Парламенттік сайлау – Қазақстанды жаңғырту мен демократияландырудың кезекті кезеңі
Бір жыл бұрын Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың жаңа саяси реформалары бастау алды. Осының нәтижесінде елде бір жылдан аз уақыт ішінде бұрын-соңды болмаған ауқымды өзгерістер жүзеге асырылды.
2022 жылдың 5 маусымында Қазақстанда жалпыұлттық референдум өтіп, онда азаматтардың басым бөлігі конституциялық реформаны қолдады. Нәтижесінде Қазақстан Республикасы Конституциясы 98 бабының 33-іне түзетулер қабылданды. Кейіннен 7 конституциялық заңға, 15 кодекске және 29 заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
Сонымен бірге, жаңа саяси реформаларды, олардың қатарында президенттіктің бірыңғай жеті жылдық мерзімін енгізуді, Мәжіліс (Парламенттің төменгі палатасы) және мәслихаттардың өкілеттіктерін қалыптастыру және күшейту тәртібін өзгертуді (жергілікті заң шығарушы органдар) атап өткен жөн. Жүргізілген реформалардың нәтижесінде саяси партияларды тіркеу тәртібі жеңілдетіліп, екі жаңа партия тіркелді.
Сонымен қатар, партия құру үшін тіркеу барьерінің 5 мың адамға дейін қысқартылуын, Қылмыстық кодекстің жала жабу бабының қылмыссыздандырылуын, бейбіт жиналыстар туралы жаңа заңның қабылдануын, өлімнің жойылуын, саяси партиялардың Парламенттің төменгі палатасына кіру шегін 7-ден 5%-ға дейін төмендету және т.б. атап өту керек.
Бұл реформалардың барлығы Қазақстанды жаңғыртуға, оның саяси жүйесін реформалауға, адам құқықтарын қорғау тетіктерін күшейтуге, азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысуын кеңейтуге, парламентаризм мен көппартиялық жүйені дамытуға, елді одан әрі демократияландыруға бағытталған.
Сондай-ақ еліміздің әкімшілік-аумақтық құрылымын реформалауды атап өткен жөн. Жаңадан Абай, Жетісу, Ұлытау сияқты үш облыс құрылып, Алматы облысының орталығы Қонаев қаласына көшірілді.
2023 жылғы 19 наурызда Қазақстанда Парламент Мәжілісінің және мәслихаттардың кезектен тыс сайлауы өтеді. Бұл сайлау 2022 жылдың маусымында өтетін жалпыұлттық референдумда ел азаматтары қолдаған конституциялық реформамен түсіндіріледі.
Алдағы сайлауда Мәжіліс депутаттарының 70 пайызы партиялық тізім бойынша, 30 пайызы бір мандатты округтерден сайланады. Облыстар мен республикалық маңызы бар қалалардың мәслихаттарына сайлау да аралас сайлау жүйесі бойынша өтеді. Ал аудандар мен облыстық маңызы бар қалалардың мәслихаттарына сайлауда азаматтар бір мандатты округтердегі кандидаттарға ғана дауыс береді. Мәжіліс пен мәслихаттарды құрудың жаңа моделі республикалық деңгейде де, өңірлік деңгейде де сайлаушылардың мүддесін толықтай қорғап, биліктің өкілді органдарында кең ауқымды көзқарасты қамтамасыз етеді. Бұл азаматтық қоғамның одан әрі дамуына қолайлы жағдай туғызады.
Қазақстан өз дамуының жаңа дәуіріне аяқ басты. Елімізде қарқынды және жан-жақты жаңару үрдісі жүріп жатыр. Бұл сайлау қоғамда болып жатқан өзгерістердің көрінісіне айналып, саяси жүйемізді одан әрі жаңғыртуға қуатты серпін береді.
Мәжіліс пен мәслихаттар сайлауы мемлекеттік институттарды қайта жаңғыртудың соңғы кезеңі болады және «күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласын нақты мазмұнмен толтырады.