ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінде (ҚР ЕХӘҚМ) министр Асқарбек Ертаевтың төрағалығымен аппараттық кеңес өтті. Жиын барысында зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін азаматтарға берілетін әлеуметтік кепілдіктер жүйесін жаңғырту, жұмыспен қамту саласының өзекті мәселелері, сондай-ақ құқықтық базаның еліміздің жаңартылған Конституциясының нормаларына сәйкестігі қаралды.
Негізгі баяндамамен ҚР ЕХӘҚМ Еңбекті қорғау жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу институтының бас директоры Лязат Ақтаева сөз сөйледі. Оның айтуынша, қазіргі уақытта елімізде зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін азаматтар үшін алты түрлі кепілдік қарастырылған. Олардың қатарында қысқартылған жұмыс уақыты, қосымша еңбек демалысы, еңбекке жоғары мөлшерде ақы төлеу, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары, сүт және емдік-профилактикалық тағамдармен қамтамасыз ету бар.
«Бүгінде елімізде зиянды өндірістік ортада еңбек ететін 477 мыңға жуық азамат бар. Соңғы бес жыл ішінде жұмыс берушілердің оларға берілетін әлеуметтік кепілдіктерді қаржыландыруға бағыттаған шығындары 140,1 млрд теңгеден екі еседен де көп артып, 310,9 млрд теңгеге дейін өсті», – деп атап өтті Лязат Ақтаева.
Баяндамашы қолданыстағы жүйенің негізгі кемшілігі ретінде оның «тізімдік» қағидатқа негізделгенін атап өтті. Қазіргі таңда жеңілдіктер нақты жұмыс орнындағы еңбек жағдайына қарай емес, бекітілген тізімдердегі мамандық атаулары бойынша беріледі. Бұл әлеуметтік кепілдіктерді ұсынуда теңгерімсіздікке алып келіп, салалық келісімдердегі тәсілдердің әртүрлі болуына және нормативтік алшақтықтың қалыптасуына себеп болуда. Бүгінде негізгі кәсіптер тізімдері арасындағы автоматты сәйкестік деңгейі небәрі 59%-ды құрайды.
Жүйені жаңғырту мақсатында Еңбек министрлігі тәуекелге бағдарланған бірыңғай модельге көшуді пысықтауда. Болашақта зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін азаматтарға берілетін әлеуметтік кепілдіктер көлемі кәсіби тәуекел деңгейіне (төменнен өте жоғары деңгейге дейін) тікелей байланысты болады.
Маңызды қадамдардың бірі ретінде кәсіптер мен оларға байланысты әлеуметтік кепілдіктердің бірыңғай цифрлық тізілімін құру көзделіп отыр. Бұл үдерістерді автоматтандыруға, қабылданатын шешімдердің ашықтығын арттыруға және қолдау шараларының атаулылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Ортақ әрі теңгерімді ұстаным қалыптастыру мақсатында аталған ұсыныстар мемлекет, жұмыс берушілер және кәсіподақтар өкілдерінің қатысуымен өтетін Республикалық үшжақты комиссияның жұмыс тобының қарауына шығарылатын болады.
Сонымен қатар кеңес барысында ҚР ЕХӘҚМ құрылымдық бөлімшелерінің басшылары ағымдағы міндеттердің орындалуы жөнінде есеп берді. Халықты жұмыспен қамту департаментінің директоры Төлеу Мұхтар оқушылар мен студенттердің уақытша жұмыспен қамтылуын ұйымдастыру және олардың құқықтарын қорғау мәселелері жөнінде ақпарат берді. Ведомствоның кеңейтілген алқа отырысында берілген тапсырмалардың орындалуы мен ҚР Конституциясының жаңартылған нормаларын іске асыру барысын департамент директорлары Ерболат Әбілхатин мен Серік Беркамалов таныстырды.
Кеңес қорытындысы бойынша министр Асқарбек Ертаев міндеттемелердің орындалуына бақылауды күшейту және еңбекті қорғау саласын цифрландыру жұмыстарын жеделдету жөнінде нақты тапсырмалар берді.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Бахтияр Жазықбаев Шығыс Қазақстан облысына жұмыс сапарымен барды. Сапар аясында ол өңір тұрғындарымен кездесу өткізіп, жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау саласындағы өзекті мәселелерді талқылады, бірқатар әлеуметтік маңызы бар нысандардың жұмысымен танысты, сондай-ақ азаматтарды жеке қабылдады.
Вице-министр жұмыс сапарын Жастар ресурстық орталығы базасында өңір тұрғындарымен кездесуден бастады. Кездесу барысында Бахтияр Жазықбаев мемлекеттің әлеуметтік саясатындағы адамға бағдарланған тәсілдің басымдығына тоқталды.
