Отбасылық саясат саласындағы анықтамалық ақпарат

Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (бұдан әрі – АҚДМ) отбасы құндылықтарын нығайту, жас отбасыларды қолдау саласында, сондай-ақ, отбасылар жиі кездесетін проблемалы мәселелерді зерттеуде кешенді жұмысты жүргізеді.

Отбасы институтын нығайту, дәстүрлі отбасылық құндылықтарды дәріптеу Қазақстан Республикасындағы 2030 жылға дейінгі отбасылық және гендерлік саясат тұжырымдамасының негізгі басымдықтары болып табылады.

АҚДМ жыл сайын «Мерейлі отбасы» ұлттық конкурсын өткізеді, ол адамгершілік құндылықтарын жаңғыртуға және отбасы мен некенің жағымды үлгісін дәріптеуге, отбасы мәртебесін арттыруға бағытталған. 2014 жылдан бері конурсқа 20 мыңнан астам отбасы (2014 жылы – 1298,
2015 жылы – 2285, 2016 жылы – 2579, 2017 жылы – 2879, 2018 жылы – 2952,                                           2019 жылы – 3204, 2021 жылы – 2768, 2022 жылы – 2542) қатысқан.

Анықтама: Алматы обл. - 310, Жамбыл обл. - 247, Алматы қ. - 193, Қарағанды ​​обл. -192, ШҚО – 182, Қызылорда обл. - 178, Ақтөбе обл. - 157, Астана қ. - 151, Ақмола обл. - 132, БҚО - 130, Шымкент қ. - 128, Павлодар обл. - 118, Түркістан обл. - 116, Қостанай обл. - 108, Атырау обл. - 77, СҚО - 66, Маңғыстау обл. - 57.

Конкурста 20 лауреат-отбасы, түрлі кәсіптер мен еңбек әулеттерінің өкілдері, спорт және шығармашылық отбасылары жеңімпаз атанды.

Анықтама: Астана қ. – Сағитовтар, Алматы қ. – Кшкенебаевтар, Шымкент қ. – Жақыповтар, Ақмола обл. – Бөженовтер, Ақтөбе обл. – Оспановтар, Алматы обл. – Дәрібаевтар, Атырау обл. – Жаңабаевтар, ШҚО – Бозжігітовтер, Жамбыл обл. – Ержановтар, БҚО – Халықұлы, Қарағанды ​​обл. – Әлімбаевтар, Қызылорда обл. - Байжановтар, Қостанай обл. – Шәріповтер, Маңғыстау обл. – Себепбаевтар, Павлодар обл. – Мұхтаровтар, СҚО – Мұхиндер, Түркістан обл. – Құлбайымбетовтер, Абай обл. – Зәмзебаевтар, Жетісу обл. – Андас, Ұлытау обл. – Әйтеновтер.

«Мерейлі отбасы» ұлттық конкурсы – үлкенге құрмет, кішіге ізет білдіретін рухани-адамгершілік қағидасына негізделген және оны ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуді көздейтін отбасы құндылығын дәріптеп келеді. Барлық отбасының әрбір мүшесі – ауылдастарының, қала тұрғындарының, әріптестерінің, көрші-қолаңның құрметіне бөленген, Отанына адал қызмет етіп жүрген еңбек адамы, ауылдың, қаланың қарапайым еңбеккерлері.

Лауреат-отбасылар дипломдар және ерекшелік белгілері (мүсіншелер) тапсырылды. Марапаттау рәсімі қазақ эстрада жұлдыздарының қатысуымен өткен мерекелік концертпен аяқталды.

АҚДМ-нің тапсырысы бойынша «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ-тың Отбасы институтын зерттеу орталығы «Қазақстандық отбасылар» Ұлттық баяндамасын әзірледі.

Зерттеудің мақсаты отбасы институты саласындағы негізгі проблемалар мен трендтерді анықтау және Қазақстан Республикасында отбасы саясатын жетілдіру үшін практикалық ұсынымдар әзірлеу болып табылады.

Ұлттық баяндама АҚДМ-нің https://www.gov.kz/memleket/entities/qogam/documents/details/393813?lang=ru) және «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ-тың (https://ru.kipd.kz/wp-content/uploads/2023/01/nd_ks_ru.pdf) ресми интернет-ресурстарында орналастырылды.

