Көктемде ауа-райының дақылдардың ауруларының дамуына әсері
Көктемгі кезең ауыл шаруашылығы дақылдарының фитосанитариялық жай-күйін қалыптастырудағы негізгі кезең болып табылады. Дәл осы уақытта өсімдік ауруларының көпшілігінің дамуы мен таралуын анықтайтын жағдайлар қалыптасады.
Аурудың дамуына әсер ететін негізгі факторлардың бірі-ауа мен топырақ температурасы. Ерте және жылы көктемде тұқымның өнуі және өсімдіктердің дамуы жеделдейді, бірақ мұндай жағдайлар фитопатогендік микроорганизмдерді белсендіруге де қолайлы. Мысалы, тамыр шіріктерінің қоздырғыштары +5-тен +10 °C-қа дейінгі топырақ температурасында белсенді дами бастайды.
Суық және ұзаққа созылған көктем жағдайында өсімдіктердің өсуінің баяулауы байқалады, бұл олардың ауруларға төзімділігін төмендетеді. Әлсіреген көшеттерге фузариозды тамыр шірігі және тұқымның көгеруі сияқты аурулар жиі әсер етеді. Сонымен қатар, өсімдіктердің ылғалды топырақта ұзақ уақыт болуы патогендердің дамуына ықпал етеді.
Ауа мен топырақтың ылғалдылығы бірдей маңызды рөл атқарады. Ылғалдылықтың жоғарылауы, әсіресе жұмсақ температурамен үйлескенде, септория және ұнтақты көгеру сияқты саңырауқұлақ ауруларының дамуына тамаша жағдай жасайды. Көктемде жауын-шашынның көп болуы патогендік споралардың айтарлықтай қашықтыққа таралуына ықпал етеді.
Ылғалдың жетіспеушілігі, керісінше, бірқатар қоздырғыштардың дамуын тежеуі мүмкін, алайда өсімдіктер стрессті сезінеді, бұл оларды инфекцияның басқа түрлеріне сезімтал етеді.
Қатты жел дақылдардың фитосанитарлық жағдайына да әсер етеді. Олар саңырауқұлақтар мен бактериялардың спораларын тасымалдауға ықпал етеді, жаңа аймақтардың инфекциясын тездетеді. Көктемгі кезеңге тән температураның күрт өзгеруі өсімдіктерді одан әрі әлсіретіп, олардың иммунитетін төмендетеді.
Осылайша, көктемде ауа-райы жағдайлары дақылдардың ауруларының дамуына кешенді әсер етеді. Өсімдіктердің зақымдану қаупін азайту үшін дақылдарды уақтылы бақылау, қорғаныс шараларын жоспарлау кезінде ауа-райы факторларын ескеру және төзімді сорттарды қолдану қажет.
ҚР АШМ АӨК МИК
«Республикалық фитосанитарлық
диагностика және болжамдар
әдістемелік орталығы» РММ
Ұзынкөл аудандық филиалының бас фитопатологі С. Абельмажинова