Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев жұмыс сапары барысында Солтүстік Қазақстан облысына барып, Alageum Петропавл электротехникалық зауыты кәсіпорнының жұмысымен танысты. Министр өндіріс барысын, жұмысшыларға жасалған еңбек жағдайын және өңірге басқа аймақтар мен шетелден қоныс аударған азаматтарды жұмысқа орналастыру тәжірибесін зерделеді.
Бүгінде кәсіпорында 120 адам еңбек етеді. Зауыт Солтүстік Қазақстан облысына басқа өңірлерден және шетелден қоныс аударып келген азаматтарды жұмыспен қамтуға да атсалысып келеді.
Кәсіпорынға барған министр жұмысшылардың мүддесін қорғау, оларға лайықты еңбек жағдайын қалыптастыру және өндірістегі қауіпсіздікке жауапкершілікпен қарау қажет екенін атап өтті.
«Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі үшін жұмысқа келген әр адамның ресми түрде еңбек етуі, тұрақты табыс табуы, әлеуметтік кепілдіктермен және қауіпсіз еңбек жағдайымен қамтамасыз етілуі маңызды. Бұл әсіресе өңірлерге еңбек ресурстарын тарту және оларды сол жерде тұрақты қалдыру шараларын жүзеге асыру кезінде ерекше мәнге ие», – деді Асқарбек Ертаев.
Министр Солтүстік Қазақстан облысына қоныс аударып, бүгінде зауытта жұмыс істеп жүрген азаматтармен де әңгімелесті. Олардың арасында Иран мен Өзбекстаннан келгендер бар. Қазір олар кәсіпорында тұрақты жұмыс істеп, баспанамен қамтамасыз етілген.
2023-2024 жылдары Петропавл қаласында зауыттың жаңа жұмысшыларының отбасылары үшін көппәтерлі тұрғын үй салынды. Нәтижесінде 40 отбасы тұрақты жұмыспен қатар баспанаға да ие болды.
Бұл тәжірибе азаматтарды жаңа ортаға бейімдеу кезінде жұмыс, тұрақты табыс пен баспана мәселесін қатар шешудің тиімді екенін көрсетті.
Жұмысшылармен жүздесуде министр этникалық қазақтардың тарихи Отанына оралуына, олардың жаңа ортаға бейімделуіне, жұмысқа орналасуына және өңірде тұрақты өмір сүруіне қажетті жағдай жасап келе жатқанын айтты.
«Біздің міндетіміз – адамға бейімделудің барлық кезеңінен өтуіне кешенді қолдау көрсету. Яғни қажетті құжаттарын рәсімдеп, жұмыс табуына, отбасын қамтамасыз етуіне және жаңа жерге сәтті қоныстануына жағдай жасау», – деді ведомство басшысы.
Сондай-ақ Асқарбек Ертаев Петропавл қаласында 2024 жылы ашылған қандастарды уақытша орналастыру орталығына барды. Орталық этникалық қазақтар мен олардың отбасы мүшелеріне қажетті құжаттарды рәсімдеп, қандас мәртебесін алғанға дейін уақытша тұруға арналған.
Министрге орталықтағы азаматтардың тұру жағдайы және жаңадан келгендерді сүйемелдеу тәртібі таныстырылды.
Еңбек министрі мемлекеттік қолдау отбасының жаңа ортаға бейімделуінің барлық кезеңін қамтуы керек екенін айтты. Яғни құжаттарды рәсімдеу мен уақытша орналастырудан бастап, жұмысқа орналасу, тұрақты табыс табу және өңірде өз бетінше өмір сүруге дейінгі мәселелерге қолдау көрсетілуі қажет.
Қазақстанда арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсететін ұйымдарға қойылатын сапа мен қауіпсіздіктің бірыңғай талаптары белгіленген. Олар көрсетілетін қызметті ұсынатындардың барлығына, олардың орналасқан өңіріне, меншік нысанына және қызмет алушылар санатына қарамастан қолданылады.
Қазіргі таңда арнаулы әлеуметтік қызметтерді 600-ден астам лицензияланған ұйым 100 мыңнан аса азаматқа көрсетеді. Бірыңғай тәсілдің негізгі мақсаты – адамның тұрғылықты жеріне немесе жүгінген ұйымына қарамастан, көрсетілетін көмектің сапасын бірдей базалық деңгейде қамтамасыз ету.
Мемлекеттік стандарттарда тұру жағдайларына, қауіпсіздікке, кадрлық қамтылуына, материалдық-техникалық базасына, сондай-ақ көрсетілетін қызметтердің көлемі мен сапасына қойылатын талаптар айқындалған.
Яғни талаптар ғимараттар мен құрал-жабдықтардың болуымен ғана шектелмейді. Негізгі назар көрсетілетін көмектің сапасына, мамандардың кәсібилігіне және қызмет алушының қауіпсіздігіне аударылады.
Жүйені дамытудың маңызды кезеңдерінің бірі – 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсететін ұйымдарды міндетті лицензиялау тәртібінің енгізілуі. Енді белгіленген талаптарға сәйкестік лицензия алу кезінде ғана емес, мемлекеттік бақылау барысында да бағаланады.
Бірыңғай талаптар мемлекеттік те, мемлекеттік емес те қызмет көрсетушілерге бірдей қолданылады. Бұл жүйеге қатысушылар үшін тең жағдай қалыптастырып, азаматтардың көрсетілетін әлеуметтік көмектің сапасына деген сенімін арттырады.
Сонымен қатар арнаулы әлеуметтік қызметтер жүйесін жетілдіру жұмыстары жалғасуда. Цифрлық шешімдер енгізіліп, қаржыландыру мен мамандар даярлау тәсілдері жетілдірілуде, заманауи инфрақұрылым дамытылуда.
Негізгі қағидат өзгеріссіз қалады: тұрғылықты жері немесе ұйымның меншік нысаны әлеуметтік көмектің сапасына әсер етпеуі тиіс. Арнаулы әлеуметтік қызмет алушылардың барлығы қауіпсіз, кәсіби әрі сапалы қолдауға тең дәрежеде қол жеткізуі қажет.
Бүгін Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінде министрлік басшылығы мен Қытайдың мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған көмекші құралдар мен технологиялар орталығының делегациясы арасында кездесу өтті.
Жүздесу барысында тараптар әлеуметтік қорғау және оңалту саласындағы ынтымақтастықтың перспективалы бағыттарын талқылады. Атап айтқанда, озық тәжірибе алмасу, заманауи цифрлық шешімдерді енгізу мен техникалық оңалту құралдарын өндіру, ассистивті технологияларды дамыту, сондай-ақ мамандар даярлау мәселелеріне назар аударылды.
Қазақстанда 2030 жылға дейінгі инклюзивті саясат тұжырымдамасы кезең-кезеңімен іске асырылуда. Құжат тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге, әлеуметтік инфрақұрылым мен қызметтердің қолжетімділігін арттыруға, кедергілерді жоюға және мүгедектігі бар адамдардың дербес өмір сүруіне қажетті жағдай жасауға бағытталған.
Қазіргі таңда елімізде 756,2 мыңға жуық мүгедектігі бар адам тұрады. Мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі – азаматтардың жеке қажеттіліктерін ескере отырып, оңалту қызметтері мен техникалық оңалту құралдарының қолжетімділігі мен сапасын одан әрі арттыру.
Министрліктің мәліметінше, заманауи оңалту жүйесін дамыту инновациялық технологиялар мен халықаралық тәжірибені кеңінен қолдануды талап етеді.
«Біз оңалту саласындағы халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және тиімді технологиялық шешімдерді енгізуге мүдделіміз. Бұл ретте тәжірибе алмасу, маман даярлау, ассистивті технологияларды дамыту, өндірісті локализациялау және техникалық оңалту құралдарымен қамтамасыз етудің заманауи тетіктерін сынақтан өткізу секілді шаралар маңызды бағыттар санатында. Басты міндетіміз – оңалту қызметтерінің сапасы мен қолжетімділігін арттырып, мүгедектігі бар адамдардың дербестігін кеңейтуге қосымша мүмкіндіктер жасау», – деп атап өтті ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің өкілдері.
