Ауыл шаруашылығы зиянкестері ретіндегі саршұнақтар мен тышқантектес кеміргіштер
Кеміргіштер, әсіресе жер тиіндері мен тышқан тәрізді түрлер, ауыл шаруашылығының ең қауіпті зиянкестерінің қатарына жатады. Олардың жаппай көбеюі, әсіресе дәнді дақылдар өсіретін агроценоздарда, өнімнің айтарлықтай шығынына әкеледі. Бұл мәселе Қазақстанның далалық аймағында сақталып отыр.
- Зиянкестердің биологиялық сипаттамалары
Саршұнақтар - дала мен жартылай шөлді жерлерде мекендейтін кеміргіштер. Олар жасыл өсімдік заттарымен, тұқымдармен және тамырлармен қоректенеді.
Тышқандар (сырт тышқандары, үй тышқандары) жоғары көбею жылдамдығымен және ауыл шаруашылығы алқаптарын тез колониялау қабілетімен ерекшеленеді.
Сипаттамалары:
- Жоғары құнарлылық;
- Маусымдық популяцияның күрт өсуі;
- Жасырын өмір салты;
- Қолайсыз жағдайларға төзімділік.
- Зияндылығы
Кеміргіштер келесі жолдармен зиян келтіреді:
- көшеттер мен жас өсімдіктерді жояды;
- тамыр жүйесін зақымдайды;
- қоймадағы тұрған дән мен дәнді жейді;
- қайталама инфекциялардың дамуына ықпал етеді.
Зиянкестер популяциясы көп болған кезде егін шығыны 30-50%-ға жетуі мүмкін.
- Бақылау әдістері
Агрономия: терең жырту, арамшөптермен күрес, ауыспалы егіс;
Механикалық: індерді жою, қақпандар қою;
Биологиялық: жыртқыштарды (үкі, түлкі) тарту, биологиялық өнімдерді пайдалану;
Химиялық: кеміргіштерге қарсы препараттарды (жем, дән улары) қолдану;
Интеграцияланған: барлық әдістердің үйлесімі.
- Алдын алу
Популяцияны үнемі бақылау; егістікті уақтылы өңдеу; дәнді сақтауды бақылау; тіршілік ету ортасын жою.
Қорытынды
Жер тиіндері мен тышқан тәрізді кеміргіштер ауыл шаруашылығына үлкен қауіп төндіреді. Тиімді бақылау тек агрономиялық, биологиялық және химиялық әдістерді қамтитын кешенді тәсілмен ғана мүмкін. Уақытылы шаралар зиянкестер санын айтарлықтай азайтып, дақылдарды сақтай алады.
ҚР АШМ АӨК МИК
«Республикалық фитосанитарлық
диагностика және болжамдар
әдістемелік орталығы» РММ
Ұзынкөл аудандық филиалының бас энтомологі А. Кабденова