Салықтық әкімшілендіру
1-Cұрақ. Жаңа кодексте ҚҚС бойынша ерікті түрде есептен шығару жойылды. Егер менің айналымым есепке алу шегінен аспаса, мен әлі де ҚҚС төлеуші болуым керек пе? Бұл не үшін жасалды?
Жауап: Жаңа Салық кодексіне сәйкес ҚҚС төлеушіні тіркеу есебінен шығару үшін мынадай негіздер көзделген.
- жалпы белгіленген салық салу режимінен арнайы салық режиміне көшу;
- ҚҚС төлеушінің қызметін тоқтату немесе тарату.
ҚҚС қою үшін шекті мәннен аспайтын айналым жасалған кезде ҚҚС төлеушіні тіркеу есебінен ерікті түрде алу көзделмеген, өйткені мұндай норма салық төлеушілерге салық міндеттемелерін орындаудан жалтаруға мүмкіндік туғызды.
Демек, айналым сомасы ҚҚС бойынша тіркеу есебінен шығаруға негіз бола алмайды.
2-Cұрақ. Жаңа Салық кодексінде ЭШФ жазып берудің автоматтандырылған тәртібі енгізіледі. Бірақ мұндай бақылау жүргізілетін салық төлеушілердің тізімі көрсетілмеген. Бұл санатқа кім кіреді?
Жауап: ЖСК-нің 139-бабының 1-тармағына сәйкес оларға қатысты автоматтандырылған бақылау жүргізілетін салық төлеушілер санаттарын уәкілетті орган (ҚР ҚМ) бекітеді.
Автоматтандырылған бақылау салық төлеушілердің тәуекел санаттары үшін таратылатын болады, оған жаңадан тіркелген және қайта тіркеуден өткен қызметкерлердің ең аз саны бар ҚҚС төлеушілер және т. б. кіреді.
Бақылау ЭШФ жазып беру басталғаннан бастап 1 жыл ішінде қолданылады. 6 ай бойы тұрақты төлемдер кезінде-бақылаудан алынады.
3-Cұрақ. ЭШФ-ны автоматтандырылған бақылау кезінде экспорттаушыларда (дербес шотта) пайда болған 01.01.2026 жылға арналған ҚҚС бойынша артық төлем немесе ҚҚС бойынша кез келген алдын ала төлем 2026 жылдан бастап бақылау шотындағы баланста ескеріле ме, жоқ па?
Жауап: Бақылауға жататын салық төлеушілердің санатына жаңа НП және ДС жоқ қайта тіркелген (меншік иелерін ауыстырған) кіретіндіктен, 01.01.2026 жылға арналған ҚҚС бойынша артық төлем 2026 жылдан бастап бақылау шотындағы баланста есепке алынбайды, тиісінше артық төлемі бар экспорттаушыларға автоматтандырылған бақылау қолданылмайды.
4-Cұрақ. Жаңа Салық кодексінің нормаларын ескере отырып, 2026 жылы салық есептілігін тапсыруды тоқтата тұру кезінде ҚҚС бойынша есептен шығаруға бола ма?
Жауап: Жаңа Салық кодексіне сәйкес ҚҚС төлеушіні тіркеу есебінен шығару үшін мынадай негіздер көзделген.
- жалпы белгіленген салық салу режимінен арнайы салық режиміне көшу;
- ҚҚС төлеушінің қызметін тоқтату немесе тарату.
ҚҚС қою үшін шекті мәннен аспайтын айналым жасалған кезде ҚҚС төлеушіні тіркеу есебінен ерікті түрде алу көзделмеген, өйткені мұндай норма салық төлеушілерге салық міндеттемелерін орындаудан жалтаруға мүмкіндік туғызды.
Демек, салық есептілігін тапсыруды тоқтата тұру ҚҚС бойынша тіркеу есебінен шығаруға негіз бола алмайды.
5-Cұрақ. ЭШФ-ны салыстырмалы бақылау кезінде, егер ЭШФ бұғатталса, бұғаттан кім босатады – жергілікті салық органы ма, әлде МКК ма?
Жауап: Салыстырмалы бақылау нәтижелері бойынша салық төлеушіге тауарларды өткізу, жұмыстарды орындау және қызметтер көрсету бойынша айналымның нақты жасалғанын растау туралы хабарлама жіберіледі.
ЭШФ бойынша айналым жасалмағаны туралы хабарламада көрсетілген дерекпен салық төлеуші келіссе, онда ол мұндай ЭШФ-ны қайтарып алады және олардың қайтарылғаны туралы түсініктеме береді.
Егер салық төлеуші хабарламада көрсетілген бұзушылықтармен келіспесе, ол айналымның нақты жасалғанын растайтын дәлелдерімен бірге түсініктеме береді және тиісті құжаттардың көшірмелерін қоса ұсынады.
Салық төлеуші хабарламаны орындаған жағдайда, тіркелу орны бойынша мемлекеттік кірістер органы ЭШФ жазып берудің тоқтатылуын жояды.
6-Cұрақ. Егер салық төлеушілерді жоғары, орташа және төмен қауіп дәрежесіне бөлуді алып тастаса, компаниялар жеткізушіні қалай таңдайды? Кейін шегерім мен өтемнен айырылып қалмас үшін.
Жауап:
Жаңа Салық кодексі аясында салық төлеушілерді төмен, орташа немесе жоғары қауіп дәрежесіне жатқызу арқылы категориялау, сондай-ақ қауіп дәрежесін бағалау негізінде мерзімді салықтық тексеруге іріктеу алынып тасталады.
Оның орнына салықтық әкімшілендіруде қолданылатын салықтық тәуекелдерді басқару жүйесі енгізіледі. Бұл жүйе белгілі бір тәуекелдерді анықтап, оларды ақпараттық-ескерту немесе міндетті орындауға жататын шараларды қолдану арқылы азайтуға бағытталған.
Сәйкесінше, салық төлеушінің өзі емес, белгілі бір салықты толық немесе мүлде төлемеу тәуекелі бағаланатын болады.
Сонымен қатар, қазіргі уақытта салықтық құпияны құрайтын мәліметтерді қамтымайтын салық төлеуші туралы ақпаратты көруге мүмкіндік беретін жаңа сервис әзірленуде. Бұл сервисті контрагентті өз бетімен бағалау үшін пайдалануға болады.
7-Cұрақ. Жаңа Салық кодексінде салықтарды, алымдарды және төлемдерді азайту бойынша қандай жұмыс жүргізілді?
Жауап:
Жаңа Салық кодексінде:
1-де 3 төлем біріктіріледі: орман және өсімдік ресурстарын, жануарлар дүниесін және жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлем табиғи ресурстарды пайдаланғаны үшін төлемге біріктіріледі.
Осылайша, 10 тақта 7-ге дейін қысқарады. 374 ставканың 323-і (-50 ставка) болады.
- дәрілік заттар мен медициналық бұйымдар, сондай-ақ оларды қайта тіркеу;
- ғарыш объектілері және оларға құқықтар;
- жылжымалы мүлік кепілі және кеме ипотекасы;
- телерадиоарнаны, мерзімді баспасөз басылымын, ақпараттық агенттікті және желілік басылымды есепке қою үшін. беру үшін:
- банк және сақтандыру нарықтарына қатысушылар үшін рұқсат құжаттары, келісімдер;
- телевизиялық және радиохабар тарату ұйымдарына радиожиілік спектрін пайдалануға рұқсаттар.
310 ставканың 276-сы (-34 ставка) болады.
- зияткерлік меншік саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның заңдық іс-әрекеттер жасағаны үшін;
- нотариаттық іс-әрекеттер жасағаны үшін; бергені үшін:
- жүктерді халықаралық автомобильмен тасымалдауды жүзеге асыруға рұқсат куәліктері және оның телнұсқасы;
- теңізшінің жеке куәлігі, Қазақстан Республикасының теңізде жүзу кітапшасы, кәсіби диплом;
- жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің импортына, экспортына және (немесе) кері экспортына рұқсаттар.
113 ставканың 62-сі болады (-51 ставка).
8-Cұрақ. Жаңа Салық кодексіндегі салықтық тексерулер бөлігінде не жаңалық қарастырылған?
Жауап: Жаңа Салық кодексімен жоспарлы және жоспардан тыс тексерулерге бөлуді қоспағанда тек жоспарсыз салықтық тексерулер жүргізу көзделген.
Кешенді салықтық тексерулер СЖК бекітілген СЖК орташа салалық көрсеткішінің кемінде 90% құрайтын салық төлеушілерге қатысты жүргізілмейді.
Құжаттарды тапсыру рәсімін оңайлату шеңберінде салық төлеушінің кабинеті арқылы нұсқаманы қоспағанда, салықтық тексеру барысында құжаттарды электрондық тәсілмен тапсыру көзделген.
