10-13 тамыз аралығында Корея Республикасының Пусан қаласында Халықаралық кітапхана қауымдастықтары мен мекемелері федерациясының 90-шы Дүниежүзілік кітапханалық-ақпараттық конгресі – IFLA WLIC 2026 өтіп жатыр. Биылғы конгрестің негізгі тақырыбы – «Кітапханалар – трансформация қозғаушысы».
Қазақстан кітапханалар одағы – Халықаралық кітапхана қауымдастықтары мен мекемелері федерациясының (IFLA) ресми мүшесі. Осы жылы Қазақстан атынан конгреске кітапхана ісінің 40-қа жуық маманы қатысып, ТМД елдері арасында ең үлкен делегацияны құрап отыр.
Конгресс бағдарламасы заманауи кітапхана ісін дамытудың негізгі бағыттарын қамтиды. Қатысушылар ұлттық кітапханалар мен библиографияны дамыту, халықаралық стандарттар мен метадеректер, каталогтаудың жаңа тәсілдері, ақпараттық қауіпсіздік және кітапхана ісінде жасанды интеллект технологияларын қолдану мәселелерін талқылап жатыр.
Қазақстандық мамандар конгресс барысында кітапхана саласындағы озық халықаралық тәжірибемен танысып, заманауи стандарттар мен технологияларды зерделейді. Жинақталған тәжірибені алдағы уақытта еліміздің кітапхана ісін дамытуда пайдалану көзделген.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі
Қазақстанда Абай күніне орай 350 мәдени, білім беру, ғылыми, ағартушылық және спорттық бағыттағы іс-шара өтті. Еліміздің барлық өңірінде ұйымдастырылған іс-шаралар 50 мыңнан астам адамды қамтыды.
Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарасты ұйымдарда Абай мұрасын дәріптеуге айрықша мән берілді. Семейдегі «Жидебай-Бөрілі» музей-қорығында ақын өмір сүрген кезеңге қатысты қолжазбалар, мұрағат құжаттары мен естеліктер көпшілік назарына ұсынылды. Сондай-ақ бейнелеу өнеріндегі Абай тұлғасына арналған көрме ұйымдастырылды. Әдеби квест пен Абай әндерінің фестивалі де өтіп, музей қорындағы мұра жұртшылыққа түрлі танымдық форматта таныстырылды.
Ұлттық музейде ойшылдың өмірі мен тағылымды ойларына арналған тақырыптық экскурсия мен музей сабағы өтті. Әбілхан Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық өнер музейінде балалар қазақстандық суретшілердің туындылары арқылы Абай тұлғасымен танысты. Ал «Отырар» музей-қорығында ақынның шығармашылық мұрасына арналған кітап көрмесі ұйымдастырылды.
Алматыдағы «Абай әлемі» музыкалық-поэзиялық кеші ауқымды іс-шаралардың біріне айналып, 20 мыңнан астам адамды қамтыды. Кеш аясында «Алғашқы кітап» деректі фильмінің премьерасы өтті. Фильмде Абай шығармаларының 1909 жылы жарық көрген тұңғыш жинағының тарихы баяндалады. Туындыда ақын шығармаларының жинақталуынан бастап, тұңғыш кітаптың жарық көруіне дейінгі оқиғалар көрсетіледі.
Абай күніне арналған бағдарлама Бейжіңде де жалғасты. Қазақстанның мәдени орталығында еліміздің ҚХР-дағы Елшілігі және «Цзиньтай» музейінің қатысуымен «Абай – Ұлы тұлға» дөңгелек үстелі өтті. Жиында қытайлық ғалымдар, жазушылар мен аудармашылардың Абай шығармаларын зерттеу, аудару және насихаттау бағытындағы көпжылдық еңбегі кеңінен сөз болды.