«Мемлекет басшысы атап өткендей, еліміздің басты құндылығы – адам. Біздің жұмысымыз әлеуметтік қолдау жүйесінің тиімділігін арттыруға, көмектің шын мәнінде мұқтаж азаматтардың әрқайсысына дер кезінде әрі нақты жетуін қамтамасыз етуге бағытталған. Осы мақсатта мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігі мен ашықтығын арттыратын цифрлық шешімдерді белсенді түрде енгізіп келеміз», – деді вице-министр.
Кездесу барысында облыстағы әлеуметтік қолдау шараларының іске асырылу барысы жан-жақты қаралды. 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша өңірде зейнетақы мен жәрдемақы алушылардың саны 243,8 мыңнан асады. Оларға төленген төлемдердің жалпы көлемі 130 млрд теңгені құрады.
Бұдан кейін вице-министр ҚР ЕХӘҚМ өкілдерімен және жергілікті атқарушы органдардың қызметкерлерімен бірге «Жанұя» отбасын қолдау орталығы» КММ мен «Белсенді ұзақ өмір сүру орталығы» КММ-сінде болды. Мекемелердің қызметімен танысу барысында әлеуметтік қызметтерді біріздендіру, аға буын өкілдерінің өмір сүру сапасын арттыру және халықтың әлеуметтік осал санаттарымен жұмысты жетілдіру мәселелеріне ерекше назар аударылды.
Сапар аясында жұмыспен қамту саласын цифрлық трансформациялау мәселесіне де басымдық берілді. Бахтияр Жазықбаев «Электрондық еңбек биржасы» порталында жасанды интеллект технологияларын енгізудің жаңа тәсілдері туралы айтып, бос жұмыс орындары мен оқыту курстарын автоматты түрде іріктеуге мүмкіндік беретін AI-көмекшінің мүмкіндіктеріне тоқталды. Бұл шешім жұмыс іздеушілер мен жұмыс берушілер арасындағы өзара іс-қимылдың тиімділігін арттыруға бағытталған.
Ұлан ауданында вице-министр Қасым Қайсенов кентіндегі Мансап орталығының жұмысымен танысты. Онда азаматтарға жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларын көрсету бағытындағы жұмыстар қаралды. Бүгінде облыста шамамен 6,1 мың адам жұмыспен қамтылған. Оның ішінде 1 781 адам Мемлекет басшысының «10 мың тұрғынға 100 жұмыс орны» бастамасы аясында жұмысқа орналастырылған.
Жұмыс сапарының қорытындысында Бахтияр Жазықбаев азаматтарды жеке қабылдады. Тұрғындардың өтініштері мен ұсыныстарын тыңдап, көтерілген мәселелер бойынша жан-жақты түсініктемелер берді. Қосымша зерделеуді қажет ететін мәселелерді вице-министр жеке бақылауына алып, ҚР ЕХӘҚМ-нің тиісті құрылымдық бөлімшелеріне қолданыстағы заңнама шеңберінде олардың шешілуіне жәрдемдесу жөнінде тапсырмалар берді.
Әлеуметтік желілер мен жекелеген ақпараттық пабликтерде Қазақстанда курьер ретінде қосымша жұмыс істейтін аналарды әлеуметтік төлемдерден айыру жоспары туралы жарияланымдар таралуда.
Бұл шындыққа сәйкес келмейді.
Бала күтімін жүзеге асыратын жұмыс істемейтін ата-аналарға республикалық бюджет қаражаты есебінен бала бір жарым жасқа толғанға дейін мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы (МӘЖ) төленеді. Аталған жәрдемақылар шартсыз, және алушының кейіннен жұмысқа орналасуына қарамастан, бала бір жарым жасқа толғанға дейін толық мерзімде төленеді.
Өз кезегінде, міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушылары болып табылатын тұрақты жұмысы бар ата-аналарға Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда әлеуметтік төлемдер тағайындалады. Бұл төлемнің мөлшері бала туған күнге дейінгі соңғы екі жылдағы орташа айлық табыстың 40 пайызын құрайды.
Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінің нормаларына сәйкес, аталған төлемдерді жұмысқа шығуына байланысты тоқтату тек алушының өз еркімен тиісті өтініш беруі арқылы ғана жүзеге асырылады.
Бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері, блогерлер мен паблик әкімшілері ресми мәлімдемелерді түсіндіруге мұқият қарап, азаматтарды жаңылыстыруы мүмкін тақырыптар мен тұжырымдардан аулақ болуы қажет.
Азаматтарды уәкілетті мемлекеттік органдардың ресми түсіндірмелеріне ғана сүйенуге шақырамыз. Қандай да бір сұрақтар туындаған жағдайда ақпаратты нақтылау үшін тікелей бейінді ведомстволарға жүгінген жөн.
