Фитоанализдің ауыл шаруашылығындағы маңызы және оның түрлеріы

Қазіргі ауыл шаруашылығы саласында тұрақты және сапалы өнім алу негізгі мақсаттардың бірі болып табылады. Бұл көрсеткішке әсер ететін маңызды факторлардың бірі – тұқым материалының фитосанитарлық жағдайы. Осы тұрғыда фитоанализ (фитоэкспертиза) тұқым сапасын бақылау мен өсімдік ауруларының алдын алуда шешуші рөл атқарады.

Фитоанализ – тұқым материалында кездесетін патогенді микроорганизмдерді анықтауға бағытталған лабораториялық зерттеулер кешені. Көптеген саңырауқұлақ, бактериялық және вирустық аурулар тұқым арқылы жасырын түрде таралып, өсімдіктің ерте даму кезеңінде байқалады. Бұл құбылыс егістіктің сиреуіне, өсімдіктің әлсіреуіне және өнім көлемінің төмендеуіне әкеледі.

Фитоанализдің басты маңыздылығы – оның алдын алу қызметінде. Егіс жұмыстары басталғанға дейін тұқымның фитосанитарлық жағдайын анықтау қауіпті инфекцияларды дер кезінде табуға және тұқымды залалсыздандыру немесе жарамсыз партияларды алып тастау жөнінде ғылыми негізделген шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Нәтижесінде егістік алқаптарда аурулардың таралу қаупі айтарлықтай төмендейді.

Фитоанализ тұқым сапасына объективті баға беруді қамтамасыз етеді. Микроскопиялық, культуралық және молекулалық-биологиялық әдістерді қолдану арқылы ауру қоздырғыштарының түрлік құрамы мен зияндылық деңгейі дәл анықталады. Бұл өсімдіктерді қорғау шараларының тиімділігін арттырып, агрохимиялық ресурстарды ұтымды пайдалануға жағдай жасайды.

Фитоанализ барысында анықталатын негізгі аурулар:

Саңырауқұлақ текті инфекциялар:

Фузариоз (Fusarium spp.) – тамыр жүйесін зақымдап, өсімдіктің солуына және өнімнің төмендеуіне әкеледі.

Альтернариоз (Alternaria spp.) – тұқым бетінде қара дақтар, өскіндердің әлсіздігі, жапырақтың ерте қурауы.

Пеницилиум (Penicillium spp.) – тұқымның көгеруі, дән сапасының төмендеуі.

Гельминтоспориоз (Helminthosporium spp.) – жапырақта қоңыр дақтар, фотосинтездің төмендеуі.

Ржавчина (Puccinia spp.) – масақ қалыптасуын бұзып, қара ұнтақ түзілуі.

Тамыр шірігі – жас өскіндерді зақымдап, қоректік заттарды сіңіру қабілетін төмендетеді.

Бактериялық инфекциялар:

Бактериоз (Pseudomonas spp., Xanthomonas spp.) – өсімдік ұлпаларын зақымдап, шіру процесін туғызады.

Бактериялық солу (Ralstonia solanacearum және басқа бактериялар) – өткізгіш жүйені зақымдап, өсімдіктің кенеттен солуына әкеледі.

Қорытындылай келе, фитоанализ қазіргі заманғы тұқым шаруашылығы мен фитосанитарлық бақылау жүйесінің ажырамас бөлігі болып табылады. Оны жүйелі түрде жүргізу сау егістік қалыптастыруға, ауыл шаруашылығының тұрақты дамуына және сапалы, қауіпсіз ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге мүмкіндік береді.