Өңірлерде де ақын мұрасын дәріптейтін түрлі іс-шаралар өткізілді. Абай облысында «Abai Joly – 100 miles» ультрамарафоны мен «Адамзаттың Абайы» республикалық айтысы өтті. Астанадағы «Сөз өнері. Жасампаз жас қалам» форумына жас қаламгерлер қатысты. Алматы, Шымкент қалалары мен облыстарда «Абай оқулары», спектакльдер, көрмелер, концерттер және білім беру жобалары ұйымдастырылды.
Астана, Алматы, Шымкент қалалары мен облыс орталықтарында Абай Құнанбайұлының ескерткіштеріне гүл шоқтарын қою рәсімі өтті. Ақын мұрасын зерделеу мен дәріптеуге арналған іс-шаралар еліміздің мәдениет мекемелерінде алдағы уақытта да жалғасады.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі
Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхананың сирек қорын сақтау, қалпына келтіру және цифрландыруға бағытталған жобасы Мәдени мұраны сақтауға арналған АҚШ елшілері қоры (Ambassadors Fund for Cultural Preservation – AFCP) бағдарламасының жеңімпазы атанды.
Жоба сирек қолжазбалар мен көне басылымдарды, соның ішінде Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылық мұрасына қатысты құнды деректерді және ақынның өзі пайдаланған кітаптарды сақтауға бағытталған.
Бұл жұмыстың маңызын кітапхана тарихындағы құнды деректер де айқындай түседі. 1885 жылы Семейде болған америкалық зерттеуші, жазушы әрі журналист Джордж Кеннан кітапханаға келіп, Абай пайдаланған кітап қорымен танысқан. Кейін өз еңбектерінде қазақ ойшылы туралы жазып, оның есімін ағылшын тілді оқырманға алғашқылардың бірі болып таныстырды.
Алдағы уақытта сирек қолжазбалар мен басылымдарды қалпына келтіру және цифрландыру жұмыстары жүргізіледі. Заманауи технологиялар құнды мұраларды ұзақ мерзімге сақтап, оларды ғылыми-зерттеу, білім беру және ағартушылық мақсатта кеңінен пайдалануға мүмкіндік береді.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі
Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық музей-қорығында Абай күніне арналған іс-шаралар өтті.
Дәстүр бойынша «Ұлы ақын Абай ұлдарымен» ескерткішіне гүл шоқтары қойылды. Рәсімге Абай облысы мен Семей қаласының әкімі, зиялы қауым, мәдениет мекемелерінің өкілдері және музей қызметкерлері қатысты.
Мерекелік бағдарлама аясында «Абай дәуірі: құжаттар мен естеліктер» көрмесі ашылды. Онда музей қорында сақталған Абайдың өмірі мен шығармашылығына қатысты қолжазбалар, мұрағат құжаттары мен естеліктер қойылды. Жинақталған деректерде ақын өмір сүрген кезеңнің тыныс-тіршілігі мен сол дәуірден жеткен тарихи мұра кеңінен таныстырылды.
Абай күніне орай «Абай әлемі бейнелеу өнерінде» көрмесі де жаңартылды. Оған музей қорындағы ұлы ақынның тұлғасы мен шығармашылық мұрасын бейнелейтін өнер туындылары қойылды.
Сондай-ақ абайтану ғылымының негізін қалаушылардың бірі Қайым Мұхамедхановтың туғанына 110 жыл толуына орай «Алдымда ақын Абай – Темірқазық» көрмесі ашылды. Мұнда ғалымның ғылыми мұрасы, Абай шығармашылығын зерттеу мен сақтауға қосқан үлесі туралы ақпарат берілді.
