Геологиялық барлауға инвестициялар және әлеуметтік міндеттемелердің артуы: Энергетика министрлігі елдегі жер қойнауын пайдалану саласының қорытындыларын ұсынды

ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің алаңында энергетика вице-министрі Ерлан Ақбаров мұнай-газ және көмір салаларының ағымдағы көрсеткіштері, геологиялық барлау бағдарламаларын өзектендіру және салаға инвестиция тарту шаралары туралы баяндады.

Көмірсутектерді өндіру секторында бүгінде қолданыста жер қойнауын пайдалануға арналған 317 мемлекеттік келісімшарт бар. Оның ішінде 138 келісімшарт жер қойнауын терең геологиялық зерттеудің толық циклін қамтып, республиканың ресурстық базасын жоспарлы түрде толықтыруға мүмкіндік береді. Жобаларды іске асыруға 215 инвестор тартылған. Белсенді келісімшарттардың негізгі бөлігі (шамамен 72%) Атырау, Маңғыстау және Ақтөбе облыстарына тиесілі. Сонымен қатар, өндірістік қызметтің едәуір көлемі Қызылорда облысында және Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы учаскелерде жүргізілуде.

Уәкілетті орган жұмысының басты басымдығы – инвесторлардың өңірлер алдындағы міндеттемелерін толық әрі сапалы орындауын қамтамасыз ету. Қазақстанда қызмет ететін ірі жер қойнауын пайдаланушылар («Теңізшевройл», «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг» және «Норт Каспиан Оперейтинг Компани») әлеуметтік және ғылыми бағыттарды тұрақты түрде қаржыландырып келеді. 2025 жылы және 2026 жылдың бірінші тоқсанында өндіруші компаниялар тарапынан батыс өңірлердің әлеуметтік дамуына 59 млрд теңге бөлінді. Қазақстандық мамандарды оқытуға, олардың біліктілігін арттыруға және қолданбалы ғылыми-зерттеу мен тәжірибелік-құрастырылымдық жұмыстарды жүргізуге 32 млрд теңгеден астам қаражат бағытталды.

Нарықтағы өзгерістерге жауап ретінде уәкілетті министрліктер геологиялық барлау саласына шетелдік капитал тарту тетіктерін күшейтуде. Қабылданған заңнамалық түзетулер пакеті жер қойнауын пайдаланушыларға қойылатын талаптардың ашықтығын арттырып, отандық геология саласының жалпы бәсекеге қабілеттілігін жақсартуға бағытталған. Жаңа цифрлық параметрлер мен қабаттарды бағалау алгоритмдерін енгізуді қамтитын қолданыстағы шөгінді бассейндерді ауқымды қайта бағалау нәтижесінде Қазақстанның көмірсутек ресурстарының болжамды көлемі 76 млрд тоннаға дейін ұлғайды. Негізгі әлеует Прикаспий, Үстірт-Бозашы және Оңтүстік Торғай ойпаттарында шоғырланған.

Инвесторлардың тиімділігін бағалаудағы негізгі көрсеткіштердің бірі – қаражаттың ел экономикасы ішінде сақталу деңгейі (елішілік құндылық). Ірі өнеркәсіптік компаниялармен бірлесіп, ведомство жергілікті жеткізілімдерді ұлғайтуға және отандық кәсіпкерлердің күшімен мұнай-газ қызметтерін технологиялық оқшаулауға бағытталған арнайы бесжылдық жоспарларды іске асыруда.

Инвестициялық тұрақтылық отын-энергетика кешенінің өзге бағыттарында да байқалады. Республикадағы көмір өнеркәсібін жаңғырту тұрақты қаржыландырумен қамтамасыз етілуде. Өткен жылы инвесторлардың көмір өндірісі қуаттарына бағыттаған расталған инвестиция көлемі шамамен 692 млрд теңгені құрады. Бұл қаражат тұтынушыларды қажетті шикізатпен үздіксіз қамтамасыз етуге, көмір өндіру мен оны уақытылы дайындауға бағытталған.

Брифинг қорытындысы бойынша Ерлан Ақбаров Министрліктің стратегиялық міндеті геологиялық барлауды дамыту, қолданыстағы кен орындарын тиімді игеру, заманауи технологияларды енгізу және ірі мұнай-газ жобаларын іске асыруға отандық кәсіпорындардың қатысуын кеңейту арқылы саланың тұрақты дамуын қамтамасыз ету екенін атап өтті.

Мұндай кешенді тәсіл елдің энергетикалық қауіпсіздігін нығайтуға және Қазақстанның ресурстық базасын ұзақ мерзімді толықтыруға мүмкіндік береді.