23 мая 2025

Кедендік даулар

Заңды тұлға

Тауарлардың жіктелуі

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) «Р» компаниясынан кедендік әкелу баждарын және қосылған құн салығын есептеу бойынша аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағымы келіп түсті.

Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы азаматтық әуе кемелеріне арналған тауарларды сыныптау туралы мәліметтердің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 4 936,79 мың теңгені құрайтын хабарлама берілді.

«Р» компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда 2 тауарларға арналған декларация (бұдан әрі – ТД) бойынша кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу бөлігінде кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрады.

Тексеру жүргізу нәтижелері бойынша 1 ТД бойынша рәсімделген «радиопеленгатор» тауары бойынша 3% мөлшерінде әкелу бажының мөлшерлемесін белгілеуге қатысты «P» компаниясы көрсетілген тауарға кедендік ресімдеу барысында мынадай құжаттар алынғанын және кеден органына ұсынылғанын хабарлайды:

1) Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі берген тауарларды, технологияларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді, ақпаратты өнімге жатқызу туралы 22.09.2022ж. қорытынды;

2) Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті берген тауарларды ақпаратты криптографиялық қорғау құралдарына және жедел-іздестіру іс-шараларын жүргізуге арналған арнайы техникалық құралдарға жатқызу тұрғысынан техникалық зерттеу бойынша 16.09.2022ж. қорытынды;

3) Қазақстан Республикасының Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі берген Еуразиялық экономикалық одақтың (бұдан әрі – ЕАЭО) кедендік аумағына азаматтық мақсаттағы радиоэлектрондық құралдар мен жоғары жиілікті құрылғыларды, оның ішінде енгізілген не басқа тауарлардың құрамына кіретін құрылғыларды әкелу туралы 13.09.2022ж. қорытынды (рұқсат беру құжаты);

4) Қазақстан Республикасы цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің тауарлардың жекелеген түрлерін импорттауға арналған 18.10.2022ж. лицензиясы.

Жоғарыда көрсетілген құжаттарда 8526 10 000 1 ЕАЭО Сыртқы экономикалық қызметінің тауар номенклатурасының (бұдан әрі – СЭҚ ТН) коды бар, ол тауардың азаматтық мақсатын растайды және әкелу бажына салынбайды.

Осылайша, «P» компаниясы 02.10.2024ж. кедендік тексеру актісінде көрсетілгендей тауарды 8526 10 000 9 СЭҚ TH коды бойынша жіктеу дұрыс емес деп санайды.

Тексеру жүргізу нәтижелері бойынша 1 ТД бойынша рәсімделген «навигация, байланыс жүйесі және көпфункционалды индикатор» тауары бойынша 5% мөлшерінде әкелу бажының мөлшерлемесін белгілеуге қатысты «P» компаниясы аталған тауардың азаматтық мақсаттарға арналғанын хабарлайды.

Осылайша, «P» компаниясы әкелінген тауардың азаматтық мақсаты расталған және кедендік тексеру актісінде көрсетілгендей тауарды 8526 91 800 0 СЭҚ TH коды бойынша жіктеу дұрыс емес деп санайды.

Жоғарыда айтылғандарға байланысты «P» компаниясы 2 ТД бойынша тауарларды кедендік декларациялау кезінде СЭҚ TH кодтары көрсеткен дұрыс деп санайды және кедендік әкелу бажына салынбайды.

Баяндалғанның негізінде «Р» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.

СЭҚ қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.

«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 39-бабына сәйкес СЭҚ ТН кедендік-тарифтік реттеу шараларын, кедендік әкету баждарын, тыйым салулар мен шектеулерді, ішкі нарықты қорғау шараларын қолдану, кедендік статистиканы жүргізу мақсаттарында тауарларды сыныптау үшін пайданалылатын, тауарларды сипаттау және кодтау жүйесі болып табылады.

Анықтама:

«код» - тауарлардың жіктеу топтамасын белгілеу үшін қолданылатын араб цифрларының реттелген жиынтығы;

«тауарлар тобы» - жалпы белгілері бар және алғашқы екі санның мәтіндік сипаттамасында сипатталған тауарлар;

«тауар позициясы» – бесіншіден бастап барлық цифрлар нөлдер болған жағдайда, сызықсыз атауы және төрт немесе одан да көп цифрлардан тұратын коды бар тауарлардың жіктеу топтамасы;

«субпозиция» - тауар позициясының құрамына кіретін, бір немесе екі дефис атауы бар тауарлардың сыныптамалық топтамасы.

«кіші субпозиция (кіші субпозиция)» – субпозицияның құрамына кіретін, ал ол болмаған кезде тауар позициясының құрамына кіретін және не алты саннан асатын коды бар, не коды жоқ, бірақ бір сызықты немесе көп сызықты атауы бар тауарлардың сыныптамалық топтамасы.

Кодексінің 40-бабына сәйкес тауарларды сыныптау деп қарастырылатын тауарларды Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы бойынша нақты тауарлық позицияларға, қосалқы позицияларға және кіші қосалқы позицияларға кезең-кезеңмен жатқызу түсініледі.

Тауарларды сыныптау мына негізгі өлшемшарттар:

1) тауар орындайтын функция;

2) тауар жасалған материал негізге алына отырып жүзеге асырылады.

Бұл ретте, тауарлардың өңделу дәрежесі ескеріле отырып, оларды СЭҚ ТН түсініктеме берудің негізгі қағидаларын және бөлімдерге, топтарға ескертпелерді (оның ішінде тауарлық позицияларға, қосалқы позицияларға ескертпелерді), сондай-ақ өзіндік ерекшелігі бар сыныптау мәселелерін түсіндіретін қосымша ескертпелерді қолдану негізінде тауарлық кіші қосалқы позицияларға түбегейлі жатқызу қағидаты сақталады.

Тауарларды сыныптау кезінде кеден органдары, декларанттар немесе өзге тұлғалар:

1) СЭҚ ТН түсініктеме берудің негізгі қағидаларын;

2) бөлімдерге, топтарға, позицияларға ескертпелерді пайдаланады.

СЭҚ ТН біркелкі қолдану мақсатында кеден органдары, декларанттар немесе өзге тұлғалар:

1) СЭҚ ТН берілген түсініктерді;

2) Дүниежүзілік кеден ұйымының Үйлестірілген жүйе комитетінің сыныптамалық пікірлер компендиумін;

3) уәкілетті органның тауарларды сыныптау жөніндегі алдын ала шешімдерінің электрондық базасын;

4) Комиссияның және уәкілетті органның жекелеген тауар түрлерін сыныптау бойынша түсіндірмесін пайдалануы мүмкін.

Тауарларды жіктеудің дұрыстығын тексеруді кеден органы шығарғанға дейін де, шығарғаннан кейін де кедендік бақылау жүргізу шеңберінде жүзеге асырады.

Қаралып отырған жағдайда, «P» компаниясы 2 ТД бойынша «радиопеленгатор» және «навигация, байланыс және көпфункционалды индикатор жүйесі» тауарлары 8526 10 000 1 СЭҚ ТН коды «азаматтық әуе кемелеріне арналған радиолокациялық аппаратура⁵⁾» мәлімдемесімен кедендік әкелу бажының мөлшерлемесі – 0% декларацияланды.

Бұдан әрі кедендік бақылау нәтижелері бойынша тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы қаралатын тауарларды жатқыза отырып тауарлардың СЭҚ ТН кодын өзгертті:

– «радиопеленгатор» кедендік әкелу бажының мөлшерлемесі 3% 8526 10 000 9 «өзге де радиолокациялық аппаратура» СЭҚ ТН коды берілді;

- «навигация, байланыс және көпфункционалды индикатор жүйесі» кедендік әкелу бажының мөлшерлемесі 5% 8526 91 800 0 «өзге де радионавигациялық аппаратура» СЭҚ ТН коды берілді.

Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 14.09.2021ж. №80 шешімімен (бұдан әрі – ЕЭК №80 шешімі) СЭҚ ТН және ЕАЭО Бірыңғай кедендік тарифі бекітілді.

СЭҚ ТН мәлімделген кодтары «азаматтық әуе кемелеріне арналған жабдықтар мен құрылғылар⁵⁾» тауар атауына жатады.

СЭҚ ТН сәйкес 5) ескертпеде келесі көрсетілген: «өнеркәсіп саласындағы мемлекеттік саясатты әзірлеу және нормативтік-құқықтық реттеу жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын атқарушы биліктің уәкілетті органы, Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекет әкелінетін тауардың нысаналы мақсатын растаған кезде».

Осылайша, СЭҚ ТН-ға ескертпенің 5) тармағымен СЭҚ ТН-нің 10 таңбалы кодтарындағы тауарларды жіктеу үшін өнеркәсіп саласындағы уәкілетті органның әкелінетін тауардың нысаналы мақсаты туралы растауы қажет.

ЕЭК №80 шешіміне сәйкес Қазақстан Республикасында өнеркәсіп саласында мемлекеттік саясатты әзірлеу және нормативтік-құқықтық реттеу жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын атқарушы биліктің уәкілетті органы – Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі (бұдан әрі – ҚР ИИДМ) болып табылады.

Жоғарыда көрсетілген тауарларды декларациялау кезеңінде ҚР ИИДМ әкелінетін тауарлардың нысаналы мақсатын растау өтініш берушінің жазбаша сұрау салуына жауап түрінде еркін нысанда берілді.

Бұл ретте «P» компаниясының шағымын қарау барысында кедендік декларациялау кезіңде және органға кедендік тексеру жүргізу кезіңде өнеркәсіп саласындағы уәкілетті әкелінетін тауарлардың нысаналы мақсатын растау үшін «P» компаниясы «радиопеленгатор» және «навигация, байланыс және көпфункционалды индикатор жүйесі» өтініштерін жібермегені анықталды.

Сондай-ақ, Қазақстан Республикасының Президенті Қ.–Ж. К. Тоқаевтың жарлығымен 01.09.2023ж. ҚР ИИДМ Қазақстан Республикасының Көлік министрлігі мен Қазақстан Республикасының Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне (бұдан әрі – ҚР ӨҚМ) бөлу жолымен қайта ұйымдастырылғанын атап өткен жөн.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 04.10.2023 ж. №864 қаулысымен бекітілген ҚР ӨҚМ ережесіне сәйкес сауда қызметін реттеу саласындағы уәкілетті органмен келісу бойынша өз құзыреті шегінде тауарлардың нысаналы мақсатын растау тәртібін және нысанын айқындау мәселелері, сондай-ақ тауарлардың нысаналы мақсатын растауды жүзеге асыру ҚР ЖПҚ құзыретіне кіреді.

«P» компаниясының шағымын қарау барысында уәкілетті орган ҚР ӨҚМ-не «азаматтық әуе кемелері үшін⁵⁾» әкелінетін тауарлардың нысаналы мақсаты бойынша түсініктеме беру туралы сұрау салуды жолдады.

Мәселен, ҚР ӨҚМ-нің 05.03.2025ж. жауабына сәйкес «P» компаниясы 46.69 қызмет түрі (ҚР АК 03-2007) - өзге де техникалар мен жабдықтардың көтерме саудасы ЭҚЖЖ бойынша - тауарлардың нысаналы мақсатын растау туралы ҚР ӨҚМ-нің мекенжайына бірнеше рет өтініш хат   жолдады..

Жоғарыда көрсетілген аталған ЭҚЖЖ өнеркәсіптік секторларға жатпайтындықтан, ҚР ӨҚМ «P» компаниясы тауарларының нысаналы мақсатын растаудан бас тартты.

Бұл ретте, «P» компаниясы әкелінетін тауарлардың нысаналы мақсатын растау бойынша ҚР ӨҚМ-не өтініштер кедендік тексеру нәтижелеріне шағымдану кезеңінде жіберілгенін атап өткен жөн.

Осылайша, кедендік декларациялау кезіңде және кедендік тексеру жүргізу кезіңде, сондай-ақ «P» компаниясының кедендік тексеру нәтижелеріне шағымдану барысында әкелінетін тауарлардың нысаналы мақсатын растайтын құжаттар ұсынылмаған, осыған байланысты «P» компаниясы әкелген тауарлар 8526 10 000 1 «азаматтық әуе кемелеріне арналған радиолокациялық аппаратура⁵⁾» СЭҚ ТН коды бойынша декларациялауға жатпайды.

Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік төлемдер мен салықтарды 2 ТД бойынша есептеу бөлігінде кедендік әкелу бажы мен ҚҚС есептеу заңды болып табылады.

Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.

23 мая 2025

Даудың түрі: салықтық даулар

Салық төлеуші ​​санаты: заңды тұлға

Салық түрі: КТС, ҚҚС

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – мемлекеттік кірістер органы) салық сомаларының есептелуі бойынша жүргізілген тексеру нәтижелері туралы хабарламасына «К» компаниясынан шағым түсті.

Іс материалдарынан келіп шығатыны, Мемлекеттік кірістер органы 01.01.2019ж. бастап 31.12.2019ж. дейін салық және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің барлық түрлері бойынша салық міндеттемелерін орындау мәселесі бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын (КТС) 280 816,8 мың теңге сомасында, өсімпұл 59 457,2 мың теңге сомасында, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы (ҚҚС) 42 521,5 мың теңге сомасында, өсімпұл 9 211,8 мың теңге сомасында есептеу туралы хабарлама шығарылды.

«К» компаниясы мемлекеттік кірістер органының (МКО) қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда КТС есептеу бөлігінде тексеру нәтижелері туралы хабарламаны жоюды сұрайды.

Корпоративтік табыс салығын есептеу үшін негіз болып 25.12.2017 жылғы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 242-бабының 3-тармағын бұзу негіз болды, нәтижесінде 2019 жылғы кезеңнің соңындағы тауарлық-материалдық құндылықтардың қалдығы анықталды, ал сатып алынған тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің көлемі көтеріледі.

«К» с компаниясы бұл қорытындысымен келіспейді, себебі, тауарлық-материалдық қорлардың (ТМҚ) уақтылы есептен шығарылмауына, салықтық тексеру салық кезеңінің соңындағы тауарлық-материалдық қорлардың қалдығын дұрыс анықтамауына, сондай-ақ қаржылық қызметтерге жұмсалған шығындар мен іссапарлар бойынша өтемақылардың салық есептілігінде толық көрсетілмеуіне байланысты, бұл шығыстар есепке алынбаған.

Сондай-ақ «К» компаниясы Салық кодексінің 48-бабының нормасын келтіреді, оған сәйкес салық міндеттемелері мен талаптары бойынша талап қою мерзімі үш жылды құрайды. Осыған байланысты, 2019 жылдың салық кезеңі үшін аталған баптың ережелері «Қ» компаниясына қолданылуы тиіс, сондай-ақ 2019 жылы, 05.04.2018 жылғы келісім-шартқа сәйкес «К» компаниясы 2022 жылдың сәуір айында барлау қызметін жүзеге асырып, жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу құқығына лицензия алғанын көрсетеді.

«К» компаниясының уәждерін тексеріп, МКО ұсынған материалдарды зерделей келе, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.

Уәкілетті орган шағым бойынша дәлелді шешім шығару үшін 02.05.2024ж. Салық кодексінің 181 және 186-баптарына сәйкес, 01.01.2019ж. 31.12.2019ж. дейін кезеңге корпоративтік табыс салығын есептеудің дұрыстығын анықтау мақсатында «К» компаниясына тақырыптық тексеру тағайындалды.

Осы хатты орындау мақсатында Мемлекеттік кірістер комитеті бұйрығы негізінде 04.05.2024ж. № 7 «К» компаниясына тақырыптық тексеру жүргізілді, оның қорытындысы бойынша 03.05.2025 жылы № 7 тақырыптық тексеру акт жасалды (бұдан әрі – тақырыптық тексеру актісі).

Бұл тақырыптық тексеру актісінен туындайды.

Салық кодексінің 242-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары, салық салуға жатпайтын шығыстарды қоспағанда, осы бапта және Салық кодексінің 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.

Салық төлеуші шегерімдерді оның кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған жағдайда, нақты шеккен шығыстар бойынша жүргізеді.

Салық кодексінің 190-бабының 2-тармағында есепке алу құжаттамасы мыналарды қамтиды: бухгалтерлік құжаттама, салық нысандары, салықтық есеп саясаты, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау, сондай-ақ салық міндеттемелерін есептеу үшін негіз болып табылатын басқа да құжаттар.

Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.

Салық кодексінің 192-бабының 5-тармағына сәйкес тауарлы-материалдық қорларды есепке алу халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.

«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының 2007.02.28 Заңының 6-бабының 1-тармағына сәйкес (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы Заң) бухгалтерлік есеп – Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен реттелетін дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, есепке алудың және қорытындылаудың реттелген жүйесі.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 1-тармағында бухгалтерлік құжаттамаға бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтитынын анықтайды. Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар мәмілені немесе оқиғаны жасау кезінде немесе олар аяқталғаннан кейін дереу жасалуы керек.

Тақырыптық тексеру актісінде салықтық есеп саясатына сәйкес тауарлы-материалдық қорларды есепке алу шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне арналған халықаралық қаржылық есептілік стандартына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік және есеп саясаты туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылатыны көрсетілген.

«К» компаниясы тауарлы-материалдық қорларды есепке алу әдісін қолданады: орташа өлшенген құн, салық салу мақсатында босалқылардың өзіндік құны тауарлық-материалдық қорлардың өзіндік құнының өзгеруін есепке алмай, оларды таза өткізу құнына есептен шығару және сатудың таза құнының өсуіне байланысты бұрын есептен шығарылған қорларға қатысты қалпына келтіру арқылы анықталады.

Тақырыптық тексеру барысында 29.08.2024ж. талаптың тексеру үшін қажетті құжаттарды ұсыну бойынша «К» компаниясы 1310 (Материалдар) шоты бойынша бухгалтерлік балансты және 2019 жылға Материалдық есеп берді, оған сәйкес кезең басындағы тауарлық-материалдық құндылықтардың құны (5225 атау) 01.01.2019 ж. 1 213 822,7 мың теңгені құрайды. Сонымен қатар, тақырыптық тексеру барысында тауарлар тізімінде құны 31 043,6 мың теңгені құрайтын теріс (34 атау) тауарлық-материалдық құндылықтардың бар екені анықталды.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 31.03.2015 жылғы бұйрығымен бекітілген Бухгалтерлік есепті жүргізу қағидаларының 14-тармағы №241 есеп беру кезеңінің соңындағы бухгалтерлік есеп шоттарында теріс сальдолардың болуына жол берілмейтіні белгіленген.

Қазақстан Республикасының салық заңнамасының ережелерін ескере отырып, тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша кезең басындағы қалдық құнын анықтау кезінде теріс мәні бар 31 043,8 мың теңге сомасындағы ТМҚ құны алынып тасталды, осылайша, 01.01.2019ж. жалпы сомасы 1 244 866,3 мың теңгені құрады.