Іс-шара аясында мемлекеттік қызметшілерге арналған «Абай мұрасы – адамзат қазынасы» әдеби квесті өтті. Қатысушылар Абайдың өмір жолы, шығармалары мен рухани мұрасына қатысты түрлі тапсырмаларды орындады.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі
Бейжіңдегі Қазақстанның мәдени орталығында Абай күніне орай «Абай – ұлы тұлға» атты дөңгелек үстел өтті. Қазақстан мен Қытайдың өкілдері ұлы ақынның шығармашылық және зияткерлік мұрасының мән-маңызы, оның қазіргі мәдениетке ықпалы және қазақ-қытай гуманитарлық байланыстарын дамыту мәселелерін талқылады.
Іс-шараны Бейжіңдегі Қазақстанның мәдени орталығы Қазақстан Республикасының Қытай Халық Республикасындағы Елшілігі және «Цзиньтай» музейімен бірлесіп ұйымдастырды. Жиынға екі елдің дипломаттары, ғалымдары, жазушылары, аудармашылары мен мәдениет қайраткерлері қатысты.
Кездесу аясында Бейжіңдегі Абай Құнанбайұлының ескерткішіне гүл шоқтарын қою рәсімі өтті.
Дөңгелек үстелде Абайдың философиялық ойлары, адамның адамгершілік және зияткерлік тұрғыдан жетілуі туралы көзқарастары, «Толық адам» ілімі мен шығармаларында көрініс тапқан жалпыадамзаттық құндылықтар сөз болды.
Сонымен қатар қатысушылар Абай мен Конфуций мұрасының үндестігін айрықша атады.
Жиында Абай мұрасын Қытайда кеңінен таныту мәселесі де қамтылды. Ақын шығармаларын қытайлық зерттеушілер мен қаламгерлер зерделеп, қытай тіліне аударып келеді. Ал Бейжіңде жыл сайын дәстүрлі түрде өтетін «Абай оқулары» екі ел арасындағы мәдени байланысты нығайтады. Биыл аталмыш іс-шара халықаралық дөңгелек үстелмен жалғасты.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі
Ақтауда Caspian Sea Action Week – 2026 халықаралық жобасы аясында Каспий маңы елдерінің Достық аллеясы салтанатты түрде ашылды. Жаңа аллея Каспий маңы елдері арасындағы достық пен ынтымақтастықтың нышанына айналды.
Салтанатты іс-шараға Қазақстан, Әзербайжан, Ресей, Иран, Түрікменстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстаннан келген волонтерлер қатысты.
Достық аллеясында келер ұрпаққа арналған арнайы капсула қойылды. Оған Каспий өңірі елдерінің ортақ тарихы, мәдени байланысы мен табиғи мұрасы туралы үндеу салынды.
Caspian Sea Action Week – 2026 Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған бастама негізінде БҰҰ жариялаған Халықаралық волонтерлер жылы аясында өтіп жатыр. Халықаралық апталық аясында азаматтық белсенділікті арттыруға, экологиялық мәдениетті қалыптастыруға және елдер арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған волонтерлік бастамалар жүзеге асырылады.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі
8-9 тамыз күндері Астанадағы Qazaq Creative Hub алаңында республикалық Creative Aimaq жобасы аясында Алматы облысының креативті жәрмеңкесі өтті.
Жәрмеңкеде креативті индустрияның түрлі бағытындағы өнімдер ұсынылды. Олардың қатарында зергерлік бұйымдар, ағаш пен теріден жасалған заттар, ұлттық тоқыма өнімдері, киімдер мен әшекейлер, сырмақтар, сөмкелер, әмияндар, белдіктер, кәдесыйлар, сәндік паннолар мен бейнелеу өнері туындылары болды.
Жәрмеңкеге келген көпшілік бейнелеу өнері туындыларына ерекше қызығушылық танытты. Картиналардың ішінде ең жоғары баға 5 млн теңгеге жетіп, тағы бір туынды 1 млн теңгеге сатылды. Өзге де сәндік-қолданбалы өнер бұйымдары, ұлттық киімдер мен әшекейлердің сатылым құны 73 мыңнан 550 мың теңгеге дейін жетті.
