Мемлекеттік басқару академиясында жаңа Конституцияның негізгі ережелері талқыланды
Республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының күшіне енуіне бір айдан сәл астам уақыт қалды. Осыған байланысты оның ережелерін мемлекеттік қызметшілерге түсіндіру және құқық қолдану тәжірибесінде конституциялық нормаларды қолданудың бірыңғай тәсілдерін қалыптастыру ерекше өзектілікке ие болып отыр.
Осы мәселелер Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында өткен «Конституция – қазақстандық қоғамды жаңғырту құралы: құндылықтар мен нормалар» атты ғылыми семинар аясында Конституциялық Соттың Төрағасы Эльвира Азимованың дәрісінің негізгі тақырыбы болды.
Конституциялық Соттың Төрағасы 2026 жылғы конституциялық реформаның тұжырымдамасын жан-жақты таныстырып, оны кең қоғамдық және сарапшылық талқылаудың нәтижесі ретінде сипаттады. Семинар қатысушыларына жаңа Конституция жобасын әзірлеу кезеңдеріне шолу ұсынылды. Атап айтқанда, жұмыс топтарының қызметі, азаматтардың ұсыныстарын жинауға арналған онлайн-платформалардың жұмысы, қоғамдық талқылаулар өткізу және республикалық референдумға дайындық барысы сөз болды. Конституциялық өзгерістерді талқылау үдерісіне азаматтардың жоғары деңгейде қатысуына ерекше назар аударылды.
Сонымен қатар мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруге және билік тармақтарының бөліну қағидатын одан әрі дамытуға бағытталған жаңа Конституция жобасының негізгі ережелері қарастырылды. Атап айтқанда, Вице-Президент институтын енгізу, бір палаталы Парламентке (Құрылтайға) көшу, Қазақстан Халық Кеңесін құру, сондай-ақ Конституциялық Соттың тәуелсіз конституциялық бақылау органы ретіндегі рөлін күшейту жөніндегі ұсыныстар талқыланды.
Презентация барысында конституциялық құндылықтар мен мемлекеттік саясаттың басым бағыттары да кеңінен ашып көрсетілді. Олардың қатарында «Заң және тәртіп», «Халық үніне құлақ асатын мемлекет», «Әр алуан пікір – біртұтас ұлт» қағидаттары, сондай-ақ «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» мемлекеттік басқару моделі, «Адал азамат» және «Таза Қазақстан» құндылықтық бағдарлары, тұрақтылыққа, ашықтыққа және мемлекет пен қоғамның тиімді өзара іс-қимылына бағытталған саясат атап өтілді. Қоғамдық диалогты дамыту, этносаралық және конфессияаралық қатынастарды нығайту, діни және мәдени саясатты жетілдіру, жастар мен отбасы институтын қолдау, сондай-ақ гуманитарлық және ақпараттық салаларды дамыту басым бағыттар ретінде айқындалды.
Адам құқықтары мен бостандықтары саласындағы өзгерістерге ерекше назар аударылды. Сот арқылы қорғалу құқығына, еңбек ету және бейбіт жиналыстар өткізу құқықтарына, тұрғын үйге қол сұғылмаушылыққа қатысты конституциялық кепілдіктердің кеңейтілгені, сондай-ақ азаматтардың цифрлық ортадағы құқықтарын қорғауға байланысты жаңа ережелердің бекітілгені атап өтілді. Сонымен бірге мемлекеттің егемендігі, аумақтық тұтастығы және Қазақстан Республикасының халықаралық міндеттемелеріне адалдығы қағидаттарының өзгеріссіз қалатыны ерекше айтылды.
Аудиторияның ерекше қызығушылығын конституциялық жаңашылдықтарды іс жүзінде іске асыру және олардың мемлекеттік органдар қызметіне ықпалы туралы мәселелер тудырды. Талқылау барысында жаңа Конституция ережелерін табысты енгізу көбіне құқықтық мәдениет деңгейіне, мемлекеттік қызметшілердің кәсіби даярлығына және құқық қолдану қызметінде конституциялық қағидаттарды дәйекті сақтауға байланысты екені атап өтілді.
Кездесу қорытындысында Конституциялық Соттың Төрағасы конституциялық реформаның демократиялық институттарды одан әрі нығайтуға, мемлекеттік басқару тиімділігін арттыруға және адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау тетіктерін жетілдіруге бағытталғанын атап өтті. Оның айтуынша, жаңа конституциялық ережелерді іске асыру азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтып, еліміздің тұрақты қоғамдық-саяси дамуы үшін берік құқықтық негіз қалыптастыруға ықпал етуі тиіс.
Кездесу соңында семинар қатысушыларына еліміздің конституциялық даму перспективалары мен Ата заң нормаларын қолдану тәжірибесіне қатысты сұрақтар қою мүмкіндігі берілді. Шараға заң ғылымдарының докторы Исидор Борчашвили қатысып, жаңа Конституция преамбуласының мәні мен мазмұнын түсіндіруге қатысты көзқарастарын баяндады. Сонымен қатар ол Академияның кітапхана қорына білім беру және ғылыми-зерттеу қызметінде пайдалану үшін өзінің «Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсіндірме» атты ғылыми еңбегін табыстады.