ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі зейнетақы жинақтарының бір бөлігін мерзімінен бұрын алуға арналған ең төменгі жеткіліктілік шегін айқындау әдістемесін қайта қарау себептерін түсіндірді. Алдағы өзгерістердің негізгі мақсаты – азаматтардың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етіп, қарттық кезеңде лайықты төлемдер алуына кепілдік беру.
Министрлік атап өткендей, зейнетақы жинақтары ең алдымен адам зейнетке шыққаннан кейінгі тұрақты табыс көзі болуы тиіс. Бұл қаражатты кез келген уақытта алып жұмсайтын депозит ретінде қарастыруға болмайды. Әсіресе, болашақ зейнетақысы мемлекеттен төленетін базалық төлем мен өздерінің жинақтарына негізделетін жас қазақстандықтар үшін бұл қаржыны сақтау аса маңызды.
Қазіргі қолданыстағы әдістеме жинақтың жеткіліктілік шегінен асатын бөлігін алуға мүмкіндік береді. Алайда ол көбіне «мінсіз» сценарийге негізделген: яғни азамат тұрақты түрде міндетті зейнетақы жарналарын аударып, зейнет жасына дейін қажетті соманы жинайды деп болжанады. Ал өмірде кездесетін жағдайлар, мысалы, тұрақты табыстың болмауы немесе жұмыссыздық кезеңдері ескерілмейді.
Сонымен қатар, соңғы үш жыл ішінде ең төменгі жеткіліктілік шегі қайта қаралмағаны да түзетулер енгізуге негіз болды.
Осыған байланысты министрлік экономикалық тұрғыдан негізделген (актуарлық) тәсілге сүйенген жаңа есептеу әдістемесіне көшуде. Енді есептеулер күтілетін өмір сүру ұзақтығын, инвестициялық табыстылықты және болашақ төлемдердің мақсатты деңгейін ескеретін болады.
Мысал ретінде: 46 жастағы салымшының шотында 11 млн теңге бар делік. Оның жасына сәйкес жеткіліктілік шегі – 7,8 млн теңге, яғни қазіргі жағдайда ол 3,2 млн теңгені шешіп ала алады.
Жаңа өзгерістердің негізгі мәні – азамат бүгін жинақтың бір бөлігін пайдаланған күннің өзінде, ертең лайықты зейнетақы алуға жеткілікті қаражаттың сақталуын қамтамасыз ету. Мемлекет азаматтардың ұзақ мерзімді мүдделерін қорғауды жалғастырып, әрбір қазақстандықтың қартайғанда қаржылық тұрғыдан сенімді болуына жағдай жасауды көздейді.
2026 жылдың басынан бері әлеуметтік инспекторлар тарапынан барлығы 190 тексеру жүргізілді. Оның ішінде 86-сы жоспардан тыс, 99-ы профилактикалық бақылау шеңберінде, ал 5 тексеру прокуратураның талап етуімен өткізілген. Тексерулер қорытындысы бойынша анықталған заңбұзушылықтарды жою жөнінде 149 нұсқама беріліп, жалпы сомасы 19,3 млн теңгеден асатын 64 айыппұл салынды.
Мемлекеттік бақылаумен түрлі саладағы нысандар қамтылды: 81 мемлекеттік және квазимемлекеттік ұйым, 12 денсаулық сақтау мекемесі, 22 білім беру, 23 әлеуметтік қорғау нысаны, 12 мәдениет, 8 спорт нысаны, 7 көлік инфрақұрылымы объектісі, 5 қоғамдық тамақтану орны, 11 сауда нысаны және 9 өзге де ұйымдар.
Астана қаласы бойынша ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитеті департаменті прокуратураның бастамасымен білім беру басқармасына қарасты 4 жеке мектепте жоспардан тыс тексеру жүргізілді. Тексерулер нысандардың халықтың аз қозғалатын топтары үшін қолжетімділігі тұрғысынан өтті. Нәтижесінде анықталған бұзушылықтарды жою туралы ұсыныстар беріліп, жауапты тұлғалар әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
Астана қаласының тұрғыны, ІІІ топтағы мүгедектігі бар Динара Спатаеваның айтуынша, соңғы жылдары мүгедектігі бар азаматтар үшін қолжетімділік айтарлықтай жақсарып келеді.
«Жыл сайын мүгедектігі бар жандар үшін қолжетімді орта қалыптасып келе жатқаны байқалады. Нысан иелері мен кәсіпкерлердің жауапкершілігі артып, ерекше қажеттіліктері бар адамдарға деген көзқарас өзгеруде. Қазіргі жаңа ғимараттардың көпшілігінде пандустар, баспалдақтағы тұтқалар, тактильді жолақтар мен лифтілер бастапқыдан қарастырылған. Ал жұмыс істеп тұрған нысандар да барлық санаттағы мүгедектігі бар азаматтарға ыңғайлы болуға бейімделіп келеді», – дейді ол.
2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша мемлекеттік еңбек инспекторлары республикадағы 140 кәсіпорында 1,1 мыңнан астам жұмыскер алдында 642 млн теңгеден асатын жалақы берешегін анықтады. Сонымен қатар жүргізілген тексерулер барысында түрлі ұйымдарда еңбек құқықтарының 2 мыңнан астам бұзушылығы тіркелді.
Жалақы бойынша берешек пен еңбек құқықтарының бұзушылықтары анықталған кәсіпорын басшыларына орындауға міндетті 1 110 нұсқама беріліп, жалпы сомасы 136,5 млн теңгеден асатын айыппұл салынды.
Қабылданған шаралардың, оның ішінде жалақы берешегін өтеудің нақты мерзімдері мен қатаң кестесін белгілеудің нәтижесінде 7 мың жұмыскердің құқығы қорғалып, оларға 463,3 млн теңге төленді.
Сонымен қатар ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі еңбек заңнамасының сақталуына мемлекеттік бақылауды қамтамасыз ету мәселелерін ерекше бақылауда ұстап отыр.
2026 жылғы 1 сәуірдегі деректерге сәйкес мемлекеттік еңбек инспекторлары 1 723 тексеру жүргізіп, оның барысында 2 065 құқықбұзушылық анықтады. Оның ішінде: еңбек қатынастары саласында – 1 735, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша – 305, халықты жұмыспен қамту мәселелері бойынша – 25.
Қабылданған шаралардың нәтижесінде 17,5 мың жұмыскердің еңбек құқығы қорғалды.
Астанада 28-30 сәуір аралығында еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік жөніндегі 14-ші қазақстандық халықаралық конференциясы мен көрмесі – KIOSH 2026 өтуде. Ауқымды алаңда отандық және шетелдік сарапшылар жұмыскерлердің қауіпсіздігі мен құқықтарын қорғауға қатысты өзекті мәселелердің кең ауқымын талқылап, ашық диалог жүргізуде. Конференцияның бірінші күніндегі басты оқиға «Жасанды интеллект: Қазақстан қауіпсіздіктің жаңа моделін қалыптастыруда» тақырыбындағы стратегиялық пленарлық сессия болды. Оның аясында ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі Ербол Тұяқбаев қатысушыларды еліміздегі еңбекті қорғау саласын цифрландырудың қазіргі жағдайы мен даму перспективалары туралы жан-жақты хабардар етті. Жалпы конференция бағдарламасына саланың негізгі бағыттарын қамтитын 11 тақырыптық сессия мен бизнес-ойын енгізілген.
Іс-шараны ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, ҚР Төтенше жағдайлар министрлігі, Еңбекті қорғау жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу институты (ЕҚРҒЗИ) және «ITECA» компаниясы ұйымдастырды.
Конференция жұмысына ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі Ербол Тұяқбаев, мемлекеттік органдардың өкілдері, «PARYZ» Ұлттық жұмыс берушілер конфедерациясы президиумының төрағасы Жұмабек Жанықұлов, APOSHO бас директоры және NSCA Foundation төрағасы Берни Дойл, «Тау-кен өндіруші және тау-кен металлургия кәсіпорындарының республикалық қауымдастығы» ЗТБ атқарушы директоры Николай Радостовец қатысты.
Сонымен қатар спикерлер қатарында халықаралық деңгейдегі сарапшылар: ХЕҰ-ның Шығыс Еуропа және Орталық Азия елдері бойынша Бюросының маманы Дарко Дочински, ДДҰ-ның Қазақстандағы елдік кеңсесінің басшысы Скендер Сыла, Satbayev University ректоры Мейрам Бегентаев, ERG компаниясының цифрландыру және жасанды интеллект жөніндегі бас директорының орынбасары Еркен Шназбаев және IDS Robotics директоры Алексей Шилин бар.
Стратегиялық сессия барысында сарапшылар өндірістегі қауіпсіздікті арттырудағы жасанды интеллекттің іргелі рөлін талқылап, тәуекелдерді ерте анықтау және өндірістік жарақаттануды жүйелі түрде төмендету мүмкіндіктеріне ерекше назар аударды. Қатысушыларға өнеркәсіп секторы мен тау-кен өндірісі саласында жасанды интеллект алгоритмдерін қолданудың нақты тәжірибелері ұсынылды, сондай-ақ еңбекті қорғау саласындағы түйткілдерді шешуде предиктивті аналитиканы пайдалану мәселелері қаралды. Білікті кадрларды даярлау, жасанды интеллект саласындағы ұзақ мерзімді саясатты қалыптастыру және цифрлық мониторинг экожүйелерін енгізу мәселелері де талқыланды. Атап айтқанда, ұшқышсыз ұшу аппараттары секілді инновациялық шешімдерді қолдану мүмкіндіктеріне назар аударылды.
Ербол Тұяқбаев өз сөзінде конференцияның Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында өтіп жатқанын атап өтіп, бұл еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытында жаңа мүмкіндіктер ашатынын жеткізді.
«Жаһандық сын-қатерлер кезеңінде, сондай-ақ Қазақстанда жарияланған Цифрландыру және жасанды интеллект жылы жағдайында қалыптасып отырған жаңа конституциялық орта қазақстандықтар үшін қауіпсіз, лайықты әрі өнімді еңбек етуге кең мүмкіндіктер ашады, бұл өз кезегінде ел экономикасының дамуына оң әсер етеді», – деді бірінші вице-министр.
Ол сондай-ақ өткен жылы өндірістік жарақаттанудың төмендеу үрдісі сақталғанын атап өтті. Дегенмен, бұл көрсеткіштердің артында нақты адамдардың тағдыры тұрғанын ескеріп, әлеуметтік әріптестер арасындағы өзара іс-қимылды күшейту қажеттігін айтты. Қазақстан Халықаралық еңбек ұйымының 26 конвенциясын ратификациялап, Лайықты еңбекке жәрдемдесу жөніндегі жол картасын табысты жүзеге асырды. Мемлекет басшысы еңбек қауіпсіздігін жетілдіру және жұмыскерлердің құқықтарын қорғау мәселелері бойынша заңға қол қойды.
Спикер әлеуметтік-еңбек саласын цифрландыруға ерекше тоқталды. Бүгінде елімізде Кәсіпорындардың цифрлық картасы мен Еңбек тәуекелдерінің картасы жұмыс істейді. Жақын уақытта жұмыс ортасының параметрлерін нақты уақыт режимінде бақылайтын бірыңғай ахуалдық орталық іске қосу жоспарланып отыр. Бұл қауіпті жағдайларды алдын ала болжауға мүмкіндік береді.
«Еңбекті қорғауды цифрландыру – тек техникалық міндет емес, бұл елдің адами капиталының сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын стратегиялық бағыт. Қазіргі таңда қажетті ресурстық база қалыптасты, әлеуметтік әріптестермен тиімді өзара іс-қимыл жолға қойылған. Баршамыздың мақсатымыз ортақ – әрбір қазақстандық үшін қауіпсіз әрі лайықты еңбек жағдайын қамтамасыз ету», – деді Ербол Тұяқбаев.
KIOSH 2026 конференциясының бағдарламасы 29 сәуірде өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелерін талқылаумен жалғасады. Панельдік сессиялар аясында қатысушылар тәуекелдерді проактивті басқару модельдеріне көшу, жұмыскерлердің қатысу деңгейін арттыру және цифрлық құралдарды күнделікті процестерге енгізу мәселелерін қарастырады. Сарапшылар негізгі назарды сыни тәуекелдерді басқару мен ірі өндірістік оқиғалардың алдын алуға аударады. Теориялық бөліммен қатар, конференцияның екінші күні практикалық мазмұнға басымдық беріледі. Атап айтқанда, қатысушылар жабық кеңістіктерде жұмыс жүргізу бойынша тренингке қатысып, қорытынды форсайт-сессияда пікір алмасады, сондай-ақ Safety Games интерактивті турнирінде нақты уақыт режимінде өндірістік жағдайларды модельдеу арқылы қауіпсіз әрекет ету дағдыларын пысықтайды.
Биыл KIOSH көрмесі 9 елден келген 92 компанияны бір алаңға жинады. Олардың қатарында Әзербайжан, Бельгия, Үндістан, Қазақстан, Қытай, Латвия, Ресей, Түркия және Өзбекстан бар. Халықаралық қызығушылықтың жоғары екенін 44 шетелдік компанияның қатысуы дәлелдейді, ал отандық тараптан 48 кәсіпорын ұсынылған. Сонымен қатар 18 компанияның көрмеге алғаш рет қатысуы қауіпсіздік саласының қарқынды дамып, кәсіби қауымдастықтың ауқымы кеңейіп келе жатқанын көрсетеді.
Жыл сайын 28 сәуірде Дүниежүзілік еңбекті қорғау күні атап өтіледі. Бұл күннің басты мақсаты – жұмыскерлердің құқықтарын қорғау, әлеуметтік қорғалуын арттыру және еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелеріне назар аудару. Қазақстанда өндірістік жарақаттану деңгейін төмендету бағытында жүйелі жұмыс жүргізілуде.
Қабылданған шаралардың нәтижесінде соңғы 5 жылда өндірісте зардап шеккендер саны 8,3%-ға азайды.
Дүниежүзілік еңбекті қорғау күнінің биылғы тақырыбы – «Қолайлы психоәлеуметтік еңбек ортасы: жұмыскерлердің әл-ауқатына бастар жол». Осыған орай әлемнің барлық өңірлерінде үкіметтер, кәсіподақ ұйымдары, жұмыс берушілер бірлестіктері және сала мамандары еңбекті қорғау саласындағы заманауи технологияларды енгізу, цифрлық трансформацияны дамыту, сондай-ақ қауіпсіз әрі салауатты еңбек ортасын қалыптастыру мәселелерін талқылайтын іс-шаралар өткізуде.
Қазақстанда жыл сайын өндірісте мыңнан астам жазатайым оқиға тіркеледі, оның ішінде шамамен 200-і қайғылы жағдаймен аяқталады.
Экономика салалары бөлінісінде зардап шеккендердің ең көп үлесі тау-кен металлургия кешені кәсіпорындарына – жалпы көрсеткіштің 17-18%-ға жуығы тиесілі. Құрылыс саласында бұл көрсеткіш 10–12% шамасында қалып отыр.
Бүгінде шамамен 500 мыңға жуық адам зиянды және қауіпті еңбек жағдайларында жұмыс істейді, ал ауыр дене еңбегімен айналысатындар саны 100 мыңнан асады. Соңғы жылдары зиянды және (немесе) қауіпті еңбек жағдайларында жұмыс істейтін 650-700 мыңға жуық жұмыскер жыл сайын өтемақы алады.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі қауіпсіз және салауатты еңбек жағдайларын одан әрі қамтамасыз ету мақсатында кешенді шараларды іске асырып келеді.
Бұзушылықтардың алдын алу және профилактика жүргізу мақсатында 3000-нан астам кәсіпорын еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау стандарттарын енгізді.
2019 жылдан бастап «Нөлдік жарақаттану» – Vision Zero тұжырымдамасы белсенді түрде ілгерілетіліп келеді. Бүгінде оған республика бойынша 600-ден астам кәсіпорын қосылған.
Сонымен қатар 300-ден астам кәсіпорында құрылыс саласындағы мердігер ұйымдарда қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету үшін тік бақылау моделі енгізілді.
Зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін жұмыскерлерді әлеуметтік қорғауды күшейту мақсатында 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда арнайы әлеуметтік төлем енгізілді. Бұл төлемді 55 жасқа толған, кемінде 7 жыл бойы міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары төленген жұмыскерлер алуға құқылы.
Белгіленген талаптарға сай келетін азаматтар бұл қолдау шарасын пайдаланып, зиянды еңбек жағдайларындағы жұмысын тоқтатып, арнайы әлеуметтік төлем алуға мүмкіндік алады.
Қазақстанда 2030 жылға дейінгі Қауіпсіз еңбек тұжырымдамасы іске асырылуда. Құжат еңбек жағдайларын жақсартуға, өндірістік жарақаттану мен кәсіптік аурулар деңгейін төмендетуге бағытталған. Бұл жаңа қаржыландыру тәсілдерін енгізу, жұмыскерлердің жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру жүйесіне қатысуын кеңейту, еңбекті қорғау бойынша оқыту сапасын арттыру және қоғамдық бақылау рөлін күшейту арқылы жүзеге асады.
Тұжырымдама аясында Кәсіпорындардың цифрлық картасы мен Еңбек тәуекелдерінің цифрлық картасы іске қосылды. Бұл жүйелер нақты уақыт режимінде еңбек қауіпсіздігіне және еңбек қатынастарына қатысты тәуекелдерді бақылауға және алдын алу шараларын қабылдауға мүмкіндік береді.
Еңбекті қорғау саласын цифрландыру шеңберінде өндірістік жарақаттанудың алдын алуға бағытталған жасанды интеллектке негізделген құралдар енгізілуде. Мұндай шешімдер салалық және өндірістік деректерді, еңбек жағдайларын және оқыс оқиғалардың себептерін талдау арқылы негізгі тәуекел факторларын анықтап, алдын алу шараларын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл бағыт тәуекелдерге жедел әрекет етуден проактивті басқару жүйесіне көшуге және өндірістік жарақаттану деңгейін төмендетуге негізделген.
Дүниежүзілік еңбекті қорғау күніне орай дәстүрлі түрде өтетін еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік жөніндегі конференция мен көрме 28-30 сәуірге жоспарланған. Аталған іс-шара саладағы жетекші мамандарды, мемлекеттік органдардың, бизнес-қоғамдастық пен халықаралық ұйымдардың өкілдерін бір алаңға жинап, қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге қатысты өзекті мәселелерді талқылауға және тиімді шешімдер іздеуге мүмкіндік береді.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі еңбек иммигранттарына рұқсат беру және оны ұзарту процесін автоматтандыруда. Енді бұл рәсім толықтай цифрлық форматқа ауыстырылып, eGov.kz және migration.enbek.kz порталдары арқылы қолжетімді болады.
Жаңашылдықтың басты мақсаты – қызмет көрсету рәсімін жеңілдету және жеделдету. Бұдан былай өтініш берушілерге Халыққа қызмет көрсету орталықтарына жеке барудың қажеті жоқ: үй шаруашылығында жұмыс істеуге рұқсатты рәсімдеу немесе ұзарту елдің кез келген өңірінен қашықтан жүзеге асырылады.
Жаңа формат құжаттарды жинау процесін де айтарлықтай жеңілдетеді. Еңбек иммигранттарына медициналық анықтамалар мен сақтандыру деректерін қолмен жүктеудің қажеті жоқ – жүйе барлық талап етілетін ақпаратты мемлекеттік дерекқорлардан нақты уақыт режимінде автоматты түрде алады. Өтінім беруден бастап жергілікті атқарушы органдардың шешім қабылдауына дейінгі бүкіл процесс ашық әрі айқын болады. Өтінім мәртебесін онлайн қадағалау мүмкіндігі қателік тәуекелдерін азайтып, адами факторды болдырмайды және әкімшілік кедергілерді төмендетеді. Дегенмен негізгі талаптар сақталады: рұқсат белгіленген квота шеңберінде 1 айдан 12 айға дейінгі мерзімге беріледі.
Тиісті құжат «Ашық НҚА» порталында жария талқылауға шығарылды.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің төрағасы Мейрамбек Ахметов ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз конференциясында 2026 жылдың І тоқсанының қорытындылары туралы жан-жақты баяндап, алдағы кезеңге арналған басым бағыттарға тоқталды.
Сөз басында ол Комитет қызметінің негізгі басымдықтарына тоқталды.
«Мемлекеттік еңбек инспекциясының басты міндеті – еңбек құқықтарын қорғау. Біз еңбек заңнамасының бұзылуын болдырмауға, еңбек даулары тәуекелдерін азайтуға, қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз етуге және әлеуметтік-еңбек саласына цифрлық шешімдерді енгізуге баса мән беріп келеміз», – деді Мейрамбек Ахметов.
Баяндамасында ол есепті кезеңде ауқымды бақылау жұмыстары жүргізілгенін атап өтті.
«Бірінші тоқсанда 16 726 азаматтың өтініші қаралды, 1 723 жоспардан тыс тексеру және профилактикалық бақылау аясында 92 тексеру өткізілді. Нәтижесінде 2 065 еңбек заңнамасын бұзу дерегі анықталып, 1 110 нұсқама берілді. Жалпы сомасы 136 млн теңгеге әкімшілік айыппұл салынды», – деп мәлімдеді Комитет төрағасы.
Сонымен қатар жалақы бойынша берешек мәселесіне де ерекше тоқталып өткен Ахметов бұл бағытта оң динамика байқалатынын жеткізді.
«Биылғы жылдың 20 сәуіріндегі жағдайға сәйкес жалақы бойынша ағымдағы және мерзімі өткен берешек 36%-ға, яғни 876 млн теңгеден 554 млн теңгеге дейін азайды. Қабылданған шаралардың нәтижесінде мемлекеттік бақылау аясында 17,5 мыңнан астам жұмыскердің құқықтары қорғалды», – деді ол.
Мейрамбек Ахметов еңбек дауларының алдын алу және мониторингтің цифрлық құралдарын пайдалану мәселелеріне де тоқталды.
«Бақылаумен қатар профилактикалық бағыттағы жұмысты күшейтіп келеміз. Қазіргі таңда Еңбек тәуекелдері картасына шамамен 98 мың кәсіпорын енгізілген. Бұл бізге жағдайды нақты уақыт режимінде бақылап, ықтимал тәуекелдерге жедел әрекет етуге мүмкіндік береді. Тоқсан қорытындысы бойынша жоғары тәуекел деңгейіндегі кәсіпорындар саны 530-ға азайып, 5 265-тен 4 735-ке дейін төмендеді. Бұл – жүйелі әрі нысаналы жұмыстың нәтижесі», – деді ол.
Сонымен қатар 1 сәуірдегі жағдай бойынша 1 896 кәсіпорынның ұжымдық еңбек даулары туындау қаупі жоғары аймақта қалып отырғаны айтылды.
«Мұндай кәсіпорындардың басым бөлігі ірі қалалар мен өнеркәсіптік өңірлерде орналасқан. Бұл профилактикалық шараларды одан әрі күшейтуді және жұмыс берушілермен өзара іс-қимылды арттыруды талап етеді», – деді Комитет төрағасы.
Сондай-ақ өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда ереуілдер саны екі есеге қысқарып, 6-дан 3 жағдайға дейін азайған. Дегенмен жұмыс берушілер мен жұмыскерлер арасындағы негізгі келіспеушіліктер жалақыны арттыру, еңбек жағдайларын жақсарту және өзге де мәселелерге байланысты болып отыр» – деді ол.
Мейрамбек Ахметов Комитет жұмысының нақты нәтижелерге бағытталған жүйелі тәсілге негізделгенін атап өтті.
«Біз әлеуметтік-еңбек саласының маңызды бағыттарын қамтитын алты негізгі көрсеткіш бойынша тұрақты мониторинг жүргіземіз. Атап айтқанда, ұжымдық шарттарды цифрландыру, еңбек шарттарының санын арттыру, профилактикалық бақылау, жұмыскерлерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру, кәсіби тәуекелдерді бағалау және ақпараттық сүйемелдеу. Тоқсан қорытындысы бойынша бірқатар бағытта жоспарлы көрсеткіштер артығымен орындалды. Мәселен, жоспарланған 1 128 ұжымдық шарттың орнына 1 612 шарт цифрландырылды. Еңбек шарттары бойынша жоспар 197 894 болса, нақты 260 558 шарт жасалды. Профилактикалық бақылау да жоспардан асып, 77 тексерудің орнына 92 тексеру жүргізілді», – деп толықтырды Ахметов.
Ең жоғары көрсеткіш жұмыскерлерді жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шарттарын жасау бойынша тіркелді: жоспардағы 10 521 шарттың орнына іс жүзінде 68 943 шарт жасалған.
Әлеуметтік-еңбек қатынастарын цифрландыру да негізгі бағыттардың бірі болып қала береді.
«Бүгінде ірі және орта кәсіпорындардың 18,7 мыңында ұжымдық шарттар цифрландырылған. Сонымен қатар hr.enbek платформасы негізінде ұжымдық шарттарды электрондық форматта жасауға мүмкіндік беретін модуль енгізілді», – деді Комитет төрағасы.
2026 жылдың ІІ тоқсанына арналған жоспарлар туралы айта келе, ол жұмыстың негізгі бағыты цифрлық құралдарды дамыту мен жұмыс берушілермен проактивті өзара іс-қимылды күшейтуге бағытталатынын жеткізді.
«Алдағы кезеңде ақпараттық жүйелерді мемлекеттік органдармен интеграциялауды кеңейту, Еңбек тәуекелдері картасын жетілдіру, сондай-ақ кәсіпорындарды ықтимал бұзушылықтар туралы алдын ала хабардар етудің проактивті тетіктерін енгізу жоспарланып отыр», – деді ол.
Сөз соңында Мейрамбек Ахметов Комитет жұмысы тұрақты мониторинг пен жедел әрекет ету қағидатына негізделгенін атап өтті. Бұл тәуекелдерді дер кезінде анықтап, қажетті шараларды қабылдауға және халықты ашық ақпараттандыруға мүмкіндік береді.
«Басты мақсатымыз – еңбек адамының құқықтарын қорғау, заңдылықты сақтау және кәсіпорындардағы әлеуметтік шиеленісті төмендету», – деп түйіндеді ол.
Биылғы жаздың соңына дейін Қазақстанның барлық өңірлерінен 150-ден астам бала интенсивті есту-сөйлеу реабилитациясынан өтеді. ҚР ЕХӘҚМ Әлеуметтік қорғау саласын дамытудың ұлттық ғылыми орталығы кохлеарлық имплантациядан кейін балаларға арналған көшпелі реабилитация маусымын бастады.
Тәулік бойы бақылауды қамтитын бұл формат әсіресе күндізгі бөлімшелері жоқ, шалғай елді мекендерде тұратын отбасылар үшін кешенді қолдау көрсетуге мүмкіндік береді. Есту қабілетін дамытуға, ауызша сөйлеуді қалыптастыруға және әлеуметтік бейімдеуге бағытталған реабилитациялық шаралар сәуір мен тамыз аралығында бес кезең бойынша өтеді. Әр маусым 15 күнге созылады және балалармен қарқынды жұмыс жүргізуе отырып, ата-аналарды әдістемелік тұрғыда оқытуды да қамтиды.
Биылғы алғашқы көшпелі маусым Алматы қаласындағы «Алтын-Қарғалы» шипажайы базасында сәтті аяқталды. Оған еліміздің 12 өңірінен (Ақмола, Ақтөбе, Алматы, Атырау, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Қызылорда, Маңғыстау, Павлодар және Түркістан облыстары) келген 28 бала қатысты. Қатысушылар қатарында ерте жастағы (8), мектепке дейінгі (17) және мектеп жасындағы (3) балалар бар. Оларға сурдопедагогтар, логопедтер мен психологтар тарапынан кешенді көмек көрсетілді.
Бағдарламада «Ата-аналар мектебіне» ерекше көңіл бөлінеді. Мұнда мамандар үй жағдайында реабилитация жүргізудің тиімді әдістерін үйретеді. Мұндай тәсілдің жоғары тиімділігін қатысушылардың өздері де атап өтуде.
«Біз Қостанай қаласынан келдік, нәтижесі өте қуантады. Ұлым Ерасыл бұрын дыбыстарды елемейтін, ал қазір дауысқа бұрылып, жақындарының үнін ажырата бастады. Өзгеріс айқын байқалады. Педагогтердің кәсібилігіне үлкен алғысымды білдіремін», – деді ата-аналардың бірі.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі реабилитациялық курстарға жолдама беру өңірлік жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар басқармалары арқылы жүзеге асырылатынын еске салады. Бағдарлама кохлеарлық имплантация жасалғаннан кейінгі бес жыл ішінде балалар үшін қолжетімді. Сонымен қатар жыл бойы үздіксіз қолдау көрсету мақсатында Ұлттық ғылыми орталықтың филиалдарында күндізгі бақылау форматында есту-сөйлеу реабилитациясы ұйымдастырылған.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (ЕХӘҚМ) инклюзивті даму моделін қалыптастыру бойынша жүйелі жұмысты жалғастырып келеді. Бұл ретте әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін кеңейту негізгі басым бағыттардың бірі ретінде айқындалған. Аталған бастамалардың жүзеге асырылуы туралы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі Ербол Тұяқбаев 2026 жылғы Өңірлік экологиялық саммит аясында өткен «су – климат – бейбітшілік» өзара байланысы шеңберіндегі әйелдерге инвестиция мәселесіне арналған арнайы сайд-ивентте баяндады. Іс-шара Өңірлік экологиялық саммит аясында өтіп, ЕХӘҚМ, ҚР Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия, сондай-ақ «БҰҰ-әйелдер» құрылымының бірлесіп ұйымдастыруымен өткізілуде.
Өз сөзінде бірінші вице-министр климаттың өзгеруі, су ресурстары тапшылығы және экожүйелерге түсетін жүктеменің артуы бүгінде экономиканың тұрақтылығына, жұмыспен қамтуға және халықтың өмір сүру сапасына тікелей әсер етіп отырғанын атап өтті. Қазақстан бұл сын-қатерлерді жаңа, орнықты, инклюзивті әрі адамға бағдарланған даму моделін қалыптастырудың негізі ретінде қарастырады. Осы тұрғыда елдің климаттық және ресурстық саясатына гендерлік тәсілдерді енгізу басым бағыттардың бірі болып отыр.
Ербол Тұяқбаев Қазақстанда мемлекеттік саясат деңгейінде ерлер мен әйелдер үшін тең құқықтар мен мүмкіндіктерді қамтамасыз етудің тұтас жүйесі қалыптасқанын атап өтті.
