Киіктер – қазақ даласының мақтанышы әрі тірі аңызы

Берлин, 2026 жылғы 29 сәуір – Бүгін Германия астанасында «Шаңырақ астындағы кездесу» жобасы аясында «Киіктер – қазақ даласының мақтанышы мен көркі» тақырыбында алтыншы кездесу өтті. Іс-шара табиғатты қорғау саласындағы сарапшыларды, ғылыми қауымдастық өкілдерін, қоғамдық ұйымдарды және Қазақстанның табиғи мұрасына қызығушылық танытқан қауымды біріктірді.

Кездесуді ашқан Қазақстан Республикасының Германиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Нұрлан Онжанов жаһандық экологиялық сын-қатерлер жағдайында биоалуантүрлілікті сақтаудың ерекше маңызын атап өтті. Оның айтуынша, киіктер – Еуразия даласының ең көне жануарларының бірі ғана емес, мұз дәуірлерінен аман өткен бірегей түр, сондай-ақ Қазақстанның табиғи байлығының маңызды символы. Елшінің сөзінше, киіктерді және олардың тіршілік ету ортасын қорғау бүгінде ұлттық деңгейде де, халықаралық деңгейде де басым бағыттардың бірі болып отыр.

Тақырыпты жалғастыра отырып, қонақтардың назарына осы бірегей жануар түріне арналған бейнеролик ұсынылды. Онда киіктердің табиғи мекені мен оларды қорғау бағытындағы атқарылып жатқан жұмыстар көрнекі түрде көрсетілді.

Бағдарламаның мазмұнды бөлігін неміс сарапшыларының баяндамалары жалғастырды.

Михаэль Бромбахер, Еуропалық бөлімнің жетекшісі Франкфурт зоологиялық қоғамы, Орталық Азия мен Қазақстандағы табиғатты қорғау жұмыстары жөнінде баяндап, дала экожүйелерін сақтауда халықаралық ынтымақтастықтың маңызын атап өтті. Сарапшының айтуынша, «киіктердің санын қалпына келтіру, сондай-ақ қазақ даласына Пржевальский жылқыларын және құлан жабайы есектерін қайта жерсіндіру соңғы онжылдықтардағы әлемдік табиғатты қорғау ісінің ең маңызды жетістіктерінің қатарына жатады. Бұл табыстар Қазақстан Үкіметінің көптеген ұлттық және халықаралық серіктестермен тығыз әрі сенімді ынтымақтастығының арқасында мүмкін болды. Altyn Dala Conservation Initiative бастамасының жетістіктері трансшекаралық ынтымақтастықтың аса маңызды экожүйелерді қалпына келтіруге және олардың ұзақ мерзімді сақталуын қамтамасыз етуге қабілетті екенін – бүгінгі және келешек ұрпақ игілігі үшін – айқын көрсетеді».

Ральф Лохе, Германияның Табиғатты қорғау одағының (NABU) өкілі әрі Шығыс Еуропа, Кавказ және Орталық Азия елдері бойынша сарапшы, өз сөзінде сайғақ популяциясын қалпына келтірудегі елеулі жетістіктерді атап өтті: «Сайғақтың қарқынды түрде қайта оралуы соңғы онжылдықтардағы түрлерді қорғау саласындағы халықаралық деңгейдегі ең елеулі, тіпті ең ірі жетістіктердің бірі болды. Бұл тек түрді сақтап қалу ғана емес: ірі табындардың қайта оралуымен сайғақ дала экожүйесіндегі өзіне тән экологиялық қызметін қайта атқара алады. Қазіргі таңда популяцияның едәуір бөлігі қорғалатын аумақтардан тыс жерде мекендейді. Бұл өз кезегінде жаңа міндеттерді алға қойып, сонымен қатар қазақ халқының көшпелі өмір салты дәстүрін заманауи тәсілдермен ұштастыруға бірегей мүмкіндік береді – сайғақтың, онымен бір кеңістікті бөлісетін адамдардың және даланың игілігі үшін».

Іс-шара соңында қызу пікірталас пен сұрақ-жауап сессиясы өтті. Қатысушылар заманауи экологиялық сын-қатерлер, киікті сақтау келешегі және табиғатты қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастықтың маңызы жөнінде пікір алмасты.

Анықтама: Киіктер – Орталық Азия далаларында тіршілік ететін сирек әрі бірегей жануарлар. Оларды қатал климат жағдайында өмір сүруге бейімдейтін ерекше тұмсығы арқылы оңай тануға болады. Бұл – дала экожүйесінде маңызды рөл атқаратын ежелгі түр. Өткен кезеңде саны күрт азайғанымен, бүгінде браконьерлікпен күрес, қорғалатын табиғи аумақтарды құру және кеңейту, сондай-ақ түрді сақтауға бағытталған халықаралық бағдарламалардың арқасында киіктердің популяциясы біртіндеп қалпына келіп келеді.