Тәуелсіз Қазақстанның армиясы
Қазақстан армиясы өзінің 34 жылдық тарихында қалыптасу мен дамудың күрделі жолынан өтті.
1992 жылғы 7 мамырда Қазақстан Республикасының Президенті «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін құру туралы» және «Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы» Жарлықтарға қол қойды.
Қазақстан Орталық Азияда республиканың егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғау тәсілдерін айқындайтын әскери доктрина қабылдаған алғашқы мемлекет болды.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін мемлекеттілікті қалыптастырудағы басым міндеттердің бірі мемлекеттің егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғауды қамтамасыз ете алатын жауынгерлік әзірлігі жоғары әрі қабілетті армия құру болды.
Қазақстанның ядролық қарудан ресми түрде бас тартуы халықаралық қоғамдастықтың бейбіт құрылыс үдерісіне қосылу жолындағы маңызды қадам болды. Мемлекетті көпвекторлық және толеранттылық қағидаттары негізінде құру мен дамыту бағытын таңдауы Қарулы Күштердің қазіргі келбетін айқындады.
Мемлекет басшысының басшылығымен салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде ауқымды жұмыс атқарылды. Құрлық әскерлерінен, Әуе қорғанысы күштерінен және Әскери-теңіз күштерінен тұратын Қарулы Күштердің үш түрлі құрылымы айқындалып, қалыптастырылды. Өздерінің стратегиялық міндеттері бар тиісті әскер түрлері құрылды.
Құрлық, әскери-әуе және әскери-теңіз құрамдастарының жауынгерлік әлеуеті арттырылды. Кез келген қауіп-қатерге жедел ден қою үшін Арнайы операциялар күштерінің тобы құрылды.
Мемлекеттің аумақтық қорғаныс жүйесін әскери қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жалпы жүйесіне интеграциялау мақсатында Қарулы Күштер құрамында аумақтық әскерлерді басқару органы құрылды. Ел өңірлеріндегі әскери қауіп-қатерлерге жедел ден қою мүддесінде Қарулы Күштердің әуе-көлік мүмкіндіктері кеңейтілді.
Бүгінде әлемдік стандарттарға сай келетін әскери білім беру жүйесі қалыптасты. Әскери оқу орындарымызда біз өзіміздің әскери кадрларымызды дербес даярлап келеміз.
Біріккен Ұлттар Ұйымының толыққанды мүшесі ретінде Қазақстан бейбітшілікті қолдау миссияларына белсенді қатысып келеді.
Қазақстандық әскери қызметшілер БҰҰ-ның штаб офицерлері мен әскери бақылаушылары ретінде Ливанда, Конгода, Малиде, Батыс Сахарада, Орталық Африка Республикасында және саяси жағдайы тұрақсыз басқа да елдерде өздерінің бітімгершілік борышын атқарды.
2019 жылдан бастап Таяу Шығыстағы БҰҰ-ның бейбітшілікті қолдау миссиясына үнді батальоны құрамында қазақстандық бітімгершілік рота қатыса бастады. Бұл рота өзін тек оң қырынан көрсетті. 2024 жылы егемен Қазақстан тарихында алғаш рет біздің бітімгершілік контингентіміз БҰҰ аясында Сириядағы Голан жоталарында бейбітшілікті қолдау миссиясын дербес орындай бастады.
Қазақстан Қарулы Күштерінің дамуы күрделі халықаралық жағдай аясында жүріп жатыр. Түрлі өңірлердегі шиеленістің артуы, қақтығыстардың жаңа түрлерінің пайда болуы және технологиялық өзгерістер икемділік пен тез бейімделу қабілетін талап етеді. Қазақстан бұл сын-қатерлерге ішкі дамуды халықаралық бастамаларға белсенді қатысумен ұштастыру арқылы жауап беруде.
Осы сын-қатерлерге жауап ретінде жаңа тәсілдер кезең-кезеңімен енгізіле бастады. Қазақстан цифрлық технологиялар, заманауи байланыс құралдары және ұшқышсыз жүйелер бағыттарын дамыта бастады. Бұл ретте ақылға қонымды жеткіліктілік қағидаты сақталды. Әңгіме қарулану жарысы туралы емес. Негізгі міндет – қауіп-қатерлерге нақты ден қою қабілетін қамтамасыз ету.
Бұл үдерісте 2026 жылдың көктемінде референдумда жаңа Конституцияның қабылдануы ерекше маңызға ие болды. Бұл қадам мемлекеттегі неғұрлым терең өзгерістердің көрінісі болды. Әділеттілікке, биліктің жауапкершілігіне және саяси жүйенің орнықтылығына басымдық күшейді. Осы тұрғыда армия конституциялық құрылысты қорғаудың маңызды элементі әрі Қазақстанның халықаралық қауіпсіздікті қолдауға қатысу құралы ретінде қарастырылады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қауіпсіздік дамудың негізі екенін бірнеше рет атап өтті. Оның мықты армия бейбітшілік пен тұрақтылықты қамтамасыз етеді деген сөздері Қазақстанның жалпы ұстанымын көрсетеді. Бұл тәсіл ішкі нығаюды ғана емес, сыртқы жауапкершілікті де қамтиды. Бітімгершілік миссияларға қатысу осы саясаттың заңды жалғасы болып табылады.
Бүгінде Қазақстан армиясы қалыптасудың күрделі жолынан өтті деп айтуға болады. Ол кадрлық және экономикалық қиындықтарды еңсеріп, жаңа жағдайларға бейімделе алды және өзінің даму моделін қалыптастырды. Бұл модель теңгерімге, кәсібилікке және армияның ел ішіндегі де, одан тыс жерлердегі де рөлін терең түсінуге негізделген.
Бұл жолдың басты нәтижесі тек ұйымдастырушылық дамумен ғана шектелмейді. Оның мәні — мемлекетті қорғауға, халықаралық бейбітшілікті қолдауға қатысуға және қоғамның ажырамас бөлігі болып қалуға қабілетті тұрақты жүйенің қалыптасуында. Дәл осы қасиет армияны жай ғана күштік құрылым емес, ұлттық орнықтылықтың маңызды элементі етеді.