеджмент және ведомствоаралық өзара іс-қимыл саласындағы көрсеткіштерді жедел талдауға және басқару шешімдерін қабылдауға мүмкіндік беретін деректерді визуализациялаудың заманауи құралдары қарастырылған.
Жүйені пайдалану нәтижелеріне сүйенсек, салық жинаудың ұлғаюы, міндеттемелерді ерікті түрде орындау үлесінің артуы, бақылау жұмысының тиімділігі өскені және әкімшілендірудің операциялық шығындарының төмендегені байқалды. Деректерді орталықтандыру және талдау негізінде басқаруға көшу бюджет процесінің ашықтығын арттыруға және мемлекеттік қаржы жүйесінің орнықты дамуына жол ашады.
Жаңа мемлекеттік ақпараттық жүйелерді қосу платформаны одан әрі дамытудың басым бағыттардың бірі ретінде көзделген. Қаржы министрлігі мемлекеттік басқарудың тиімділігін, ашықтығын мен заман талабына сай сапасын қамтамасыз ете отырып, мемлекеттік қаржы саласының бірізді цифрлы трансформация жалғастырады.
2025 жылы ҚР Қаржы министрлігі Ішкі мемлекеттік аудит комитеті өз қызметінде жаңа тәсілдерді енгізіп, ведомство көлемді аудиттің орнына сын-қатерді нақты (атаулы түрде) анықтауға және кемшіліктердің алдын алуға мүмкіндік алды.
Жыл қорытындысы бойынша комитет 1 359 аудиторлық іс-шара өткізіп, бұл 2024 жылдағы кезеңмен салыстырғанда 22%-ға аз.
Тексерулердің азайғанына қарамастан анықталған қаржылық бұзушылықтардың жалпы көлемі 36%-ға ұлғайып, 462,4 млрд теңгеге жетті.
Яғни, бір тексерудің өнімділігі үш есеге ұлғайды.
Бұл ретте 418,4 млрд теңге қалпына келтіріліп, бюджетке қайтарылғанын айта кетейік. Бюджет пайдасына шамамен 1,2 млрд теңге өндіріп алынып, 11 мыңнан астам әкімшілік іс қозғалды.
Құқық қорғау органдарына сомасы 25,7 млрд теңге болатын аудит материалдары жіберіліп, соған сәйкес 61 қылмыстық іс қозғалды.
Былтыр мемлекеттік аудит ісінде алдын алу шараларын күшейтуге баса мән берілді. Ал экономиканың нақты секторындағы бақылау капиталды қажет ететін және әлеуметтік маңызды бағыттарда нығайтылды.
Мәселен, қашықтан жасалған мониторинг аясында іске асыру сатысындағы құны 1,5 трлн теңге болатын бұзушылықтардың, оның ішінде жоспарлау кезеңінде бюджеттік сұраныстарды артығымен бағалауға қатысты, еңбекақыны төлеу мен есептілік қалыптастырылғанға дейін бухгалтерлік есепті бұрмалау түріндегі бюджет қаражатын иемдену бойынша алаяқтық схемалардың жолы кесілді.
Осы орайда аталған тәуекелдер анықталғаннан кейін мониторинг нысандарына хабарламалар жолданып, тиісті кемшіліктер дербес және ерікті түрде жойылғанын айта кеткен орынды. Бұл амал «директивалық» іс-қимыл шараларын қолдануды барынша азайтты.
Айта кету керек, бұзушылықтардың едәуір бөлігі мемлекеттік ақпараттық жүйелердің деректерін талдау негізінде (нысандарға бармай-ақ) анықталды. Бұл адами факторды азайтуға және аудиторлық шешімдер мен қорытындылардың объективтілігін арттыруға мүмкіндік берді.
Осылайша, ішкі мемлекеттік аудиттің дәлдігі артып, озық құралдарды енгізу мен қоғам мүддесін қорғауға және бюджет қаражатын мақсатына қарай жұмсауға жол ашылды.
Биыл 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жаңа Салық кодексі күшіне енгені белгілі. Осыған байланысты ҚР Қаржы министрлігінде азаматтарды жеке қабылдау мен бизнес өкілдерімен тұрақты түрде кездесулер өткізіліп келеді.
Кезекті қабылдау Қаржы вице-министрі Ержан Біржановтың қатысуымен өтті. Оның барысында кәсіпкерлер салықтық әкімшілендіру, ҚҚС бойынша есепке қоюдың шекті мәндері және фискалды саясаттың өзгеруі жағдайында бизнесті қолдау шаралары жөнінде сауалдарын қойды.
Қабылдаудың соңында Ержан Ерікұлы айтылған ұсыныстарды егжей-тегжейлі пысықтау үшін бейінді бөлімшелерге бірқатар тапсырма берді. Вице-министр айтқандай, мемлекеттің фискалды мүдделері мен бизнеске қолайлы жағдайлар жасаудың арасында тепе-теңдікті сақтаудың маңыздылығы жоғары.
Бұл ретте салалық заңмадағы өзгерістерді қоғамға түсіндіру жұмыстарын Қаржы министрлігі
«Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасы аясында жүзеге асырып келе жатқанын айта кетейік.
Мемлекет басшысының экономиканы цифрландыру жөніндегі тапсырмасын іске асыру шеңберінде ҚР Қаржы миинистрлігінің Электрондық қаржы орталығы (Digital Qarjy) Тауарлардың ұлттық каталогының (ТҰК) ауқымды жаңғыртуын жүргізді. Аталған жоба Қазақстандағы тауар айналымы мониторингінің ашық жүйесін қалыптастырудың негізгі элементіне айналды.
Бүгінде басты нәтижелердің бірі – ТҰК-дағы деректер базасы он есе ұлғайды (номенклатуралық позиция 1,3 млн-нан 15 млн-ға дейін артты). Енді нарықтағы айналымда жүрген әр өнімге бірегей 13 таңбалы идентификаторы бар цифрлы төлқұжат беріледі:
NTIN – тауарларды сату үшін, ал KZTIN – мемлекеттік сатып алуға арналған код.
Ұлттық каталогтың бірыңғай экожүйесін құру кеден органдары, салық қызметі және мемлекеттік сатыпалым жүйесі арасындағы тарихи бытыраңқы деректерді жоюға мүмкіндік берді. Бірыңғай жіктеу тауардың қозғалысын бақылауды қамтамасыз етеді – өнімнің өндірілу немесе импорт процесінен бастап түпкілікті сатып алушының фискалды чегіне дейін, есепке алу кемшіліктері мен сипаттамалардың өзгеруіне жол бермейді.
Жаңартылған каталогтың басты артықшылығы – жасанды интеллектінің негізіндегі каскадты модельдің енгізілуі. Машиналық оқыту алгоритмдері «цифрлы санитар» функциясын орындап, деректерді автоматты түрде тексереді, сондай-ақ қате және қайталанатын жазбалардан тазартып отырады. Интеллектуалды классификацияның арқасында тауарларды халықаралық стандарттармен (Тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің жалпы жіктеуіші, Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы және басқа анықтамалықтармен) сәйкестендіру бірнеше минутта ғана жүзеге асады, ал өнімді анықтаудың дәлдігі 80%-дан жоғары.
ТҰК Қаржы министрлігінің ақпараттық жүйелерімен (Электрондық шот-фактуралар (ЭШФ) мен Мемлекеттік сатып алу порталын қоса алғанда) интеграциялау бизнес пен мемлекетке пайдалы. Мәселен, кәсіпкерлер бюрократиялық жүктемеден арылып, экспорт-импорт операцияларын жедел жүргізу мен процестердің болжамдылығын арттыра алады.
Өз кезегінде құзырлы органдар контрафактілік өнімдерге қарсы бағытталған тиімді жұмысты жолға қойып, нақты уақыт режімінде тауардың бағасына мониторинг жасау мен экономиканың ашықтығын нығайта түседі.
Осы жобаға нарықты біртіндеп, кезең-кезеңімен бейімдеу үшін Қаржы мен Сауда және интеграция министрліктері, сондай-ақ «Атамекен» ҰКП арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Бұл құжат бойынша Тауарлардың ұлттық каталогының талаптарын біртіндеп енгізу қарастырылған.
Биыл 1 қаңтардан бастап NTIN/XTIN кодтары электрондық шот-фактураларды, ілеспе жүкқұжаттарды, сондай-ақ мемлекеттік сатып алудың бірыңғай порталында құжаттарды (жүкқұжаттар мен қабылдау-тапсыру актілері) рәсімдеу кезінде қолдану міндетті. Тың жүйеге қалыпты түрде өту үшін уақытша XTIN кодтарын беру тетігі қарастырылған. Бұл амал сауда операцияларын тоқтатуға жол бермейді.
Жаңартылған ұлттық каталог – бағаны бұрмалауды, тауарлардың сипаттамаларын ауыстыру мен есеп жүргізудегі кемшіліктерді тежеп, Қазақстанның цифрлы әрі ашық экономикасының іргетасын қалауға септеседі.
Қазақстан Республикасының Қаржы вице-министрі Ержан Біржанов Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) Еуразия апталығының ашылу сессиясында сөз сөйледі.
Ержан Біржанов Қазақстанның ЭЫДҰ-мен ынтымақтастығының стратегиялық маңызын атап өтіп, өңірдегі экономикалық және институционалдық реформаларды ілгерілетудегі Еуразиялық бәсекеге қабілеттілік бағдарламасының маңызды рөлін көрсетті.
ЭЫДҰ-ның Қазақстанға арналған елдік бағдарламасы халықаралық стандарттар мен озық тәжірибелерді ұлттық реформаларға енгізуге ықпал ететіні және олардың ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ететіні айтылды.
Қазақстанның ЭЫДҰ қызметіне белсенді қатысуы, 46 құқықтық құралға қосылуы және 39 комитеттің жұмысына қатысуы атап өтілді.
Сондай-ақ 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексінің күшіне енуі және BEPS бастамасына қатысуы ерекше атап өтілді.
Қазақстан Республикасының Қаржы вице-министрі Дәурен Кеңбеиілдің төрағалығымен Аудиторлық қызмет жөніндегі кәсіби кеңес (Кәсіби кеңес) басқармасының отырысы өтті.
Отырыста Кәсіби кеңестің 2025 жылғы қызметі туралы есеп және Кәсіби кеңестің 2026 жылға арналған бюджетінің жобасы қаралып, бекітілді.
Кәсіби кеңестің Өтініштер мен апелляцияларды қарау комитетінің өзекті мәселелері және Кәсіби кеңестің 2026 жылға арналған сыртқы сапа бақылауынан өту құнын есептеу регламенті қаралды. Сондай-ақ, отырыста Кәсіби кеңестің өзінің жұмыс сапасын сыртқы бақылау рәсімдерін жетілдіру мәселелері талқыланды. Қатысушылар осы рәсімдердің тиімділігін арттырудың ықтимал жолдарын қарастырды.
Сондай-ақ Кәсіби кеңестің Біліктілік комиссиясының 2025 жылғы жұмысының қорытындысы шығарылды.
Кәсіби кеңестің 2025 жылғы жетістігі халықаралық мойындау болғаны атап өтілді. Кеңестің біліктілік комиссиясы сертификаттарды Британдық сертификатталған бухгалтерлер қауымдастығымен (ACCA) өзара тану бойынша жұмысты жалғастырды. Нәтижесінде «ҚР аудиторы» ұлттық біліктілік бағдарламасы бес жылдық ACCA аккредитациясын алды. Бұл аккредитация бағдарлама түлектеріне ACCA халықаралық біліктілігін алу үшін тиісті емтихандарды тапсырудан босату құқығын береді, ол қазақстандық бағдарламаның жоғары халықаралық білім беру стандарттарына сәйкестігі туралы куәландырады.
ҚР Қаржы министрлігі бухгалтерлердің кәсіби ұйымдарымен бірлесіп, биыл 5 қаңтардан бастап кәсіпкерлерге қолдау көрсету, сондай-ақ бухгалтерлік және салық есептілігінің сапасын арттыруға бағытталған «Халық бухгалтері» республикалық акциясын қолға алған болатын.
Аталған акция 2026 жылдың 30 маусымына дейін жалғасады. Негізгі форматы облыс орталықтарында, сондай-ақ Астана, Алматы және Шымкент қалаларындағы мемлекеттік кірістер басқармаларының базасында тегін офлайн-консультациялар беру.
Қаңтар-ақпан айларында консультациялар аптасына үш рет (дүйсенбі, сәрсенбі, жұма) сағат 10.00-ден 13.00-ге дейін жүргізіледі. Ал наурыз айынан бастап аптасына екі рет өткізіледі. Қабылдау кестесі мен мекенжайлар МКК, МКД және МКБ ресми интернет-ресурстары мен әлеуметтік желілердегі аққауынттарында жарияланған. Қабылдау орындары «Халық бухгалтері» деген маңдайша жазуымен белгіленген.
Акцияға мемлекеттік кірістер органдарының қызметкерлері және 120-дан астам аккредиттелген кәсіби бухгалтер тартылды.
Акция басталғалы бері:
Шынайы диалог форматы өзінің тиімділігін байқатып, салық төлеушілер бухгалтерлік есеп, салық есептілігі және ақпараттық жүйелердегі жұмыс мәселелері бойынша практикалық кеңес алды.
Акция шеңберінде салық төлеушілерге консультациялар беріледі:
«Халық бухгалтері» акциясы жалғасып келеді.
Осы орайда кәсіпкерлер мен азаматтарды тегін кәсіби кеңес алып, салық саласындағы сауаттылығын арттыруға шақырамыз!
«Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы ел байлығын өскелең ұрпаққа әділ бөлуді көздейді. Қазақстан жастарына тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету мемлекеттің басты міндеттерінің бірі. Ал Қазақстанның Ұлттық қорындағы жинақтар жас азаматтарға ересек өмірге алғашқы қадамды нық сеніммен жасауға септесетін қаржылай құрал депайтуға толық негіз бар.
Еліміздің қай өңірінде тұрып жатқанына қарамастан Қазақстан Республикасының азаматы болып саналатын барлық кәмелет жасқа толмаған бала «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасының қатысушысы екенін айта кетейік.
Мақсатты (нысаналы) жинақтар жыл сайын ҚР Ұлттық қорының он сегіз жылдағы орташа инвестициялық табысының 50% есебінен қалыптастырылады.
Сонымен қатар кәмелет жасқа толмаған азаматтарға жыл сайын жіберілетін қаражаттың үстіне инвестициялық табыс та есептелетінін атап өткен жөн.
Жыл сайын ҚР Ұлттық банкінің есебіне сәйкес БЖЗҚ «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасына жіберілетін қаражат сомасы мен Қазақстан азаматы болып саналатын балалардың саны бойынша жеке тұлғалардың мемлекеттік дерекқорынан алынған ақпараттың негізінде қажетті ақшаны барлық кәмелет жасқа толмаған баланың арасында біркелкі бөледі.
Кәмелет жасқа толғанға дейін жинақталатын қаражат БЖЗҚ-дағы әр баланың шотында шартты түрде сақталады. Десе де іс жүзінде Ұлттық қордың жалпы активтерінде болып, инвестициялық бағдарламаларға қатысып, көбейіп отыратынын айта кету керек.
Ал белгіленген жасқа толған соң БЖЗҚ арнайы атаулы шот ашып, баспана мәселесі немесе білімалуға пайдалануға болатын нақты жинақталған сома соған аударылады.
Кәмелет жасқа толмаған баланың ата-анасы немесе заңды өкілдері қаражатты жинақтау және басқару процесіне қатыса алмайды. Тиісті жасқа толғаннан кейін аталған жинақтың иесі ғана қаражатты пайдалана алады.
Кәмелетке толмаған баланың ата-анасы немесе заңды өкілдері қаражатты есептеу және басқару процесіне қатыса алмайды. Кәмелетке толғаннан кейін бұл қаражатты алушының ғана билік ету құқығы бар.
«Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасына әлеуметтік жағдайы мен мәртебесіне қарамастан Қазақстан азаматы болып саналатын барлық бала қатысады.
Жиналған қаражатты пайдалану құқығы кәмелет жасқа толған (18 жаста) кезде және Қазақстан азаматтығы бар болғанда беріледі.
«Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы аясында жинақталған қаражатты тек тұрғын үй жағдайларын жақсартуға және Қазақстан аумағы мен одан тыс жерлерде оқу ақысын төлеу қарастырылған.
Ата аналар баланың бағдарламада бар-жоғын және жинақ сомасын бірнеше жолмен тексере алады:
Ескеретін жайт! 18 жасқа толған кезде жинақтар БЖЗҚ-дағы арнайы шотқа аударылады және аударымдарды қаражат алушы электронды цифрлы қолтаңба (ЭЦҚ) арқылы ғана қарай алады.
11. Егер де азаматтар мәліметтерді тексеру кезінде балалары туралы ақпаратты таба алмаса немесе «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы бойынша аударымдарды көре алмаған жағдайда не істеу керек?
Балаға қатысты деректер электронды үкіметтің EGov mobile мобильді қосымшасында табылмаған жағдайда ХҚКО-на барып, тексеру қажет.
Сондай-ақ Қазақстан азаматтығын анықтау үшін тұрғылықты жері бойынша көші-қон қызметіне хабарласып, қажетті құжаттардың тізімін алу керек.
12. «Ұлттық қор - балаларға» бағдарламасына қатысатын әр балаға қанша ақша төленеді?
Әрбір кәмелет жасқа толмаған бала «Ұлттық қор - балаларға» бағдарламасына қатысу уақытына қарай тиісті қаражатты ала алады.
Мәселен, бағдарламаға 3 жыл (2024-2026 жылдар) қатарынан қатысып келе жатқан кез келген баланың жалпы жинақталған сомасы 370,56 доллар (2024 жылға дейін туған) болады.
2 жыл (2025-2026) қатысқан баланың тұтастай жинақ сомасы - 263.93 долларға тең.
Ал 2025 жылы дүниеге келген балалардың алғашқы төлемдері 130.71 доллардың шамасында.
Демек, кәмелет жасқа толмаған әр бала алатын ақшаның мөлшері әртүрлі болуы мүмкін.
«Ұлттық қор - балаларға» бағдарламасы аясында 18 жасқа толмаған әрбір қазақстандық баланың шотына 130,71 доллардан аударылды.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы ұлттық байлықты әділ бөлу қағидатын іске асыруға бағытталған. Жастарға бастапқы тең мүмкіндіктерді беру мемлекеттің басымдыққа ие міндеттерінің бірі. Ал Ұлттық қорда жинақталған қаражат жас отандастарымызға ер жетіп, үлкен өмірдегі алғашқы қадамдарын нық сеніммен жасауға жол ашуы тиіс.
Биыл бағдарламаға 2008-2025 жылдар аралығында туған 6 918 656 бала қатысқанын айта кетейік. Осыны ескере отырып, 2026 жылы бағдарламаның аясында әр қатысушыға 130,71 доллардан аударылды.
Осы жылы 356 613 бала кәмелет жасқа толып, оларға жиынтық мөлшерінде 44,5 млн доллар аудару көзделген.
Бағдарлама іске қосылған сәттен бастап оған қатысатын балалар үшін үш жылдағы (2024-2026 жылдар) инвестициялық кірісті ескере отырып, жинақталған қаражаттың жалпы сомасы әрқайсысына 370,56 доллардан келеді.
«Ұлттық қор – балаларға» жобасына сәйкес жиналатын ақша өмірдегі маңызды әлеуметтік міндеттерді шешуге пайдаланылады. Мәселен, қаражаттың негізгі бөлігі (19,7 млн доллар) 127 446 мақұлданған өтінім бойынша тұрғын үй жағдайын жақсартуға бағытталды. Тағы да 11,9 млн доллар 78 060 өтінім бойынша балалардың білім алуға байланысты қажеттіліктеріне жұмсалды.
Аударымдарды тексеру мен қаражатты пайдалану жолдары
Бағдарлама тетігі цифрландырылған және барынша ашық. Ата-аналар өз баласының жүйеде бар-жоғы мен жинақ қаражатын бірнеше тәсілмен тексере алады:
Ескеретін жайт! Бала 18 жасқа толғанда жиналған сома БЖЗҚ-дағы арнайы шотқа аударылып, жинақтарды электронды цифрлы қолтаңбаның (ЭЦҚ) көмегімен тек алушының өзі ғана көре алады.
Тұрғын үйге немесе оқудың ақысына қаражат жіберу үшін қаражат иесіне уәкілетті операторлар арқылы өтінім беру жеткілікті. «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы аясында әріптестік мақсатта жұмыс істейтін «Отбасы банк» пен Halyk Bank қатарына 2025 жылдың ортасынан бастап жаңа серіктес – «ЦентрКредит Банкі» қосылып, жастардың таңдау мүмкіндігі кеңейгенін айта кеткен орынды.
Қазақстандағы бағалау қызметін маңызды өзгерістер күтіп тұр. ҚР Қаржы министрлігі бағалау қызметі туралы заңнамаға көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру мен ЕАЭО кеңістігінде мүлікті бағалау бойынша бірыңғай талаптарды құруға тиіс түзетулерге бастама көтерді. Аталған реформа бизнеске қаражат пен уақытты үнемдеуге септесіп, нарықты барынша ашық, ал инвесторларға болжамды етеді.
Мүлікті бағалау сатып алу-сату мәмілелерін, кредит беруді, инвестициялар мен сот процестерін қоса алғанда, экономика мен құқықтың түрлі салаларында маңызды рөл атқарады. Қазір бизнес, қаржы қоғамдастығы мен жеке тұлғалар тарапынан да сенім деңгейі осы рәсімнің дәлдігі мен ашықтығына тікелей байланысты.
Осы саланы одан әрі дамыту және шетелдік экономикалық кеңістікке интеграциялау мақсатында заңға Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) шеңберінде мүлікті бағалау бойынша қызметтер көрсетуге қатысты өзгерістер енгізіледі. Бұл жаңашылдықтар отандық нарықта жергілікті бағалаушылардан бөлек одаққа мүше басқа мемлекеттердің бағалаушыларының да қызметін құқықтық тұрғыда реттеуге әсер етеді.
Қазір Қазақстандағы бағалаушылардың кәсіби қоғамдастығы елеулі әлеуетке ие. Елде төрт палата жұмыс істейді, олардың әрқайсысында үш жүзден астам мүше бар. Жалпы нарықта 1,7 мыңға жуық білікті маман жұмыс істейді, бұл бәсекелестікті дамытуға жол ашады.
Осылайша, қалыптасқан инфрақұрылым алдағы заңнамалық өзгерістермен үйлесімді түрде бағалау қызметтерінің неғұрлым ашық, бәсекелестігі жоғары және сапалы нарығын құруға бағытталған. Бұл тұтынушылардың мүдделерін қорғаумен қатар ЕАЭО аясындағы экономикалық байланыстарды нығайтуға да ықпал етеді.
Заң қалай жұмыс істейтін болады
ЕАЭО аясында Мүлікті бағалау бойынша қызметтердің бірыңғай нарығының ашылуына байланысты заң «Қызметтердің бірыңғай нарығының жұмысы аясындағы қызмет» деген жаңа тараумен толықтырылды. Онда қазақстандық бағалаушылардың, ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер бағалаушыларының және тиісінше бағалаушылар палаталарының міндеттерімен жауапкершілігі регламенттелген.
«Бұл өзгерістер біздің бағалаушылар мен бейрезидент бағалаушыларға өз қызметін одақ аумағында жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Реформаның басты жаңалығы – бағалау нәтижелерін ЕАЭО-ның барлық елінде растау. Енді қазақстандық бағалаушы жылжымайтын мүлікке бағалау жасаса, оның нәтижесі одақ елдерінде де жарамды болады. Бұл шығындарды азайтып қана қоймай, бизнес-процестерді неғұрлым жылдам және болжамды етеді», деп нақтылады ҚР Қаржы министрлігі Бухгалтерлік есеп, аудит және бағалау әдіснамасы департаментінің директоры Анар Қалиева.
Сарапшылар ЕАЭО нарықтарының интеграциясы жағдайында мұндай шара трансшекаралық ынтымақтастықты айтарлықтай жеңілдетіп, жалпы бағалау жүйесіне деген сенімді арттырады деп есептейді.
Өзгерістер инвестицияларға қалай әсер етеді?
Аталған өзгерістер Қазақстанның инвестициялық ахуалына тікелей әсер етеді. Активтерді бағалау жүйесінің ашықтығы, болжамдылығы және сенімділігі – инвесторлар үшін аса маңызды факторлар.
«ЕАЭО аясындағы мүлікті бағалау бойынша қызметтердің бірыңғай нарығы шеңберіндегі бағалау қызметі туралы заңнамаға енгізілетін өзгерістер Қазақстанның ашық реттеу жүйесі жолға қойылғанын, сондай-ақ білікті кадрлары бар ел ретіндегі беделін нығайтады», деді ведомство өкілдері.
Сарапшылардың пікіріне сүйенсек, қолға алынған реформаның нәтижесінде еліміздегі шағын бизнестен бастап ірі халықаралық компанияларға дейін тиімді әрі ұтымды ашық нарыққа ие болады.