Мемлекет басшысының зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету және азаматтарды зейнетақымен қамсыздандыру деңгейін арттыру жөніндегі тапсырмаларын іске асыру аясында ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мемлекеттік органдардың, сарапшылар қауымдастығының және бейінді ұйымдардың өкілдері қатысатын арнайы жұмыс тобын құрды.
Зейнетақы жүйесін жетілдіру жөніндегі жұмыс тобының қызметін жалғастыру мақсатында ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаевтың төрағалығымен сарапшылар қауымдастығы және үкіметтік емес сектор өкілдерінің қатысуымен кеңейтілген кеңес өтті. Кездесу барысында қоғамдық ұйымдардың өкілдері зейнетақы жүйесін жаңғыртуға қатысты ұсынылған тұжырымдамалық тәсілдерді жан-жақты талқылады. Кеңеске қатысушылар әлеуметтік кепілдіктер, азаматтардың әртүрлі санаттары үшін төлемдердің жеткілікті деңгейін қамтамасыз ету мәселелерін және ұзақ мерзімді демографиялық үрдістерді ескеру қажеттілігін алға тартты.
Жұмыс тобының қызметі шеңберінде сарапшылар мен бейінді институттар жүйені жаңғыртуға бағытталған бірқатар тұжырымдамалық тәсілдерді ұсынды. Олардың әрқайсысы зейнетақы жүйесінің тиімділігін арттыруға бағытталған.
Атап айтқанда, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры медианалық жалақыға қатысты орташа айлық табыс пен жүйеге қатысу еңбек өтіліне негізделген әлеуметтік зейнетақы төлемі жүйесін енгізу тәсілін ұсынды. Бұл модель тек жинақтаушы жүйеге тән тәуекелдерді азайтып, төлемдердің ынтымақтастық және болжамдылық қағидаттарын енгізуге бағытталған.
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры жұмыс беруші жарналарының 4%-ын азаматтың жеке зейнетақы шотына, ал 1%-ын ынтымақты (сақтандыру) құрамдас бөлікке аударуды көздейтін модельді таныстырды. Бұл шешім азаматтарға өмір сүру ұзақтығына қарамастан өмір бойы қаржылық қолдау көрсетіп, ұзақ мерзімді кезеңде тұрақты төлемдерді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, ҚР Парламенті Сенатының депутаты Амангелді Нұғмановтың ұзақ жылдар бойы еңбек еткен азаматтарды қолдауға бағытталған ұсынысы да талқылануда. Атап айтқанда, 40 жыл еңбек өтілі бар азаматтар үшін, әсіресе бюджет саласы қызметкерлеріне қатысты, зейнетке шығу уақытын икемді реттеу мүмкіндігін қарастыру ұсынылған.
Аталған тәсілдерді талқылауға беделді сарапшылар, оның ішінде БҰҰ жанындағы Астанадағы мемлекеттік қызмет хабы Басқарушы комитетінің төрағасы Әлихан Байменов, сондай-ақ Болат Жәмішев, Ораз Жандосов пен Елена Бахмутова қатысуда.
ЕХӘҚМ-де ұсынылған бастамалардың барлығы қазіргі уақытта талқылау сатысында екенін және консультативтік-ұсынымдық сипатқа ие екенін атап өту керек. Министр Асқарбек Ертаевтың пікірінше, азаматтық қоғам институттарының талқылау процесіне белсенді қатысуы салмақты әрі әлеуметтік бағдарланған шешімдер қабылдаудың маңызды шарты болып табылады. Зейнетақы жүйесін одан әрі реформалау жөніндегі түпкілікті шешімдер қаржылық тұрақтылықты, әлеуметтік тиімділікті және азаматтар үшін ықтимал салдарды жан-жақты бағалау нәтижелері бойынша қабылданады.
«Министрліктің басты басымдығы – азаматтарға зейнет жасына жеткеннен кейін ұзақ мерзімді перспективада лайықты өмір сүру деңгейін қамтамасыз ете алатын тұрақты әрі теңгерімді зейнетақы жүйесін қалыптастыру. Түскен барлық ұсыныстардың қаржылық негізділігі, әлеуметтік әділеттілігі және практикалық іске асырылу мүмкіндігі қарастырылады», – деп атап өтті Әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру департаментінің директоры Динара Қайролла.