«Ұлттық еңбек заңнамасында кемсітусіз тең еңбекке тең ақы төлеу қағидаты бекітілген, сондай-ақ бірдей мамандық бойынша еңбек ететін немесе бірдей лауазым атқаратын жұмыскерлер үшін еңбекақы мөлшерінің теңдігі қарастырылған. Елімізде әйелдер экономиканың барлық негізгі салаларына, соның ішінде өнеркәсіп, көлік және құрылыс секторларына еркін қатыса алады. Әділ еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге деген ұстанымымыз Қазақстанның Халықаралық еңбек ұйымының Әлеуметтік әділеттілік жөніндегі жаһандық коалициясына қосылуымен расталды. Сонымен қатар ұлттық деңгейде «Еңбек саласындағы зорлық-зомбылық пен қысым көрсетуді жою туралы» ХЕҰ конвенциясын ратификациялау мәселесі қаралуда», – деді бірінші вице-министр.
Спикер іскерлік ортадағы әйелдердің көшбасшылық әлеуетін дамыту мәселесіне де ерекше тоқталды. Оның айтуынша, Үкімет әйелдердің бизнес-бастамаларын қолдауға және жеке капиталдың дамуына қолайлы жағдай жасауға айрықша мән беріп отыр. Бұл өз кезегінде қазақстандық әйелдердің жеке дамуына ғана емес, тұтастай алғанда қоғамның экономикалық тұрақтылығын нығайтуға ықпал етеді.
«Біз әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін кеңейту және олардың ресурстарды басқаруға қатысуын арттыру бағытындағы шараларды жүйелі түрде жетілдіріп келеміз. 2025 жылдың қорытындысы бойынша қабылданған кешенді шаралардың нәтижесінде шағын және орта бизнес субъектілері басшыларының қатарындағы әйелдердің үлесі 48%-дан асты, ал елдегі кәсіпкерлердің жалпы құрылымында бұл көрсеткіш 54%-ға жетті. Бұл деректер әйелдердің жұмыспен қамтылуы мен экономикалық белсенділігі еліміздің тұрақты дамуының маңызды тірегіне айналғанын айқын көрсетеді», – деді Ербол Тұяқбаев.
Баяндамада халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларын іске асыру нәтижелері де кеңінен қамтылды. Министрлік республика өңірлерінің барлығында әйелдерді кәсіби оқыту, біліктілігін арттыру және өзін-өзі жұмыспен қамтуға ынталандыру бағытында ауқымды жұмыс жүргізіп келеді. Бұл өз кезегінде кадр тапшылығын азайтып, жаңа технологиялық салалардың дамуына серпін береді.
«Бүгінде Қазақстан экономикасында 4,5 млн әйел еңбек етеді. 2025 жылы жұмыспен қамту шаралары аясында шамамен 475 мың әйел жұмысқа орналастырылды. Сонымен қатар 30 мыңнан астам қазақстандық әйел кәсіпкерлік негіздері бойынша бейіндік оқытудан өтіп, олардың бір бөлігі өз ісін бастау үшін мемлекеттік гранттарға ие болды. Бұл әйелдердің жұмыспен қамтылуы әлеуметтік тұрақтылық пен қоғамның ұзақ мерзімді дамуының маңызды факторы екенін тағы бір мәрте дәлелдейді», – деп түйіндеді бірінші вице-министр.
Сөз соңында Ербол Тұяқбаев әйелдерге инвестиция салу – жекелеген әлеуметтік топты қолдау ғана емес, тұтас қоғамның тұрақтылығына, әділ еңбек нарығын қалыптастыруға және өңірдегі ресурстарды тиімді басқаруға бағытталған инвестиция екенін атап өтті.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев ҚР Президенті жанындағы Шетелдік инвесторлар кеңесі жұмыс тобының кезекті отырысын бейнеконференция форматында өткізді.
Іс-шараға ШИК жұмыс тобының тең төрағасы Дмитрий Пропп, Еңбек және әлеуметтік әріптестік департаментінің, сондай-ақ ҚР ЕХӘҚМ Көші-қон комитетінің өкілдері қатысты.
Отырыс барысында қатысушылар жұмыс тобының 2026 жылға арналған жұмыс жоспарын іске асыру барысын талқылады. Кездесудің негізгі тақырыптары ретінде еңбек заңнамасын жетілдіру, адами капиталды дамыту және шетелдік жұмыс күшін тарту мәселелері қаралды.
Тараптар мемлекеттік органдар мен шетелдік бизнес арасындағы сындарлы диалогтың маңызын атап өтіп, инвестициялық ахуалды жақсарту және Қазақстан экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз ету мақсатында еңбек және көші-қон заңнамасын одан әрі жетілдіру бойынша бірлескен жұмысты жалғастыруға дайын екендерін білдірді.
Келесі отырыс 2026 жылғы 15 мамырға жоспарланған.