Кездесу барысында протездеу, ортездеу және ассистивті технологияларды дамытуға ерекше назар аударылды. Қытай тарабы практикалық өзара іс-қимылға, сараптамалық-техникалық тәжірибе алмасуға және бірлескен жобаларды іске асыруға дайын екенін білдірді.
Бұл бағытта Әлеуметтік қорғау саласын дамытудың ұлттық ғылыми орталығы маңызды рөл атқарады. Орталық оңалту, техникалық оңалту құралдары, протездеу және ортездеу салаларындағы жобаларды ғылыми-әдістемелік тұрғыдан сүйемелдеумен қатар, инновациялық және цифрлық шешімдерді енгізу бағытында да жұмыс жүргізеді.
Қытайлық әріптестермен ынтымақтастық озық технологиялар мен кәсіби тәжірибе алмасуға, кадрлық әлеуетті арттыруға және Қазақстанда заманауи оңалту шешімдерін енгізуге жаңа мүмкіндіктер ашады.
Тараптар сараптамалық тәжірибе алмасуды жандандырып, бірлескен жұмыстың нақты бағыттарын пысықтауға уағдаласты. Олардың қатарында технологиялар мен тәжірибе алмасу, мамандар даярлау, протездеу мен ортездеу ісін дамыту, ассистивті технологияларды енгізу және оңалту саласындағы заманауи шешімдерді сынақтан өткізу бар.
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және мүгедектігі бар адамдардың өмір сүру сапасын арттыруға, олардың мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған заманауи тәсілдерді енгізуге бағытталған жұмысты жалғастырады.
Солтүстік Қазақстан облысына жұмыс сапары барысында Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Эльдар Күзенбаев өңір тұрғындарымен есепті кездесу өткізді.
Кездесу барысында әлеуметтік-еңбек саласындағы өзекті мәселелер талқыланды. Атап айтқанда, зейнетақы, әлеуметтік қамсыздандыру, балалы отбасылар мен мүгедектігі бар адамдарды қолдау, халықты жұмыспен қамту, еңбек құқықтарын қорғау және мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін арттыру мәселелеріне назар аударылды.
Министрлік мәліметінше, мемлекеттік саясаттағы негізгі бағыттардың бірі - көрсетілетін қолдаудың нақты адамға бағытталуын қамтамасыз ету. Әлеуметтік көмек пен қызметтер азаматтардың қажеттілігіне қарай және заңнамада белгіленген талаптар мен тәртіпке сәйкес көрсетіледі.
Кездесуде халықты жұмыспен қамту мәселесіне ерекше көңіл бөлінді. Жыл басынан бері Солтүстік Қазақстан облысында шамамен 8,6 мың адам жұмысқа орналастырылды. Өңір тұрғындарына жұмысқа орналасуға көмектесетін түрлі мүмкіндіктер ұсынылады. Олардың қатарында бос жұмыс орындарын іздеу және таңдау, кәсіби оқыту, сондай-ақ кәсіп бастауға арналған қолдау шаралары бар.
«Жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі міндеті – азаматтарға өз еңбек мүмкіндігін толық пайдалануға, сұранысқа ие дағдыларды меңгеруге және табысын арттыруға жағдай жасау. Осы мақсатта халыққа көрсетілетін қызметтердің қолжетімділігі мен жеделдігін арттыру үшін нақты адамға бағытталған цифрлық құралдар жетілдіріліп жатыр», – деді Эльдар Күзенбаев.
Вице-министр жұмыспен қамту саласын цифрландыру мәселесіне де жеке тоқталды. Электрондық еңбек биржасында азаматтарға лайықты жұмыс орындарын таңдауға көмектесетін цифрлық шешімдер, соның ішінде жасанды интеллект негізіндегі құралдар қолданылады. Ал Skills Enbek платформасында кәсіби білімін жетілдіруге және жаңа дағдыларды меңгеруге арналған онлайн-курстар қолжетімді. Сонымен қатар студенттерге өндірістік тәжірибеден өтуге орын іздеуге мүмкіндік беретін арнайы сервис жұмыс істейді.
Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау мәселелері де кездесудің күн тәртібінде қаралды. Әлеуметтік нысандар мен қызметтердің қолжетімділігін арттыру, Әлеуметтік қызметтер порталының жұмысын дамыту, сондай-ақ медициналық-әлеуметтік сараптамадан қашықтан өту мүмкіндігін енгізу мәселелері талқыланды. Қашықтан жүргізілетін сараптама азаматтардың тиісті қызметтерді алу үшін жеке өзі бару қажеттілігін азайтуға мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, облыс тұрғындары балалы отбасылар мен аз қамтылған азаматтарға мемлекеттік қолдау көрсету, Солтүстік Қазақстан облысына ерікті түрде қоныс аудару, еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету және жұмыскерлердің еңбек құқықтарын сақтау мәселелерін көтерді.
Кездесу соңында вице-министр тұрғындардың сұрақтарына жауап беріп, әлеуметтік-еңбек саласындағы өзекті бағыттар бойынша түсініктеме берді.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мемлекеттік қолдау шараларын халыққа барынша қолжетімді ету, жұмыспен қамтуды дамыту, еңбек құқықтарын және әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдіру бағытындағы жұмыстарды жалғастыра бермек.
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мүгедектігі бар адамдар үшін кедергісіз орта қалыптастыру жөніндегі жұмысты жалғастырып келеді. Соның бір бағыты – инватакси қызметін дамыту.
Бұл қызмет мүгедектігі бар адамдарға қала ішінде еркін әрі ыңғайлы жүруге мүмкіндік береді. Арнайы көлікпен жұмысқа, оқуға, медициналық және оңалту орталықтарына баруға болады. Осылайша азаматтардың күнделікті өмірге белсенді араласуына жағдай жасалады.
Қазір инватакси қызметін пайдалану да жеңілдей түсті. Көлікке тапсырыс беру кезінде ұзақ күтудің және артық құжат рәсімдеудің қажеті жоқ. Қызмет көрсету жүйесіне заманауи цифрлық шешімдер енгізіліп, танымал такси сервистерімен ықпалдастық жолға қойылған.
Биыл 1 қаңтар мен 31 шілде аралығында Астана мен Алматыда инватакси 251 мыңнан астам сапарға қызмет көрсетті.
Астанада бұл қызметті күнделікті пайдаланатындар көп. Олар инватаксимен жұмысқа, білім алуға, медициналық және оңалту орталықтарына барып жүр.
Жеті айдың ішінде елордада 934 адам инватакси қызметін пайдаланып, жалпы 211 916 сапар жасаған. Ал 2026 жылдың шілде айының өзінде ерекше қажеттілігі бар 735 елорда тұрғыны 25 282 рет инватакси қызметіне жүгінген.
Алматыда да қызметті пайдаланушылардың саны жоғары. Жыл басынан бері 1 512 адам 39 802 сапар жасаған. Шілде айында 838 алматылық 5 166 рет инватакси қызметін пайдаланған.
Инватакси қызметінің дамуы мүгедектігі бар адамдар үшін қажетті жерге уақытында жетуге, күнделікті шаруаларын өз бетінше атқаруға және қоғам өміріне белсенді араласуға мүмкіндік беріп отыр.
Еңбек министрлігі алдағы уақытта да әлеуметтік қолдау шараларын цифрландыру және мүгедектігі бар адамдарға қажетті қызметтерді қолжетімді ету бағытындағы жұмысты жалғастыра береді. Негізгі мақсат – әр азаматқа қажетті көмекті уақытында әрі ыңғайлы түрде ұсыну.
Елімізде халықтың экономикалық белсенділігі артып келеді. Қазіргі таңда елдегі жұмыс күшінің саны 9 млн 838,1 мың адамға жетті. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 103 мыңнан астам адамға көп. Ал жұмыспен қамтылғандардың саны 9 млн 392 мың адамды құрады. Бұл еңбек нарығында жаңа жұмыс орындары ашылып, азаматтардың жұмысқа орналасу мүмкіндіктері артып келе жатқанын көрсетеді.
Еңбек нарығындағы тұрақтылықтың маңызды көрсеткіштерінің бірі – ресми түрде жұмыс істейтін азаматтар санының өсуі. Бір жыл ішінде жалдамалы жұмыскерлердің саны шамамен 150 мың адамға артып, 7 млн 290,4 мың адамға жетті.
Сонымен қатар өз бетінше жұмыс істейтін және тұрақсыз жұмыспен қамтылған азаматтардың саны азайып келеді. Бұл азаматтардың еңбек шарты жасалып, әлеуметтік кепілдіктері толық қарастырылған ресми жұмысқа біртіндеп ауысып жатқанын көрсетеді.
Жұмыспен қамтуға бағытталған мемлекеттік шаралар да өз нәтижесін беріп отыр. 1 тамыздағы жағдай бойынша мемлекет пен жұмыс берушілердің қолдауымен 388 512 адам жұмысқа орналастырылды. Оның ішінде 298 904 адам тұрақты жұмысқа тұрды.
Бұл көрсеткіштер мемлекет үшін уақытша жұмыспен қамтудан гөрі, азаматтардың тұрақты әрі сапалы жұмысқа орналасуына жағдай жасау маңызды екенін көрсетеді. Тұрақты жұмыс адамның табысын қамтамасыз етіп қана қоймай, оның әлеуметтік кепілдіктерге ие болуына мүмкіндік береді.
Азаматтарды жұмыспен қамтуда Электрондық еңбек биржасының, кәсіби оқыту бағдарламаларының, субсидияланатын жұмыс орындарының және жұмыс берушілермен жүргізіліп жатқан жұмыстың маңызы зор. Бұл тетіктер жұмыс іздеп жүрген азаматтар мен маман қажет ететін жұмыс берушілерді жылдам байланыстыруға мүмкіндік береді.
Электрондық еңбек биржасы арқылы азаматтар бос жұмыс орындарын қарап, өзіне сәйкес жұмысты таңдай алады. Ал кәсіби оқыту бағдарламалары жаңа мамандық меңгеруге немесе біліктілікті арттыруға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе еңбек нарығында сұранысқа ие мамандықтарға қайта оқып, жұмысқа орналасқысы келетін азаматтар үшін маңызды.
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі алдағы уақытта да еңбек нарығының тұрақтылығын сақтау, жұмыспен қамтудың жаңа мүмкіндіктерін дамыту, азаматтардың біліктілігін арттыру және еңбек өнімділігін көтеруге қажетті жағдай жасау жұмыстары жалғасатынын атап өтті.
Жұмыссыздық деңгейінің төмен болуы және ресми жұмыспен қамтылғандар санының өсуі Қазақстандағы еңбек нарығының біртіндеп нығайып келе жатқанын көрсетеді. Бұл өз кезегінде халық табысының өсуіне және ел экономикасының тұрақты дамуына мүмкіндік береді.
Еңбек қауіпсіздігі – әр жұмыскердің өмірі мен денсаулығын қорғаудың басты шарты. Сондықтан еңбек жолын енді бастап келе жатқан жас маман үшін кәсіби дағдылармен қатар, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптарын білу әрі сақтау да маңызды. Бұл бағытта Түркістан облысында жұмыс берушілермен түсіндіру және алдын алу жұмыстары тұрақты жүргізілуде.
Түркістан облысында еңбек қауіпсіздігі мәселесіне айрықша мән беретін кәсіпорындардың бірі – «Кентау трансформатор зауыты» АҚ. Мұнда трансформаторлар, электр қозғалтқыштары мен генераторлар өндіріледі. Кәсіпорында 700-ге жуық адам еңбек етеді.
Зауытта еңбек қауіпсіздігіне ерекше көңіл бөлінеді. Әсіресе жұмысқа жаңадан орналасқан жастарға қауіпсіздік талаптары түсіндіріліп, қажетті нұсқамалар беріледі. Жұмыс барысында қорғаныш құралдарын дұрыс пайдалану, өндірістегі қауіп-қатерлерді білу және белгіленген талаптарды сақтау үнемі назарда болады.
«Біздің басты мақсатымыз – жұмыс беруші де, біз де бірлесіп, жазатайым оқиғалардың алдын алу. Еңбек қауіпсіздігі талаптарын сақтау – барлығымызға ортақ міндет. Әр жұмыс орнында қауіпсіздік ережелері сақталып, қызметкерлердің өмірі мен денсаулығына қауіп төнбеуі керек. Сондықтан бұл бағыттағы түсіндіру және алдын алу жұмыстары тұрақты жүргізіледі», – дейді Түркістан облысы бойынша Мемлекеттік еңбек инспекциясы департаментінің басшысы Амангелды Әліш.
Кәсіпорында жастардың кәсіби тәжірибе жинауына да мүмкіндік жасалған. «Жастар практикасы» арқылы мұнда әртүрлі мамандық иелері еңбек жолын бастап, өндірістің жұмысымен танысып жүр.
««Жастар практикасы» бағдарламасы арқылы бізге жастар келеді. Олардың арасында техникалық мамандардан бастап гуманитарлық сала, экономика және басқа да бағыттардың өкілдері бар. Жастар өз мамандығы бойынша тәжірибе жинайды. Біз олардың кәсіби біліміне ғана емес, еңбек қауіпсіздігін дұрыс меңгеруіне де мән береміз. Жұмысқа келген әр жас маман қауіпсіздік талаптарымен танысып, қажетті нұсқамадан өтеді», – дейді «Кентау трансформаторлық зауыты» АҚ Еңбекті қорғау және қауіпсіздік бөлімінің басшысы Ильхам Мухамедов.
Жас маман үшін алғашқы жұмыс орны – еңбекке бейімделіп, кәсіби білігін арттыратын маңызды кезең. Осы уақытта қауіпсіздік ережелерін дұрыс меңгеру кейінгі еңбек жолында да маңызды рөл атқарады. Түркістан облысында жыл басынан бері «Жастар практикасы» бағдарламасы арқылы 4 300-ге жуық жас жұмысқа орналастырылды. Өткен жылы бағдарлама аясында 8 282 жас жұмысқа жолданған.
Министрлік жастарды жұмыспен қамтумен қатар, олардың қауіпсіз еңбек жағдайында жұмыс істеуіне де басымдық беріп келеді. Өйткені еңбек жолын дұрыс бастау – тек мамандық бойынша тәжірибе жинау емес, қауіпсіз еңбек мәдениетін қалыптастырудан басталады.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі өндірістік жарақаттанудың алдын алу бойынша профилактикалық жұмыстарды күшейтуде.
Еңбек министрлігінің Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті еліміз бойынша 500 мыңнан астам жұмыс берушіге еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауды күшейту жөніндегі ұсынымдарын жолдады.
Бұл шара профилактикалық жұмыстардың тиімділігін арттыруға, жұмыс орындарындағы тәуекелдерді уақтылы анықтауға және еңбек қызметімен байланысты жазатайым оқиғалардың алдын алуға бағытталған.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша еліміздің кәсіпорындарында 727 жұмыскер зардап шеккен. Өткен жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда бұл көрсеткіш 24,5%-ға өсіп отыр.
Бұл ретте ауыр жарақат алған жұмыскерлер саны 409-дан 476 адамға дейін, яғни 16,4%-ға артқан.
Жазатайым оқиғаларды тергеп-тексеру материалдарының талдауы көрсеткендей, өндірістік жарақаттанудың негізгі себептерінің қатарында – жұмыстарды қауіпсіз орындауды ұйымдастырудың жеткіліксіздігі, қауіпсіздік талаптарының сақталуына тиісті бақылаудың болмауы, ақауы бар жабдықтарды пайдалану, сондай-ақ қауіптілігі жоғары жұмыстарды жүргізу кезіндегі талаптардың бұзылуы кездеседі.
Бұдан бөлек, жазатайым оқиғалардың орын алуына ықпал ететін факторлар ретінде нұсқама беру мен жұмыскерлерді оқытуға формалды түрде қарау, жеке қорғаныш құралдарымен қамтымау немесе оларды қолданбау, сондай-ақ жұмыс орындарының жай-күйіне бақылаудың жеткіліксіздігі атап өтіледі.
Осыған байланысты Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жұмыс берушілерге еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауға бағытталған ішкі бақылауды барынша күшейтуді ұсынады.
Атап айтқанда:
- еңбек қатынастарын заң талаптарына сай рәсімдеп, еңбек шарттары туралы ақпаратты Еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесіне (ЕШЕАБЖ) уақытында енгізуі керек;
- жұмыскерлерді еңбек міндеттерін орындау кезінде болатын жазатайым оқиғалардан заңнамаға сәйкес міндетті түрде сақтандыруы қажет;
- қызметкерлерге еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша тұрақты түрде оқыту өткізіп, нұсқама беріп, олардың білімін тексеріп отыру;
- заңда көзделген жағдайларда жұмыскерлердің міндетті медициналық тексеруден уақытында өтуін қамтамасыз етуі қажет;
- қызметкерлерді жарамды жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарымен қамтамасыз етуге тиіс;
- жұмыс орындарындағы кәсіптік тәуекелдерді анықтап, олардың деңгейін төмендету бойынша шаралар қабылдауы қажет;
- еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауға жауапты қызметтер мен мамандардың, өндірістік кеңестердің және еңбекті қорғау жөніндегі техникалық инспекторлардың тиімді жұмыс істеуіне жағдай жасауы керек.
Кәмелетке толмаған жұмыскерлердің еңбек құқықтарының сақталуына да айрықша назар аударылуы тиіс. Заңнамаға сәйкес, 18 жасқа толмаған тұлғаларды ауыр жұмыстарға, еңбек жағдайлары зиянды және (немесе) қауіпті жұмыстарға, сондай-ақ түнгі уақыттағы және үстеме жұмыстарға тартуға қатаң шектеу қойылған. Кәмелетке толмағандар үшін жұмыс уақытының қысқартылған ұзақтығы да көзделген.
Еңбек қызметімен байланысты жазатайым оқиға туындаған жағдайда, жұмыс беруші зардап шеккен адамға алғашқы медициналық көмек көрсету, егер бұл басқа адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндірмесе, оқиға орнындағы жағдайды сол қалпында сақтау бойынша қажетті шараларды қабылдауға, сондай-ақ заңнамада белгіленген тәртіппен тергеп-тексерудің жүргізілуін қамтамасыз етуге міндетті.
Еңбек қызметімен байланысты жазатайым оқиға туралы жұмыс беруші бір тәулік ішінде мемлекеттік еңбек инспекциясының тиісті аумақтық бөлімшесіне хабарлауға міндетті.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі өндірістік жарақаттанудың алдын алу және еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау саласындағы профилактикалық шараларды күшейту бағытындағы жұмыстарын жалғастырады.
Жұмыс берушілер кәсіптік тәуекелдерді тұрақты негізде анықтап, оларға баға беріп отыруы, жұмыс орындары мен жабдықтардың қауіпсіз жай-күйін қамтамасыз етуі, жұмыскерлерді оқытудан өткізіп, нұсқама беруі, сондай-ақ еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптарының бұлжытпай сақталуын бақылауда ұстауы қажет.
Басты міндет – жазатайым оқиғаның салдарын жою емес, оған жол бермеу. Қауіпсіз еңбек жағдайларын жұмыс беруші күн сайын және әрбір жұмыс орнында қамтамасыз етуге тиіс.
Азаматтарда неліктен бір адамға мүгедектік бір жылға, екіншісіне бес жылға, ал жекелеген жағдайларда қайта куәландыру мерзімінсіз белгіленетіні туралы сұрақтар жиі туындайды.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінде мүгедектікті белгілеу мерзімі диагноздың өзіне емес, организм функцияларының бұзылуын және мүгедектігі бар адамның қабілеттерін қалпына келтірудің нақты мүмкіндіктерінің болжамына байланысты айқындалатыны түсіндірілді.
Егер аурудың, жарақат салдарының немесе денсаулық жағдайының нәтижесінде организм функцияларының бұзылу дәрежесі емдеу және оңалту жүргізу нәтижесінде өзгеруі мүмкін болса, мүгедектік белгілі бір мерзімге белгіленеді. Бұл адамның жағдайын қайта бағалауға және оның функционалдық мүмкіндіктерінде өзгерістердің болған-болмағанын айқындауға мүмкіндік береді.
Қайта куәландыру кезінде мамандар денсаулық жағдайының динамикасын, жүргізілген емдеу мен оңалту шараларының нәтижесін, сондай-ақ тіршілік-әрекетінің шектелу дәрежесін ескереді. Осыған байланысты мүгедектік мерзімі қайта белгіленуі мүмкін.
Мерзімсіз мүгедектік заңнамада көзделген жағдайларда, организм функцияларының бұзылуы тұрақты, қайтымсыз және толық көлемде жүргізілген оңалту іс-шаралары тиімсіз болғанда, сондай-ақ оңалту әлеуеті болмаған кезде белгіленеді.
Осылайша, бірдей диагноздың болуы мүгедектіктің мерзімі де бірдей болады дегенді білдірмейді. Әрбір жағдай жеке қаралады. Шешім денсаулық жағдайын, организм функцияларының бұзылу дәрежесін және олардың қалпына келу мүмкіндігін кешенді бағалау негізінде қабылданады.
Еліміз бойынша 9 015 сайлау учаскесі қолжетімділік картасына енгізіліп, әр нысанның мүгедектігі бар адамдар үшін қаншалықты ыңғайлы екеніне талдау жүргізілді. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жергілікті атқарушы органдармен және сайлау комиссияларымен бірлесіп жүргізген мониторинг нәтижесінде 1 333 учаскеде қосымша бейімдеу жұмыстарын жүргізу қажет екені анықталды. Бұл жұмыс дауыс беру күніне дейін жалғасады.
Мүгедектігі бар адамдар үшін сайлау учаскесінің қолжетімділігі тек кіреберістегі пандуспен шектелмейді. Маңыздысы – әр азаматтың учаскеге өздігінен, кедергісіз кіріп, ғимарат ішінде еркін қозғалып, дауыс беруге қажетті барлық құралдарды пайдалана алуы.
Азаматтардың қажеттілігіне қарай сайлау учаскелерінде мынадай жағдайлар қарастырылады:
- пандустар немесе көтергіш құрылғылар;
- көмек шақыруға арналған батырмалар;
- тактильді көрсеткіштер;
- ені белгіленген талаптарға сәйкес келетін есік ойықтары
- жеткілікті жарықтандыру;
- арнайы автотұрақ орындары;
- көру және есту қабілеті бұзылған адамдарға арналған арнайы құралдар;
- Брайль қарпімен жазылған ақпараттық материалдар;
- ымдау тілі мамандары мен тифлосурдоаудармашылардың көмегі.
Елімізде сайлауға қатысу жасына жеткен 325 мыңнан астам мүгедектігі бар азамат тұрады. Олардың арасында тірек-қимыл аппараты, көру және есту қабілеті бұзылған, сондай-ақ кресло-арбамен жүріп-тұратын адамдар бар.
Дауыс беру күні жергілікті атқарушы органдар инватакси қызметінің жұмысын қамтамасыз етуге тиіс.
Мүгедектігі бар азаматтар сайлау учаскесіне бармас бұрын оның қолжетімділік деңгейі мен жасалған жағдайлар туралы ақпаратпен алдын ала таныса алады.
Қажет болған жағдайда сайлаушыға өзі таңдаған адамның көмегін пайдалануға рұқсат етіледі. Ал денсаулығына байланысты учаскеге келе алмайтын азаматтар белгіленген тәртіппен өз үйінде дауыс бере алады.
Сайлау учаскелерінің қолжетімділігі бойынша ең жоғары көрсеткіштер Астана мен Шымкентте тіркелген. Алматы қаласында да көрсеткіш жоғары.
Қосымша бейімдеу шараларын жүргізу қажеттілігі ең алдымен Қостанай, Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарында қажет.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің аумақтық департаменттері сайлау учаскелерінің дайындығын тексеріп жатыр. Бұл жұмыстар әкімдіктермен және сайлау комиссияларымен бірлесіп жүргізілуде. Анықталған кедергілерді жою бойынша да тиісті жұмыстар жалғасуда.
Дауыс беру күніне дейін министрлік сайлау учаскелерінің дайындығын күнделікті бақылауда ұстайды. Басты мақсат – мүгедектігі бар әрбір азаматтың сайлау құқығын басқа азаматтармен тең дәрежеде жүзеге асыруына қажетті жағдай жасау.