Сонымен қатар, отбасы саясат бағыты бойынша жыл сайын гранттық жобалар жүзеге асырылуда. 2023 жылы келесі жобалардың жүзеге асырылуы жоспарланды:

- Отбасын қолдау орталықтарының қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар кешені және өмірлік қиын жағдайға тап болған балалары бар отбасыларды қолдау арқылы жастар арасында отбасылық құндылықтарды нығайту;

- Дағдарыс орталықтарының қызметін жетілдіру, отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықты профилактикалау және агрессорлармен жұмыс;

- Мүмкіндігі шектеулі мүгедек балалары бар отбасыларға әлеуметтік және психологиялық қолдау көрсету;

- «Бақытты отбасы» отбасылық соттары жанындағы отбасын ресурстық қолдау орталықтарының қызметін ұйымдастыру.

Одан басқа, жыл сайын зерттеулер жүргізіліп, оның нәтижесі бойынша орталық және жергілікті мемлекеттік органдарға, мүдделі ұйымдарға ұсынымдар әзірленеді және тақырыптық баяндамалар жарияланады.

2023 жылы Қазақстандық қоғамдық даму институтымен бірлесіп, келесі тақырыптар бойынша зерттеулер жоспарланды:

1) «Қазақстан   Республикасындағы   отбасылық-тұрмыстық   зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл туралы» ұлттық баяндама;

2) «Қазақстандағы толық емес отбасылар» әлеуметтік зерттеу;

3) «Қазақстандық қоғамдағы кеш ана болу» талдамалы баяндама;

4) «Заманауи қазақстандық қоғамдағы гендерлік саясат» әлеуметтік зерттеу;

5) Отбасы институтын нығайту, әйелдердің, балалардың құқықтарын қорғау, отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл мәселелерімен айналысатын мемлекеттік органдардың қызметіне функционалдық талдау жүргізу.

Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу, өмірлік қиын жағдайға тап болған отбасыларға көмек көрсету мәселелерін шешудің негізгі шараларының бірі өңірлерде Отбасын қолдау орталықтарын ашу бойынша ЖАО-ны үйлестіру болып табылады.

Қазақстан Республикасындағы 2030 жылға дейінгі отбасылық және гендерлік саясат тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспарының 30-тармағына сәйкес отбасылық жанжалдарды шешу және балалары бар әйелдерге уақытша баспана ұсыну бойынша Отбасын қолдау орталықтарын құру жұмыстары жүргізілуде.

2021 жылы – 31 Отбасын қолдау орталығы ашылды. 2022 жылы – 37 Орталықтар. Бүгінгі күні Орталықтардың жалпы саны 68. 2025 жылға дейін 143 Орталықтың ашылуы жоспарлануда.

Отбасын қолдау орталықтары азаматтардың жекелеген санаттарына (көп балалы, мүгедек адамдарға, толық емес және аз қамтылған отбасыларға, мүмкіндігі шектеулі балаларды тәрбиелеп отырған ата-аналарға) «бір терезе» қағидаты бойынша консультациялық қызметтер кешенін ұсынады, психологиялық, әлеуметтік және заң көмегін, сондай-ақ отбасы институтын нығайтуға бағытталған жан-жақты қолдау көрсетеді.

Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің мәліметі бойынша 2022 жылдың қорытындысы бойынша республикада отбасылық-тұрмыстық салада 938 құқық бұзушылық тіркелді (2021 жылы – 1043).

Ажырасулар санының жалпы төмендегеніне қарамастан (соңғы 4 жылда тіркелген ажырасулардың санының төмендегені байқалады. Егер, 2019 жылы бұл көрсеткіш 59 796 бірлікті құраса, 2022 жылы көрсеткіш 17 713 бірлікке дейін төмендеді немесе 19,3%), Қазақстан ажырасу коэффициенті жоғары 10 елдің қатарында болып отыр. Қазақстан ажырасу облысында – 2,56, бұл ауқымды орта ажырасу коэффициентінен жоғары, ол 1000 адамға 1,97 ажырасуды құрайды.

АҚДМ тұрақты түрде тәрбие және балалар құқығын қамтамасыз ету мәселелері бойынша сарапшылармен, ҮЕҰ, ата-аналар бірлестіктерімен, оның ішінде «Әкелер одағы» РҚБ, «Ерекше балалардың ата-аналар одағы», ҚХА жанындағы аналар кеңесі  тұрақты түрде бірлесіп жұмыс істейді.

VII Республикалық әкелер форумында (14.12.2022 ж.) мемлекеттік органдар өкілдерінің мамандар және сарапшылардың қатысуымен балалар қауіпсіздігі мәселелері бойынша жеке сессиялар ұйымдастырылды (Сессиялар: «Ата-аналар көзімен инклюзия: ерекше балаларды қалай тәрбилеу керек?», «Балалардың хал-ахуалы және тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы»).