Ұлттық құрылтайдың V отырысы

Ұлттық құрылтайдың V отырысы

2026 жылғы 20 қаңтарда өткен Ұлттық құрылтайдың V отырысы Қазақстанның саяси жаңғыру жолындағы тарихи белес болды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекеттік құрылымның жаңа моделіне көшуді түпкілікті бекітуге тиіс ауқымды парламенттік реформаның тұжырымдамасын таныстырды.

1. Жоғары заң шығарушы органды реформалау

Президенттің бір палаталы парламентке көшу туралы бастамасы басты саяси оқиға болды.

  • Жаңа атауы: Парламентті «Құрылтай» деп қайта атау ұсынылды. Бұл атау көшпелі демократияның терең тарихи дәстүрлерін бейнелейді және органның жалпыхалықтық өкілдік орны ретіндегі мәртебесін айқындайды.
  • Сандық құрамы: Қазіргі 148 депутаттың (Мәжілісте 98 және Сенатта 50) орнына жаңа Парламент-Құрылтай 145 депутаттан тұратын болады.
  • Сайлау тәртібі: Депутаттар бірыңғай тәртіп бойынша бес жыл мерзімге сайланады. Сонымен қатар, саяси партиялардың рөлін нығайту үшін тек пропорционалды жүйеге (партиялық тізімдер бойынша) көшу жоспарлануда.

2. Қоғамдық институттардың трансформациясы

Парламент «Құрылтай» атауын алуына байланысты, Ұлттық құрылтайдың консультативтік-кеңесші орган ретіндегі форматы да өзгереді:

  • Халық Кеңесі: Президент Ұлттық құрылтай мен Қазақстан халқы Ассамблеясының функцияларын біріктіретін жаңа институт құрылатынын жариялады. Бұл азаматтық сектор, мәслихаттар және этномәдени бірлестіктер өкілдерін қамтитын бірыңғай диалог алаңына айналады.
  • Квоталарды жою: Жаңа Парламент-Құрылтайда Қазақстан халқы Ассамблеясынан немесе Президенттік тізімнен арнайы квоталар болмайды — барлық депутаттар жалпы қағидалар бойынша сайлануы тиіс.

3. Биліктің жаңа институттары

Президент Қазақстан Республикасының Вице-президенті лауазымын құру туралы ұсыныс енгізді. Бұл қадам басқару жүйесінің тұрақтылығын және реформалар бағытының сабақтастығын қамтамасыз етуге бағытталған. Сонымен бірге, Мемлекеттік кеңесші институтын жою жоспарлануда.

4. Әлеуметтік-құндылық күн тәртібі

Саяси реформалардан бөлек, Президент ұлттың жаңа сапасын қалыптастыруға баса назар аударды:

  • «Адал азамат» идеологиясы: Әлеуметтік кеселдерді — лудомания, нашақорлық және тұрмыстық зорлық-зомбылықты жоюға шақыру.
  • Дәстүрлерді қорғау: Жаңғыру мен әлемге ашықтық бағытын сақтай отырып, ұлттық құндылықтарды радикалды ағымдардан қорғау қажеттілігі белгіленді.