Салықтық тексеру тағайындауға тыйым салумен салықтық тексеру аяқталғанға дейін талап қою мерзімін салық кезеңінің талап қою мерзімі аяқталған күнге дейін күнтізбелік 30 күн бұрын ұзарту көзделген.
Сонымен қатар, нұсқама шығарылғаннан кейін үш жұмыс күні ішінде оны тапсыру регламенттелген.
Салық кодексінде салықтар мен төлемдерді белгілеу, енгізу, өзгерту, жою, есептеу және төлеу тәртібі бойынша билік қатынастарын, сондай-ақ салық міндеттемесін орындауға байланысты қатынастарды, оның ішінде салықтық тексерулерді тағайындау тәртібін реттейтін салық салудың негізгі принциптері белгіленген.
Жаңа Салық кодексімен бизнесті жүргізу үшін қолайлы жағдайлар жасау мақсатында оларды ұзарту кезінде салықтық тексерулердің мерзімдері қысқартылды, шағын/микро кәсіпкерлікке қатысты салықтық тексерулерді тоқтата тұру мерзімдері екі реттен артық емес шектелді және құжаттарды ұсыну туралы талаптарды, олар болған кезде, салықтық тексерулер барысында орындау мерзімдері 10 жұмыс күніне дейін қысқартылды.
9-Cұрақ. Жаңа Салық кодексінің 209 және 492-баптарының нормаларында шот-фактураны биометриялық деректермен қосымша растау көзделген. Бұл не үшін қажет? Биометриялық сәйкестендіруден қашан өту керек? Биометриялық сәйкестендіруден қанша рет өту керек?
Жауап: Шот-фактураны жазып беруді жүзеге асыратын жеке тұлғаның биометриялық деректерімен шот-фактураны куәландырудың мақсаты уәкілетті емес тұлғалардың шот-фактураларға қол қою фактілерін болдырмау, яғни тәуекелді компаниялармен және компаниялардың қаржы-шаруашылық қызметіне қатысы жоқ тұлғалармен өзара есеп айырысулардың алдын алуға ықпал ету болып табылады.
Салық төлеушіге қатысты осы Кодекстің 93-бабына сәйкес тәуекелдерді басқару жүйесінің негізінде тәуекел анықталған кезде.
Бұл жағдайда салық төлеушіге ЭШФ АЖ арқылы биометриялық сәйкестендіруден өту қажеттігі туралы хабарлама жіберілетін болады.
Хабарлама алған кезде биометриялық сәйкестендіру ЭШФ шығарылған күні сағат 23:59-ға дейін 1 (бір) рет жүргізіледі.
10-Cұрақ. Жаңа Салық кодексіне сәйкес әрекетсіз салық төлеушілер тізілімінен енгізу және шығару тәртібі өзгере ме?
Жауап: Иә, өзгереді. Егер салық төлеуші соңғы салық есептілігін тапсырғаннан кейінгі 12 ай ішінде есептілікті өз еркімен тапсырмаса, ол әрекетсіз деп танылады және тізілімге енгізіледі.
Декларация түрлеріне қарай бөлу (мысалы, КТС, ойын бизнесі, ЖТС, шағын бизнеске арналған декларация және т.б.) жойылады.
Тізілімнен шығару – нөлдік көрсеткіштері бар қосымша есептілік тапсырылған жағдайда ғана, талап қою мерзімі ішінде автоматты түрде жүзеге асады.
Салық органының бұйрығы орнына – шешім қабылданады, шығару мерзімі 5-тен 3 жұмыс күніне қысқарады.
Салық тексерісі жүргізу талабы алынып тасталады.
Сондай-ақ, жеке кәсіпкер әрекетсіз деп танылған күннен кейінгі 1 жұмыс күнінде ЭШФ жазып беруге тыйым салынады.
ҚҚС төлеуші заңды тұлғаның құрылтайшысы немесе бірінші басшысы әрекетсіз деп танылса, жаңа ұйым да автоматты түрде тізілімге енгізіледі.
11-Cұрақ. Қызметті мәжбүрлі түрде тоқтату кезіндегі өзгерістер қандай?
Жауап: Қызметті мәжбүрлі түрде тоқтату мынадай тұлғаларға қатысты:
Қосымша шарттар:
12-Cұрақ. ККМ чегінің мазмұнына қойылатын талаптар қандай нормативтік актімен реттеледі?