Бағдарлама аясында зергерлік өнер, киіз бен жүн өңдеу, қыш бұйымдарын жасау, ағаш пен тері өңдеу, ою-өрнек және музыкалық аспаптар жасау бойынша шеберлік сабақтары ұйымдастырылды.
Сондай-ақ «Алматы облысы: дәстүр мен креатив» жобасы таныстырылып, «Өнерлі өлке» концерттік бағдарламасы ұсынылды. Кеште өңірдің дәстүрлі музыкасы мен фольклоры дәріптеліп, заманауи шығармашылық ұжымдар өнер көрсетті.
Екі күндік жәрмеңке қорытындысында өңір креаторлары 9 млн теңгеден астам өнімді сатты. Іс-шараға елорданың 2 мыңға жуық тұрғыны мен қонағы қатысты.
Creative Aimaq жобасы өңірлердегі креаторларды көпшілікке танытып, өнімдерін нарыққа шығаруға және кәсібін дамытуға бағытталған.
Бүгінде жоба аясында Қазақстанның 8 өңірінің жәрмеңкесі ұйымдастырылды. Оларға 352 креатор қатысып, жалпы 20 690 адам қамтылды. Креативті өнімдерді сатудан түскен жалпы қаражат 42 млн 955 мың теңгеге жетті.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі
Бүгін елімізде Абай күні аталып өтіп жатыр. Биыл ұлы ақын, ойшыл, ағартушы әрі композитор Абай Құнанбайұлының туғанына 181 жыл толды.
Абайдың шығармашылық және философиялық мұрасы ұлттық мәдениетімізден айрықша орын алған. Ақынның шығармалары мен тағылымды ойлары әдебиет пен музыкада, театр сахнасында, музей ісі мен білім саласында кеңінен насихатталып, халқымыздың рухани қазынасына айналды.
Бүгінде еліміздегі 33 елді мекен Абай есімімен аталады. Қазақстанның әр өңірінде Абай атындағы 1231 көше, даңғыл және өзге де нысан мен 125 мекеме бар.
Ақынның аты еліміздегі бірқатар мәдениет және білім ошағына берілген. Олардың қатарында Алматыдағы Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры, Семейдегі Абай атындағы қазақ музыкалық драма театры, Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхана және Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті бар. Алматыдағы Абай ұлттық мектебінің оқу-тәрбие жұмысына «Толық адам» ілімі арқау болған.
Ұлы ойшылға деген құрмет ескерткіштер мен мүсіндер арқылы да айшықталған. Қазақстанда Абайға арналған 55 нысан бар. Оның 27-сі – ескерткіш, 28-і – бюст. Мұндай нысандар еліміздің барлық дерлік аймағында кездеседі. 1961 жылы Алматыда қойылған Абай ескерткіші республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енген. Оннан астам нысан жергілікті маңызы бар ескерткіш санатына жатады.
Абай мұрасы әлемнің көптеген елінде де кеңінен танылған. Ойшылға арналған ескерткіштер, бюсттер мен өзге де нысандар 20-дан астам мемлекетте қойылған. Атап айтқанда, олар Ресей, Германия, Франция, Италия, Қытай, Оңтүстік Корея, Үндістан, Бразилия және Орталық Азия елдерінде орналасқан. Рио-де-Жанейродағы Абай бюсті – Солтүстік және Оңтүстік Америка құрлығында ойшылға арналған алғашқы нысан.
Әлемнің қалаларында да Абай есімі ұлықталған. Кемінде тоғыз қалада ақын атындағы көшелер бар. Оның есімі Қырыққале және Ыстанбұлда даңғылдар мен алаңдарға, Ереван және Түркияның бірнеше қаласында саябақтарға берілген.