Қазақстанда зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін жетілдіру бойынша кешенді шаралар қазірдің өзінде жүзеге асырылып жатқанын айта кету керек. Атап айтқанда, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап базалық және ынтымақты зейнетақы мөлшері 10%-ға индекстелді. Сонымен қатар биыл базалық зейнетақының ең жоғары мөлшері күнкөріс деңгейінің 110%-ынан 118%-ына дейін ұлғайтылды, ал 2027 жылы бұл көрсеткіш күнкөріс деңгейінің 120%-ына дейін жеткізіледі. Бұдан бөлек, жұмыс берушілердің міндетті зейнетақы жарналарының мөлшерлемелерін кезең-кезеңімен арттыру жалғасуда: 2026 жылы олардың мөлшері қызметкер табысының 3,5%-ын құрайды, ал 2028 жылға қарай 5%-ға дейін ұлғайтылады.
Қазақстанда мүгедектігі бар адамдар үшін әлеуметтік және көлік инфрақұрылымы нысандарының қолжетімділігін қамтамасыз ету жұмыстары жалғасуда. Азаматтарды ақпараттандыру құралдарының бірі – еліміз бойынша 42 897 нысан туралы мәліметтерді қамтитын «Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау» ақпараттық порталының Интерактивті қолжетімділік картасы.
«Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау» ақпараттық порталы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі тарапынан әлеуметтік қорғау саласындағы ашықтықты арттыру және мүгедектігі бар адамдарға нысандардың қолжетімділігі туралы ақпарат алудың ыңғайлы тетігін қалыптастыру мақсатында әзірленді.
Интерактивті карта пайдаланушыларға мүгедектіктің әртүрлі санаттарын ескере отырып, қолжетімділік деңгейі туралы ақпаратпен танысуға және қажетті мекемелер мен ұйымдарға баруды алдын ала жоспарлауға мүмкіндік береді.
Нысандар туралы мәліметтерді жергілікті атқарушы органдар алты критерий бойынша енгізіп, тұрақты түрде жаңартып отырады: кіреберіс тобының қолжетімділігі, қозғалыс жолдары, қызмет көрсету аймағы, санитарлық-тұрмыстық үй-жайлар, ақпарат және телекоммуникация құралдары, сондай-ақ іргелес аумақтың қолжетімділігі. Бағалау нәтижесі бойынша әрбір нысанға «қолжетімді», «ішінара қолжетімді», «қолжетімсіз» немесе «мәлімет жоқ» мәртебелерінің бірі беріледі.
Тіркелген пайдаланушылар үшін нысандардың бейімделу сапасын бағалау, пікір қалдыру және фотосуреттер жүктеу мүмкіндігі қарастырылған. Бұл қоғамдық бақылауды дамытуға және кедергісіз орта қалыптастыру бағытындағы жұмыстардың сапасын арттыруға ықпал етеді.
Сонымен қатар Порталдағы «Нысандарды іздеу» бөлімінде «Санаторийлер» атты жеке санат жұмыс істейді. Қазіргі уақытта Картада 168 санаторийлік-курорттық ұйым туралы ақпарат орналастырылған, олардың 114-і немесе 67%-ы Әлеуметтік қызметтер порталының жеткізушілері болып табылады. Пайдаланушылар өңірі, ауданы, атауы немесе мекенжайы бойынша іздеу жүргізіп, көру, есту, тірек-қимыл аппараты бұзылған адамдар мен кресло-арбамен қозғалатын азаматтар үшін нысандардың қолжетімділігі туралы мәлімет ала алады.
Нысан теңгерімін ұстаушылар үшін Порталда онлайн-өзін-өзі бағалау сауалнамасы іске қосылған. Ол нысанның қолжетімділік деңгейін өз бетінше бағалауға мүмкіндік береді. Сауалнама нәтижесінде анықталған сәйкессіздіктерді жою және нысанды белгіленген талаптарға сәйкестендіру бойынша ұсынымдар қалыптастырылады.
Нысандарды бейімдеу жұмыстары қолжетімді орта қалыптастыру жөніндегі мемлекеттік саясат аясында жүзеге асырылуда. Интерактивті қолжетімділік картасына енгізілген 42 897 нысанның ішінде 2026 жылдың соңына дейін 34 318 нысанның қолжетімділігін қамтамасыз ету жоспарланған. Жергілікті атқарушы органдардың мәліметінше, 2026 жылғы 15 маусымдағы жағдай бойынша 30 571 нысан толық бейімделген, бұл жоспарланған көрсеткіштің 71%-ын құрайды.
2026 жылғы 19 маусымда ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Бақтияр Жазықпаев жұмыс сапарымен Шығыс Қазақстан облысына барады. Сапар аясында вице-министр өңір жұртшылығымен кездесіп, азаматтарды жеке мәселелері бойынша қабылдайды, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар бірқатар нысандардың жұмысымен танысады.
Кездесу барысында әлеуметтік-еңбек саласындағы өзекті мәселелер талқыланып, тұрғындарды толғандырған сұрақтар мен ұсыныстар қаралады.
Вице-министрге жолданатын сұрақтар мен ұсыныстарды ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ресми интернет-ресурсы (www.gov.kz), egov.kz электрондық үкімет порталы, сондай-ақ азаматтардың өтініштерін қабылдау мен өңдеудің бірыңғай «e-Өтініш» платформасы (suraktar.kz) арқылы жолдауға болады.
Сонымен қатар келесі байланыс телефондары арқылы да хабарласуға болады: 8 (7172) 74 37 23, 74 36 79.
Қазақстанда мүгедектігі бар адамдар үшін әлеуметтік инфрақұрылым нысандарының қолжетімділігін қамтамасыз ету және кедергісіз орта қалыптастыру бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасуда.
Қазіргі уақытта бұл бағытта 2025-2030 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының инклюзивті саясат тұжырымдамасы, 2023–2027 жылдарға арналған Жол картасы және «Халықпен бірге» жобасы іске асырылуда.
Жол картасы аясында Қолжетімділіктің интерактивті картасына (Карта) енгізілген 42 мыңнан астам нысанды бейімдеу көзделген. Жұмыстар кезең-кезеңімен жүргізілуде: жыл сайын нысандардың кемінде 20%-ы бейімделуі тиіс. Осылайша, 2023 жылы Картадағы нысандардың 20%-ы, 2024 жылы – 40%-ы, 2025 жылы – 60%-ы, 2026 жылы – 80%-ы, ал 2027 жылы 100%-ы толық бейімделуі жоспарланған.
2026 жылдың соңына дейін республика бойынша 34 318 нысанды бейімдеу көзделген. 2026 жылғы 15 маусымдағы жағдай бойынша 30 571 нысан толық бейімделіп, жоспарланған көрсеткіштің 71%-ын құрады.
Бейімделген нысандардың ішінде:
Ең көп бейімделген нысандар Алматы қаласында (6 189 нысан), Түркістан (2 512 нысан), Қызылорда (1 887 нысан) облыстарында, Шымкент қаласында (1 623 нысан), Атырау облысында (1 559 нысан) және Астана қаласында (1 456 нысан) орналасқан.
Жүргізіліп жатқан жұмыстар мүгедектігі бар адамдардың әлеуметтік инфрақұрылым нысандарына кедергісіз қол жеткізуін қамтамасыз етуге бағытталған. Нысандарды бейімдеу кезінде кіреберістің қолжетімділігіне, санитариялық-гигиеналық бөлмелерге, навигация жүйесіне, сондай-ақ азаматтардың барлық санаты үшін қауіпсіз әрі дербес қозғалуына жағдай жасауға ерекше назар аударылады.
Мүгедектігі бар азаматтардың пікірінше, жүзеге асырылып жатқан шаралар олардың өмір сүру сапасын арттырып, қоғамдық өмірге белсенді араласуына жаңа мүмкіндіктер ашуда.
«Жыл сайын кедергісіз орта аясы кеңейіп келеді және бұл біздің өмір сапамызға тікелей әсер етеді. Әсіресе қоғамның көзқарасы өзгеріп жатқаны қуантады: кәсіпкерлер мен нысан иелері инклюзияның шынайы маңызын түсіне бастады. Өйткені қолжетімді орта – ең алдымен біздің тәуелсіздігіміз», – дейді бірінші топтағы мүгедектігі бар Дастан Раушанбеков.
Қолжетімді орта қалыптастыру жұмыстары мемлекеттік инклюзивті саясат аясында белгіленген жоспарларға сәйкес еліміздің барлық өңірінде жалғасатын болады.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаевтың төрағалығымен өткен аппараттық кеңесте азаматтардың шетелдегі құқықтарын қорғауға бағытталған онлайн құралдарды енгізу мәселелері қаралды. Сондай-ақ еңбек нарығын мониторингтеуге арналған жасанды интеллект алгоритмдері таныстырылып, олардың бейресми жұмыспен қамту және жалақыны төмендетіп көрсету фактілерін анықтауға көмектесетіні айтылды.
ҚР ЕХӘҚМ Көші-қон комитетінің төрағасы Елдар Күзенбаев жеке жұмыспен қамту агенттіктерінің тізілімін цифрландыру және олардың қызметін бақылау тетіктерін жетілдіру бағытындағы тәсілдер туралы баяндады. Бүгінде елімізде шамамен осындай 400 жеке агенттік қызмет атқарады. ҚР Парламенті Мәжілісі мақұлдаған көші-қон мәселелері жөніндегі заң жобасы аясында уәкілетті органға аталған агенттіктердің қызметіне мемлекеттік бақылау жүргізу құзыреті беріледі.
Реттеуші шараларды іс жүзінде жүзеге асыру мақсатында QazETA экожүйесі (migration.enbek.kz платформасы) негізінде жеке жұмыспен қамту агенттіктерінің цифрлық тізілімін іске қосу жоспарланып отыр.
«Жаңа модель азаматтың агенттікті таңдауынан бастап оның шетелде нақты жұмысқа орналасуы мен Қазақстанға оралуына дейінгі барлық үдерістің ашықтығын қамтамасыз етеді. Жеке жұмыспен қамту агенттіктерін тізілімге енгізу мемлекеттік дерекқорлар арқылы біліктілік талаптарына сәйкестігіне, салық берешегінің және сот шектеулерінің жоқтығына автоматты түрде тексерілгеннен кейін электрондық форматта жүзеге асырылады. Адал қызмет көрсететін агенттіктер туралы ақпарат тізілімнің ашық бөлігінде азаматтар үшін толық қолжетімді болады», – деді Елдар Күзенбаев.
Сонымен қатар цифрлық модель аясында жекеше жұмыспен қамту агенттіктері азаматтармен қызмет көрсету шарттарын тек платформа арқылы жасасуға міндеттеледі. Бұл бейресми келісімдер мен жасырын комиссияларды болдырмауға мүмкіндік беруі тиіс. Сондай-ақ бос жұмыс орындарын мониторингтеу жүйесі, шетелдік жұмыс берушілерді верификациялау (оның ішінде ҚР СІМ-мен өзара іс-қимыл арқылы) және құқық бұзушылықтарға жедел ден қою үшін агенттіктерді тәуекел деңгейі бойынша жіктейтін бақылау жүйесі енгізіледі. Осы тәсілдерді әзірлеу барысында Филиппин, Сингапур, Ұлыбритания және Австралияның табысты тәжірибесі жан-жақты зерделенді.
Күн тәртібіндегі екінші маңызды мәселе Еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесін (ЕШЕБЖ) жаңғырту болды. «Еңбек ресурстарын дамыту орталығы» АҚ президенті Ерасыл Жұманбаев Мемлекеттік кірістер комитеті жүргізетін салық есептілігін кейінгі талдаудың орнына әзірленген нақты уақыт режиміндегі деректерді салыстырудың жаңа тетіктерін таныстырды.
Ұсынылып отырған алгоритм ЕШЕБЖ-дегі еңбек шарттары туралы мәліметтер мен нақты аударылған міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ) ай сайын автоматты түрде салыстыруды көздейді.
«ҚР Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитетімен бірлесіп еңбек шарттарының болуын автоматты түрде тексеруге мүмкіндік беретін интеграция пысықталуда. Егер қызметкерлер тізімі енгізілген кезде жүйе ЕШЕБЖ-де тіркелген еңбек шартының жоқ екенін анықтаса, жұмыс беруші заңбұзушылық жойылғанға дейін декларацияны толтыруды жалғастыра алмайды. Бұл есептілік тапсыру кезінде тіркелмеген жұмыспен қамту фактілерінің алдын алуға мүмкіндік береді», – деп түсіндірді ЕРДО басшысы.
«Конвертпен» жалақы төлеу фактілерімен күресу үшін арнайы жасанды интеллект моделі іске қосылады. ЕШЕБЖ мен МЗЖ деректері негізінде жасанды интеллект өңірлер бөлінісінде және біліктілік деңгейін ескере отырып, кәсіптер бойынша эталондық (медианалық) жалақыны тоқсан сайын есептеп отырады. Егер көрсеткіш эталоннан жүйелі түрде 50%-дан астам ауытқыса, жұмыс берушінің жеке кабинетіне автоматты хабарлама жіберіледі. Кәсіпорын тарапынан жиынтық есеппен 60 күн ішінде негізделген түсініктеме берілмеген жағдайда оған ықпал ету шаралары қолданылады: жоғары тәуекел тобына енгізу, жұмыс орындарын мемлекеттік субсидиялау бағдарламаларына қатысу мүмкіндігін шектеу және мемлекеттік сатып алулардағы жосықсыз жеткізушілер тізіліміне енгізу.
ЕШЕБЖ дерекқорының толықтығын қамтамасыз ету үшін қазірдің өзінде штаттық кестелер мен электрондық шарттарды есепке алу енгізілген. Ал келесі кезеңдерде азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттарды, жалақы сақталмайтын әлеуметтік демалыстарды міндетті тіркеу және кәсіпорын таратылған жағдайда еңбек шарттарының тоқтатылуын тіркеу нормаларын заңнамалық тұрғыдан бекіту жоспарлануда. Сонымен қатар жеке кәсіпкерлерді қамтуды кеңейту мақсатында Kaspi мобильді қосымшасымен сервистерді интеграциялау жұмыстары жүргізілуде.
Қаралған екі мәселенің қорытындысы бойынша министр Асқарбек Ертаев Көші-қон комитетіне «ЕРДО» АҚ және Жеке жұмыспен қамту агенттіктері қауымдастығымен бірлесіп, жеке жұмыспен қамту агенттігі қызметін реттеудің цифрлық тәсілдерін іс жүзінде енгізуді бастауды, сондай-ақ кадрлық сервистерді интеграциялау жұмыстарын жеделдетуді тапсырды.
Аппараттық кеңес барысында сондай-ақ Заң қызметі департаментінің директоры Серік Берқамаловтың министрліктің жаңа Конституция нормалары мен басым нормативтік құқықтық актілерді іске асыруы жөніндегі баяндамасы және құрылымдық бөлімшелер басшыларының есептері тыңдалды.
«ITeachMe» қоғамдық қоры «Шеврон Еуразия» компаниясы мен ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің қолдауымен ITMLab 3.0 жобасының үшінші маусымы аясында хакатон өткізді. Бұл – әзірлеушілерді, стартаперлерді, студенттерді және инклюзия саласындағы сарапшыларды біріктіріп, нақты әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталған инновациялық өнімдерді әзірлеуге мүмкіндік беретін бірегей алаң.
Биыл хакатонға қатысу үшін 500-ден астам өтінім келіп түсті. Қатысушылардың географиясы Қазақстанның түрлі қалалары мен өңірлерін қамтыды. Атап айтқанда, Алматы, Астана, Шымкент қалаларынан, сондай-ақ Алматы, Ақтөбе, Маңғыстау, Қарағанды, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Батыс Қазақстан, Атырау, Қызылорда және басқа да облыстардан үміткерлер қатысуға ниет білдірді. Іс-шара De Montfort University Kazakhstan алаңында (Алматы қ.) гибридті форматта ұйымдастырылып, Қазақстанның барлық өңірінен дарынды қатысушыларды тартуға мүмкіндік берді.
ITMLab 3.0 инклюзивті стартаптарды дамытуға арналған тұрақты экожүйе қалыптастыруды көздейді. Жоба идея авторларына менторлық қолдау, сараптамалық сүйемелдеу және нақты пайдаланушылармен тестілеу арқылы өз прототиптерін толыққанды жұмыс істейтін MVP деңгейіне дейін жетілдіруге мүмкіндік береді.
Биылғы маусымда командалар қолжетімді білім беру, коммуникация және навигация салаларындағы жасанды интеллект құралдарынан бастап, медициналық оңалту, скрининг, қауіпсіздік және көру, есту, тірек-қимыл аппараты, сөйлеу қабілеті бұзылған, сондай-ақ когнитивтік ерекшеліктері бар адамдарға арналған ассистивтік технологияларға дейінгі түрлі шешімдерді ұсынды.
Жобаларды бағалау үшін ҚР ЕХӘҚМ, бизнес қауымдастықтың және академиялық ортаның өкілдерінен құралған сарапшылар алқасы құрылды.
Хакатон қорытындысы бойынша жобаның келесі – трекинг кезеңіне өтетін 21 команда анықталды. Алдағы 8 апта бойы қатысушылар трекерлердің жетекшілігімен өз шешімдерін жетілдіріп, оларды нақты пайдаланушылармен тестілеуге дайындайды және прототиптерін әлеуетті инвесторлар мен мемлекеттік сектор өкілдеріне таныстырады. Ең үздік жобалар өз идеяларын іске асыру үшін гранттық қолдау алу мүмкіндігіне ие болады.
«Біз үшін ІТ-әзірлемелердің тек прототип деңгейінде қалып қоймауы маңызды. ITMLab жобасы жас өнертапқыштардың идеяларын мүгедектігі бар адамдардың қоғамға және кәсіби ортаға толыққанды кірігуіне көмектесетін нақты құралдарға айналдыруға мүмкіндік береді», – деп атап өтті жоба ұйымдастырушылары.
Еске сала кетейік, ITMLab жобасының алдыңғы екі маусымы 500-ден астам өнертапқыштарды біріктірді. Бұған дейінгі жылдардың финалистері көру қабілеті бұзылған адамдарға арналған ақылды көзілдірік, сөйлеуді нақты уақыт режимінде ымдау тіліне аударатын мобильді қосымшалар және жұмысқа орналастыруға арналған мамандандырылған платформалар секілді жобаларды сәтті жүзеге асырды.
ITMLab 3.0 жобасы мемлекет, бизнес және азаматтық қоғамның күш-жігерін біріктіре отырып, заманауи технологиялық шешімдерді дамытуға және Қазақстанда инклюзивті орта қалыптастыруға өз үлесін қосуды жалғастыруда.
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі Ербол Тұяқбаев Түркістан облысына жұмыс сапары аясында өңір тұрғындарымен кездесу өткізіп, азаматтарды жеке қабылдады, сондай-ақ бірқатар әлеуметтік және өндірістік нысандардың жұмысымен танысты.
Облыс тұрғындарымен кездесуді ашқан Ербол Тұяқбаев еңбек және халықты әлеуметтік қорғау саласында жүргізіліп жатқан мемлекеттік саясат, Мемлекет басшысының тапсырмаларын іске асыру, халықты жұмыспен қамтуды арттыру, азаматтардың табысын өсіру, әлеуметтік қолдау жүйесін жетілдіру және еңбек нарығын дамыту бағытындағы жұмыстар туралы жан-жақты баяндады.
Бірінші вице-министр Түркістан облысы еліміздегі еңбек және демографиялық әлеуеті жоғары, қарқынды дамып келе жатқан ірі өңірлердің бірі екенін атап өтті.
«Бүгінгі біздің міндетіміз – тек жұмыс орындарын құру ғана емес, халық табысының тұрақты өсуін және азаматтардың өмір сүру сапасының жақсаруын қамтамасыз ету. Мемлекеттік саясат адамдардың жұмыспен қамтылу, кәсіби тұрғыдан дамып, отбасының әл-ауқатын арттыру үшін нақты мүмкіндіктер беруі тиіс», – деді Ербол Тұяқбаев.
Кездесу барысында алдағы кезеңге арналған негізгі міндеттер айқындалды. Олардың қатарында халық табысын арттыру, сапалы жұмыспен қамтуды дамыту, тұрақты жұмыс орындарын құру, жастарды қолдау, әлеуметтік қолайсыздық деңгейін төмендету, сондай-ақ мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау жүйесін одан әрі жетілдіру мәселелері бар.
Жастарды жұмыспен қамту, кәсіптік оқыту және еңбек нарығында сұранысқа ие кадрларды даярлау мәселелеріне ерекше назар аударылды. Сонымен қатар халықтың әлеуметтік осал санаттарын қолдау және мемлекеттік сүйемелдеуді қажет ететін отбасылармен атаулы жұмыстың тиімділігін арттыру мәселелері қаралды.
Кездесу аяқталғаннан кейін Ербол Тұяқбаев азаматтарды жеке қабылдады. Өңір тұрғындары зейнетақымен қамсыздандыру, әлеуметтік төлемдер, еңбек қатынастары, жұмыспен қамту және әлеуметтік қолдау мәселелері бойынша өтініштерін жеткізді. Әрбір мәселе бойынша тиісті түсіндірулер беріліп, нақты тапсырмалар жүктелді. Барлық көтерілген мәселелер Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бақылауына алынды.
Жұмыс сапары аясында бірінші вице-министр Түркістан облысының Еңбек мобильділігі орталығының қызметімен танысты. Онда халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларының тиімділігін арттыру және еңбек нарығы инфрақұрылымын одан әрі жаңғырту мәселелері қаралды.
Сонымен қатар Түркістан облысы бойынша Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті департаментінің басшылығымен және кәсіподақ өкілдерімен кеңес өтті. Кеңес барысында еңбек қауіпсіздігі жүйесін жетілдіру, өндірістік тәуекелдердің алдын алу және өңір кәсіпорындарында қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету мәселелері талқыланды.
Бағдарламаның келесі бөлігі әлеуметтік инфрақұрылым нысандарын аралауға арналды. Ербол Тұяқбаев мүгедектігі бар азаматтар үшін жұмыс орындары құрылған «Ақниет Holding» қоғамдық бірлестігінің жиһаз зауытында, сондай-ақ ерекше қажеттіліктері бар жастарды оқыту және әлеуметтік бейімдеумен айналысатын Кентау қаласындағы мамандандырылған кәсіптік колледжде болды.
Жұмыс сапары «Кентау трансформатор зауыты» АҚ қызметімен танысумен аяқталды. Кәсіпорын жұмысын зерделеу барысында өндірісті дамыту, кадрлар даярлау, қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету және жұмыс берушілердің әлеуметтік жауапкершілігін арттыру мәселелері қаралды.
Сапар қорытындысын шығара отырып, Ербол Тұяқбаев өңірдің одан әрі дамуы сапалы жұмыс орындарын құруға, еңбек өнімділігін арттыруға, жастарды қолдауға және азаматтардың әлеуметтік қорғалуын нығайтуға негізделуі тиіс екенін атап өтті.