КТС
1-Сұрақ. Жаңа Салық кодексінде КТС қандай ставкалары қарастырылған?
Жауап: КТС базалық мөлшерлемесі 20% деңгейінде сақталады.
Кәсіпкерлік субъектілеріне кредит беру жөніндегі қызметті қоспағанда, банк секторы үшін мөлшерлеме 25% -. құрайды (20%). Бұл ретте екінші деңгейдегі банктер жүзеге асыратын банк қызметі бойынша салық салынатын табысты айқындау тәртібін Ұлттық банк салық саясаты саласындағы уәкілетті органмен және уәкілетті органмен келісім бойынша белгілейді.
Сондай-ақ, ойын бизнесіне салық салудың қолданыстағы тәртібін сақтаумен қатар, ойын автоматтары залы, тотализатор және букмекерлік кеңсенің қызметі бойынша КТС 25% жоғары ставка бойынша есептеу және төлеу көзделеді.
Әлеуметтік сала үшін (білім, медицина) ставканы кезең-кезеңімен арттыру ұсынылады: 2026 жылдан бастап 5%, 2027 жылдан бастап 10%.
Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін мөлшерлеме 3% деңгейінде қалады.
Ауыл шаруашылығы кооперативтері үшін ставка 6%.
2-Сұрақ. Жаңа Салық кодексінде Әлеуметтік сала объектілерін пайдаланудан түсетін кірістер жөніндегі қолданыстағы Салық кодексінің 239-бабына ұқсас бап жоқ. 2026 жылдан бастап мұндай кірістерге қалай салық салынады?
Жауап: Жаңа Салық кодексінде жекелеген нормалар жоқ және әлеуметтік сала объектілерін пайдаланудан түскен кірістер бойынша жеке салық есебі көзделмейді, тиісінше салық салудың жалпы тәртібі қолданылады.
Яғни, әлеуметтік сала объектілерін пайдаланудан түсетін кірістер болған кезде (тіпті шамалы болса да) мұндай кірістерді алуға бағытталған шығыстардың барлық сомасы шегерімге жатқызылатын болады.
3-Сұрақ. Коммерциялық емес ұйымдар үшін салық салу тәртібі сақталды ма? Мұндай ұйымдар өз кірістерін салық салудан босата ала ма?
Жауап Коммерциялық емес ұйымдар (КЕҰ) үшін салық салудан босатуды көздейтін салық салудың 2 нұсқасы көзделген.
Бірінші нұсқа-егер КЕҰ КЕҰ туралы заңда белгіленген екі шартқа сәйкес келсе (таза кірісті бөлмейді және кірісті алу мақсаты Жоқ), онда мұндай КЕҰ КТС мақсатында жекелеген нақты кірістерді МКҚ-дан алып тастайды, яғни оған (жарналар, салымдар, Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстар бойынша кірістер, депозиттер бойынша сыйақылар, бағам бойынша сыйақылар) салық салынбайды алынған мүлік, МИБ және ПИК жарналары).
Екінші нұсқа-егер КЕҰ әлеуметтік саладағы қызметті жүзеге асыратын ұйымның тұжырымдамасына сәйкес келсе, онда мұндай КЕҰ есептелген КТС-ны 100% - ға азайтады.
4-Сұрақ. Жаңа Салық кодексі заңды тұлғаларды мүгедек адамдарды жұмысқа орналастыруға қалай ынталандырады?
Жауап Мүгедектігі бар адамдарды жұмысқа орналастыруды ынталандыратын нормалар қолданыстағы Салық кодексінде де көзделген. Жаңа Салық кодексінде салық жеңілдіктерін қолдану шарттары мен тәсілдері өзгертілді.
КТС бойынша
1) мүгедектігі бар адамдардың ұйымдары КТС азайтады:
- егер мүгедектігі бар адамдардың саны 3-тен 10 қызметкерге дейін болса, 50% - ға,
- егер саны 10 қызметкерден асса, 100%.
Осы жеңілдіктерді қолдану үшін қосымша шарттар белгіленген:
- штаттағы мүгедектігі бар қызметкерлердің орташа жылдық саны 51-ден кем емес%,
- мүгедектігі бар қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар Фото-дан кемінде 51% - % құрайды,
- Ұйым табысының 90% – ы мүгедек қызметкерлердің қатысуымен алынды;
- жұмыскер-мүгедектігі бар адамдар мүгедектігі бар адамдардың басқа ұйымдарымен еңбек қатынастарында болмайды.
2) салық төлеушілер мүгедек адамдардың еңбегіне ақы төлеуге жұмсалатын шығыстардың 2 еселенген мөлшерінің сомасына және олардың жалақысынан әлеуметтік салық сомасының 50%-на салық салынатын табысты азайтуға құқылы;
3) салық төлеушілер – әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілері, егер қызметкер мүгедектігі бар тұлға болып табылса, кәсіп бойынша оқуға ақы төлеуге арналған шығыстар мөлшерінде салық салынатын табысты азайтуға құқылы.
ҚҚС бойынша
Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу жөніндегі айналымдар ҚҚС-тан босатылады, егер:
- іске асыру жүзеге асырылған салық кезеңінде және алдыңғы төрт салық кезеңінде бір мезгілде жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51% мүгедектігі бар адамдардың орташа саны және фото-дан кемінде 51% мүгедектігі бар адамдардың еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар,
- жұмыскерлер саны-мүгедектігі бар адамдар - кемінде 10 адам;
- тауарлар өндіру, қызметтер көрсету, Жұмыстарды орындау мүгедек қызметкерлердің қатысуымен жүзеге асырылды.
Әлеуметтік салық бойынша
Әлеуметтік кодекске сәйкес мүгедектігі бар адамдардың мамандандырылған ұйымдары әлеуметтік салық төлеушілер болып табылмайды.
Көлік құралдарына салынатын салық бойынша
Мүгедектігі бар адамдардың қоғамдық бірлестіктері – қозғалтқыш көлемі 3000 текше сантиметрден аспайтын бір жеңіл автокөлік және бір автобус бойынша көлік құралдарына салық төлеушілер болып табылмайды.
Жер салығы бойынша
Әлеуметтік кодекске сәйкес мүгедектігі бар адамдардың мамандандырылған ұйымдары жер салығын есептеу кезінде ставкаларға 0 коэффициентін қолданады.
Мүлік салығы бойынша
Мүгедектігі бар адамдардың мамандандырылған ұйымдары әлеуметтік кодекске сәйкес мүлік салығын салық базасына 0,1% мөлшерлеме бойынша есептейді.
5-Сұрақ. Негізгі құралдарды (НК) сатып алуға 100% шегерім бойынша инвестициялық преференциялар НК-ді несиеге сатып алу кезінде қолданылады?
Жауап Салық кодексінің 202-бабының 3-тармағына сәйкес, егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 283-бабының 2-тармағына сәйкес инвестициялық салық преференциялары (бұдан әрі-преференциялар) салық төлеушінің таңдауы бойынша қолданылады және 4-параграфқа сәйкес преференциялар объектісінің бастапқы құнына енгізілетін шығындарды шегерімге жатқызудан тұрады.
Салық кодексінің 283-бабының 3-тармағымен преференциялар объектілеріне мынадай активтер жататыны анықталды
негізгі қорлардың жіктеуішіне сәйкес: ғимараттар, құрылыстар, машиналар, Жабдықтар, Бағдарламалық қамтамасыз ету.
Мұндай активтер бақылау кезеңі ішінде бір мезгілде мынадай шарттарға сәйкес келуге тиіс:
1) активтер болып табылады:
бухгалтерлік есепте негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар немесе материалдық емес активтер ретінде танылған
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес;
және (немесе)
жалға беруші мүліктік жалдау (жалдау) шарты бойынша берген және осындай шарт бойынша лизинг шарты бойынша берілген мүліктен басқа негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, материалдық емес активтер ретінде берілгеннен кейін бухгалтерлік есепте есепке алынбайды;
немесе
концессионер концеденттен иелену және пайдалану үшін алды
концессия шарты шеңберінде;
2) Қазақстан Республикасының аумағында болады. Бұл шарт материалдық емес активтерге, машиналар мен жабдықтарға қолданылмайды;
3) преференцияларды қолданған салық төлеуші пайдаланады,
лизинг шарты бойынша берілген активтерден басқа, табыс алуға, оның ішінде мүліктік жалдау (жалдау) шарты бойынша активтерді беру жолымен бағытталған қызметте;
4) салық есебінде жер қойнауын пайдаланушы болып табылатын адамнан жер асты суларын өндіруге арналған келісімшарттан басқа, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт (келісімшарттар) бойынша қызметті жүзеге асыруға байланысты амортизациялық аударымдар және осы активтер бойынша кейінгі шығыстар тікелей, жанама немесе жалпы шығыстар болып табылмайды;
5) Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік саласындағы заңнамасына сәйкес жасалған адамдар шеңберінде пайдалануға арналған (пайдаланылатын) активтер болып табылмайды:
инвестициялық келісімшарт бойынша инвестициялық басым жоба,
инвестициялық туралы келісімдер;
6) арнаулы экономикалық аймақтардың қатысушылары жүзеге асыратын қызметтің басым түрлері шеңберінде пайдалануға арналған (пайдаланылатын) активтер болып табылмайды.
Салық кодексінің 283-бабының 4-тармағына сәйкес егер осы тармақта өзгеше белгіленбесе, осы параграфтың мақсаттары үшін преференциялар объектісінің бастапқы құны салық төлеуші ол танылған күні шеккен шығындар сомасы ретінде айқындалады. Мұндай шығындарға:
Салық кодекстің 286-бабының 2), 13) және 16) тармақшаларында және 287-бабында көрсетілген шығындардан (шығыстардан);
амортизациялық аударымдардан;
бухгалтерлік есепке алуда туындайтын және Салық кодекстің 257-бабының 6-тармағына сәйкес салық салу мақсаттарында шығыс ретінде қаралмайтын шығындардан (шығыстардан) басқа, объектіні сатып алуға, оны өндіруге, салуға, монтаждауға және орнатуға жұмсалатын шығындар, сондай-ақ халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес оның құнын ұлғайтатын басқа да шығындар жатады.
Сонымен қатар, 16 «Негізгі құралдар» халықаралық қаржылық есептілік стандартының (IAS) 7-тармағына сәйкес негізгі құралдар объектісінің бастапқы құны актив ретінде танылуға тиіс, егер:
(a) ұйымның осы объектімен байланысты болашақ экономикалық пайда алуы ықтимал деп танылады; және
(b) берілген объектінің бастапқы құнын сенімді түрде бағалауға болады.
Осылайша, инвестициялық салық преференциялары халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес бухгалтерлік есепте негізгі құрал ретінде танылған активтерге қатысты қолданылады, сондай-ақ бір мезгілде салық кодексінің 283-бабының 3-тармағында белгіленген өзге де шарттарға сәйкес келеді.
Преференцияларды қолдану үшін негіз ұйымның негізгі құралдарының құрамында объектіні тану фактісі және осындай тануға дейінгі есептеулердің ерекшелігіне қарамастан, оның бастапқы құнын есепке алу фактісі болып табылатынын атап өткен жөн.
6-Сұрақ. НК сатып алу/салу кезінде 100% шегерім бойынша инвестициялық преференцияны қолданған кезде амортизациялық аударымдар бойынша шегерімдерді қолдануға болады?
Жауап Салық кодексінің 274-бабының 1) тармақшасына сәйкес тіркелген активтер бойынша шегерімдер, оның ішінде Салық кодексінің 280-бабына сәйкес есептелген тіркелген активтер бойынша амортизациялық аударымдар болып табылады.
Бұл ретте Салық кодексінің 275-бабы 2-тармағының 5) тармақшасына сәйкес тіркелген активтерге бақылау кезеңі ішінде инвестициялық салық преференцияларының объектілері олардың күші жойылмай жатпайды.
Осылайша, инвестициялық салық преференциялары қолданылған объектілер бақылау кезеңінің қолданылу кезеңінде тіркелген активтер болып танылмайды, егер мұндай преференциялар жойылмаған болса, тиісінше, инвестициялық салық преференцияларының осындай объектілері бойынша амортизациялық аударымдар бойынша шегерімдер қолданылмайды.
7-Сұрақ. Егер НК 2025 жылы салынып, 2026 жылы аяқталып, пайдалануға берілсе, онда 2026 жылы инвестициялық преференция бойынша 100% шегерімді қолдануға болады?
Жауап Салық кодексінің 284 бабының 1 және 2 тармақтарына сәйкес инвестициялық салық преференцияларын қолдану мынадай әдістердің бірі бойынша жүзеге асырылады:
1) объект танылғаннан кейін шегерім әдісіне;
2) объект танылғанға дейін шегерім әдісімен жүзеге асырылады.
Әдісті таңдау әрбір преференция объектісі бойынша инвестициялық салық преференциялары бойынша салық тіркелімінде жүзеге асырылады.
Нысанды танығаннан кейін шегерім әдісін қолдану преференциялар объектілерінің бастапқы құнын шегеруге жатқызу объектіні тану күніне сәйкес келетін салық кезеңінде.
Салық кодексінің 283-бабының 5-тармағына сәйкес преференциялар объектісін тану күні, оның ішінде халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес бухгалтерлік есептегі активті негізгі құрал, жылжымайтын мүлікке инвестициялар немесе материалдық емес актив ретінде тану күні болып табылады.
Осылайша, преференция объектісі танылғаннан кейін шегерім әдісін таңдаған кезде салық төлеуші объектінің бастапқы құнына енгізілетін шығындарды 100% шегеру түрінде инвестициялық салық преференцияларын объектіні бухгалтерлік есепте негізгі құрал ретінде тану жылына келетін салық кезеңінде қолдануға құқылы.