Абай мұрасын танытатын мәдени-ағартушылық орталықтар шетелде де бар. 2025 жылы Ош қаласында Абай музейі ашылып, бір көшеге ақынның есімі берілді. Қазанда Абай атындағы Қазақ тілі мен мәдениетінің ғылыми-білім беру орталығы, Бішкекте Абай атындағы Қырғыз-қазақ мәдени орталығы және Түркияның Конья қаласында Абай үйі ашылған.
Бүгін Қазақстанның барлық аймағында Абай күніне арналған түрлі іс-шаралар өтіп жатыр. Республика бойынша концерттер, әдеби-сазды және поэзия кештері, көрмелер, сондай-ақ танымдық жобалар ұйымдастырылады. Музейлер мен білім ошақтарында да Абай мұрасын дәріптейтін мазмұнды іс-шаралар бар. Астана, Алматы, Шымкент қалалары мен облыс орталықтарында ұлы ойшылдың ескерткіштеріне гүл шоқтары қойылады.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі
Абай күні қарсаңында Алматыда ұлы ақын әрі ойшыл Абай Құнанбайұлының тұңғыш кітабының жарыққа шығу тарихын баяндайтын «Алғашқы кітап» деректі фильмі таныстырылды. Фильм Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі мен Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының қолдауымен түсірілді.
Фильм «Абай әлемі» музыкалық-поэзиялық кеші аясында ашық аспан астында көрсетіліп, іс-шараға мыңдаған көрермен жиналды. Мерекелік бағдарламада Абайдың шығармашылық мұрасына арналған кино көрсетілімі және театрландырылған қойылым ұсынылды. Сондай-ақ ақынның өлеңдері оқылып, әндері шырқалды.
«Алғашқы кітап» докудрама жанрында түсірілген. Туындыда 1909 жылы Санкт-Петербургте Ілияс Бораганскийдің баспаханасында жарық көрген Абай шығармаларының тұңғыш жинағының тарихы баяндалады. Фильм авторлары ақын мұрасын жинақтау мен баспаға дайындаудан бастап, кітап болып жарық көргенге дейінгі жолды зерделейді. Кітапты шығаруға атсалысқан тұлғалар мен сол кезеңнің қиындықтары да сөз болады.
Кеш Almaty Summer Fest концерттік бағдарламасымен жалғасты. Танымал өнерпаздар мен шығармашылық ұжымдар Абайдың әндерін орындап, өлеңдерін оқыды.
Мерекелік кеш соңында Абай әндері ашық аспан астында көпшілікпен бірге шырқалды. Өнерпаздарға мыңнан астам көрермен қосылып, ұлы ойшылдың поэзиялық және музыкалық мұрасын бірге дәріптеді.
«Алғашқы кітап» деректі фильмі «Хабар» және «Алматы» телеарналарының эфирінен де көрсетіледі.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі
Түркістан облысындағы Отырар қалашығында ғылыми-реставрациялық жұмыстар жүргізіліп жатыр. «Қазқайтажаңарту» РМК мамандары көне құрылыс технологияларын қолдана отырып, көне кешеннің жекелеген бөліктерін қалпына келтіріп жатыр.
Қалашық аумағындағы тұрғын үйлер қабырғаларының жекелеген бөліктері бекітіліп, зақымданған тұстары жөнделді. Ежелгі ошақтың сылақ қабаттары да қалпына келтірілді. Сонымен қатар кіреберіс жол ретке келтіріліп, бүлінген сылақ қабаты жаңартылды.
Қалашықты айнала қоршаған орды жауын-шашынның әсерінен қорғауға ерекше көңіл бөлінді. Оның бетіне сабан араластырылған арнайы сылақ жағылды. Дәстүрлі әдіспен дайындалған бұл қоспа қорғаныш қабатын нығайтып, түрлі сыртқы әсерден болатын бүлінуді азайтады.
Ғылыми-реставрациялық жұмыстарда Отырардың тарихи ерекшеліктері ескеріліп, археологиялық ескерткіштің түпнұсқа келбетін сақтауға басымдық беріліп отыр.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі