Қызанақ көбелегі

Қызанақ көбелегі (лат. Tuta absoluta) - отаны Оңтүстік Америка болып табылатын ойық қанатты көбелектер (Gracillariidae) тұқымдасының лепидоптера түрі. Қызанақ пен басқа түнгі өсімдіктердің қауіпті зиянкестері. Шынжыр табандар жапырақтарды қазып алады немесе піспеген жемістерге әсер етеді. Жылына 15 ұрпақ бере алады. 2010 жылы Ресейде табылды.

Имагоның денесінің ұзындығы 5-7 мм. Түсі сұр-қоңыр, еркектерде ол біршама күңгірт. Лабиальды пальпалар жоғары қарай қисайған, кілегей түсті, екі айқын қара сақинасы бар үшінші сегмент. Антенналар айқын, қара, жеңіл сақиналары бар. Алдыңғы қанаттары тар, қара дақтары бар; артқы қанаттары ұзын қабыршақтары бар қара сұр ланцет тәрізді. Қанаттарының ұзындығы 8-10 мм. бірінші жастағы шынжыр табандар сары түсті (шамамен 0,5 мм). Кейінгі кезеңдерде шынжыр табандар сары-жасыл болады. Бастың артқы жағында қара жолақ бар. Қуыршақ алдында құрттың ұзындығы шамамен 9 мм. Қуыршақтардың ұзындығы шамамен 6 мм, ашық қоңыр. Жұмыртқалары цилиндр тәрізді, сарғыш-ақ түсті, ұзындығы 0,36 ММ. капюшон тәрізді еркектердің жыныс мүшелерінің Ункусы. Субункус пен винкулум кең. Саусақ тәрізді вальвалар соңында қылшықтармен жабылған. Айқын цекусы бар Эдеагус (эдеагустың негізі бар соқыр процесс).

Шынжыр табандар 30-ға жуық отбасында өсімдіктермен қоректене алады, бірақ түнгі көлеңке тұқымдасының өкілдеріне артықшылық беріледі: баклажан, бұрыш, датура, картоп және т.б. негізгі жемшөп өсімдігі-қызанақ. Жылына 15 ұрпаққа дейін дами алады. Әйелдің құнарлылығы 250-260 жұмыртқа. Жұмыртқаның дамуы 4-тен 6 күнге дейін созылады. Жұмыртқадан шыққаннан кейін құрт қоректене бастайды, жемдік өсімдіктің жапырақтары мен сабақтарын жақсы көреді. Шынжыр табандар төрт жаста. Әдетте, шынжыр табандар жапырақтың мезофиллін жеп, жапырақта тән дақтар (миналар) түзеді. Кейде шынжыр табандар жемістің ішіне еніп, ең алдымен піспеген жемістер зақымдалады. Температураға байланысты шынжыр табан 11 (+30 °C температурада) 36 (+15 °C температурада) күнге дейін дамиды. Қуыршақ үшін шынжыр табандар сыртқа шығады. Қуыршақтағы Метаморфоз 9-11 күнге созылады. Қолайсыз жағдайларда бұл кезең 20 күнге дейін созылуы мүмкін. Ересек жәндіктер 9-дан 23 күнге дейін өмір сүреді. Бір даму циклінің ұзақтығы 29-дан 89 күнге дейін. Жыл ішінде ең қолайлы жағдайларда 15 ұрпаққа дейін болуы мүмкін.

Ресейде қызанақ көбелегі 2010 жылы Краснодар өлкесінде пайда болды және 2012 жылы Адыгея, Дағыстан және Башқұртстанда атап өтілді.

Өсімдік қызанақ көбелегімен зақымданған кезде жапырақтардың өлуі және соның салдарынан өсімдіктің дамуының кешеуілдеуі байқалады. Көбелектермен күресу үшін феромон және жарық тұзақтары қолданылады. Оған әсер еткен жемістер жойылуы керек.