Сыбайлас жемқорлыққа қарсы жаңа енгізілім туралы
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы жаңа енгізілім туралы
Ағымдағы жылдың басында Мәжіліс бірінші оқылымда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс қимыл мәселелері жөніндегі заң жобасын мақұлдадыТүзетулерүшкодекскежәнебесзаңға,ілеспежобаға-Әкімшілік құқық бұзушылықтуралыкодекскеенгізіледі.Заңнамалықжаңалықтардың басым бөлігі сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттұжырымдамасын іске асыруғабағытталған. Заң жобасыныңнегізгібастамаларыныңбірі-параталап еткені,уәде бергені немесеұсынғаны үшін қылмыстықжауапкершіліктіенгізу.
Пара туралы уағдаластықты аяқталған қылмыс деп тану айқын профилактикалық әсерге ие болады, бұл мемлекетке зиян келтіргенге дейін парақорлықтың жолын кесуге мүмкіндік береді. Енді қылмыстық кодекстің тиісті баптарының мынадай атаулары болады: ҚР ҚК-нің 366-бабы «Пара талап ету немесе алу», ҚР ҚК-нің 367-бабы «Ұсыныс, уәде беру немесе пара беру».
Бұдан басқа, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін заңды тұлғалардың әкімшілік жауапкершілігі күшейтілетін болады. Қазіргі уақытта олар ҚР ӘҚБтК-нің 678-бабы бойынша шенеуніктерге сыйақы бергені үшін 750 АЕК мөлшерінде айыппұл салуға жазаланады. Осы баптың жаңа редакциясы ҚК-нің 367-бабына ұқсас (пара беру) бірнеше айыппұл түріндегі санкцияларды көздейді. Айыппұл сыйақы мөлшеріне байланысты заңды тұлғаның атынан немесе оның мүддесі үшін берілген материалдық сыйақының 30 - дан 60 есеге дейінгі сомасын құрайды.
Қазақстанда сыбайлас жемқорлардың жария тізілімі пайда болады Сыбайлас жемқорлардың жария тізілімі енгізіледі, ол профилактикалық құрал функциясын атқаратын болады. Оның басты мақсаты-қоғамда қоғамдық сенімді қолдана отырып, сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілікті қалыптастыру. Тізілімде ауыр немесе аса ауыр сыбайлас жемқорлық қылмыстар жасағаны үшін сотталғандар туралы мәліметтер болады. Оған қосу үшін заңды күшіне енген соттың айыптау үкімі негіз болады. Алып тастау ақтау үкімінің заңды күшіне енуі және соттылықты өтеу негізінде мүмкін болады. Тізілімді Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі жүргізеді және ведомствоның сайтында жалпы қолжетімділікте орналастырылады.
Заңсыз сыйақы бергені үшін қылмыстық жауапкершілік енгізіледі ҚК-нің 247-бабы (Заңсыз сыйақы алу) бойынша істерді тиімді анықтау үшін ҚК-нің 366-бабы (Пара алу) бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүргізу кезінде тартылған жедел-іздестіру қызметінің барлық арсеналы қолданылуы тиіс. Ол үшін заң жобасында бопсалау белгілері болған кезде заңсыз сыйақы алу фактілерін анықтау мақсатында арнайы жедел-іздестіру іс-шараларын жүргізуге мүмкіндік беретін «Жедел-іздестіру қызметі туралы» Заңға түзетулер көзделген.
Сондай-ақ, Қылмыстық кодекс заңсыз сыйақы бергені үшін жауапкершілікті көздейтін 247-1-баппен толықтырылады. Бұл парақорлықпен ұқсастығы бойынша тек алушыларды ғана емес, сонымен қатар заңсыз сыйақы беретіндерді де тартуға мүмкіндік береді. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке заңсыз сыйақы алу және беру туралы істер бойынша ІІМ органдарымен тең дәрежеде тергеп-тексеруді жүзеге асыру жөніндегі өкілеттіктер беріледі.
Полицейлер әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін жазаланады
Арнаулы және құқық қорғау органдарының қызметкерлері әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін әкімшілік жауаптылықта болады. Қазіргі уақытта ҚР ӘҚБК-нің 32-бабына сәйкес әскери қызметшілерді қоспағанда, күш органдары қызметкерлерінің қызметтік міндеттерін атқару кезінде кез келген әкімшілік құқық бұзушылық жасауы тек тәртіптік жауаптылыққа әкеп соғады. Бұдан басқа, мемлекеттік қызметшілер мен оларға теңестірілген адамдардың кәсіпкерлік қызметке заңсыз араласқаны үшін әкімшілік жауапкершілігі 100-ден 200 АЕК-ке дейін күшейтілетін болады. Ал мемлекеттік қызметке қабылданған сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасаған адамдар сыбайлас жемқорларды жұмысқа қабылдауға заңнамалық тыйым салынғанға дейін (2005 жылға дейін) одан әрі қызмет бабында ілгерілеуге шектелетін болады. Бұл ретте жеке тұлғалар жасаған әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша ескіру мерзімі - 3 жылға дейін (бұрын 1 жылға дейін), заңды тұлғалар жасаған - 5 жылға дейін (бұрын 3 жылға дейін) ұлғайтылады.
Мемлекеттік қызметте және квазимемлекеттік секторда мүдделер қақтығысын шешу тәртібі заңда жазылады
Түзетулер шеңберінде «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заң «Мүдделер қақтығысы» жаңа тарауымен толықтырылады. Онда мемлекеттік қызметшілер мен олардың басшыларының мүдделер қақтығысын болдырмау және реттеу тәртібі регламенттелген.
Сонымен қатар, жеке мүдделерді декларациялау енгізіледі. Мемлекеттік немесе мемлекеттік функцияларды орындауға байланысты лауазымға кіретін азаматтар кадр қызметіне жеке мүдделері туралы декларацияны ұсынуы керек. Оны толтыру тәртібі Үкімет актісімен айқындалатын болады.