Жауап:
Салық кодексінде ККМ қолдану талабы сақталғанымен, чектегі реквизиттер, құрылым, формат сияқты мазмұн талаптары енді Салық кодексінде көрсетілмейді.
Бұл талаптар Қаржы министрлігінің арнайы бұйрығымен (мысалы, «ККМ қолдану туралы» бұйрық) бекітіледі.
13-Cұрақ. Чек құрамы өзгерсе, ККМ бағдарламасы жаңартылуы тиіс пе?
Жауап: Иә. Қаржы министрлігі 2.0.3 нұсқадағы ККМ-нан фискалдық деректер операторларына мәлімет беру протоколын әзірледі.
Қазір бұл протокол тестілеуден өтуде, аяқталуы – 31 тамыз.
Осыдан кейін салық төлеушілер ККМ құрылғыларын 6 ай ішінде қайта бағдарламалауы тиіс.
14-Cұрақ. Жаңа Салық кодексінде жеке шоттарды жүргізу және төлемдерді есепке алу бөлігінде қандай өзгерістер бар?
Жауап: Жаңа Салық кодексінде Жеке шоттарды жүргізу және төлемдерді есепке алу жөніндегі негізгі ережелер тұтастай сақталды, оның ішінде салықтар мен бюджетке төленетін төлемдердің артық төленген сомасын есепке алу және қайтару үшін талап қою мерзімі бойынша норма өзгеріссіз қалды.
Сонымен қатар, салық төлеушінің жеке шотының өзекті сальдосын қалыптастыру мақсатында жаңа Салық кодексінде оны есепке алу және қайтару үшін талап қою мерзімі өткен салықтардың, бюджетке төленетін төлемдердің артық төленген сомасын есептен шығару көзделген.
15-Cұрақ. Қай салық есептілігі қысқартылады?
Жауап: Салық есептілігі 30%-ға қысқартылады. Бірақ кейбір жаңа жолдар қосылады (мысалы, жеңілдіктер бойынша).
Егер мүлік салығы бойынша міндеттеме 1 млн теңгеден аспаса, 701.01 нысан тапсырылмайды.
Мұндай жағдайда жылына бір рет 700.00 нысан тапсырылып, соған сай төлем жүргізіледі.
Сондай-ақ 701.00 (көлік салығы), 701.01 (жер салығы) нысандары да алынып тасталады.
Қысқартылатын басқа нысандар: 101.01, 180.00, 240.00, 421.00, 540.00, 560.00, 570.00, 701.00, 871.00, 911.00, 912.00, 913.00.
16-Cұрақ. ФЛК (форматтық-логикалық бақылау) талаптары салық төлеушілерге жариялана ма?
Жауап: Иә. ФЛК — есептіліктің толықтығы мен дұрыстығын тексеруге арналған ереже.
Ол салық нысандарын толтыру ережелерімен бірге Қаржы министрінің бұйрығымен бекітіледі.
Жаңа Салық кодексінде ФЛК талаптарын уәкілетті органның сайтында жариялау нормасы көзделген (46-бап, 2-тармақ, 2) тармақша).
17-Cұрақ. 30% есептілік қысқартудан басқа, есептілікті тапсыру бөлігінде қандай жаңашылдықтар бар?
Жауап: Егер салық төлеуші есептілікті белгіленген мерзімде тапсырмаса, салық органдарының жүйесі автоматты түрде нөлдік есептілік қалыптастырады.
Бұл төтенше жағдайлар, интернетке қол жеткізе алмау секілді жағдайларда ыңғайлы.
Кейіннен қосымша есептілік тапсыруға болады.
Мұндай жағдайда мынадай санкциялар қолданылмайды:
Есептілік мерзімін ұзарту және есептілікті тоқтата тұру — тек балама түрде мүмкін болады.
18-Cұрақ. Есептілік жойылмаса, қалай түзетіледі?
Жауап:
Жаңа Салық кодексінде есептілікті қайтарып алу (отзыв) болмайды, 328.00 нысаннан басқа.
Қате есептілік қосымша нысан (ДФНО) арқылы немесе салық органының хабарламасы негізінде түзетіледі (116-бап).
Толық тәртібі уәкілетті органның бұйрығымен бекітіледі.
19-Cұрақ. Салық төлеушілерді қолдау үшін қандай сервис шаралары қарастырылған?
Жауап:
Сервис моделі мақсаттары:
Негізгі тетіктері: