Алматы, 2026 жылғы 16 қаңтар – Қазақстан Республикасының Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов жұмыс сапары барысында Алматы энергетикалық тораптарын газға көшіру жөніндегі стратегиялық жобалардың жүзеге асырылу барысын тексерді.
Ведомство басшысы ЖЭО-2 және ЖЭО-3 құрылыс алаңдарын аралап шықты. Нысандарды аралау барысында Ерлан Ақкенженов мегаполис үшін жылу электр стансаларын газға көшірудің әлеуметтік маңызын атап өтті.
«Алматы қаласында экологиялық жағдай күрделі. Жылу электр стансаларын газға көшіру — Мемлекет басшысының тапсырмасы және халық алдындағы міндетіміз. Бұл мәселеде қателесуге жол жоқ», — деді Энергетика министрі мердігерлерге арнаған сөзінде.
ЖЭО-2 нысанын аралау барысында оң динамика байқалды. Мердігер ұйымның өкілдері 2 және 3 нөмірлі ыстық су қазандықтарының гидравликалық сынақтардан сәтті өткенін хабарлап, жұмыс кестеге сәйкес жүргізіліп жатқанын жеткізді.
Алайда ЖЭО-3 құрылыс алаңындағы жағдайды ведомство басшысы қатаң сынға алды. Министр жобаның бекітілген кестеден кеш жүргізіліп жатқандығын алға тартып, бас мердігер ұйымның жұмысты жүйелі ұйымдастыра алмағанын атап өтті.
Құрылыс компанияларының басшылары мен өкілдеріне Ерлан Ақкенженов ресурстарды шұғыл жұмылдыруды талап етіп, мердігерлердің жеке жауапкершілігін нақтылады.
Аталған жобаның жүзеге асырылуы Энергетика министрлігінің тұрақты бақылауына алынып, жауапты тұлғаларға апталық есеп беру міндеттелді.
Астана, 15 қаңтар – Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі 2026 жылғы ақпан айынан бастап мотор майларын міндетті цифрлық таңбалау енгізілетіні туралы хабарлайды. Аталған шара «Таңбалауға жататын тауарлар тізбесін айқындау туралы» тиісті бұйрыққа сәйкес жүзеге асырылады.
Жаңа құқықтық талаптарға уақтылы дайындалу мақсатында өндірушілерге, импорттаушыларға, сондай-ақ көтерме және бөлшек саудамен айналысатын нарық қатысушыларына Тауарларды таңбалау және қадағалау жөніндегі ақпараттық жүйеде тіркеу рәсімінен өту қажеттігі ескертіледі. Нарық қатысушылары үшін ақпараттық жүйеге қолжетімділік https://tanba.markirovka.kz ресми веб-ресурсы арқылы қамтамасыз етілді.
Жаңа реттеу тетігін енгізу кезең-кезеңімен жүзеге асырылатын болады. Ағымдағы жылдың ақпан айынан бастап көрсетілген мерзімнен кейін өндірілген немесе Қазақстан Республикасының аумағына әкелінген мотор майлары міндетті цифрлық таңбалауға жатады. Ал тауар қозғалысын жеткізу тізбегінің барлық кезеңдерінде толық қадағалау режимі 2027 жылғы 1 ақпаннан бастап енгізіледі.
Аталған жаңашылдықтың негізгі мақсаты – нарықтағы ашықтықты арттыру және тұтынушылардың құқықтарын қорғау. Сарапшылардың бағалауынша, қазіргі уақытта сатылып жатқан мотор майларының едәуір бөлігі көлеңкелі айналымда болуы мүмкін. Жосықсыз жеткізушілер контрафактілік өнімді құю кезінде танымал брендтердің түпнұсқа қаптамасын пайдаланып, жалған өнімді сыртқы белгілері бойынша түпнұсқадан ажырату мүмкін болмайтындай етіп ұсынады. Мұндай сапасыз өнімді пайдалану автокөлік иелері үшін қозғалтқыштың істен шығуына және едәуір қаржылық шығындарға әкелетін қауіп төндіреді.
Data Matrix сәйкестендіру құралдары арқылы цифрлық таңбалауды енгізу осы мәселелерді шешуге бағытталған. Әрбір канистрге көшіріп алу немесе қайта пайдалану мүмкін болмайтын бірегей цифрлық кодтың берілуі өнім айналымын толық бақылауға мүмкіндік береді. Аталған механизм әрбір тауардың – зауыттан немесе шекарадан бастап дүкен сөресіне дейінгі қозғалысын ашық әрі қадағалануын қамтамасыз етіп, контрафактілік өнімді сатып алу тәуекелін азайтады.
ҚР Энергетика министрлігі Ғылым және жоғары білім министрлігімен бірлесіп, жер қойнауын пайдаланушылардың ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды (ҒЗТКЖ) қаржыландыру тәртібін қайта қарады.
Мемлекет басшысының аударымдарды орталықтандыру жөніндегі тапсырмасын орындау және Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне (9-баптың 2-тармағы) сәйкестендіру мақсатында, көмірсутектер мен уран өндіретін жер қойнауын пайдаланушылар ғылымды қаржыландыруға арналған қаражатты енді тікелей республикалық бюджетке аударуға міндетті.
Осы мақсатта арнайы бюджеттік сыныптама коды бекітілді: 401103 — «Қазақстан Республикасының аумағындағы ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық және (немесе) тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жер қойнауын пайдаланушылардың аударымдары».
Тиісті өзгерістер 2025 жылғы 17 желтоқсанда қабылданған бірлескен бұйрықпен бекітілді. «Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2018 жылғы 31 мамырдағы №222 және Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 мамырдағы №244 «Көмірсутектер мен уранды өндіру кезеңінде жер қойнауын пайдаланушылардың ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық және (немесе) тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы» бірлескен бұйрығына өзгерістер енгізу туралы» шешім қабылданды.
2027 жылдың бірінші тоқсанының соңына қарай Қазақстан энергиядан тапшылық көріп отырған елдер қатарынан шығады – Энергетика министрлігі
Премьер-министр Олжас Бектенов электр энергетикасы саласын дамыту мәселелері бойынша жиын өткізді. Оған Премьер-министрдің бірінші орынбасары Роман Скляр, «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов, Премьер-министрдің орынбасары – Үкімет Аппаратының басшысы Ғалымжан Қойшыбаев, Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин, энергетика министрі Ерлан Ақкенженов, «Самұрық-Энерго» және «KEGOC» ұлттық энергетика компанияларының басшылары Қайрат Мақсұтов пен Нәби Айтжанов қатысты. Жиында Энергетика министрлігі, «Самұрық-Энерго», KEGOC және энергия өндіруші ұйымдардың Президенттің «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» атты Қазақстан халқына Жолдауында қойылған міндеттер шеңберінде жүргізіп жатқан ағымдағы инфрақұрылымды жаңғырту және жаңа қуаттарды генерациялау жөніндегі жұмыстарының қарқыны қаралды. Энергетика министрлігі ауқымды инвестициялық жоспарды жүзеге асырудың практикалық кезеңіне көшуде. Бүгінгі таңда жалпы инвестиция көлемі 13 трлн теңгеден асатын және жалпы қуаты 15,3 ГВт болатын 81 жоба бойынша жұмыстар жүргізілуде. Іске қосылып жатқан жобалардың едәуір бөлігі электр қуаты нарығының тетігі арқылы жеке инвестицияларды тікелей тарту есебінен жүзеге асырылуда. Ерлан Ақкенженов алдағы үш жылда негізінен реттеу қуатының тапшылығын жабуға және Бірыңғай энергетикалық жүйенің икемділігін арттыруға бағытталған маневрлі генерация сегментін іске қосу жоспарланып отырғанын баяндады.
Қазіргі жұмыс жүргізіліп жатқан нысандарды іске қосу 2027 жылдың бірінші тоқсанының соңына қарай экономиканың электр энергиясына деген қажеттілігін толығымен жабуға және Қазақстанды энергиядан тапшылық көріп отырған елдер қатарынан шығаруға мүмкіндік береді. 2029 жылға қарай электр энергиясының да, реттеу қуатының да тұрақты профицитіне қол жеткізілмек, бұл еліміздің экспорттық әлеуетін арттыруға жағдай туғызады, — деді энергетика министрі Ерлан Ақкенженов.
Жалпы, 2035 жылға дейін қосымша 26 ГВт-тан астам қуат өндіру көздері іске қосылатын болады. Жиында «Самұрық-Энерго» АҚ басқарма төрағасы Қайрат Мақсұтов пен «KEGOC» АҚ басқарма төрағасы Нәби Айтжанов баяндама жасады. Премьер-министр энергетикалық жобаларды жүзеге асыру кезінде мерзімдерін кейінге ысыру практикасын сынға алды.
Президент энергетикада тиісті динамика жоқ екенін бірнеше мәрте айтып келеді. Сондықтан, барлықтарыңыз барынша күш жұмылдыруларыңыз керек. Барлық жоспарланған жобалар белгіленген мерзімде жүзеге асырылуы тиіс. Ешқандай үзілістер, ығысулар болмауы керек. Министр, «Самұрық-Энерго» және KEGOC басшылары, сіздер әрбір нысан үшін тікелей жауаптысыздар. Сіздердің жұмыс орындарыңыз – кабинеттерде емес, құрылыс алаңдарында, — деп атап өтті Олжас Бектенов.
Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі Абу-Даби тұрақты даму апталығына (Abu Dhabi Sustainability Week, ADSW) қатысты. Аталған іс-шара тұрақты дамудың жаһандық күн тәртібін ілгерілетуге, сондай-ақ климаттық және экологиялық мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған халықаралық күш-жігерді қолдайтын жетекші халықаралық платформалардың бірі болып саналады.
ADSW аясында энергетикалық өтпелі кезеңді жеделдетуде цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларының маңызына ерекше назар аударылды. Іс-шара барысында энергожүйелердің тиімділігін арттыру, «ақылды» инфрақұрылымды дамыту және ресурстарды тұтынуды оңтайландыру мәселелері қаралды.
Сонымен қатар, платформа таза және жаңартылатын энергия көздері негізінде жұмыс істейтін деректерді өңдеу орталықтарына инвестициялар тарту мәселелерін талқылауға арналған маңызды алаң болып, бұл цифрлық экономиканы дамытудың негізгі факторларының бірі ретінде қарастырылды және көміртек шығарындыларын азайтуға мүмкіндік береді.
Іс-шараны Біріккен Араб Әмірліктері Үкіметінің қолдауымен Masdar компаниясы ұйымдастырды және оған мемлекет басшылары мен үкімет басшылары, халықаралық ұйымдардың өкілдері, бизнес қауымдастығы, ғылыми орта және сарапшылар қатысады. ADSW аясында энергетикалық өтпелі кезең, декарбонизация, жаңартылатын энергия көздерін дамыту, орнықты экономикалық өсу және инновациялық технологияларды енгізу мәселелері талқыланды.
Абу-Даби тұрақты даму апталығы үздік тәжірибелермен алмасуға, халықаралық ынтымақтастықты нығайтуға және тұрақты даму мен климаттың өзгеруіне қарсы күрес саласында бірлескен шешімдер әзірлеуге арналған маңызды халықаралық алаң саналады. Ауқымды шараға Қазақстан Республикасы Энергетика вице-министрі Бақытжан Ілияс қатысты.
Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі энергетика саласын тұрақты дамытуға, «жасыл» технологияларды енгізуге, сондай-ақ энергетикалық қауіпсіздік пен орнықты даму жолында халықаралық ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған осындай халықаралық бастамаларға қатысудың маңыздылығын атап өтеді.
Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі 2026 жылғы 13 қаңтарда Қара теңіз акваториясында, КҚК теңіз терминалы маңында Қазақстанның экспорттық мұнайын тасымалдауға қатысқан екі кемеде тіркелген келеңсіз оқиғалар туралы ақпаратты ресми түрде растайды.
Мальта туымен жүрген «Matilda» танкері «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының қосалқы ұйымы арқылы жалға алынған және ҰҰА шабуылына ұшырағаны расталды. Кемеде жарылыс тіркелгенімен, өрт шықпаған. Экипаж арасында зардап шеккендер жоқ. Техникалық қызметтердің алдын ала бағалауына сәйкес, танкер теңізде жүзуге қабілетті, кеменің корпусында аса қауіпті зақымданулар анықталмаған.
Либерия туымен жүрген «Delta Harmony» танкері де жүктеу жұмыстарына дайындық кезеңінде ұшқышсыз ұшу аппараты шабуылына ұшырағаны расталды. Салдарынан өрт шығып, жедел сөндірілген. Экипаж мүшелері зардап шеккен жоқ. Оперативтік штаб деректеріне сәйкес, оқиға кезінде кемеге мұнай тиеу жұмыстары жүргізілмеген, жүк цистерналары бос болғандықтан, Қазақстан Республикасының экспорттық ресурстарына зиян келтірілмеген.
Энергетика министрлігі логистикалық тізбектердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және экспорттық жеткізілімдердің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету мақсатында «ҚазМұнайГаз» ұлттық операторымен, консорциум әкімшілігімен және кемелер иелерімен іс-қимылдарды жедел түрде үйлестіріп отыр.
Тұрар Әлімжан Қамбарұлы — «Болашақ» бағдарламасы аясында Ұлыбританиядағы University of Southampton университетін «электроэнергетика» мамандығы бойынша тәмамдаған.
Еңбек жолын «KEGOC» АҚ-да жабдықтарды жөндеу жөніндегі электросілесір болып бастап, кейін құрылыс саласында және мемлекеттік қызметте жалғастырған.
Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінде Атомдық және энергетикалық қадағалау мен бақылау комитетінің аумақтық департаментінде бас маман қызметінен бастап, Электроэнергетиканы дамыту департаментінде басшылық лауазымдарға дейін қызмет атқарды. Осы кезеңде жылу және электр энергетикасы салаларын трансформациялау жөніндегі реформаларды үйлестірді.
Қазақстан жаңартылатын энергия көздері (ЖЭК) саласы тұрақты дамып келеді. Бүгінде елімізде жалпы белгіленген қуаты 3,5 гигаваттты құрайтын 162 ЖЭК нысаны жұмыс істейді. Оның ішінде: 67 жел электр станциясы, 49 күн электр станциясы, 43 су электр станциясы және 3 биогаз электр станциясы бар.
2025 жылдың қорытындысы бойынша «таза» генерацияның үлесі 7%-ға жетіп, орнықты энергетикалық теңгерімге қарай оң динамиканы көрсетті. Айта кетейік, 2024 жылы ЖЭК үлесі елдегі электр энергиясының жалпы өндірісінің 6,43%-ын құраған болатын.
2025 жылы жалпы қуаты 503 МВт болатын 9 жаңа ЖЭК нысаны пайдалануға берілді. Оның ішінде: 5 жел электр станциясы – 387 МВт, 3 күн электр станциясы – 90 МВт, 1 су электр станциясы – 26 МВт.
Жаңа нысандар Қарағанды, Ұлытау, Ақтөбе, Жетісу, Қызылорда және Маңғыстау облыстарында орналасқан.
ЖЭК нарығын дамытудың маңызды бөлігі – 2024–2027 жылдарға арналған жалпы қуаты 6,7 ГВт болатын жоспар шеңберінде өткізілетін аукциондар. 2025 жылғы желтоқсан айындағы жағдай бойынша шамамен 4 ГВт қуат бөлінген, бұл инвесторлардың жоғары қызығушылығын және «жасыл» генерация нарығының белсенді екенін көрсетеді.
Total Eren, Masdar, China Power International Holding, China Energy сияқты стратегиялық инвесторлардың қатысуымен халықаралық жобалар жүзеге асырылатын болады.
Жалпы алғанда, 2035 жылға дейін Қазақстанда 8 ГВт-тан астам ЖЭК қуаттарын іске асыру жоспарланған. Бұл еліміздің тұрақты «жасыл» энергетикаға көшу, энергетикалық қауіпсіздікті нығайту және ұлттық энергожүйенің тұрақтылығын арттыру бағытындағы жүйелі саясатын айқындайды.
Мемлекет басшысы 2026 жылды Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жариялады. Энергетика министрлігі отын-энергетика кешенінің негізгі процестеріне жасанды интеллект технологияларын жүйелі түрде енгізіп келеді.
Министрліктің тәсілі эксперименттік әзірлемелерге емес, инфрақұрылымның сенімділігін арттыруға, апаттылықты төмендетуге және шығындарды оңтайландыруға бағытталған қолданбалы пилоттық жобаларды іске асыруға негізделген.
Қазіргі уақытта салада үш негізгі практикалық кейс жүзеге асуда:
▪️ Ұшқышсыз ұшу аппараттарын қолдана отырып, электр беру әуе желілерін ЖИ-дефектоскопиялау. Компьютерлік көру және машиналық оқыту технологиялары 4K-камералар, жылу анықтау және лидар жүйелерінен алынған деректер негізінде тірек конструкциялары мен сымдардағы ақауларды, қызып кетулерді, деформацияларды және басқа да жасырын тәуекелдерді автоматты түрде анықтауға мүмкіндік береді.
▪️ Акустикалық резонанс технологиясына негізделген жылу желілерінің роботтандырылған құбырішілік диагностикасы. Бұл шешім жүйені ашпай-ақ және тоқтатпай-ақ құбырлардың жай-күйін нүктелік бағалауды қамтамасыз етеді.
▪️ Газ саласына арналған ЖИ-ассистент, ол мобильді қосымшада түсірілген фотосурет арқылы газ есептегіштердің көрсеткіштерін автоматты түрде таниды. Бұл адам факторын азайтып, есепке алудың дәлдігін арттырады.
Аталған шешімдердің барлығы пилоттық режимде апробациядан өтіп, жоғары тиімділігін көрсетті: диагностика уақыты жеделдеді, апаттылық деңгейі төмендеді және ресурстарды үнемдеу айтарлықтай артты.
Президент қойған міндеттерге сәйкес, 2026 жылы Энергетика министрлігі электр және жылумен жабдықтау салаларында ЖИ-шешімдерді пилоттық кезеңнен ауқымды енгізуге көшіруді жоспарлап отыр.
Басым бағыттардың қатарында: ЖИ-дефектоскопиядағы ақаулар классификаторларын кеңейту, магистральдық құбыржолдарда құбырішілік диагностика технологияларын енгізу, сондай-ақ газ саласындағы цифрлық сервистерді одан әрі дамыту бар.
Сонымен қатар, Министрлік жасанды интеллект технологияларын әзірлейтін отандық ІТ-компаниялармен қол қойылған меморандумдар аясында жүйелі ынтымақтастықты жалғастырады.
2026 жылдың Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жариялануы озық технологияларды жедел енгізуге және Қазақстан энергетикасын орнықты, цифрлық әрі технологиялық тұрғыдан тәуелсіз салаға айналдыруға қуатты серпін береді.
Құрметті қазақстандықтар!
Сіздерді келе жатқан 2026 Жаңа жылмен шын жүректен құттықтаймын! Энергетиктерге бұл мейрам ерекше мәнге ие. Себебі жаңажылдық кеште әр үйде жарық жанып, жылу мен жайлылық болғаны аса маңызды.
Өтіп бара жатқан жыл еліміз үшін оқиғаларға толы болды. Біз құрылыс жүргізіп, жаңғыртып, болашаққа берік іргетас қаладық. Мұның барлығы сіздердің күн сайын сенімділік пен жайлылықты сезінулеріңіз үшін жасалды.
Келе жатқан 2026 жыл әр отбасыға береке мен қуаныш әкелсін. Өмірлеріңіз тек жағымды «энергияға» толы болсын. Жарық тек терезелеріңізде емес, жүректеріңізде де жарқырап тұрсын, ал жақындарыңыздың қамқорлығы әрқашан жылытып жүрсін. Баршаңызға бақыт, береке және ортақ үйіміз – Қазақстанға өркендеу тілеймін!
Құрметпен, Ерлан Аккенженов, ҚР Энергетика министрі