ТУБЕРКУЛЁЗ: нені білу керек?

Әр жылдың 24 наурызында Туберкулезге қарсы күрес бойынша Әлемдік күн аталып өтеді: бұл туралы шешімді Денсаулық сақтау жөніндегі Әлемдік ұйым (ДСӘҰ) және Туберкулезге және өкпе ауруларына қарсы күрес жөніндегі Халықаралық одақ қабылдады.

Күннің өзіндік маңызы бар: дәл осы 1882 жылдың 24 наурызында Роберт Кох туберкулездің қоздырғыш бактериясын ашты. Осыдан кейін адамдар ауруды диагностикалап, емдей алатын болды. Өкінішке орай, әлем халқының төрттен біріне жуығы туберкулезбен жұқтырылған, тіпті адамдар ауырмайтын болса да, олардың ауыру қаупі 5-10% құрайды. Бұл ауруға қарсы күрес жөніндегі күш-жігер 74 миллионнан астам өмірді сақтауға көмектесті, дегенмен бұл жағдайда да ауру ең өлімге әкелетіндердің бірі болып қала береді, өйткені ол дәрі-дәрмекке төзімділік танытады. ДСӘҰ деректері бойынша, ол күніне 4 100-ден астам адамның өмірін алып қойса, тағы 30 мыңға жуығы онымен ауырады.

Қарабалық ауданында 2026 жылдың басынан бері туберкулездің 1 жағдайы тіркелді.

Егер туберкулезді уақытында анықтап, емдеуді дер кезінде бастаса, ауруды жеңуге болады. Біздің елімізде туберкулезді интеграцияланған бақылау стратегиясы жүзеге асырылуда. Яғни, аурудың микобактерияларын бөліп шығармайтын және қоршаған орта үшін қауіп төндірмейтін пациенттер амбулаториялық түрде – тұрғылықты жеріндегі емханаларда емделеді.

Туберкулезді ерте кезеңде – скрининг арқылы анықтауға болады. Диагностика әдістері – инновациялық, олар барлық облыстық, қалалық және аймақтық зертханаларда қол жетімді. Мұнда ауруды екі сағат ішінде анықтауға көмектеседі.

Туберкулез бактериясы сыртқы ортада төзімді: кейде ол құрғақ күйде үш жылға дейін тіршілік ете алады, ал инфекция көзі де адамдар да, жануарлар да болуы мүмкін, әсіресе егер олар ауырып, осы бактерияларды бөліп шығаратын болса. Туберкулез ауа-тамшы жолымен, ауа-шаң жолымен, жанасу жолымен, алиментарлық (тамақпен), вертикальды (анасынан нәрестеге) таралады. Бірінші кезекте ауру өкпені зақымдайды, бірақ басқа мүшелердің де зақымдану қаупі бар, ал ауыру қаупі ең жоғары – үш жасқа дейінгі балаларда – олар басқа адамдардан, оларда созылмалы аурулар бар, маскүнемдіктен немесе темекі шегетіндерден жұға алады.

Егер адамда туберкулез ерте кезеңде болса, ауру клиникалық түрде мүлдем өзін көрсетпеуі мүмкін. Сондықтан аурулар жиі кеш медициналық көмекке жүгінеді – клиникалық көріністерден кейін: бұл – жөтел, оның ішінде қан аралас, температураның көтерілуі, шаршау, салмақтың азаюы. Бұл жағдайда адамдар өздері инфекцияның қауіпті көзіне айналып, басқаларды жұқтыра алады. Сонда ұзақ мерзімді емдеу қажет болады, мүмкін – хирургиялық. Сәтсіздік кезіндегі ең нашар нәтижелер – мүгедектік және өлім.

Халықта туберкулезді мүмкіндігінше ерте анықтау үшін Қазақстанда алдын алу тексерулері жүргізіледі. Ересектер үшін бұл – өкпенің флюорографиялық тексерілуі жылына бір-екі реттен кем емес, ал балалар үшін, 12 айлықтан бастап – жыл сайынғы иммунологиялық зерттеулер (Манту сынамасы, Диаскинтест).

Манту сынамасы, айтпақшы, вакцинация емес: оны туберкулез микобактерияларымен жұқтырылғандықты және бастапқы жұқтырылу қаупін анықтау үшін қолданады. Егер қауіп жоғары болса, тексерілу жиірек жүргізілуі қажет болады.

БЦЖ-вақцинасы да қолданылады – жаңа туған нәрестелер үшін. Балалар өмірлерінің алғашқы күндерінде – аналық үйде егу алады, және оларда алдағы бес-жеті жылға иммунитет қалыптасады. Егер бала БЦЖ вакцинасымен егілмеген болса, оны бастапқы медициналық көмек көрсететін ұйымдардан алуға болады: екі айға дейін – Манту сынамасын қоймай-ақ, екі айдан кейін – оның теріс нәтижесі кезінде.

Қарабалық аудандық санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы алдын алу тексерулерін өткізіп алмауға шақырады: бұл ауруды уақытында анықтауға, емдеуді бастауға, және ең бастысы – инфекцияның таралуына алдын алуға көмектеседі. Жыл сайын диагностика мен флюорографиядан өту маңызды, вакцинациядан бас тартпау керек. Өйткені Қазақстанда туберкулезді анықтау, алдын алу және емдеу тегін медициналық көмектің кепілденген көлеміне кіреді.

Денсаулығыңыз болсын, өздеріңізді және жақындарыңызды сақтаңыз!