Сонымен қатар, 1300 (1310, 1320, 1330 шоттары) «Тауарлы-материалдық қорлар» (түбіртек) шотының дебеті бойынша тақырыптық тексеруге ұсынылған балансқа сәйкес тауарлы-материалдық құндылықтардың құны 2 246 210,3 мың теңгені құрады, ал дауланған тексеру актісі 1300 дебеттік шотының бойынша құны 2 250 943,1 мың теңгені құрады.

Бұл ретте, тақырыптық тексеруге 4 732,8 мың теңге сомасындағы алшақтық қоймадан қоймаға қорлардың ішкі қозғалысын есепке алуда көрсету және қорларды сандық түрде дұрыс көрсетпеу (литр/тонна және т.б.) нәтижесінде пайда болғаны анықталды, бұл шығын баптарының қате көрсетілуіне әкеп соқты.

Даулы салықтық тексеру актiсiнiң нәтижелерi бойынша «Тауарлы-материалдық құндылықтар мен қызметтердi алу» салық тiзiлiмi бойынша сатып алынған тауарлардың, жұмыстардың, қызмет көрсетулердiң құны 1 573 272,5 мың теңге, оның iшiнде тауарлық-материалдық құндылықтарды сатып алу 1 293 690,5 мың теңге болды.

Сонымен бірге, тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша 2019 жылғы бухгалтерлік баланс, ЭШФ АЖ деректері және ұсынылған бастапқы құжаттар (шот-фактуралар, тауарлық-көліктік жүкқұжаттар және т.б.) бойынша тауарлық-материалдық құндылықтардың түсуі 1 458 197,7 мың теңгені құрады, сәйкесінше тексеру акт бойынша 164 507,2 мың теңге (1 458 197,7 - 1 293 690,5) сәйкес келмейді.

2019 жылғы бухгалтерлік баланс бойынша 1300 (1310, 1320, 1330 шоттары) «Тауарлы-материалдық қорлар» (шығыс) шотының кредиті бойынша ТМҚ баптарының құны 2 245 731,1 мың теңгені құрады. Ал, даулы салықтық тексеру актісі деректері бойынша 1300 шот бойынша тауарлық-материалдық құндылықтардың құны 1 850 463,7 мың теңгені құрады, яғни сәйкессіздік 395 267,4 мың теңгені құрады.

Тақырыптық тексеру 1310, 1320, 1330 шоттарды талдау негізінде «К» компаниясы тауарлық-материалдық құндылықтарды есептен шығаруды, ішкі қозғалысты, жинақтауды, сатуды және жабдықтаушыларға қайтаруды жүзеге асырғаны анықталды. Бұл ретте қоймадан қоймаға қорлардың ішкі қозғалысын дұрыс есепке алмау, қор конфигурациясын есепке алу (литр/тонна және т.б.) және құрылыс объектілерін салуға және жол жөндеуге пайдаланылған қорларды уақтылы есептен шығармау (жергілікті ресурс бойынша, жөндеу жұмыстарының баптары бойынша) 395 267,4 мың теңге сомасында сәйкессіздік қалыптасты (тауарлық-материалдық құндылықтарды есептен шығару актілері, ішкі қозғалыс үшін шот-фактуралар).

Сонымен қатар, даулы салықтық тексеру актісін жүргізу кезінде есепке алынбаған 435 745,0 мың теңгеге тауарлық-материалдық қорларды (дизельдік отын, битум, цемент) есептен шығару актілері де тақырыптық тексеруге ұсынылды.

Осылайша, тақырыптық тексеру Кт 1300 шотына, ұсынылған бастапқы құжаттарды (шот-фактуралар, жүкқұжаттар, орындалу актісі, жергілікті ресурстық сметалар және т.б.) талдау негізінде 2019 жылға тауарлық-материалдық құндылықтарды есептен шығару 1 397 046,2 мың теңге белгіленді.

1300 (1310, 1320, 1330 шоттары) шотының бухгалтерлік балансы және тақырыптық тексеруге ұсынылған тауарлық-материалдық құндылықтардың қалдығы бойынша «Материалдық ведомость» бойынша 2019 жылдың аяғында ТМҚ баптарының құны 1 214 301,9 мың теңгені құрады.

Бұл ретте тақырыптық тексеру 1310 шот бойынша «Материалдық ведомость» бойынша тауарлар тізбесі бойынша теріс мәні бар (-) 85 732,1 теңге, 1320 шот бойынша (-) 5 983,7 мың теңге сомасында тауарлық-материалдық қорлар бар екені анықталды, жалпы сомасына (-) 95,1 мың теңгеге кеміген, іс жүзінде құны 917 мың теңгеге қалды кезең соңындағы түгендеу (2019 жылғы 31 желтоқсан).

21.10.2024 жылғы тексеру үшін қажетті құжаттарды ұсыну туралы өтінішке жауапқа сәйкес, «К» компаниясы теріс мәндері бар ТМҚ қалдықтары М29 есебінің уақтылы көрсетілмеуіне және бухгалтерлік есепте қорларды есептен шығаруға байланысты қалыптасқанын хабарлайды.

Демек, тақырыптық тексеру кезең соңындағы тауарлы-материалдық құндылықтардың өзіндік құнын анықтау кезінде теріс мәндері бар қорлардың құнын алып тастады, сәйкесінше кезең соңында (2019 жылғы 31 желтоқсан) ТМҚ құны 1 306 017,8 мың теңге сомасында анықталды.

Осылайша, тақырыптық тексеру бастапқы құжаттарға және бухгалтерлік есеп деректеріне сәйкес салық кезеңінің басындағы тауарлық-материалдық құндылықтардың құны 1 244 866,3 мың теңгені құрады немесе дауланған салықтық тексеру актісі бойынша көрсетілген бөлікте 31 043,6 мың теңгеге өсті, сатып алынған тауарлы-материалдық қорлар 1 458 197,7 мың теңге құрады немесе 164 507,2 мың теңгеге өсті, тауарлы-материалдық қорлардың өзіндік құны кезең аяғында 1 306 017,8 мың теңгені құрады немесе 308 284,0 мың теңгеге өсті. Демек, шегерімдерге жатқызылған сатылған тауарлар, жұмыстар мен қызметтер бойынша шығыстар 503 835,0 мың теңгеге (31 043,8+308 284,0+164 507,2) ұлғайды.

Жоғарыда айтылғандардың негізінде Салық кодексінің 242-бабының, «Бухгалтерлік есеп туралы» Заңының және тақырыптық тексеру актінің нәтижелері ережелерін ескере отырып, 2019 жылғы шегерімдерден сатып алынған тауарлы-материалдық қорлар бойынша шығыстарды алып тастау туралы даулы салықтық тексеру актісінің нәтижелері және салық кезеңінің басындағы және аяқталмаған қалған тауарлық-материалдық құндылықтардың құнын айқындау туралы қорытынды шығарылады.

Қаржылық қызмет көрсетуге арналған шығыстарға және іссапарлар бойынша сомаларды өтеуге қатысты, Салық кодексінің 159-бабының 1-тармағына сәйкес салықтық тексеру аяқталғаннан кейін салықтардың және бюджетке төленетін төлемдердің есептелуіне, залалдардың төмендеуіне, салықтың немесе салықтың сомасынан асып кету құнының қайтарылуы расталмаған жағдайда салықтық тексеру аяқталғаннан кейін салық төлеушінің салық және бюджетке төленетін төлемдердің сомасын төлеуге байланысты салық төлеушінің салық және бюджетке төленетін сомалардың асып кетуі расталмайтынын атап өткен жөн. Бейрезиденттердің кірістерінен төлем көзінен ұсталатын (жеке табыс салығы) салық органы тексеру нәтижелері туралы хабарлама береді, ол Салық кодексінің 114 және 115-баптарына сәйкес белгіленген тәртіппен және мерзімдерде салық төлеушіге (салық агентіне) жіберіледі (жеткізіледі).

Бұл ретте, тексеру нәтижелері туралы даулы хабарламада салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеу салықтық тексеру актісінде көрсетілген негіздер (себептер) бойынша жүргізілді. Сонымен бірге, салықтық тексеру актісі мен 2019 жылғы корпоративтік табыс салығы бойынша декларация деректері арасында алшақтық бар.Қаржылық қызмет көрсетуге арналған шығыстарды және іссапарлар кезіндегі өтемақы шығыстарын шегерімге жатқызуға қатысты белгіленген нормалар жоқ.

Тақырыптық тексеру қорытындыда сондай-ақ қаржылық қызметтерге шегерімдерге және іссапарлар бойынша өтемақыларға шығыс сомаларын бөлу бөлігінде «К» компаниясының даулы салықтық тексеру актісі деректерінде сәйкессіздіктердің жоқтығы анықталғанын атап өткен жөн.

Осылайша, Салық кодексіне сәйкес анықталған бұзушылықтар бойынша шығарылған тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым жасалуда, ал 2019 жылға қаржылық қызмет көрсету шығындарын шегеру және іссапарлар бойынша өтемақы төлеу бөлігінде бұзушылықтар жоқ. Даулы салықтық тексеру актісінің нәтижелері мұны анықтаған жоқ, сондықтан «К» компаниясының осы бөлімдегі уәждері дұрыс емес.

Талап қою мерзімдеріне келетін болсақ, Салық кодексінің 48-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес салық органы салықтар мен төлемдердің бюджетке төленетін төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеуге, есептеуге немесе қайта қарауға құқығы бар уақыт кезеңі салық міндеттемесі мен талаптары бойынша талап қою мерзімі деп танылатынын атап өткен жөн.

Салық кодексінің аталған бабының 2-тармағында, егер осы бапта өзгеше көзделмесе, талап қою мерзімі үш жылды құрайды.

Салық кодексінің 48-бабының 3-тармағына сәйкес талап қою мерзімі осы бапта белгіленген ерекшеліктер ескеріле отырып, салық төлеушілердің мынадай санаттары үшін бес жылды құрайды:

1) осы Кодекске сәйкес салықтық мониторингке жататын;

2) жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа сәйкес қызметті жүзеге асыру;

3) осы Кодекстің 30-тарауының талаптарына сәйкес келетін Қазақстан Республикасының резиденттері.

Салық кодексінің аталған бабының 4-тармағында талап қою мерзімі осы баптың 5, 6, 7, 8 және 12-тармақтарында көзделген жағдайларды қоспағанда, тиісті салық кезеңі аяқталғаннан кейін басталады деп белгіленген.

Салық кодексінің 1-бабы 1-тармағының 22) тармақшасына сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт - Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген құзыретіне сәйкес құзыретті орган немесе жер қойнауын зерделеу және пайдалану жөніндегі уәкілетті орган немесе облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органы арасындағы жер қойнауын пайдалануға арналған келісім-шарт (жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт) пайдалы қазбаларды барлауға, өндіруге, бірлескен барлау мен өндіруге не барлаумен және (немесе) өндірумен байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға және (немесе) пайдалануға не жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге арналған.

Қарастырылып отырған іс бойынша «К» компаниясы мен құзырлы орган арасында жасалған 05.04.2018 жылғы келісім-шартқа сәйкес «К» компаниясына кен орнында құм-қиыршық тас қоспасын барлау құқығы берілді.

Бұл ретте, Салық кодексінің 1-бабы 1-тармағының 22) тармақшасында жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт басқалармен қатар пайдалы қазбаларды барлауды белгілейді; тиісінше, «К» компаниясы жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа сәйкес қызметін жүзеге асыратын салық төлеушілер санатына жатады, оған бес жылдық талап қою мерзімі қолданылады.

Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, К компаниясының Салық кодексінің 48-бабының 2-тармағында белгіленген үш жылдық талап қою мерзімін қолдануға қатысты уәждері дұрыс емес.

Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша 2019 жылға сатып алынған қорлар бойынша шығыстар сомасын шегерімдерден алып тастау және салық кезеңінің басы мен аяғындағы қалған ТМҚ құнын анықтау бөлігінде тексеру нәтижелері туралы даулы хабарламаның күшін жою, ал қалған бөлігін өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды.

23 мая 2025

Даудың түрі: салықтық даулар

Салық төлеуші ​​санаты: заңды тұлға

Салық түрі: КТС (сенімсіз жеткізушімен есеп айырысу)

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) «S» Компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығының (КТС), Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге салық (ҚҚС), төлем көзінен салық салынатын табыстан жеке табыс салығы (ЖТС), міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру бойынша аударымдар мен жарналар түсімдері, зейнетақы қорына түскен түсімдер, әлеуметтік аударымдар түсімдері және азайтылған шығын сомасы есептелуі бойынша жүргізген тексеру нәтижелері туралы хабарламасына қатысты шағым түсті.

Іс материалдарынан анықталғандай, мемлекеттік кірістер органы 01.01.2021 жылдан 31.12.2023 жылға дейінгі кезеңге салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы мен уақтылылығы мәселесі бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша бюджеттік сыныптама кодын есептеу туралы хабарлама шығарылды: 101110 Заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс салығы, ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді (КТС) қоспағанда, 35 285,5 мың теңге, қосылған құн 73 мың теңге, өсімпұл 7,6 мың,  Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге салық (ҚҚС) 16 626,0 мың теңге, өсімпұлдар 7 422,4 мың теңге, төлем көзінен салық салынатын табыстан жеке табыс салығы (ЖТС) 394,7 мың теңге, өсімпұлдар 140 мың теңге, 525,7 мың теңге, өсімпұлдар 144,6 мың теңге, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру бойынша аударымдар мен жарналар түсімдері 511,8 мың теңге, өсімпұлдар 178,5 мың теңге, зейнетақы қорына түскен түсімдер 1 020 мың теңге, өсімпұлдар 345,8 мың теңге, әлеуметтік аударымдар түсімдері 338,5 мың теңге, өсімпұлдар 117,8 мың теңге және азайтылған шығын сомасы 140 519,7 мың теңге.

«S» Компаниясы бұл хабарламамен толығымен келіспейді және келесі дәлелдерді келтіреді.

Шағымнан анықталғандай, салықтық тексеру жүргізу барысында «К» Компаниясымен өзара есеп айырысуларға оларға Шарт, шот-фактуралар, төлем құжаттары, тауарларды қабылдау-тапсыру актілері ұсынылған. Шартқа сәйкес, жеткізуші жобалық-сметалық құжаттамаға сәйкес құрылыста пайдаланылатын тауарларды құрылыс алаңына жеткізуді қамтамасыз етеді.

«S» Компаниясы барлық басқа бастапқы есеп құжаттары болған кезде жүкқұжаттардың болмауы салық міндеттемелерін есептеу үшін негіз болып табылмайды деп, «К» Компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша жүргізілген салықтарды есептеу негізсіз екенін атап өтеді.

Шағымнан анықталғандай, «К» Компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша салық тексеруі кезінде шарт, шот-фактуралар, төлем құжаттары, тауарларды қабылдау-тапсыру актілері ұсынылған; келісім-шарт бойынша жеткізуші тауарды құрылыс алаңына жеткізуі тиіс болатын.

«S» Компаниясы салықтық тексеру барысында тіркеу орны бойынша салық органдарына «К» Компаниясымен есеп айырысуды растау туралы сұрау салу жолданғанын көрсетеді. «К» Компаниясының орналасқан жерінде болмауына байланысты сұрау салу тоқтатылды.

«S» Компаниясы қарсы аудит жүргізу қажет, өйткені «К» Компаниясы ірі салық төлеуші болып табылады, оның құрылыс алаңына тауарларды жеткізуі үлкен көлемде және кең ауқымда болды деп мәлімдейді.

Сонымен қатар, «S» Компаниясы «К» Компаниясымен жасалған мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы сот шешімі жоқтығын, «К» Компаниясы берген шот-фактуралардың жалған деп танылмағанын, шот-фактуралардың тауарды жеткізбей қойылғандығының фактілерінің жоқтығын атап өтеді.

Сонымен бірге, «S» Компаниясы жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша салық міндеттемелерінің (200.00 нысаны) 2023 жылдың 1-3 тоқсандары үшін мемлекеттік кірістер органының есептеуі заңсыз, қосымша декларациялар ұсыну жолымен 2023 жылдың 1-3 тоқсаны үшін салық есептілігінің нысандары түзетілгені туралы мемлекеттік кірістер органының 28.01.2024 хабарламасы бар деп мәлімдейді. Сондай-ақ салық органының 2023 жылдың 4 тоқсаны бойынша 200.00 нысаны декларацияны ұсынбағаны туралы уәждерімен келіспейді.

Тексеру актісінен анықталғандай, «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 242-бабының 3-тармағына және 400-бабының 1-тармағына сәйкес 25.12.2017ж. (Салық кодексі) 2021-2022 жылдарға арналған «К» Компаниясымен өзара есеп айырысуға 126 214,8 мың теңге сомасында шығыстар шегерімдерден, оның ішінде 2021 жылға 60 114,5 мың теңге сомасында, 2022 жылға 66 100,3 мың теңге сомасында, есепке жатқызылған ҚҚС, оның ішінде 2021 жылдың 4-тоқсаны үшін, 2022 жылдың 1-2 және 4 тоқсанына 13 673,2 мың тенге сомасында, оның ішінде 2021 жылдың 4 тоқсанына 5 741,2 мың теңге сомасында, 2022 жылдың 1 тоқсанына 6 788,3 мың теңге сомасында, 2022 жылдың 2 тоқсанына 899,8 мың теңге сомасында, 2022 жылдың 4 тоқсанына 243,9 мың теңге алынып тасталды.

Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.

Салық кодексінің 242-бабының 1, 3 және 4-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары, салық салуға жатпайтындарды қоспағанда, осы бапта және Салық кодексінің 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.

Салық төлеуші ​​шегерімдерді оның кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған жағдайда, нақты шеккен шығыстар бойынша жүргізеді.

Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстары олар жататын салық кезеңінде шегерімге жатады.

Егер осы бапта және Салық кодексінің 243–263-баптарында өзгеше көзделмесе, осы бөлімнің мақсаттары үшін шығыстарды тану, оның ішінде оларды тану күні халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.

Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес шығыстарды тану тәртібі Салық кодексіне сәйкес шегерімдерді айқындау тәртібінен өзгеше болған жағдайда, көрсетілген шығыстар Салық кодексінде айқындалған тәртіппен салық салу мақсатында есепке алынады.

Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағына сәйкес Салық кодексінің 367-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы есепке жатқызылған ҚҚС сомасы, егер олар пайдаланылуы немесе айналымы бойынша пайдаланылуға жататын болса, алынған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер үшін төлеуге жататын қосылған құн салығының сомасы деп танылады. сондай-ақ егер осы тармақтың 1) - 4) тармақшаларында көрсетілген шарттар орындалса.

Айта кету керек, ҚҚС есепке жатқызу үшін Салық кодексінің 400-бабына сәйкес шот-фактура негіз болып табылады.

Салық кодексінің 402-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес есепке жатқызуға жатпайтын қосылған құн салығы тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алуға байланысты төленуге жататын қосылған құн салығы деп танылады, олар үшін осындай құжатты берген тұлғаның және (немесе) осындай құжат берілген тұлғаның сәйкестендіру нөмірі көрсетілмеген немесе көрсетілген құжат негізінде көрсетілмеген. офсет.

Бұл ретте, барлық ҚҚС төлеушілер үшін міндетті құжат болып табылатын шот-фактураны беру Салық кодексінің 412-бабының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.

Салық кодексінің 190-бабының 2 және 3-тармақтарында бухгалтерлік құжаттамаға: бухгалтерлік құжаттама – «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы заң) сәйкес оны жүргізуге жауапты тұлғаларға; стандартты тексеру файлы – осы файлды өз еркімен тапсырған тұлғалар үшін; бастапқы есепке алу құжаттары – осы баптың 4-тармағында көрсетілген тұлғалар үшін; салық нысандары; салықтық есеп саясаты; салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болатын өзге де құжаттар.

Егер осы баптың 4-тармағында өзгеше көзделмесе, салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 1-бабының 2) тармақшасында бастапқы есепке алу құжаттары қағаз жеткізгіштегі де, электрондық жеткізгіштегі де мәмілені немесе оқиғаны жасау фактісін және оны жүзеге асыру құқығын растайтын құжаттамалық дәлелдемелерді білдіреді, олардың негізінде бухгалтерлік есеп жүргізіледі.

Сонымен қатар, «Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 4-бабында бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептіліктің мақсаты мүдделі тұлғаларға дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың қаржылық жағдайы, қызметінің нәтижелері және қаржылық жағдайындағы өзгерістер туралы толық және сенімді ақпарат беру болып табылады деп белгіленген.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен реттелетін дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, есепке алудың және қорытындылаудың реттелген жүйесі болып табылады.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 6-бабының 3-тармағына сәйкес операциялар мен оқиғалар бухгалтерлік есеп жүйесінде көрсетіледі, бұл ретте бухгалтерлік есептің бастапқы бастапқы құжаттармен барабар қамтамасыз етілуі және бухгалтерлік есепте барлық операциялар мен оқиғалардың көрсетілуін қамтамасыз етеді.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттамаға бастапқы құжаттарды, есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.

Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар мәмілені немесе оқиғаны жасау кезінде немесе олар аяқталғаннан кейін дереу жасалуы керек.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 2-тармағына сәйкес операцияларды немесе оқиғаларды есепке алу үшін пайдаланылатын бастапқы құжаттардың нысандарын немесе оларға қойылатын талаптарды Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес уәкілетті орган және (немесе) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бекітеді.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 3-тармағында нысандары немесе талаптары бекітілмеген бастапқы құжаттарды дара кәсіпкерлер мен ұйымдар дербес әзірлейді немесе олар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес бекітілген нысандарды немесе талаптарды пайдаланады деп көрсетілген.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 4-тармағына сәйкес бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде немесе олар аяқталғаннан кейін дереу жасалуы тиіс.

Осылайша, тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге арналған шығыстардың сомаларын шегерімдерге жатқызу осы шығыстар кірістер алуға бағытталған және салық салынатын айналым мақсаттары үшін пайдаланылған немесе пайдаланылатын болса, операцияның немесе оқиғаның жасалу фактісін тіркейтін осы шығыстарды растайтын бастапқы құжаттар болған кезде жүргізіледі. Бұл жағдайда салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Мәміле немесе оқиғаны жасау фактісін тіркейтін бастапқы құжаттарда міндетті деректемелер болуы және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп заңнамасының талаптарына сәйкес ресімделуі тиіс.

Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 34-тарауының 689-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес жүктерді тасымалдау шарты бойынша бір тарап (тасымалдаушы) екінші тарап (жөнелтуші) сеніп тапсырған жүкті межелі орынға жеткізуге және оны жүкті қабылдауға уәкілетті тұлғаға беруге (жүк алушыға төлеуге) міндеттенетінін атап өткен жөн. шартқа немесе тарифке сәйкес жүкті тасымалдау үшін алынатын алым. Жүктерді тасымалдау шарты көлік туралы заңнамалық актілерде көзделген жүкке жүкқұжатты, жүкқұжаттарды, жүкқұжаттарды немесе басқа да құжатты жасау арқылы ресімделеді.

Сонымен қатар, «Автомобиль көлігі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Автомобиль көлігі туралы Заң) 30-бабының 2-тармағына сәйкес 04.07.2003 ж. №476 Автомобиль көлігімен жүктерді тасымалдау шартының жасалуы қағаз немесе электрондық нысанда тауарлық-көлік жүкқұжатын (бұдан әрі – ЖТН) жасаумен расталады.

Жүктерді автомобиль көлігімен тасымалдауды ұйымдастыру тәртібі, оларды тасымалдау кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қойылатын жалпы талаптар, сондай-ақ автомобиль көлігімен жүктерді тасымалдауға қатысушылардың өзара қарым-қатынастары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 30.04.2015 жылғы қаулысымен бекітілген Жүктерді автомобиль көлігімен тасымалдау қағидаларымен реттеледі. №546 (бұдан әрі - №546 Қағидалар), ал жүктерді тасымалдау жүкқұжатпен ресімделуі тиіс.

№546 Қағидалардың 4-тарауының ережелеріне сәйкес жүктерді тасымалдау тауарлық-көлік жүкқұжатымен ресімделеді, ал үйіп тасымалданатын жүктердің жекелеген түрлерін тасымалдау кезінде ол өлшеу актісімен немесе таразылау актісімен ресімделуі мүмкін. Жүк жөнелтушi тасымалдауға ұсынылған жүк үшiн төрт данада жасалған, негiзгi тасымалдау құжаты болып табылатын және оған сәйкес жүк жөнелтушi бұл жүктi есептен шығаруға және жүк алушының қабылдауына қабылдауға тиiс жүк жөнелтiлiмiн тасымалдаушыға ұсынады.

Атап айтқанда, бірінші данасы жүк жөнелтушіде қалады және тасымалдауға ұсынылған жүктерді есептен шығаруға арналған. Екінші, үшінші және төртінші даналарды жүк жөнелтуші тасымалдаушыға береді. Екінші дананы тасымалдаушы жүк алушыға береді және алынған жүкті тіркеуге арналған. Үшінші және төртінші даналары тасымалдаушыда қалады. Үшінші данасы тасымалдауға арналған шот-фактураға тіркеледі және жүк жөнелтушімен (жүк алушымен) есеп айырысуға негіз болады, ал төртіншісі жүкқұжатына тіркеледі және тасымалдау жұмыстарын есепке алу үшін негіз болады. Жүк жөнелтушi жүк жөнелтушi мен тасымалдаушы арасындағы келiсiм бойынша олардың саны белгiленетiн жүкқұжаттардың қосымша көшiрмелерiн бере алады.

Көлік құралдарының жүкқұжаттары – жүкқұжаты немесе өлшеу (өлшеу) актісімен бірге көлік құралының жұмысын есепке алу, жүктерді тасымалдау бойынша төлемдерді жүзеге асыру, сондай-ақ жүргізушінің еңбекақысын есептеу үшін көрсеткіштерді анықтайтын негізгі бастапқы есепке алу құжаттары.

Жүкқұжатының жыртылған талоны жүк жөнелтушімен толтырылады және тасымалдаушының жүк жөнелтушіге төлем талабының шот-фактурасын ұсынуы үшін негіз болып табылады. Жыртылған талон шот-фактураға қоса тіркеледі, ал жүкқұжат тасымалдаушыда қалады, онда жүк жөнелтушіде (жүк алушыда) көлік құралының жұмыс уақыты туралы бірдей жазбалар қайталанады.

Автокөлік құралдарының жүкқұжаттары және жүкқұжаттары жүкқұжаттар мен жүкқұжаттардың қозғалысы журналдарында тіркелуге және тасымалдаушының журналдармен бірге 5 жыл бойы сақталуына жатады.

Жол құжатын тасымалдаушы толтырады. Бұл ретте жеке деректерді жүк жөнелтуші (жүк алушы) да толтырады.

Жол парақтарын №546 Қағидаларға 1 және 2-қосымшаларға сәйкес N 4-ө және No 4-с нысанында, берілген күні, тасымалдаушының уәкілетті тұлғасының қолы, тасымалдаушының мөрі немесе мөрі көрсетілген бір ауысымға (жолға) тасымалдаушы береді.

№546 Қағидалар Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында қолданылады және меншік нысанына қарамастан барлық жеке және заңды тұлғаларға қолданылады. №546 Қағидалар жүктерді автомобильмен тасымалдауды ұйымдастыру және жүзеге асыру тәртібін, жүкқұжаттардың, жүкқұжаттардың нысандарын және оларды пайдалану тәртібін, жүктерді автомобильмен тасымалдауға қабылдау тәртібін және басқа да шарттарды айқындайды. Жол парақтары – жүкқұжатпен және өлшеу (өлшеу) есебімен бірге автокөлік құралының жұмысын есепке алу және жүктерді тасымалдау бойынша төлемдерді жүзеге асыру көрсеткіштерін анықтайтын бастапқы есепке алудың негізгі құжаттары.

Осылайша, №546 Қағидалардың 17-тармағында жүкті қабылдаушының жүкті қабылдауы оның қолымен және көлік құралының келу және жөнелту уақыты көрсетілген жүкқұжатының әрбір данасында мөрімен (мөрімен) куәландырылатыны белгіленген.

№546 Қағидалардың 52 және 45-тармақтарына сәйкес жүкті тасымалдауға қабылдау кезінде экспедитор немесе жүргізуші-экспедитор жүк жөнелтушіге жеке басын куәландыратын құжатты және тасымалдаушы куәландырған жол құжатын ұсынады. Жүк жөнелтушi (жүк алушы) жүкқұжатында және/немесе жүкқұжатта көлiк құралының тиеу (түсiру) пунктiне (түсiру) келу (кету) уақытын белгiлейдi.

№546 Қағидаларға қосымшаларға сәйкес, жүктерді автомобильмен тасымалдауға арналған жүкқұжатты және жүкқұжатты толтыруға арналған ақпарат мынадай мәліметтерді қамтуы тиіс: 1) жол құжаты үшін – жол құжатының нөмірі, берілген күні, тасымалдаушының атауы, толық атауы. жүргізуші, көлік құралының (тіркеменің) маркасы және мемлекеттік тіркеу нөмірі, көлік құралының жүру бағыты, көлік құралының бастапқы нүктесінен жөнелту орны (мекен-жайы) мен уақыты, көлік құралының спидометр көрсеткіштері және т.б.; 2) жүкқұжат үшін – жүкқұжаттың нөмірі, берілген күні, жүк жөнелтушінің және тасымалдаушының атауы, тиеу-түсіру пункті, жүктің атауы және саны, көлік құралының келу және жөнелту уақыты, көлік құралының соңғы межелі пунктіне келу уақыты мен күні, сенімхаттың деректемелері және т.б.

         Сонымен жүкті қабылдаушының жүкті қабылдауы негізгі көлік құжатына, жүкқұжатына сәйкес жүзеге асырылады, ал жүкқұжаттар жүкқұжатымен бірге көлік құралының жұмысын есепке алу және есеп айырысуды жүргізу көрсеткіштерін анықтайды. Бұл ретте жүкқұжатының жыртылған талоны тасымалдаушының жүк жөнелтушіге төлем тапсырмасының шот-фактурасын ұсынуы үшін негіз болып табылады. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2015 жылғы 31 наурыздағы № 241 бұйрығымен бекітілген Бухгалтерлік есепті жүргізу қағидаларының 26-тармағына сәйкес тұлғаның субъектінің атынан мүлікті қабылдау кезінде әрекет ету құқығын ресімдеу үшін нысаны 2012.2.2012 бұйрығымен бекітілген сенімхат пайдаланылады. «Бастапқы есеп құжаттарының нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің No 562 (бұдан әрі – Қаржы министрінің № 562 бұйрығы). Сенімхаттар ақша мен мүліктің сақталуына толық материалдық жауапкершілік туралы жазбаша шарт жасалған тұлғаларға беріледі.

         «S» Компаниясының қызмет түрі «Басқа топтарға кірмейтін басқа құрылыс-монтаждау жұмыстары».

         Қарастырылып отырған іс бойынша «Т» Компаниясы мен «S» Компаниясы (Қосалқы мердігер) арасында 04.05.2021 жылы қосалқы мердігерлік жұмыстарды орындау шарты жасалған (бұдан әрі - Қосалқы мердігерлік келісім).

         Қарастырылып отырған іс бойынша бұдан әрі «Тараптар» деп аталатын «К» Компаниясы (Өнім беруші) мен «S» Компаниясы (Сатып алушы) арасында 01.05.2021ж. Жеткізу шарты жасалды (бұдан әрі - Жабдықтау шарты).

         Жеткізу шартының 2-бөлімі тауарды жеткізуді сатып алушының объектісіне тауарды Жеткізуші жүзеге асыратынын қарастырады. Тауарды жөнелту алдында Сатып алушы келесі құжаттарды ұсынады:

         - Сатып алушының қызметкеріне берілген, бірінші қол қою құқығы бар тұлғаның қолы қойылған және мөрмен расталған тауарды алуға сенімхат;

         - Сатып алушының уәкілетті өкілінің жеке басын куәландыратын құжаттың (жеке куәлік, төлқұжат) түпнұсқасы мен көшірмесі.

         - Жеткізу шартының № 1 қосымшасында тауардың атауы мен саны көрсетілген: арматура ф.10 - 42 м, арматура ф.12 - 67,5 м, арматура ф.14 - 36,5 м, ф.16 - 15,5 м, арматура ф.18, м. - 12, ф.м. Арматура f.22 - 13,5 м, арматура f.25 - 16 м, арматура f.28 - 14,5 м, арматура f.32 - 12,2 м, Строма 8 St3ps ГОСТ 30136-95 - 40,5 дана, Шаршы құбырлар 20x2028 дана, шаршы құбырлар 40x40x2 - 384 дана, Шаршы құбырлар 60x40x3 - 386,773 дана, шаршы құбырлар 80x80x4 – 306 дана, сым ОК -1,2 мм - 0,53 дана, майысқан арна 130-50-2,5 -600 дана3-02 канал5-100 дана иілген5;

         - Жабдықтау шартының № 2 қосымшасында тауардың атауы мен саны көрсетілген: арматура f.10 - 2 м, арматура ф.12 - 12,0 м, арматура ф.14 - 7,0 м, сым 8 St3ps ГОСТ 30136-95 - 7,5х320 шаршы метр, шаршы құбырлар дана, шаршы құбырлар 40х40х2 - 218 дана, шаршы құбырлар 60x40x3 - 218 000 дана, шаршы құбырлар 80x80x4 - 180 дана, сым OK -1,2 мм - 0,50 дана.

         Бұл ретте, Жабдықтау шартының көрсетілген No 1 және No 2 қосымшаларында «К» серіктестігі «S» компаниясына жеткізетін тауарлардың бағасы мен құны көрсетілмеген.   

Осылайша, Жеткізу шартына сәйкес тауарды жеткізуді Жеткізуші сатып алушының нысанына жүзеге асырады.

Қарастырылып отырған жағдайда Жеткізу шартында да, ерекшеліктерде де жеткізілетін тауардың бағасы немесе тауардың жалпы көлемінің құны көрсетілмеген.

«S» Компаниясының шағымға қоса берген бастапқы құжаттарының негізінде мынаны атап өткен жөн:

- сенімхатта «куәлік (төлқұжат) кімге берілді» деген баған толтырылмаған; шағымға сенімхаттар қоса беріледі, онда «S» Компаниясы басшысының тегі – жеке тұлға К., ал «S» Компаниясы басшысының тегі О.;

- шағымға қоса берілген шот-фактураларда алынған тауардың бағасы немесе сомасы көрсетілмеген.

«S» Компаниясы сатып алу шығындары шегерімдерге және ҚҚС есепке жатқызылған тауарларға қатысты шағымды қарау барысында жүргізілген талдау нәтижесінде ЭШФ АЖ («К» Компаниясын сатып алу-сату), «К» Компаниясының деректері бойынша 2021-2022 жж. көрсетілген тауарлар (20 атау) «К» Компаниясынан, «I» Компаниясынан, «С» Компаниясынан, «Т» Компаниясынан, «М» Компаниясынан, «F» Компаниясынан, «S» Компаниясынан, «L» Компаниясынан, «М» Компаниясынан сатып алынды, олар «К» Компаниясына, «О» Компаниясына, «К» Компаниясына, «К» Компаниясына, «Т» Компаниясына, «N» Компаниясына, «Т» Компаниясына, сондай-ақ «S» Компаниясына сатылды. Сонымен, «10 арматура» өнімі үшін 2021-2022 жылдарға сатып алу 5,75 тоннаны құрады, ал сату 245 тоннаны құрады, оның ішінде «К» Компаниясына 193,8 тонна, басқаларға 7,2 тонна, «S» Компаниясына 44 тонна; 2021-2022 жылдарға арналған «арматура 18» өнімі үшін сатып алу «0» тонна, ал сату 21,6 тоннаны құрады, оның ішінде «К» Компаниясына 9,6 тонна, «S» Компаниясына 12 тонна.

Осылайша, тауарлардың барлық түрлері бойынша (20 атау) «К» Компаниясының сату сомасы осы тауарларды сатып алу сомасынан асып түседі; тиісінше, ЭШФ АЖ деректері бойынша «К» Кмпаниясы «S» компаниясына сатқан тауардың шығу тегі расталмаған.

Кәсіпкерлік субъектісі санатының Куәлігі негізінде «К» Компаниясы «Шағын кәсіпкерлік» санатына жатады.

«К» Комапниясының қызмет түрі «Ешбір спецификациясыз тауарлардың кең ассортиментін көтерме саудада өткізу».

«К» Компаниясының басшысы жеке тұлға Д.

«К» Компаниясы 11.12.2020 жылы А ауданы бойынша салық органында тіркелді, содан кейін 23.12.2022 жылы А ауданы бойынша салық органында қайта тіркелді. Заңды мекенжайы: A. pr. R. d.212/20 кабинет 36 Б.

Шағымды қарау барысында және салықтық тексеру барысында салық органымен 01.01.2021 ж. - 31.12.2023 жылға дейін А ауданы бойынша салық органына 2024 жылғы 30 қыркүйектегі орналасқан жері бойынша болмауына байланысты тоқтатылған «К» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша (салық инспекциясының 2024 жылғы 11 қыркүйектегі актісі).

Сонымен бірге, ҚР БСАЖ деректері бойынша «К» Компаниясы орналасқан жерінде жоқ, бұл 25.11.2022, 27.07.2023, 09.11.2023, 11.09.2024 ж. салық инспекциясының актілерімен расталады.

СОНО АЖ деректері бойынша «К» Компаниясы анықталды:

- 2020 жылға арналған корпоративтік табыс салығы бойынша декларация (100.00-нысан). 2021 жылға нөлдік көрсеткіштермен ұсынылды. 344 522,2 мың теңге сомасында кірістерді, шегерімдерге жатқызылған шығыстар 350 597,0 мың теңге сомасында, шығын 708 мың теңге сомасында көрсетілді. «Негізгі құралдар бойынша шегерімдер» (100.02-нысан) және «Жылдық есептіліктің құрамдас бөліктері туралы ақпарат» (100.07-нысан) көрсеткіштерсіз көрсетіледі, 100.00.019 Н жолында басқа қызметтер мен жұмыстар – қызметтерді, жұмыстарды сатып алу көрсетілмейді. 2022 жылға арналған корпоративтік табыс салығы бойынша декларация (100.00 нысаны) көрсеткiштер көрсетiлмей ұсынылған, осыған байланысты «К» Компаниясының активтерi жоқ, жылдық есепте көрсеткiштер жоқ, бөтен ұйымдардан қызметтердi сатып алу, оның iшiнде тасымалдау қызметтерi көрсетiлмеген;

- жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларацияға сәйкес (200.00-нысан), «К» Комапниясы 2021-2022 жж. 2 адамнан тұрады. 2022 жылғы 4-тоқсанға нөлдік көрсеткіштермен декларация тапсырылды;

- 2021 жылға ҚҚС декларациясы бойынша (300.00-нысан) 1 971,8 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуі қалыптасты, яғни «К» Компаниясы бюджетке ҚҚС төлемеген. «К» Кмпаниясы ҚҚС бойынша 11.12.2020 жылдан бастап тіркелді. ҚҚС бойынша тіркеуден 06.09.2023 ж. тұрғылықты жерінде болмауына байланысты;

- 2021-2023 жылдарға арналған мүлік салығы, көлік құралдары салығы, жер салығы (700.00-нысан) және қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлем (870.00-нысан) бойынша декларациялар салық органдарына ұсынылмады.

Айта кету керек, шағымды қарау барысында салық органы келесі сұрауларды жіберді:

- Әкімшілік полиция басқармасына 05.02.2025 ж. 01.01.2021 жылдан бастап «К» Компаниясына тіркелген көлік құралдарына қатысты. 31.12.2023 жылға дейін Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі А.-ның 25.02.2023 ж. Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің ақпараттық-іздестіру жүйесінің деректері бойынша «К» Компаниясында тіркелген көлік құралдарының жоқтығы анықталды;

- «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамына 02.07.2025 ж. «Қ» серіктестігінің тіркелген жылжымайтын мүліктері, тіркелген жылжымайтын мүліктің бағалары және жылжымайтын мүлікпен жасалған мәмілелер туралы мәліметтерді ұсынуы туралы 01.01.2012 ж. 2012 ж. 11.02.2025 ж. «К» Компаниясының жылжымайтын мүлікке тіркелген құқығы жоқ;

- «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ-да 10.02.2025 ж. 2021-2023 жылдар кезеңінде «К» Компаниясынан зейнетақы жарналарының түсуі туралы ақпаратқа қатысты мiндеттi зейнетақы жарналарын төлеу жөнiндегi агенттердi көрсете отырып, олардың жауабына сәйкес 13.02.25 ж. «К» Комапниясы 2021 жылдың ақпанынан 2022 жылдың қыркүйегіне дейін жұмыскерлерге 2 адам мөлшерінде (жеке тұлғалар Д. және С.) зейнетақы жарналарын жүргізгені анықталды.

Осылайша, аталған уәкілетті органдардың салық органының салуларына берген жауаптары бойынша 2021 жылдың ақпанынан 2022 жылдың қыркүйегіне дейінгі кезеңде «К» Комапниясының қызметкерлерінің саны 2 адамнан тұратыны, көлік құралдары немесе жылжымайтын мүлкі жоқ, сондықтан «К» Компаниясының материалдық-техникалық базасы мен еңбек ресурстары жоқ екені анықталды.

«К» Компаниясымен өзара есеп айырысуға қатысты шағымды қарау барысында «S» Компаниясы келесі растаушы құжаттарды ұсынды:

- №1 және №2 қосымшаларымен «К» Компаниясымен жасалған 01.05.2021 жылғы жеткізу шарты;

- қабылдау-тапсыру актілері, сенімхат қоса берілген шот-фактуралар;

- 01.01.2021 жылғы кезеңдегі шот қозғалысы. 31.12.2021 жылға дейін «S» Компаниясының «Банк Центр Кредит» АҚ шоттары бойынша айналым;

- мемлекеттік кірістер органының 2022 жылғы 4 тоқсандағы жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларацияларды қабылдау немесе қабылдамау туралы хабарлама (200.00-нысан) 10.04.2023 ж., 2023 жылдың 1-4 тоқсандары үшін.

Сонымен қатар, Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағын бұза отырып, шағымға мыналар тіркелмеген:

- «К» Компаниясының «S» Компаниясына берген электрондық шот-фактуралары;

- тауарды жеткізу кезінде болуы міндетті болып табылатын Қаржы министрінің № 562 бұйрығымен бекітілген үшінші тұлғаларға қорларды шығаруға арналған шот-фактуралар, яғни 26-қосымша. 26-қосымшада тауарды жөнелтуші, тауарды алушы, жеткізуге жауапты тұлға (Т.А.Ә.), көлік ұйымы, жүкқұжаттың нөмірі, күні, тауардың атауы, сипаттамасы, өлшем бірлігі, саны, бірлігінің бағасы, ҚҚС есептемегенде сомасы, ҚҚС сомасы туралы мәліметтерді көрсету 26-қосымшада көзделген. Салық тексеруі кезінде үшінші тұлғаларға акцияларды шығару шоттары да ұсынылмаған;

- жүкқұжаттар, жүкқұжаттар салықтық тексеру кезінде көрсетілмеген, ал жүкқұжаттар негізгі тасымалдау құжаты болып табылады және жүк жөнелтушінің жүкті есептен шығаруы және жүк алушының қабылдауы үшін пайдаланылады.

Сонымен қатар, шағымға қоса берілген банк үзіндісіне сәйкес, «S» Компаниясы «К» Компаниясына 2021-2022 жылдарға тауарлық-материалдық құндылықтарды (ТҚК) төлегені анықталғанын атап өткен жөн 69 263,0 мың теңге сомасында, оның ішінде 2021 жылға 2022 жылға 54 415,5 мың теңге сомасында 14 847,5 мың теңге сомасында, ал ЭШФ АЖ деректері бойынша 2021-2022 жылдарға ТМҚ алынған сомасы 141 360,7 мың теңге, оның ішінде 2021 жылға 67 328,3 мың теңге, оның ішінде ҚҚС 7 213,7 мың теңге, 2022 жылға 74 032,4 мың теңге, оның ішінде ҚҚС 7 932,0 мың теңге.

Жоғарыда аталған фактілер мен мән-жайларды ескере отырып, «К» Компаниясымен өзара есеп айырысуларға қатысты шағымға қоса берілген «С» Компаниясының бастапқы құжаттары (жеткізу шарты, қабылдау-тапсыру актілері, шот-фактуралар, шот операциялары) мәмілелердің орындалғанын сенімді түрде куәландыра алмайтыны шығады. Демек, көрсетілген құжаттар Қазақстан Республикасының салық және бухгалтерлік есеп заңнамасының ережелеріне сәйкес шығыстарды шегерімдерге және ҚҚС есепке жатқызуға негіз бола алмайды.

Осылайша, «К» Компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша 2021-2022 жылдарға шегерімдерден шығыстарды, 2021 жылдың 4-тоқсаны үшін есепке жатқызудан ҚҚС, 2022 жылдың 1-2, 4-тоқсандары үшін есепке алуды алып тастау. Тексеру нәтижелері бойынша КТС пен ҚҚС бойынша тиісті есептеулер анықталды.

«S» Компаниясының 2023 жылдың 1-3 тоқсандары бойынша жеке табыс салығы мен әлеуметтік салықты есептеу бойынша және 2023 жылдың 4-тоқсаны бойынша декларацияны ұсынбағанын тану туралы уәждеріне қатысты. Салық тексеруінің актісінен келесідей, «S» Компаниясы көрсеткен салық кезеңіне есептелмегенін көрсету қажет.

Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша тексеру нәтижелері туралы даулы хабарламаны өзгеріссіз қалдыру және шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.

23 мая 2025

Дау түрі: салықтық даулар.

Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға.

Салық түрі: КТС, ҚҚС.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) «Т» компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – мемлекеттік кірістер органы) КТС, ҚҚС, ЖТС, әлеуметтік салық, көлік құралдары салығы және заңды тұлғалардан төленетін әлеуметтік сақтандыру аударымдарды, зейнетақы қорына түсетін түсімдер, әлеуметтік аударымдарды алу есептеу бойынша тексеру нәтижелері туралы хабарламасына шағым түсті.

Іс материалдарынан анықталғандай, мемлекеттік кірістер органы «Т» компаниясына 01.01.2021- 31.12.2023жж. мерзіміне салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің, зейнетақы қорына түсімдердің, әлеуметтік аударымдар түсімдерінің, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру бойынша аударымдар мен аударымдар түсімдерінің дұрыс және уақтылы есептелуі мәселесі бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның қорытындысы бойынша 542 081,5 мың теңге сомасында КТС, өсімпұл 119 490,0 мың теңге сомасында, 184 222,3 мың теңге сомасында ҚҚС, өсімпұл 52 171,2 мың теңге сомасында, ЖТС 3 159,1 мың теңге сомасында, өсімпұл 250,2 мың теңге сомасында, әлеуметтік салық 5 340,0 мың теңге, өсімпұл 1 440,7 мың теңге, заңды тұлғалардан көлік құралдары салығы 189,1 мың теңге, өсімпұл (-)11,8 мың теңге сомасында, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға төлемдер және жарналар 4 441,4 мың теңге сомасында, өсімпұлдар 533,4 мың теңге сомасында, зейнетақы қорына түсімдер 9 742,4 мың теңге, әлеуметтік аударымдар түсімдері 2 845,0 мың теңге, өсімпұл 230,5 мың теңге.

«Т» компаниясы мемлекеттік кірістер органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда мемлекеттік кірістер органының шешімін бұзуды сұраған.

Шағымда «Т» компаниясы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының 25.12.2017 жылғы Кодексінің (Салық кодексі) 48-бабына сілтеме жасай отырып, мемлекеттік кірістер органының 2021 жылғы КТС және 2021ж. 4 тоқсанына ҚҚС есептеу бөлігінде бұзушылыққа жол бергенін, 2021 жылдың 22-ші тоқсанынан бастап, салықтық тексеріс актісі 22.01.2025ж. берілгеніне байланысты.

Салық тексеруінің қорытындысынан «Т» компаниясы Салық кодексінің 226-бабының 1-тармағының 1) тармақшасын, 227-бабының 1-тармағын бұза отырып, 51 530,6 мың теңге сомасында 2021 жылғы жиынтық жылдық табысты (ЖЖТ) төмендеткені анықталды.

Сондай-ақ салықтық тексеру актісінен «Т» компаниясы шегерімдерді 97 704,8 мың теңгеге асыра көрсеткен, сондай-ақ есептелген КТС 13 418,6 мың теңгеге кем көрсеткен.

Одан әрі салықтық тексеру актісімен «Т» компаниясы Салық кодексінің 372-бабының 1-тармағының 1) тармақшасын бұза отырып, ҚҚС бойынша өткізу бойынша айналымды 307 013,3 мың теңгеге төмендеткені көрсетілген.

Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.

Салық кодексінің 48-бабының 2-тармағына сәйкес (01.01.2021 ж. редакцияда), егер осы бапта өзгеше көзделмесе, талап қою мерзімі үш жылды құрайды.

Салық кодексінің 48-бабының 3-тармағында салық төлеушілердің мынадай санаттары үшін талап қою мерзімі осы бапта белгіленген ерекшеліктерді ескере отырып бес жылды құрайды:

1) Салық кодексіне сәйкес салықтық мониторингке жататын;

2) жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа сәйкес қызметті жүзеге асыру

3) Салық кодексінің 30-тарауының талаптарына сәйкес келетін Қазақстан Республикасының резиденттері.

Бұл ретте Салық кодексінің 48-бабының 9 және 10-тармақтарының нормалары талап қою мерзімін ұзарту және тоқтата тұру жағдайларын белгілейді.

Айта кетейік, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 22.12.2022ж. №9 «Соттардың салық заңнамасын қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының 18-тармағына сәйкес мемлекеттік кірістер органының салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеу немесе қайта қарау құқығына қатысты талап қою мерзімі хабарламалар шығарылған күнге есептеледі.

Бұл ретте, Салық кодексінің 159-бабының 1-тармағына сәйкес салықтық тексерудің нәтижелері бойынша қабылданған шешім салықтық тексеру аяқталғаннан кейін шығарылған тексеру нәтижелері туралы хабарлама болып табылады.

Жоғарыда аталғандарды ескере отырып, 01.01.2021ж. кейін туындаған салық міндеттемелері бойынша талап қою мерзімі 3 жылды құрайды, тиісінше, салық органдары 2021 жылы талап қою мерзімін ұзартуды және/немесе тоқтата тұруды реттейтін Салық кодексінің 48-бабының ережелерін ескере отырып, салық кезеңдері үшін салықтардың және бюджетке төленетін төлемдердің есептелген сомасын есептеуге, есептелген сомасын есептеу немесе қайта қарауға құқылы.

Бұл ретте, Салық кодексінің 48-бабының 10-тармағында салықтардың және бюджетке төленетін төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеу немесе қайта қарау бөлігінде талап қою мерзімі салық төлеушінің (салық агентінің) салық тексеруінің алдын ала актісіне жазбаша қарсылығын жасауы және ұсынуы және Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен салық органы оны қарауы кезеңіне тоқтатыла тұратыны белгіленген.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрiнiң 12012-бап Қазақстан Республикасы Қаржы министрiнiң бұйрығымен бекiтiлген "Алдын ала салық тексеруi актiсiне жазбаша қарсылық бiлдiретiн, мұндай қарсылықты қарайтын салық төлеушiге салықтық тексерудiң алдын ала актiсiн табыс ету қағидалары мен мерзiмдерiнiң" 6-тармағына сәйкес, сондай-ақ салық төлеушiлердiң санаты бойынша алдын ала салық тексеруi актiсi туралы ережелер қолданылады. No 20 (бұдан әрі – 12.01.2018 ж. – Қағидалар) қаулысымен алдын ала акт салық төлеушіге (салық агентіне) салықтық тексеру кезеңі аяқталғанға дейін кемінде 5 (бес) жұмыс күні бұрын қол қою арқылы жеке өзі тапсырылатыны белгіленген. Алдын ала актімен бір мезгілде Салық кодексінің 146-бабының 4-тармағына сәйкес салықтық тексеруді тоқтата тұру туралы хабарлама жіберіледі.

Ереженің 7 тармағына сәйкес 12.01.2018ж. салық төлеушіге (салық агентіне) оның орналасқан жері бойынша болмауына байланысты алдын ала актіні тапсыру мүмкін болмаған жағдайда, салықтық тексеру Салық кодексінің 70-бабында белгіленген тәртіппен куәгерлерді тарта отырып жүргізілетіні көзделген.

Ереженің 8 тармағы 12.01.2018ж. алдын ала актiге жазбаша қарсылық алдын ала акт тапсырылған күннен бастап 15 (он бес) жұмыс күнi iшiнде салықтық тексеру жүргiзушi мемлекеттiк кiрiс органына қолма-қол берiлетiнi белгiленген.

Сонымен қатар, Ереженің 11 тармағы 12.01.2018 ж. салықтық тексеру аяқталуға жатады, оның ішінде осы Қағидалардың 8-тармағында белгіленген мерзімде жазбаша қарсылық берілмеген жағдайда оның мерзімі өткен күннен бастап 3 (үш) жұмыс күні ішінде.

Сондай-ақ, Қазақстан Республикасы ӘҚБтК-нің (бұдан әрі – ӘҚБтК) 73-бабының 1-тармағына сәйкес, әкімшілік орган немесе лауазымды тұлға әкімшілік процеске қатысушыға әкімшілік іс бойынша алдын ала шешім бойынша өз ұстанымын білдіру мүмкіндігін беруге міндетті екенін, бірақ ол туралы алдын ала әкімшілік іс жүргізу мерзімінен кешіктірілмейтінін атап өткен жөн. әкімшілік актіні қабылдағанға дейін үш жұмыс күні бұрын.

Сонымен қатар, АППК-нің 66-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес, әкімшілік процеске қатысушы сот отырысының уақыты мен орны немесе әкімшілік рәсімді жүзеге асыру үшін қажетті өзге де оқиғалар туралы хабардар етіледі. Хабарлама (хабарлама) қабылданғаны туралы қолхатпен тапсырыс хатпен, телефонограммамен немесе жеделхатпен, «электрондық үкімет» веб-порталындағы пайдаланушының есептік жазбасына «электрондық үкімет» веб-порталында тіркелген абоненттің ұялы телефонының нөміріне қысқа мәтіндік хабарлама жіберу арқылы, абоненттің ұялы телефонының нөміріне мәтіндік хабарлама жіберу арқылы немесе электрондық пошта мекенжайын жазбаша түрде немесе өзге де байланыс құралдарын пайдаланбау арқылы жіберіледі. қоңырау шалу.

Қаралып отырған іс бойынша мемлекеттік кірістер органының мәліметінен заңды мекенжайы бойынша жұмыста болмауына байланысты «Т» компаниясының директоры азамат Н.-ның салықтық тексерудің алдын ала актісін жеке өзі жеткізуі мүмкін болмағаны анықталды.

Одан әрі мемлекеттік кірістер органының мәліметінен салықтық тексерудің алдын ала актісі, салықтық тексеру мерзімін тоқтата тұру туралы хабарлама және жазбаша қарсылық білдіру үшін алдын ала актіні жіберу туралы хабарлама 27.12.2024ж. WhatsApp мессенджері арқылы «Т» компаниясының директоры азамат Н-ның телефон нөміріне жіберілді. Мессенджер деректері бойынша жоғарыда аталған құжаттар 27.12.2024ж. 11:52-де жеткізілген, 27.12.2024ж. 12:02-де қаралды.

Мемлекеттік кірістер органы сондай-ақ 12.01.2018ж. Қағидалардың 8-тармағында белгіленген салықтық тексерудің алдын ала актісіне қарсылық білдіру мерзімі ішінде (15 жұмыс күні), «Т» компаниясының директоры азамат Н.-ның ұялы телефонына 20.01.2025ж. дейін салықтық тексерудің алдын ала актісіне жазбаша қарсылықты тапсыру қажеттілігі туралы хабарлау мақсатында қоңыраулар жасалып, хабарламалар жіберілді. Алайда, «Т» компаниясының директоры азамат Н., қоңыраулар мен хабарламаларды жауапсыз қалдырған, осыған байланысты Ереженің 11-тармағына сәйкес 12.01.2018ж. салықтық тексеру 22.01.2025ж. аяқталды.

Айта кетейік, Салық кодексінің 159-бабының 5-тармағына сәйкес тексеру нәтижелері туралы хабарлама салық төлеушіге (салық агентіне) қолма-қол жеткізілуге және оның қолымен куәландырылуға немесе хабарламамен бірге тапсырыс хатпен жіберілуге тиіс. Егер осы бапта өзгеше белгіленбесе, хабарламасы бар тапсырыс хатпен жіберілген тексеру нәтижелері туралы хабарлама салық төлеушіге (салық агентіне) хабарламада почта байланысы немесе өзге де байланыс ұйымы алғаны туралы белгі қойылған күннен бастап салық төлеушіге (салық агентіне) жеткізілді деп есептеледі.

Қаралып отырған жағдайда, мемлекеттік кірістер органының мәліметінен «Т» компаниясы директорының заңды мекенжайы бойынша жұмыс орнында болмауына байланысты тексеру нәтижелері туралы хабарлама пошта арқылы жіберіліп, 24.01.2025 ж. табысталды.

Осылайша, салықтық тексеруді аяқтау салықтық тексерудің алдын ала актісіне жазбаша қарсылықты беру тәртібі мен мерзімдерін ескере отырып, алдын ала салықтық тексеру актісіне жазбаша қарсылықты жасау және беру мерзімдеріне сәйкес жүргізілді.

Сондықтан, салық заңнамасының нормаларына және 12.01.2018ж. Ережеде белгіленген ережелерге сәйкес, КТС бойынша 2021 жылға және 2021 жылдың 4 тоқсанына дейін ҚҚС бойынша талап қою мерзімі «Т» компаниясы салықтық тексерудің алдын ала қорытындысын алған сәттен бастап тоқтатылды.

Жоғарыда айтылғандардың негізінде 2021ж. арналған КТС және 2021ж. 4 тоқсаны үшін ҚҚС есептеу негізделген.

2022-2023жж. арналған КТС есептеу, 2023ж. 3-тоқсаны үшін ҚҚС, 2023ж. 4-тоқсаны үшін ҚҚС-тың төмендеуіне қатысты.

«Т» компаниясының шағымы бойынша мемлекеттік кірістер органы 2022-2023жж. арналған КТС бойынша салық міндеттемелерін анықтау кезінде «Е» және «С» компаниялары бойынша жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету үшін сатып алынған тауарлық-материалдық қорлар есепке алынбаған.

Әрі қарай, «Т» компаниясының шағымынан есептелген ҚҚС сомасы барлық СЕФ салыстыру арқылы мұқият тексерілуге жататыны белгілі болды. «Т» компаниясының мәліметі бойынша, есептеу сомасы 2023 жылдың 3-ші және 4-ші тоқсандары үшін қосымша есеп беру нысандарында көрсетілген сомалардан құралған.

Салық тексеруінің қорытындысынан «Т» компаниясы Салық кодексінің 242-бабының 3-тармағын бұза отырып, 2022-2023 жылдарға кіріс алуға байланысты шығыстар бойынша шегерімдерді асыра көрсеткені анықталды.

Сондай-ақ, салықтық тексеру актiсiнде «Т» компаниясы Салық кодексiнiң 400-бабының 1-тармағының 1-тармақшасын бұза отырып, 2023 жылдың 3-4-тоқсандары үшiн ҚҚС бойынша есепке алуды асыра көрсетiп көрсеткенi көрсетiлген.

Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.

Салық кодексінің 242-бабының 1, 3 және 4-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары, салық салуға жатпайтындарды қоспағанда, осы бапта және Салық кодексінің 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.

Салық төлеуші шегерімдерді оның кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған жағдайда, нақты шеккен шығыстар бойынша жүргізеді.

Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстары олар жататын салық кезеңінде шегерімге жатады.

Егер осы бапта және Салық кодексінің 243–263-баптарында өзгеше көзделмесе, осы бөлімнің мақсаттары үшін шығыстарды тану, оның ішінде оларды тану күні халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.

Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес шығыстарды тану тәртібі Салық кодексіне сәйкес шегерімдерді айқындау тәртібінен өзгеше болған жағдайда, көрсетілген шығыстар Салық кодексінде айқындалған тәртіппен салық салу мақсатында есепке алынады.

Салық кодексінің 190-бабының 2 және 3-тармақтарында бухгалтерлік құжаттамаға: бухгалтерлік құжаттама – «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы заң) сәйкес оны жүргізуге жауапты тұлғаларға; стандартты тексеру файлы – осы файлды өз еркімен тапсырған тұлғалар үшін; бастапқы есепке алу құжаттары – осы баптың 4-тармағында көрсетілген тұлғалар үшін; салық нысандары; салықтық есеп саясаты; салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болатын өзге де құжаттар.

Егер осы баптың 4-тармағында өзгеше көзделмесе, салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен реттелетін дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, есепке алудың және қорытындылаудың реттелген жүйесі болып табылады.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттамаға бастапқы құжаттарды, есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.

Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар мәмілені немесе оқиғаны жасау кезінде немесе олар аяқталғаннан кейін дереу жасалуы керек.

Сонымен қатар, «Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз жеткізгіштегі де, электрондық жеткізгіштегі де бастапқы құжаттарда міндетті реквизиттер қамтылуға тиіс, олар басқалармен қатар, операцияны жасауға жауапты тұлғалардың (оқиғаны растау) лауазымының атауын, тегін, аты-жөнін және қолын, оның (оның) ресімделуінің дұрыстығын көрсетуді көздейді.

Осылайша, салық төлеушiнiң шығыстары тауарларға, жұмыстарға, қызметтерге жұмсалған шығыстар табыс алуға бағытталған, сондай-ақ басшы мен бас бухгалтер немесе салық төлеушiнiң бұйрығымен осыған уәкiлеттiк берген қызметкер қол қойған тиiстi құжаттармен расталған жағдайда шегерiмге жатады. Сонымен бірге Салық кодексінің нормаларына сәйкес салықтық есеп бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.

Қарастырылып отырған жағдайда, салықтық тексеру актісінен 1300 «Тауарлы-материалдық қорлар» шотының балансындағы мәліметтерге сәйкес 2022ж. тауарлық-материалдық құндылықтардың қалдығы кезең басына 619 373,5 мың теңгені, кезең аяғында – 1 092 288,1 мың теңгені құрады. Бұл ретте, 2022ж. «Т» компаниясы ұсынған КТС бойынша Декларация деректеріне сәйкес (100.00-нысан) салық кезеңінің басындағы босалқылар 243 504,4 мың теңгені (100.00.019 I-жол), салық кезеңінің соңындағы босалқылар – 219,15 мың теңгені құрады. 100.00.019 II). Бухгалтерлік есеп пен салық есебінің арасындағы көрсетілген алшақтық 497 265,0 мың теңге сомаға сатылған тауарларға, жұмыстарға және қызметтерге жұмсалған шығыстардың артық көрсетілуіне әкеп соқты, салықтық тексеру нәтижелері бойынша шегерімдерден алынып тасталды.

Айта кетейік, Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес шағымда шағым беруші тұлға өз талаптарын негіздейтін мән-жайлар және осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелер көрсетіледі.

Бұл ретте, «Т» компаниясы шағымда 27 148,5 мың теңге сомасына 2022 жылға арналған ЖЖТ салық тексеруінің нәтижелері бойынша және 17 528,0 мың теңге негізгі құралдар бойынша шегерімдерге қысқарту бөлігінде осы мән-жайларды растайтын мән-жайлар мен дәлелдемелерді ұсынбаған.

Осылайша, жоғарыда аталғандарды және Салық кодексінің 190 және 242-баптарының ережелерін ескере отырып, 2022 жылға арналған салықтық тексеру нәтижелері бойынша КТС есептеу негізді болып табылады.

2023 жылға арналған КТС есептеу туралы келесіні атап өту қажет.

Салық кодексінің 225-бабының 1-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының резиденті заңды тұлғаның жылдық жиынтық табысы осы тұлға салық кезеңі ішінде Қазақстан Республикасындағы және одан тыс жерлердегі көздерден алуға жататын (алынған) кірістерден тұрады.

Сонымен қатар, Салық кодексінің 226-бабының 1-тармағында сатудан түскен кірістерді, сондай-ақ өзге де кірістерді қоса алғанда, жылдық жиынтық табысқа қосуға жататын кірістердің түрлері көрсетілген.

Қарастырылып отырған жағдайда «Т» компаниясының салықтық тексеру актісіне сәйкес 2023 жылға КТС декларациясы нөлдік көрсеткіштермен ұсынылған. Салық тексеруі барысында «Т» компаниясының 2023 жылғы бухгалтерлік есеп мәліметтері бойынша 2 855 579,4 мың теңгені құрайтыны анықталды. Сонымен қатар, 24.08.2023, 19.12.2023, 27.12.2023, 28.12.2023 ж.ж. жұмыстарды аяқтау туралы анықтамаларға сәйкес. «Т» компаниясы «Е» компаниясы жалпы сомасы 386 638,0 мың теңгеге жұмыс берді.

Салық кодексінің 143-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес қарсы тексеру деп салық органы өзіне қатысты кешенді немесе тақырыптық тексеру жүргізіп жатқан салық төлеушімен (салық агентімен) операцияларды жүзеге асырған тұлғаларды салық органының тексеруі, көрсетілген мәмілелердің мазмұнын растау және осындай мәмілелердің мән-жайын растау кезінде осындай мәмілелердің мән-жайын растау мақсатында жүргізілетінін айта кеткен жөн. салық төлеуші (салық агенті). Қарсы тексеру – кешенді немесе тақырыптық тексеруге көмекші тексеру. Қарсы тексерулер уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен тағайындалады.

Қаралып отырған іс бойынша салықтық тексеру барысында «Т» компаниясы «Е» компаниясы арасындағы өзара есеп айырысуды растау мақсатында аумақтық мемлекеттік кірістер органына 21.08.2024ж. қарсы тексеру жүргізу туралы сұрау салу жолданды 17.09.2024ж. қарсы тексеру актісі бойынша. «Т» компаниясы мен «Е» компаниясы арасындағы өзара есеп айырысулар расталды.

Осылайша, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «Т» компаниясының 2023ж. ЖЖТ 3 242 217,4 мың теңгені (2 855 579,4+386 638,0) құрағаны анықталды.

Сондай-ақ, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «Т» компаниясының бухгалтерлік есеп деректері бойынша 2023 жылға КТС бойынша шегерімдердің жалпы сомасы 1 241 743,8 мың теңгені құрайтыны анықталды.

Тиісінше, «Т» компаниясының 2023 жылғы салық салынатын табысы 2 000 473,5 мың теңгені құрады (3 242 217,3 – 1 241 743,8).

Бұл ретте «Т» компаниясы қоғамдық қорға 100 000,0 мың теңге көлемінде қайырымдылық көмек көрсетті.

Салық кодексінің 288-бабы 1-тармағының 2-тармақшасына сәйкес салық төлеушілер, осы тармақтың 1) тармақшасында көрсетілген салық төлеушілерді қоспағанда, егер салық төлеушінің шешімі бойынша салық салынатын табыс сомасын жәрдемақы алатын тұлғаның өтініші бойынша салық салынатын табыс сомасының 4 пайызынан аспайтын болса, қайырымдылық көмек бойынша шығыстарға азайтуға құқығы бар екенін атап өткен жөн.

Демек, «Т» компаниясы 80 018,9 мың теңге (2 000 473,5*4%) мөлшерінде салық салынатын табысты азайтуға құқылы.

Жоғарыда айтылғандардың негізінде «Т» компаниясының 2023 жылғы салық салынатын табысы 1 920 454,6 мың теңгені құрады (2 000 473,5 – 80 018,9).

Осылайша, 2023 жылға арналған КТС бойынша салықтық тексеру нәтижелері бойынша 384 090,9 мың теңге (1 920 454,6*20%) сомасында есептеу негізделген.

Айта кету керек, «Т» компаниясы өз шағымында салық тексеруінің нәтижелері бойынша 2023ж. арналған 1 920 454,6 мың теңге сомасында ЖЖТ ұлғайту және 1 241 743,8 мың теңге сомасында шегерімдерді азайту бөлігінде Салық кодексінің 79-бабында көзделген мән-жайларды және осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелерді ұсынбағанын атап өткен жөн.

Осылайша, жоғарыда аталғандарды және Салық кодексінің 190 және 242-баптарының ережелерін ескере отырып, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2023ж. арналған КТС есептеу негізді болып табылады.

Салық кодексінің 369-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес Салық кодексінің 370-бабында көрсетілген салық салынбайтын айналымды қоспағанда, ҚҚС төлеушінің тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу кезінде жасаған айналымы салық салынатын айналым болып табылады.

Салық кодексінің 368-бабының 1) тармақшасына сәйкес салық салынатын айналым ҚҚС салу объектісі болып табылады.

Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағында Салық кодексінің 367-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес ҚҚС төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы есепке жатқызылған ҚҚС сомасы, егер олар пайдаланылған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер үшін салық төлеуге жататын болса немесе айналымға жататын болса, төленуге жататын ҚҚС сомасы ретінде танылады, сондай-ақ, осы тармақтың 1) -4) тармақшаларында көрсетілген шарттар орындалса.

Айта кету керек, ҚҚС есепке жатқызу үшін Салық кодексінің 400-бабына сәйкес шот-фактура негіз болып табылады.

Бұл ретте, барлық ҚҚС төлеушілер үшін міндетті құжат болып табылатын шот-фактураны беру Салық кодексінің 412-бабының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.

Жоғарыда айтылғандай, Салық кодексінің нормалары бойынша салықтық есеп бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.

Осылайша, ҚҚС төлеушінің тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу кезіндегі айналымына ҚҚС салық салу объектісі болып табылады. Бұл ретте тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге арналған шығыстар салық салынатын айналым мақсаттары үшін пайдаланылуы, сондай-ақ тиісті құжаттармен расталған жағдайда салық төлеушінің шығыстары ҚҚС бойынша есепке жатқызылуға жатады. Сонымен бірге, Салық кодексінің нормаларына сәйкес салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді, бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.

Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «Т» компаниясының бухгалтерлік есеп деректері бойынша (6010 Өнімді өткізуден және қызметтерді көрсетуден түскен кірістер шоты) 2023ж. 3 тоқсанындағы 371 949,8 мың теңге сомасында салық салынатын айналымның төмендетілгені анықталды.

Сонымен қатар, «Т» компаниясы Салық кодексінің 400-бабын бұза отырып, 2023ж. 3-тоқсаны үшін 859 017,5 мың теңге ҚҚС есепке жатқызғаны анықталды.

Сондай-ақ, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «Т» компаниясы 2023 жылдың 4-тоқсанындағы салық салынатын айналымын 299 455,3 мың теңгеге (6010 Өнімді өткізу мен қызмет көрсетуден түскен кіріс шоты бойынша) төмендеткені анықталды.

Сондай-ақ, «Т» компаниясы 2024ж.18.03. ұсынылған 2023ж. 4-тоқсанға арналған ҚҚС бойынша қосымша декларацияда «Есепке жатқызылған ҚҚС-тың жалпы сомасы» 300.00.023 жолында 139 623,9 мың теңгені көрсеткені анықталды.

Бұл ретте, 23.05.2024ж. «Т» компаниясы ұсынған 2023ж. 4-тоқсаны үшін ҚҚС бойынша қосымша декларациясында «Есепке жатқызылған ҚҚС-тың жалпы сомасы» 300.00.023 жолында (-) 822 477 теңге қате көрсетілген.

Сәйкесінше, 2023 жылдың 4-тоқсанына (-)682 853,5 мың теңге ҚҚС есепке алынды.

Ал ЭШФ АЖ деректері бойынша «Т» компаниясының жеткізушілері 2023ж. 4-тоқсанында. ҚҚС бойынша 113 238,5 мың теңге сомасына электронды шот-фактуралар жазылды.

Осылайша, жоғарыда аталғандарды, сондай-ақ Салық кодексінің 368 және 400-баптарының ережелерін ескере отырып, 3-тоқсандағы ҚҚС бойынша салықтық тексеру нәтижелері бойынша 903 651,5 мың теңге сомасында есептеу, сондай-ақ есептелген ҚҚС сомасының 764 мың теңгеге азайту негізді.

23 мая 2025

 Даудың түрі: салықтық даулар

 Салық төлеуші ​​санаты: жеке кәсіпкер

 Салық түрі: Төлем көзінен салық салынбайтын табыс бойынша жеке табыс салығы, ҚҚС

ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан жеке табыс салығын, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы (ҚҚС) есептеу туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға және азайтылған шығын сомасы «М» жеке кәсіпкерінен шағымын алды.

Іс материалдарынан анықталғандай, салық органы 24.06.2022 жылғы кезеңге салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы мен уақтылылығы мәселесі бойынша жеке кәсіпкер «М» бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді. 26.12.2023 жылға дейін, нәтижесінде 24 952,0 мың теңге сомасында жеке табыс салығын және 73,9 мың теңге өсімпұлды, 607,0 мың теңге сомасында ҚҚС, 1 025 мың теңге сомасында азайтылған залал сомасын есептеу туралы хабарлама берілді.

Жеке кәсіпкер «М» салық органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда салық органының шешімін бұзуды сұрайды және келесі дәлелдерді келтіреді.

Қазақстан Республикасының 25.12.2017 жылғы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексінің (Салық кодексі) 227-бабының 1, 3-тармақтарының және 696-бабының талаптарын бұзу жеке табыс салығының даулы сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеуге негіз болды. 2022 жылға жеке табыс салығының 24 952,0 мың теңге есептелген.

Жеке кәсіпкер «М» тексеру барысында жеке салықты есептеу кезінде шеккен шығындарды және оларды шегерімдерге қосуды растайтын бастапқы бухгалтерлік құжаттарды көрсеткеніне байланысты салық органының бұл тұжырымдарымен келіспейді.

Уәкілетті орган «М» жеке кәсіпкерінің уәждерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерделей келе, мынадай қорытындыға келді.

1. 2022 жылға жеке табыс салығын есептеу туралы 24 952,0 мың теңге.

Шағымда бухгалтерлік есеп деректері бойынша 24.06.2022 жылдан бастап оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолдану мерзімінде көрсетілген. 31.07.2022 жылға дейін өткізу айналымы 61 065,1 мың теңгені құрады, «Бөлшек сауда салығы» салық режимі бойынша жұмыс істеу кезеңінде, жалпыға бірдей белгіленген салық режиміне көшкеннен кейін 01.11.2022 ж. 26.12.2023 жылға дейін сату бойынша айналым 1 045 332,1 мың теңгені, сатып алу бойынша айналым 1 031 330,0 мың теңгені, салық салынатын табыс 14 002,1 мың теңгені, жеке табыс салығы бойынша төлеуге 1 400,2 мың теңгені құрады.

Салық тексеру актісінен анықталғандай, Салық кодексінің 227-бабының 1, 3-тармақтары мен 696-бабының талаптарын бұза отырып, «М» жеке кәсіпкер  2022 жылға 24 952,0 мың теңге жеке табыс салығын есептемеген.

Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.

Салық кодексінің 227-бабының 1-тармағына сәйкес Салық кодексінің 228-240-баптарына сәйкес жылдық жиынтық табысқа енгізілген кірістерді, сондай-ақ Салық кодексінің 258-бабының 4-тармағында көрсетілген кірістерді қоспағанда, тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізуден туындайтын кірістердің сомасы Салық кодексінің 258-бабының 1-тармағында көрсетілген шығыстардың көрсетілген кірістердің сомасы болып табылады.

Бұл ретте Салық кодексінің 227-бабының 3-тармағында халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес өткізуден түскен кірісті тану күні айқындалады.

«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп – Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп, қаржылық есептілік, сондай-ақ қаржылық есептілік туралы заңнамасымен реттелетін дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытындылаудың реттелген жүйесі.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 1-тармағында бухгалтерлік құжаттамаға бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтитынын анықтайды.

Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі.

Жоғарыда баяндалғанның негізінде, корпоративтік табыс салығын есептеу мақсатында салық төлеушінің жұмыстарды орындаудан және қызметтерді көрсетуден алған табысы мұндай кіріс бухгалтерлік есепте танылған және тиісті бастапқы құжаттармен расталған салық кезеңінде сатудан түскен кіріс түріндегі жиынтық жылдық табысқа қосылуға жатады.

Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп туралы заңнамасының талаптарына сәйкес ресімделген бастапқы құжат, оның ішінде жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің немесе тауарларды сатып алудың нақты орындалғанын растайтын құжаттар, бұл ретте қол қойылған орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің актісі негізінде бухгалтерлік есеп жүргізілетін мәміле немесе оқиға фактісін және оны жүзеге асыру құқығын құжаттамалық растау болып табылады.

Өз кезегінде, қызметтерді өткізу кезінде ҚҚС есептеу мақсатында қызметтерді өткізу бойынша айналымның күні осындай қызметтерді көрсету күні болып табылады, бұл ретте қызметтерді көрсету күні орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер туралы актіде көрсетілген қол қойылған күн немесе орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер туралы акті болмаған жағдайда, фактіге қол қою құжатында көрсетілген күн болып Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес ресімделген орындалған, көрсетілген қызметтер танылады.

Салық кодексінің 242-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне жатқызылмайтын шығыстарды қоспағанда, осы бапта және Салық кодексінің 243 - 263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.

Салық төлеуші ​​шегерімдерді оның кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған жағдайда, нақты шеккен шығыстар бойынша жүргізеді.

Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес, егер осы баптың 4-тармағында өзгеше көзделмесе, салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өткен жөн. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.

Салық кодексінің 190-бабының 2-тармағында есепке алу құжаттамасы мыналарды қамтиды: бухгалтерлік құжаттама, салық нысандары, салықтық есеп саясаты, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау, сондай-ақ салық міндеттемелерін есептеу үшін негіз болып табылатын басқа да құжаттар.

«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз жеткізгіштегі де, электрондық жеткізгіштегі де бастапқы құжаттар міндетті реквизиттерді қамтуға тиіс, олар басқалармен қатар, операцияны жасауға жауапты тұлғалардың (оқиғаны растау) лауазымының атауын, тегін, аты-жөнін және қолын, оның (оның) ресімделуінің дұрыстығын көрсетуді көздейді.

Осылайша, салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған шығыстары тиісті растайтын құжаттар болған кезде және Салық кодексінің тиісті баптарында белгіленген талаптар орындалған жағдайда шегерімге жатады. Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу операцияны немесе оқиғаны жасау актісін есепке алуды қоса алғанда «Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.

Сондай-ақ Салық кодексінің 696-1-бабының 2 және 3-тармақтарына сәйкес бөлшек сауда салығы бойынша арнаулы салық режимі төлем көзінен ұсталатын салықтарды қоспағанда, корпоративтік немесе жеке табыс салығын есептеудің ерекше тәртібін көздейді.

Бөлшек сауда салығы бойынша арнаулы салық режимін қолдану кезінде төлем көзінен ұсталатын салықтарды қоспағанда, корпоративтік немесе жеке табыс салығын есептеуді салық төлеуші ​​есепті салық кезеңі үшін салық салу объектісіне 3 пайыз мөлшерлемесін қолдану арқылы дербес жүзеге асырады.

Салық тексеруі «М» жеке кәсіпкерінің таратылуына байланысты құжаттық салықтық тексеру жүргізу туралы өтініші негізінде жүргізілді.

Жеке кәсіпкер «М» 24.06.2022 жылдан бастап 31.07.2022 жылға дейін оңайлатылған декларация негізінде арнайы салық режимін (АСР) қолданды, 01.08.2022 ж. 31.10.2022 дейін АСР бөлшек сауда салығы, 01.11.2022 бастап 26.12.2023 дейін жалпы белгіленген салық салу тәртібі.

ҚҚС төлеуші ​​10.11.2022 ж. 17.07.2023 жылға дейін.

Салық тексеруінің нәтижелері бойынша оңайлатылған декларация негізінде СНР қолдану кезеңіне 24.06.2022 ж. 31.07.2022 жылға дейін салық салынатын кіріс банк анықтамасы бойынша 63 211,5 мың теңгені құрады.

Айта кетейік, «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне оңалту және банкроттық рәсімдерін, бюджет, салық заңнамасын және темір жол көлігі туралы заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 27.12.2019 ж. No 290-VI «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 25.12.2017 жылғы Заңымен (Салық кодексі) (бұдан әрі – Енгізу туралы Заң) мынадай мазмұндағы 57-4-баппен толықтырылсын:

- 1) тармақша 01.01.2020 бастап 01.01.2023 жылға кезеңге дейін арнаулы салық режимдерін қолданатын және микрокәсіпкерлік немесе шағын кәсіпкерлік субъектілері деп танылған тұлғалар, оның ішінде бірыңғай жер салығын төлеушілер Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 6806-бабына сәйкес есептелген төлеуге жататын корпоративтік (жеке) табыс салығының сомасын (төлем көзінен ұсталатындарды қоспағанда) 100 пайызға азайтады белгіленсін.

Осылайша, жеке кәсіпкер «М» 24.06.2022 жылғы кезеңге алған кірісі. 31.07.2022 жылға дейін 63 211,5 мың теңге сомасында жоғарыда аталған 27.12.2019 жылғы №290-VI Заңына сәйкес салық салудан босатылды.

Бөлшек салық ставкасын қолдану кезеңіне 01.08.2022 ж. 31.10.2022 жылға дейін Банк үзіндісіне сәйкес 01.10.2022 ж. 31.10.2022 жылға дейін 868 528,3 мың теңге, берілген электрондық шот-фактуралар бойынша айналым сомасы 854 981,6 мың теңге.

Салық тексеруіне бухгалтерлік есеп деректері және бастапқы есепке алу құжаттары (сатып алу-сату шарттары) ұсынылмағанын, осыған байланысты тексеру нәтижелері бойынша 01.08.2022 жылғы 31.10.2022 жылға кезеңге дейін сатудан түскен түсім бойынша уәкілетті органның (екінші деңгейдегі банктің) мәліметтері бойынша 868 528,3 мың теңге сомасында салық салынатын кіріс белгіленетінін атап өту қажет.

Осылайша, 01.10.2022 жылғы 31.10.2022 жылға дейін кезеңдегі сатудан түскен кіріске қолданылған кезде 868 528,3 мың теңге сомасында салық ставкасы 3 % және есептелген салық ставкасын ескере отырып, 2022 жылдың 4 тоқсан үшін 913,00 нысандағы декларация бойынша есептелген ЖТС 1 327,2 мың теңге ескере отырып, салық тексерүінің қорыеындысы бойынша жеке табыс салығының сомасы 24 728,6 мың теңге болып табылады.

Жеке кәсіпкер «М»-ның бөлшек сауда салығын қолдану кезеңінде табысының болмауы және жалпыға бірдей белгіленген режимді қолдану кезеңінде 1 045 332,2 мың теңге сомасында табыс түскені туралы уәждеріне келсек, «М» жеке кәсіпкердің электрондық шот-фактура деректеріне сәйкес «М» мерзімінде жеке кәсіпкер бергенін атап өту қажет. 08.11.2022. 09.11.2022 жылға дейін айналым күні 2022 жылғы қазанда көрсетілген электрондық шот-фактуралар бойынша кіріс сомасы 854 981,6 мың теңгені құрайды.

Сондай-ақ, «М» жеке кәсіпкерінің 2022 жылдың қазан айында аванстық төлемді алуы туралы уәждеріне қатысты, Салық кодексінің 179-бабы 5-тармағының 1) тармақшасының талаптарын бұза отырып, шағымға салық төлеушіге негіз болған мән-жайларды растайтын сатып алу-сату шарттары қоса берілмегенін атап өткен жөн.

Жалпыға бірдей белгіленген салық режимін қолдану кезеңіне 01.11.2022 ж. 26.12.2023 жылға дейін Банк көшірмесінде 01.11.2022 жылғы кезеңдегі сатудан түскен түсімдер екені анықталды. 31.12.2022 жылға дейін 177 108,5 мың теңге, осы кезеңге берілген электрондық шот-фактуралар бойынша айналым сомасы 154 089,7 мың теңге. Көрсетілген кезеңдегі ЭШФ АЖ деректері бойынша шегерімдер 174 874,5 мың теңгені, салық салынатын табыс 2 234,1 мың теңгені, жеке табыс салығының сомасы 223,4 мың теңгені құрайды.

Жоғарыда аталғандарға байланысты және Салық кодексінің 227-бабының 3-тармағының, 696-1-бабының 2, 3-тармақтарының ережелерін ескере отырып, 2022 жылға 24 952,0 мың теңге сомасында жеке табыс салығы есептеліп, салықтық тексеру нәтижелері бойынша залалдың 1 027 мың теңгеге тиісінше азаюы белгіленді негізделген болып табылады.

2. 2022 жылғы 4-тоқсанға ҚҚС есептеу бойынша 607,0 мың теңге сомасында.

Шағымда тексеру барысында жеке кәсіпкер «М» ҚҚС есептеген кезде жұмсалған шығындарды және оларды шегерімдерге қосуды растайтын бастапқы есепке алу құжаттарын ұсынғаны, алайда тексеру барысында аталған растаушы құжаттардың есепке алынбағандығы, бұл салықтық тексеру нәтижелері бойынша дұрыс емес салық есептеулеріне әкеп соққаны көрсетілген.

Шағымда 01.11.2022 ж. «М» жеке кәсіпкері 01.11.2022 жылдан бастап жалпы салық салу режиміне көшті. 09.11.2022 жылға дейін 10.11.2022 жылдан бастап ҚҚС төлеуші ​​ретінде тіркелген 1 045 332,1 мың теңге сомасында тұтынушыларға тауарлар жеткізілді.

Салық тексеруінің актісінен анықталғандай, Салық кодексінің 372-бабын бұза отырып, жеке кәсіпкер «М» 2022 жылдың 4-тоқсанындағы салық салынатын айналымды 5 058,1 мың теңгеге төмендетіп көрсеткен, 607,0 мың теңге ҚҚС есептелмеген.

Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.

Салық кодексінің 368-бабына сәйкес қосылған құн салығының объектілері:

1) салық салынатын айналым;

2) салық салынатын импорт.

Салық кодексінің 369-бабы 1-тармағы 1) тармақшасының бірінші абзацында осы Кодекстің 370-бабында көрсетілген салық салынбайтын айналымды қоспағанда, қосылған құн салығын төлеуші ​​тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша жүргізетін айналым салық салынатын айналым болып табылатыны белгіленген.

Салық кодексінің 372-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес тауарларды өткізу бойынша айналым:

тауарларға меншік құқығын беру, оның ішінде:

тауарларды өткізу, тауарларды тиеп жөнелту, оның ішінде бөліп төлеу шарттарымен және (немесе) басқа тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге айырбастау;

кәсіпорынды тұтастай мүліктік кешен ретінде сату;

тауарларды тегін тасымалдау;

жұмыс берушінің қызметкерге қарызды өтеу үшін тауарды беруі;

кепіл берушінің кепілге салынған мүлікті сатып алушының немесе кепіл ұстаушының меншігіне беруі.

Қарастырылып отырған іс бойынша, тіркеу деректері бойынша «М» жеке кәсіпкері 10.11.2022 жылдан бастап ҚҚС төлеуші ​​ретінде тіркелген, ал банк үзінді көшірме бойынша 10.11.2022 жылғы кезеңдегі сатудан түскен түсімдер. 14.11.2022 жылға дейін 5 665,0 мың теңгені құрады.

Жоғарыда айтылғандарға байланысты, Салық кодексінің 368, 369 және 372-баптарының ережелерін ескере отырып, 2022 жылғы 4-тоқсан үшін ҚҚС есептелуі 607,0 мың теңге сомасында салық тексеруінің нәтижелері бойынша негізделген болып табылады.

Салық кодексінің 182-бабының 1-тармағына сәйкес, уәкілетті орган шағымды қарау аяқталғаннан кейін апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.

Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша даулы нәтижелер туралы хабарламаны өзгеріссіз қалдыру және шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.

23 мая 2025

Дау түрі: салық даулары

Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға

Салық түрі: КТС

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) ірі кәсіпкерлік субъектілері мен мұнай секторы ұйымдарын қоспағанда заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын (КТС) және қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарласына «А» ЖШС апелляциялық шағым түсті.

Іс материалдарына сәйкес, мемлекеттік кірістер органы 01.01.2021ж.- 31.12.2023ж. мерзіміне салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 67 713,9 мың теңге сомасында КТС және 15 750,7 мың теңге сомасында өсімпұл, 22 713,3 мың теңге сомасында ҚҚС және 12 023,4 мың теңге өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды.

Талап қоюдың ескіру мерзіміне қатысты

25.12.2017ж. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 226, 242, 400-баптарын бұзу салықтардың шағымданған сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеуге негіз болды.

Салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2021 жылға 4 534,0 мың теңге сомасында КТС есептелді, Салық кодексінің 400-бабын бұза отырып, 2021 жылдың 3 тоқсанына 22 534,3 мың теңге сомасында ҚҚС алынып тасталды.

Салық органының осы қорытындысына сәйкес «А» ЖШС тексеру актісінде Салық кодексінің 48-бабы 9-тармағының 1-тармақшасына сәйкес 2021 жылы тексеру жүргізілгені көрсетілгеніне байланысты сәйкес келмейді, оған сәйкес салық төлеуші салық бойынша кезең үшін қосымша салық есептілігін ұсынған жағдайда талап қою мерзімі күнтізбелік бір жылға ұзартылады осы баптың 2 және 3-тармақтарында белгіленген талап қою мерзімі бюджетке салықтар мен төлемдердің есептелген сомасын есептеу және қайта қарау бөлігінде күнтізбелік бір жылдан аз уақыттан кейін аяқталады.

«А» ЖШС дәлелдерін тексере отырып, салық органы ұсынған материалдарды зерттей отырып, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.

Тақырыптық тексеру актісінен мыналар шығады.

Салық кодексінің 48-бабы 1-тармағының және 2-тармағының 1) тармақшасына сәйкес салық органы бюджетке салықтар мен төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеуге, есептеуге немесе қайта қарауға құқылы уақыт кезеңі салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қою ескіру деп танылады.

Егер осы бапта өзгеше көзделмесе, талап қою мерзімі үш жылды құрайды.

 

Салық кодексінің 48-бабы 9-тармағының 1) тармақшасына сәйкес талап қоюдың ескіру мерзімі бір күнтізбелік жылға ұзартылады-салық төлеуші (салық агенті) осы баптың 2 және 3-тармақтарында белгіленген талап қоюдың ескіру мерзімі бір күнтізбелік жылдан аз уақыт өткен кезең үшін қосымша салық есептілігін ұсынған жағдайда, есептеу бөлігінде және (немесе) бюджетке төленетін салықтар мен төлемдердің есептелген сомасын қайта қарау.

ҚР Жоғарғы Сотының 22.12.2022ж. №9 «Соттардың салық заңнамасын қолданудың кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының 18-тармағына сәйкес салық органының салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеу немесе қайта қарау құқығына қатысты талап қою мерзімі 1) тармақшаларда көзделген хабарламаларды шығару күніне есептеледі. 2) және 3) Салық кодексінің 114-бабы 2-тармағының.

Осылайша, салық заңнамасында ескіру мерзімін тоқтата тұрудың нақты жағдайлары белгіленген. Бұл ретте тексеру нәтижелері туралы хабарлама бойынша талап қоюдың ескіру мерзімі оны шығару күніне есептеледі.

Қарастырылып отырған жағдайда салық тексеруімен 01.01.2021ж.-31.12.2021ж. КТС және 2021ж. 3 тоқсанына ҚҚС бойынша салық кезеңі қамтылды.

Айта кету керек, «А» ЖШС 2021 жылдың 3-4 тоқсанына және 13.09.2024 жылға ҚҚС (300.00 ф.) бойынша қосымша декларациялар, 2021 жылға арналған 01.08.2024ж., 13.09.2024ж. КТС бойынша қосымша декларациялар табыс етілді, тиісінше, салық кодексінің жоғарыда көрсетілген нормасына сәйкес талап қою ескіру мерзімі, есептеу бөлігінде және / немесе есептелген салық сомасын қайта қарау бір күнтізбелік жылға ұзартылуға жатады.

Баяндалғанды негізге ала отырып және Салық кодексінің 314, 423 – баптарына сәйкес күнтізбелік жыл ҚҚС үшін күнтізбелік тоқсан салық кезеңі болып табылатынын ескере отырып, Мемлекеттік кірістер департаменті нұсқама шеңберінде есептелген, есептелген сомаларды есептеуге, қайта қарауға құқылы.

Демек, шағымданатын хабарламаны шығару күніне (20.02.2025ж.) 2021 жылғы КТС және 2021 жылғы 3 тоқсандағы ҚҚС есептеу бөлігінде талап қою мерзімі (ұзартуды ескере отырып) өтпегендіктен, тиісінше, көрсетілген бөліктегі «А» ЖШС дәлелдері дұрыс емес болып табылады.

Демек, салық кезеңдері үшін КТС және ҚҚС сомаларын есептеу бөлігінде шағым жасалған хабарламаны шығару күніне (20.02.2025ж.) талап қою мерзімі аяқталған жоқ. Осыған байланысты, 2021 жылғы КТС, 2021 жылғы 3 тоқсандағы ҚҚС есептелуге жатады.

Осылайша, Салық кодексінің 48-бабының нормасын ескере отырып, шағымданатын хабарламаны шығару күніне (20.02.2025ж.) 2021 жылғы КТС және 2021 жылғы 3 тоқсандағы ҚҚС есептеу бөлігінде талап қою мерзімі (тоқтатыла тұруды ескере отырып) өтпегендіктен, сәйкесінше, көрсетілген кезеңдегі КТС және ҚҚС есептеу салықтық тексеру нәтижелері бойынша негізделген болып табылады.

2. «С» ЖК және «А»ЖК-мен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегерімдерден алып тастауға қатысты

1.1. «С»ЖК-мен өзара есеп айырысу бойынша

Тексеру нәтижелері бойынша 2022 жылы «С»ЖК-мен өзара есеп айырысу бойынша 30 546,8 мың теңге сомасына тауарларды (көкөністерді, жемістерді) сатып алу бойынша шығыстар шегерімдерден Алып тасталды.

ЖК «С» ЖК 08.12.2021ж. бастап мемлекеттік кірістер басқармасында (бұдан әрі-МКБ) тіркелген.

Қызмет түрі - жүк автомобиль көлігінің қызметі.

«С» ЖК ҚҚС бойынша тіркеу есебінде тұрған жоқ.

СОНО АЖ сәйкес «С»ЖК:

- Шағын бизнес субъектілері үшін оңайлатылған декларация (910.00-нысан) 2022 жылғы 1 жартыжылдықта 14 355,1 мың теңге сомасында табыс көрсетіле отырып ұсынылды, 2022 жылғы 2 жартыжылдықта 25 059,1 мың теңге сомасында, бұл ретте төлеуге жататын ЖТС сомасы 0 теңгені құрайды, жалдамалы қызметкерлер жоқ;

- 2022 жылғы мүлік салығы, көлік құралдарына салынатын салық, жер салығы бойынша декларация (700.00-нысан) ұсынылмаған.

«С» ЖК ЭШФ АЖ деректеріне сәйкес 2022 жылы «Т» ЖШС мекенжайына 28 109,1 мың теңге сомаға 5 ЭШФ жазылды, бұл ретте салықтық тексеруге «А» ЖШС мекенжайына 30 546,8 мың теңге сомаға қағаз тасығышта жазылған шот-фактуралар берілді.

Айта кету керек, «А» ЖШС Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 30.04.2015ж. №546 бұйрығымен бекітілген «Автомобиль көлігімен жүктерді тасымалдау қағидаларының» 4-тарауын бұза отырып, шағымға тауарларды тасымалдауды растайтын тауар-көлік жүкқұжаттары, жол парақтары, сенімхаттар қоса берілмеген.

Жоғарыда баяндалғандарды ескере отырып, «А» ЖШС-нің «С» ЖК-мен өзара есеп айырысуы жөніндегі құжаттар операцияларды жасау фактісі туралы анық куәландыра алмайды және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз ете алмайды және тиісінше Қазақстан Республикасы салық заңнамасының ережелеріне сәйкес шығыстарды шегерімге жатқызу үшін негіз болып табылады.

Осылайша, 2022 жылғы шығыстар «С»ЖК-мен өзара есеп айырысу бойынша 30 546,8 мың теңге сомасына шегерімге жатқызуға жатпайды.

1.2. «А»ЖК-мен өзара есеп айырысу бойынша

Тексеру нәтижелері бойынша 2022 жылы «А»ЖК-мен өзара есеп айырысу бойынша 44 620,0 мың теңге сомасына қызметтерді (жүк тасымалын) сатып алу бойынша шығыстар шегерімдерден Алып тасталды.

«А» ЖК 28.09.2021ж. бастап МКБ-да тіркелген.

Қызмет түрі - жүк автомобиль көлігінің қызметі.

«А» ЖК ҚҚС бойынша тіркеу есебінде тұрған жоқ.

«А»ЖК СОНО АЖ сәйкес:

- Шағын бизнес субъектілері үшін оңайлатылған декларация (910.00-нысан) 2022 жылғы 1 жартыжылдықта 29 928,4 мың теңге сомасында табыс көрсетіле отырып ұсынылды, 2022 жылғы 2 жартыжылдықта 28 585,0 мың теңге сомасында, бұл ретте төлеуге жататын ЖТС сомасы 0 теңгені құрайды, жалдамалы қызметкерлер жоқ;

- 2022 жылғы мүлік салығы, көлік құралдарына салынатын салық, жер салығы бойынша декларация (700.00-нысан) ұсынылмаған.

2022 жылы «А» ЖК ЭШФ АЖ деректеріне сәйкес 28 065,4 мың теңге сомаға «Т» ЖШС мекенжайына 6 ЭШФ жазып берілді, бұл ретте салықтық тексеруге 44 620,0 мың теңге сомаға қағаз тасығышта «А» ЖШС мекенжайына жазылған шот-фактуралар берілді.

«А» ЖК ЖБО АЖ деректеріне сәйкес мынадай көлік құралдары бойынша жеке тұлғалардан көлік құралдарына салық есептелді және төленді: SUBARU IMPREZA, LADA-21214, TOYOTA Mark 2, LADA 21705, SUBARU IMPREZA, SUBARU LEGACY, MERCEDES Benz 300E, MERCEDES Benz GL550, MERCEDES-Benz 420, олар жеңіл автокөлік құралдарымен, тиісінше, « А «ЖК жүк автокөлік құралдары жоқ.

ҚР БСАЖ деректеріне сәйкес «А» ЖК «А»ЖШС-нің жалғыз құрылтайшысы болып табылатынын атап өткен жөн.

Бұл ретте ҚР БСАЖ АЖ деректеріне сәйкес тұрғылықты жері бойынша тіркеу деректеріне сәйкес «А» ЖК және «С» ЖК бір мекенжай бойынша тіркелді.

«А» ЖШС Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 30.04.2015ж. №546 бұйрығымен бекітілген «Автомобиль көлігімен жүктерді тасымалдау қағидаларының» 4-тарауын бұза отырып, шағымға тауарларды тасымалдауды растайтын тауар-көлік жүкқұжаттары, жол парақтары, сенімхаттар қоса берілмегенін атап өткен жөн.

Жоғарыда баяндалғандарды ескере отырып, «А» ЖШС-нің «А» ЖК-мен өзара есеп айырысуы жөніндегі құжаттар операцияларды жасау фактісі туралы анық куәландыра алмайды және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз ете алмайды және тиісінше Қазақстан Республикасы салық заңнамасының ережелеріне сәйкес шығыстарды шегерімге жатқызу үшін негіз болып табылады.

Осылайша, 2022 жылғы шығыстар «А»ЖК-мен өзара есеп айырысу бойынша 44 620,0 мың теңге сомасына шегерімге жатқызуға жатпайды.

3. 2023 жылға арналған КТС есептеуге қатысты

Салық кодексінің 242-бабын бұзу, атап айтқанда 8 786,1 мың теңге сомаға шегерімдерді төмендету және 240 486,5 мың теңге сомаға кірісті төмендету шағымданатын салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болды.

«А» ЖШС салық органының осы тұжырымына сәйкес емес, «А» ЖШС атына тауарлар мен материалдық қорларды сақтауға арналған қойма үй-жайларын жалға алуға қатысты құжаттарды ұсыну туралы талаптар жіберілмегеніне байланысты. Бұл ретте «А» ЖШС-де тексерілетін кезеңде тауарлар мен материалдық қорлар сақталатын қойма үй-жайы болған.

«А» ЖШС дәлелдерін тексере отырып, салық органы ұсынған материалдарды зерттей отырып, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.

Тақырыптық тексеру актісінен мыналар шығады.

Жоғарыда көрсетілгендей, салық төлеушінің шығыстары тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шығыстар табыс алуға бағытталуы тиіс болған жағдайда шегерімге жатқызылуға жатады. Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу бухгалтерлік есеп туралы Заңның талаптарына сәйкес, оның ішінде операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркеу бойынша жүзеге асырылады.

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары - Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20.01.2020ж. №39 бұйрығымен бекітілген 2023 жылғы КТС (100.00 - нысан) бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидаларының (бұдан әрі - №39 қағидалар) 17-тармағына сәйкес «шегерімдер»бөлімінде:

100.00.019 жолында салық кодексінің 242-бабының 1-тармағына сәйкес шегерімге жатқызылатын өткізілген (пайдаланылған) тауарлардың өзіндік құны, сатып алынған жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің құны көрсетіледі. 100.00.019 I - 100.00.019 II + 100.00.019 III + 100.00.019 IV + 100.00.019 V - 100.00.019 VI - 100.00.019 VII - 100.00.019 VIII - 100.00.019 IX;

100.00.019 I жолында салық кезеңінің басындағы қорлардың баланстық құны көрсетіледі. Көрсетілген жол салық кезеңінің басындағы бухгалтерлік баланс бойынша айқындалған деректерге сәйкес толтырылады;

100.00.019 II жолы салық кезеңінің соңындағы бухгалтерлік баланс деректеріне сәйкес толтырылады;

100.00.019 III жолында құны көрсетіледі:

жарғылық капиталға салым ретінде қосылу жолымен қайта ұйымдастыру нәтижесінде салық кезеңі ішінде келіп түскен, оның ішінде сатып алынған, өтеусіз алынған, сондай-ақ өзге де негіздер бойынша келіп түскен қорлар;

үшінші тарап ұйымдары, дара кәсіпкерлер, жеке нотариустар, адвокаттар, жеке тұлғалар орындаған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер.

Қаралып отырған жағдайда, 2023 жылғы КТС (100.00 т.) бойынша декларацияда «А» ЖШС 100.00.019 I және 100.00.019 II жолдары толтырылмаған, 100.00.019 III «барлығы қорлар, жұмыстар, қызметтер сатып алынды» жолында 243 628,2 мың теңге сомасы көрсетілген.

2023 жылғы айналым-сальдо ведомосіне сәйкес «А» ЖШС 1330 шоты бойынша 240 486,5 мың теңге сомаға, оның ішінде 74 365,6 мың теңге сомаға «Шикізат пен материалдар», 166 120,9 мың теңге сомаға «тауарлар» сомасына қорлардың қалдығы көрсетілген.

Бұл ретте, 2022 жылғы КТС бойынша декларацияға сәйкес «А» ЖШС 100.00.019 II «салық кезеңінің аяғындағы қорлар барлығы» жолында 0 теңге көрсетілген, тиісінше, 2023 жылдың басындағы қорлар жоқ.

Сонымен қатар, «А» ЖШС 20.02.2025ж. түсініктеме берді, онда мыналар көрсетілген: «2023 жылғы 1330 шоты бойынша айналым-сальдо ведомосінде қорлардың сомасы ТМҚ-ны дұрыс кіріске алмау себебінен көрсетілген. 1С бағдарламасында қызметтер TMZ ретінде қабылданды. Салық кезеңінің соңында компанияның қорлары жоқ».

Салықтық тексеруді жүргізген мемлекеттік кірістер органы (МҚҚ) шағымды қарау барысында берген ақпараттан «А» ЖШС салықтық тексеруді жүргізу барысында 05.11.2024ж. салықтық тексеруді жүргізу үшін қажетті құжаттарды ұсыну туралы талап табыс етілгені, атап айтқанда 6-тармақта «салықтық тексеруді бастау үшін алшақтықтар бойынша түсініктеме беру» көрсетілген есепті деректер мен бухгалтерлік есеп арасындағы» барлық салық кезеңінің соңындағы қорлар».(ОСВ)».

«А» ЖШС көрсетілген талапқа 20.11.2024ж. жауап берілді, одан салық кезеңінің соңында «А» ЖШС-де қорлар жоқ екендігі шығады.

Осылайша, салық нысандарын қамтитын есепке алу құжаттамасының деректерін ескере отырып, «А» ЖШС 100.00.019 III жолы бойынша «КТС бойынша барлық декларациялардың қорлары, жұмыстары, қызметтері сатып алынды» 2023 жылы сатып алынған қорлардың, жұмыстардың, қызметтердің құны 240 486,5 мың теңге сомасына асыра бағаланды.

Салық кодексінің 179-бабы 2-тармағының 5) тармақшасына сәйкес шағымда шағым беруші тұлға өзінің талаптары мен осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелерді негіздейтін мән-жайлар көрсетілуге тиіс.

«А» ЖШС шағымда шағымға тауарлар мен материалдық қорлар сақталған қойма үй-жайларының болуын растайтын құжаттар қоса берілетіні көрсетілген, бұл ретте мұндай құжаттар шағымға қоса берілмейді.

Баяндалғанды негізге ала отырып, Салық кодексінің 192, 242-баптарының нормаларына сәйкес кіріске 240 486,5 мың теңге сомасын енгізу және салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2023 жылға арналған КТС тиісті есептеу негізді болып табылады.

Салық Кодексінің 182-бабының 1-тармағына және 186-бабының 5-тармағына сәйкес шағымды қарау аяқталғаннан кейін уәкілетті орган апелляциялық комиссияның шешімін және тақырыптық тексеру нәтижелерін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.

Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырмай қалдыру туралы шешім қабылданды.

23 мая 2025

Кедендік даулар

Заңды тұлға

Тауарлардың кедендік құны

Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «A» Компаниясынан аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.

Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы гирляндалардың кедендік құнын мәлімдеудің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 112 208,6 мың теңгеге хабарлама шығарылды.

«А» Компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, кеден органы шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.

Атап айтқанда, «А» Компаниясы кеден органы ұқсас тауарлардың бағасын талдау кезінде ескермеген деп санайды, келтірілген мысал есептеулер Гонконг долларымен жүргізілетін Гонконг аумағынан (Қытай арнайы экономикалық аймағы) тауарды жеткізу туралы куәландырады, осыған байланысты оның құны келтірілген мысалдармен салыстыруға келмейді, өйткені Гонконгтан жеткізілген кез келген тауардың құны Қытайдан әдеттегі құн

Қытайдан келген гирляндалардың бөлшек сауда бағаларын талдау олардың түрлерінен, метражынан және олардың құрамдас бөліктерінен құралатын бағалардың үлкен диапазоны туралы куәландырады. Мысалы, Каспи дүкенінде баға 1 200 теңгеден басталып, метражға байланысты 6 000 теңгеге дейін өседі.

Сондай-ақ бағаға гирляндалардың құрамдас бөліктері де әсер етеді, себебі олар түріне қарай жарықдиодты, жаңа жылдық, көше, шарбақ, перде және т.б. болып бөлінеді, тиісінше олардың бағасы да өзгереді. Осыған байланысты көрсетілген мән-жайларда келтірілген мысалға негіз ретінде жол берілмейді.

Бұдан басқа, «А» Компаниясы келісімшарттың орындалуын талдауға жол берілмейді деп есептейді.

Мәселен, «А» Компаниясы (Сатып алушы) мен «S» компаниясы (Сатушы) (ҚХР) арасында жалпы сомасы 5,0 млн. АҚШ долларына тауарларды сатып алуға келісімшарт жасалды.

Келiсiм-шарт талаптарына сәйкес тауардың әрбiр легiнiң құны Сатып алушы ресiмдеген Қазақстан аумағына тауардың әкелiнгенiн растайтын кеден құжаттарының негiзiнде айқындалады.

Келтiрiлген мысал бойынша тауар 0,500 млн. АҚШ долларынан асатын сомаға жеткiзiлдi, келiсiм-шарт бойынша 0,780 млн. АҚШ доллары төлендi, яғни сол кезеңде берiлген тауар үшiн толық төлендi. Келтiрiлген мысал бойынша тауар 0,500 млн. АҚШ долларынан асатын сомаға жеткiзiлдi, келiсiм-шарт бойынша 0,780 млн.АҚШ доллары төлендi, яғни сол кезеңде берiлген тауар үшiн толық төлендi.

«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 66-бабында әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалатын мәміле құны, яғни Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелу үшін оларды сату кезінде осы тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге тиіс баға болып табылады деп белгіленген.

Ұсынылған құжаттардан құны Кодекстің 66-бабының нормаларына сәйкес келетін келісімшартта, инвойста, шот-фактурада және төлем тапсырмасында айқындалғаны келіп шығады.

Баяндалғанға байланысты «А» Компаниясы кедендік тексеру нәтижелері бойынша шығарылған хабарламаның күшін жоюды сұрайды.

СЭҚ-қа қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.

Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындаудың және мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны белгіленген.

Қарастырылып отырған жағдайда «А» Компаниясы «S» (Қытай) компаниясымен жасалған келісімшарт шеңберінде ЕАЭО кедендік аумағына «гирлянда» (жаңа жылдық шыршаларды безендіру үшін) тауарын импорттады.

Тауарды декларациялау «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімі бойынша жүргізілді және әкелінген тауардың кедендік құны әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша айқындалды (1-әдіс).

Тәуекел бейінінің іске қосылуына байланысты тауарды кедендік декларациялау кезінде кедендік құнға бақылау жүргізілді, оның нәтижелері бойынша тауардың кедендік құны резервтік әдісті (6-әдіс) қолдана отырып түзетілді.

Бұдан әрі кеден органы кедендік тексеруді тағайындады, оның барысында «А» компаниясының атына құжаттарды және (немесе) мәліметтерді, оның ішінде шарттарды (келісімшарттарды), ерекшеліктерді және оларға қосымшаларды, инвойстарды, тауар үшін төлемді растайтын құжаттарды, жеткізушілермен өзара есеп айырысу актілерін, прайс-парақтарды және т.б. ұсыну бойынша талаптар жіберілді.

Кеден органының талаптарын орындау шеңберінде «А» Компаниясы: келісімшарт, CMR, буып-түю парағы, кедендік тексеру актісі, теміржол жүкқұжаттары, 3310 шоты, жеке шоттан үзінді көшірме және банктік шоттың болуы туралы анықтама берді.

Сондай-ақ кедендік тексеру барысында кеден органы екінші деңгейдегі банктерге сұрау салулар жіберді.

Осы құжаттарды талдау нәтижелерi бойынша кеден органы Сатушының атына жiберiлген ақша қаражаты мен алынған тауарлар арасындағы айырманы анықтады, бұл 3310 бухгалтерлiк шот бойынша айналым-сальдо ведомосымен расталады.

Тәуекелдерді басқару жүйесінің іске қосылуына байланысты кедендік тазарту кезінде тауарлардың кедендік құнына бақылау жүргізілді және «А» Компаниясы мәлімдеген тауарлардың құны әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша (1-әдіс) кедендік тексеруде белгіленгендей дұрыс жүргізілмеген резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша түзетілді.

 Осыған байланысты, кедендік тексеру нәтижелері бойынша кеден органы «гирлянда» тауарына қатысты (жаңа жылдық шыршаларды безендіру үшін) біртекті тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша әдісті (3-әдіс) қолданған.

«А» Компаниясы мен кеден органы ұсынған құжаттарды қарап, мыналар анықталды.

«А» Компаниясы (Сатып алушы) «S» компаниясымен (Сатушы) жасасқан келiсiм-шартты зерделеп, келiсiм-шарттың мәнi қоса берiлiп отырған инвойстарда көрсетiлген мөлшерде және бағалар бойынша тауарлардың әртүрлi ассортиментiн жеткiзу болып табылатыны анықталды.

Тауар үшін төлем келісім-шартқа қол қойылған сәттен бастап 30 күн ішінде 100% алдын ала төлем түрінде жүргізіледі. Тауар партияларына ақы төлеу тауардың бөлiктерiмен жүзеге асырылуы мүмкiн немесе бiрнеше партиясы бiр мезгiлде жалпы сомамен төленуi мүмкiн.

Тауардың партиясы мынадай құжаттармен бірге жүруі тиіс: шот-фактура (коммерциялық инвойс), буып-түю парағы және қажетті сертификаттар.

Қосымша келісімнің шарттары бойынша 11.08.2023ж. жоғарыда көрсетілген келісімшартқа тауарды жеткізу мерзімі келісілген партияға инвойс қойылған сәттен бастап 180 күн ішінде айқындалған.

Тауардың келісілген партиясының құнын төлеу оның нақты жеткізілген сәтінен бастап 45 (қырық бес) жұмыс күні ішінде жүргізіледі.

Одан әрі Компания «А» 07.11.2024ж. 11.08.2023ж. қосымша келісім сияқты сол нөмірмен келісім-шартқа тағы бір қосымша келісім жасасты, оған сәйкес Сатушы түрлі ассортименттегі тауарларды қоса берілген инвойстарда көрсетілген мөлшерде және бағамен, оның ішінде көлік/логистикалық қызметтер үшін сатады, ал Сатып алушы сатып алады.

Сондай-ақ келісімшартқа қосымша екі келісім бар 07.11.2024ж. және шарттары бойынша келісімшарт бойынша төлемдер үшінші тұлғаның шотына банктік аударым жолымен АҚШ долларымен жүргізілетін 17.12.2024ж.

Осылайша, қаралып отырған келісімшартқа 4 жылғы толықтырулар бар нөмірлі №1 11.08.2023ж. және 07.11.2024ж. №2 07.11.2024ж. және 17.12.2024ж.

№42 Шешімге сәйкес тауарлардың кедендік құнын бақылауды жүргізу кезінде кеден органының иелігіндегі ақпарат, қаралып отырған мәміленің шарттары мен мән-жайлары туралы мәліметтерді қоса алғанда, қолда бар мәліметтермен барынша дәрежеде салыстырылатын әкелінетін тауарлардың физикалық сипаттамаларын, сапасы мен беделін, оның ішінде ұқсас оның ішінде кеден органдарының ақпараттық ресурстарын пайдалана отырып алынған біртекті тауарлармен, сол сыныптағы немесе түрдегі тауарлармен қамтамасыз етіледі.

Екінші деңгейдегі банктің жүргізілген төлемдер (аударымдар) және келісімшарт бойынша жеткізілген тауар (қызмет) туралы ақпаратына сәйкес төлемдер 0,780 млн. АҚШ долларын құрады, әкелінген ТД бойынша сома 9, 1 млн. АҚШ долларын құрайды. «А» Компаниясының Сатушы алдындағы берешегі 8,3 млн. АҚШ долларын құрайды. Сондай-ақ бұл құжатта репатриациялау мерзімі 180 күн деп көрсетілген.

«А» Компаниясы шағым материалдарына ұсынған тарапқа қорларды босатуға арналған жүкқұжаттарға сүйене отырып, гирляндалар «К» және «R» (Қазақстан Республикасы) компанияларының атына сатылды.

Көрсетілген жүкқұжаттарға жыл өткен соң «А» Компаниясы «Тауарларға арналған декларацияның, тауарларды әкелу және жанама салықтарды төлеу туралы өтініштің, тауарларға ілеспе жүкқұжаттың, СТ-1 немесе СТ-KZ» 15-бағанында тауарларды Республика аумағына әкелу жүзеге асырылған ТД нөмірлеріне сілтемелері жоқ электрондық шот-фактураларды қалыптастырды Қазақстан

Бұл ретте қорларды бір жаққа жіберуге арналған жүкқұжаттардың күні мен нөмірлері біркелкі ресімделмеген, мысалы, 15.12.2024ж. №2 жүкқұжат, ал 17.12.2024ж. №1 жүкқұжат. Бұдан басқа, осы компаниялар «А» Компаниясы іс жүзінде орналасқан мекенжай бойынша орналасқан.

Кодекстің 65-бабында тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, сандық жағынан айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс деп айқындалған.

Кодекстің 66-бабына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміле құны, яғни оларды ЕАЭО кедендік аумағына әкету үшін сату кезінде іс жүзінде төленген немесе төлеуге жататын және Кодекстің 67-бабына сәйкес толықтырылған баға болып табылады.

Әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төлеуге жататын баға сатып алушы тікелей сатушыға немесе сатушының пайдасына өзге тұлғаға жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға жататын осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы болып табылады.

Кодекстің 66, 68-72-баптарында тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін қолдану тәртібі айқындалған.

Мәміленің құны бойынша кедендік құнды айқындау мүмкін болмаған жағдайда тізбектелген әдістердің әрқайсысы дәйекті түрде қолданылады. Бұл ретте, егер тауарлардың кедендік құнын алдыңғы әдісті пайдалану жолымен айқындау мүмкін болмаса, әрбір келесі әдіс қолданылады.

Сонымен қатар, кедендік тексеру актісінде келтірілген талдауға сәйкес, гирляндаларды әкелу Гонконг аумағынан емес, Қытай аумағынан жүзеге асырылды, деп есептейді «А» Компаниясы.

Жоғарыда көрсетілген мән-жайларды ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік баж бен ҚҚС есептеуі заңды болып табылады.

Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.

20 мая 2025

Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаментінің қызметкерлері Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің ұжымымен интернет-алаяқтықтың алдын алу бойынша лекциясы өткізілді.

Дәріс барысында цифрлық қауіпсіздік шаралары, интернет-алаяқтықтың кең таралған схемалары және олардан қорғану тәсілдері түсіндірілді.

→ Интернетте қауіпсіз болыңыз!

→ Жеке деректеріңізді қорғаңыз!

→ Сақтық - қауіпсіздіктің кепілі!

Киберқылмыспен күрес - ортақ міндет!

02 мая 2025

24 апреля 2025

Кедендік даулар

Заңды тұлға

Тауарлардың кедендік құны

Тауарлардың жіктелуі

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) «R» компаниясынан кедендік әкелу баждарын және қосылған құн салығын есептеу бойынша аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағымы келіп түсті.

Іс материалдарынан анықталғандай, кеден органы  әртүрлі ассортименттегі тауарлардың (шаш күтіміне арналған аппараттар, балаларға арналған ойыншықтар, ас үй және кеңсе керек-жарақтары, спорттық жабдықтар және т.б.) кедендік құны және жіктелуі туралы мәліметтердің дұрыстығына кедендік тексеру жүргізді, нәтижесінде жалпы сомасы 7 919,95 мың теңгені құрайтын хабарлама берілді.

«R» компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, кеден органы шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.

Мәселен, шағымнан кеден органының құжатталған құнын растамау туралы дәлелдері негізсіз болып табылады және нақты мән-жайларға қайшы келеді.

«R» компаниясы тарапынан 1-әдіс бойынша сатып алынған тауарлардың бағасын, мәлімделген кедендік құн бойынша мәміле жасау фактісін құжаттайтын барлық келісімшарттар, тауарлар үшін төлемдер, прайс-парақтар ұсынылды.

Тауарлар прайс-парақтар мен бағаларға сәйкес сатып алынды, тараптардың ерік-жігеріне сәйкес келеді.

Тауарларды жеткізу бойынша, төлем мерзімдерін ұзарту бойынша екінші деңгейдегі банктерде (бұдан әрі – ЕДБ), Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінде тіркелген қосымша келісімдер жасалды. Барлық қосымша келісімдер бақылаушы органдарда тіркелді.

Кеден органы тиісті талдаусыз (бір ғана декларацияны көрсетеді, бұл ретте сол сападағы тауар, сол өндіруші онда көрсетілген бе), әкелінетін тауарлардың құнын растайтын нақты құжаттарды қабылдамай, өндірушінің бағасы туралы сұрау салусыз Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына қайшы келетін тауарлардың құнын қайта есептеуді жүргізеді.

Бұдан басқа, кеден органы ЕАЭО сыртқы экономикалық қызметінің тауар номенклатурасының (бұдан әрі – СЭҚ ТН) қате коды негізінде ойыншықтың әкелінген тауары бойынша қайта есептеуді жүргізді.

Мәселен, кеден органы «R» компаниясы «ослик резиновый» әкелінген тауарға СЭҚ ТН 9503 00 990 9 кодын қолданғанын, бұл ретте СЭҚ ТН 9503 00 490 0 кодын қолданғанын және ұлғаю жағына қарай қайта есептеу жүргізілгенін көрсетеді.

«R» компаниясы қолданатын СЭҚ ТН 9503 00 990 9 коды ойын-сауық үшін азайтылған түрдегі өзге де ойыншықтарға қолданылады, бұл ретте СЭҚ ТН 9503 00 490 0 коды үш дөңгелекті велосипедтерге, арбаларға және т.б. жатады.

Жоғарыда айтылғандардың негізінде «R» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.

СЭҚ қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.

«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 396-бабының 1-тармағында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындаудың және мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны көзделген.

Қаралып отырған жағдайда ҚХР-дан «R» компаниясы ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсіміне орналастырумен және сыртқы экономикалық келісімшарттар мен жалпы құны 277,8 мың АҚШ долларын құрайтын инвойстар негізінде әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті (1-әдіс) мәлімдей отырып, 53 ТД-дан түрлі ассортименттегі тауарларды (шаш күтіміне арналған аппараттар, балаларға арналған ойыншықтар, ас үй және кеңсе керек-жарақтары, спорттық мүкәммал және т. б.) әкелуді жүзеге асырды.

Кодекстің 66-бабына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміле құны, яғни оларды ЕАЭО кедендік аумағына әкету үшін сату кезінде іс жүзінде төленген немесе төлеуге жататын және Кодекстің 67-бабына сәйкес толықтырылған баға болып табылады.

1 ТД бойынша тауарларды әкелу «T» компаниясымен (ҚХР) жасалған 01.09.2020ж. келісімшарт шеңберінде жүзеге асырылды.

46 ТД бойынша тауарларды әкелу «X» компаниясымен (ҚХР) жасалған 01.11.2020ж. келісімшарт шеңберінде жүзеге асырылды.

5 ТД бойынша тауарларды әкелу сондай-ақ «X» компаниясымен (ҚХР) жасалған 05.01.2021ж. келісімшарт шеңберінде жүзеге асырылды.

Жоғарыда аталған барлық келісімшарттардың құрылымы мен тауарларды жеткізу шарттары бірдей.

Келісімшарттардың талаптарына сәйкес жалпы құны:

- 01.09.2020ж. келісімшарт бойынша 2 000 000 АҚШ доллары.;

- 01.11.2020ж. келісімшарт бойынша 10 000 000 АҚШ доллары;

- 05.01.2021ж. келісімшарт бойынша 2 000 000 АҚШ доллары.

Жоғарыда көрсетілген барлық келісімшарттар бойынша Тауарлар үшін төлем мынадай тәртіппен жүргізіледі: 100% алдын ала төлем тауардың жөнелтуге дайындығы туралы хабарланған сәттен бастап 20 күнтізбелік күн ішінде не тауарлар жеткізілген сәттен бастап төлемді 180 күнтізбелік күнге кейінге қалдыра отырып.

Бұдан басқа, 05.01.2021ж. және 01.11.2020ж. келісімшарттарға қосымша келісімдерге сәйкес төлем үшінші тұлғаның пайдасына рұқсат етіледі.

Тауарларды шығарғаннан кейін кедендік құнға бақылау жүргізу барысында кеден органы ЕДБ-ге сұрау салуды жолдады, оған жауап ретінде ЕДБ «R» компаниясының шоттар мен шоттары бойынша ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ақпарат, сондай-ақ төлем жасауға негіз болған сыртқы экономикалық келісімшарттардың көшірмелері берілді.

ЕДБ берген ақпаратқа сәйкес «R»компаниясы:

1. 01.09.2020ж. келісімшарт бойынша төлем жасалмады. «R» компаниясы осы келісімшарт шеңберінде 30.11.2020-21.03.2021жж. кезеңінде жалпы құны 650,6 мың АҚШ долларын құрайтын 17 ТД бойынша тауарларды декларациялады.
2. 01.11.2020ж. келісімшарт бойынша жалпы сомасы 2 951,9 мың АҚШ долларына төлем жүргізілді. «R» компаниясы осы келісімшарт шеңберінде 03.01-22.10.2021ж. кезеңінде жалпы құны 4 484,5 мың АҚШ долларын құрайтын 106 ТД бойынша тауарларды декларациялады, осыған байланысты «R» компаниясының 1 532,5 мың АҚШ доллары сомасына берешегі қалыптасты.

Сондай-ақ, осы келісімшартқа қосымша келісімдерге сәйкес «R» компаниясы және сатушымен үшінші тұлғалардың (ҚХР компаниялары) қатысуымен «R» компаниясының берешегі бойынша жалпы сомасы 3 755,9 мың АҚШ долларына өзара есеп айырысулар жүргізді.

Осылайша, өзара есеп айырысу деректерін, сондай-ақ ЕДБ мәліметтері бойынша төлемді ескере отырып, «R» компаниясында 2 223,4 мың АҚШ доллары мөлшерінде артық төлем қалыптасты.

Бұл ретте «R» компаниясы алдында үшінші тұлғалардың берешегі қалай пайда болғаны туралы мәліметтер жоқ. «R» компаниясы 01.11.2020ж. келісімшартқа қосымша келісімдерде көрсетілген үшінші тұлғалардан тауарларды әкелуді жүзеге асырмады.

ЕДБ мәліметтерінде жоғарыда көрсетілген өзара есептер де жоқ.

3. 05.01.2021ж. келісімшарт бойынша жалпы сомасы 400,0 мың АҚШ долларына төлем жүргізілді. «R» компаниясы осы келісімшарт шеңберінде 11.06-02.12.2021ж. кезеңінде жалпы құны 826,5 мың АҚШ долларын құрайтын 20 ТД бойынша тауарларды декларациялады, осыған байланысты «R» компаниясының 426,5 мың АҚШ доллары сомасына берешегі қалыптасты.

Сонымен қатар, соңғы декларация жасалған күннен бастап «R» компаниясында жоғарыда аталған келісімшарттардың талаптарымен белгіленген төлем мерзімдері аяқталды.

Осылайша, ЕДБ ұсынған тауарлар үшін ақы төлеу жөніндегі мәліметтердің мәлімделген кедендік құнмен сәйкес келмеуіне байланысты (01.09.2020ж. келісімшарт бойынша төлемнің болмауы, 01.11.2020ж. келісімшарт бойынша артық төлем, 05.01.2021ж. келісімшарт бойынша толық емес төлем) «R» компаниясы тауар үшін кедендік декларацияда мәлімделген құны бойынша төлем туралы растайтын құжаттарды ұсынбаған.

Бұдан басқа, «R» компаниясы жүргізілген кедендік тексеру барысында және шағым беру кезінде тауарларды жеткізушілермен өзара есеп айырысу бойынша салыстырып тексеру актілерін ұсынбаған.

Сондай-ақ ұсынылған прайс-параққа сәйкес тауарлардың құнында да сәйкессіздіктер бар.

Мысалы, «pedal: bicycle spare part» (педаль: велосипедке арналған қосалқы бөлік) тауары бойынша прайс-параққа сәйкес құны 1 бірлік үшін 3,85 долларды құрайды, ал ТД-да жарияланған №2 «велосипед бөлігі: педаль» тауары бойынша құны 1 бірлік үшін 0,92 долларды құрайды, бұл прайс-парақта көрсетілген 2,93 доллар аз құны.

Сатушылар алдында берешектің болуын, сондай-ақ 01.11.2020ж. келісімшарт бойынша сомалар бойынша сәйкессіздіктерді және тауарлардың мәлімделген құнының прайс-парақта көрсетілген құнға сәйкессіздігін ескере отырып, кеден органы қолда бар мәліметтер негізінде біртекті тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті (3-әдіс) және резервтік әдісті (6-әдіс) заңды түрде қолданды.

Анықталған дәйексіз жіктеуге қатысты Кодекстің 40-бабына сәйкес тауарларды сыныптау деп қарастырылатын тауарларды Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы бойынша нақты тауарлық позицияларға, қосалқы позицияларға және кіші қосалқы позицияларға кезең-кезеңмен жатқызу түсініледі.

Тауарларды сыныптау мына негізгі өлшемшарттар:

1) тауар орындайтын функция;

2) тауар жасалған материал негізге алына отырып жүзеге асырылады.

Бұл ретте, тауарлардың өңделу дәрежесі ескеріле отырып, оларды СЭҚ ТН түсініктеме берудің негізгі қағидаларын (бұдан әрі – ТНҚ) (алғашқы төрт белгі деңгейінде кодты анықтау 1-5 ТНҚ, тауарды алты-он белгі деңгейінде жіктеуге арналған 6 ТНҚ) және бөлімдерге, топтарға ескертпелерді (оның ішінде тауарлық позицияларға, қосалқы позицияларға ескертпелерді), сондай-ақ өзіндік ерекшелігі бар сыныптау мәселелерін түсіндіретін қосымша ескертпелерді қолдану негізінде тауарлық кіші қосалқы позицияларға түбегейлі жатқызу қағидаты сақталады.

Қарастырылып отырған жағдайда ҚХР–дан «R» компаниясы 1 ТД-дан «3 жастан асқан балаларға арналған ойыншықтар: резеңке есек» тауарын әкелуді жүзеге асырды.

Кедендік декларациялау тауарларды «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімімен орналастырумен және 7,5% кедендік әкелу бажының мөлшерлемесі, СЭҚ ТН 9503 00 990 9 «үш дөңгелекті велосипедтер, скутерлер, педальды Автомобильдер және дөңгелектердегі ұқсас ойыншықтар; қуыршақтарға арналған арбалар; қуыршақтар; өзге де ойыншықтар; кішірейтілген мөлшердегі («масштабта») және ұқсас модельдер қолданыстағы немесе жұмыс істемейтін ойын-сауық үлгілері; барлық түрдегі басқатырғыштар: – өзгелері: – – өзгелері: – – – өзгелері: – – – – өзгелері» кодын мәлімдеумен жүргізілді.

Техникалық сипаттамаға сәйкес - секіргіш ойыншық баланың белсенді, ашық ойындарына арналған, тығыз резеңкеден жасалған. Секіргіш құлақтары оларды ұстауға арналған. Электр сорғымен оңай үрленеді. Суретте есек тәрізді үрлемелі ойыншық бейнеленген.

Жоғарыда айтылғандарды назарға ала отырып, «3 жастан асқан балаларға арналған ойыншықтар: резеңке есек» әкелінген тауарды СЭҚ ТН 9503 00 490 0 «үш дөңгелекті велосипедтер, скутерлер, педальды Автомобильдер және дөңгелектердегі ұқсас ойыншықтар; қуыршақтарға арналған арбалар; қуыршақтар; өзге де ойыншықтар; кішірейтілген мөлшердегі модельдер («в немесе жұмыс істемейтін ойын – сауыққа арналған ұқсас модельдер; барлық түрдегі басқатырғыштар: – адамдардан басқа жануарларды немесе басқа тіршілік иелерін бейнелейтін ойыншықтар: – - басқалар». подсубпозициясына жатқызу керек.

Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік әкелу бажы мен салықтар есептеу заңды болып табылады.

Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.