Лайықты зейнетақымен қамсыздандыру

Бүгінгі таңда ең төменгі жеткіліктілік шегін есептеудің қолданыстағы әдістемесі салымшыларға БЖЗҚ-ның жеке жинақтау шоттарынан осы шектен асатын жинақтардың бір бөлігін алуға мүмкіндік береді. Жинақ сомасы азаматтардың жалақысынан міндетті зейнетақы жарналарының 10 пайыздық аударымдары есебінен қалыптастырылады. Осы аударымдардың жүйелілігі кезінде жинақтар тұрғын үймен, медициналық қызметтермен қамтамасыз етудегі қаржылық қиындықтарды шешу үшін жеткілікті мөлшерді құрайды. Көптеген жұмыс істейтін қазақстандықтар үшін БЖЗҚ шотындағы ең төменгі жеткіліктілік шегінен асатын сомалар олардың сатып алу қабілетін арттыратын қосымша активке айналды. Жастар көбінесе бүгінгі күннің қажеттіліктерін басшылыққа алады, болашақта лайықты зейнетақымен қамсыздандыру мәселесін кейінге қалдырады.

Сонымен қатар, Қазақстан Республикасында азаматтардың зейнетақы жинақтары зейнеткерлікке шыққаннан кейін адамды тұрақты табыспен қамтамасыз етуге арналған. Мемлекеттің міндеті-азаматтарға қаржылық тұрақтылыққа және қартайған кезде лайықты төлемдерге кепілдік беру. Бұл талапты сақтау азаматтардың одан әрі әл-ауқатының, қоғамның әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығының, ұзақ мерзімді перспективада елдің қаржы-экономикалық жүйесінің орнықтылығының шарты болып табылады.

Ең төменгі жеткіліктілік шегін есептеу әдістемесі салымшылар, оның ішінде белсенді жастар міндетті зейнетақы жарналарын үнемі аударуды жалғастырады және ең төменгі зейнетақы үшін жеткілікті соманы біртіндеп жинақтайды. Дегенмен, модель әрқашан нақты өмірлік жағдайларды ескермейді – адамның зейнеткерлік жасқа дейінгі жылдар бойы тұрақты жұмысы және тұрақты табысы бола ма.

25-50 жастағы жұмыс істейтін қазақстандықтардың бүгінгі ұрпағында тағайындалған зейнетақы төлемдерінің қанағаттанбау тәуекелі олардың болашақ зейнетақылары екі бөліктен тұратындығына байланысты өсуде: мемлекеттен базалық зейнетақы және жинақтаушы зейнетақы аударымдары есебінен – зейнетақы төлемдерінің жалпы мөлшерін айқындайтын болады.

Мәселен, салымшы (46 жаста, шегі 7,8 млн.теңгені құрайды) зейнетақы жинақтары 11 млн. теңгені құрап, бүгінде 3,2 млн. теңгені алып қоя алады. Бұл жағдайда оның БЖЗҚ-дан алатын зейнетақысы 42 мың теңгені құрайды. Егер ол қазір өзінің аса шекті жинақтарын алып қоймаса, онда қордың одан әрі төлемдері мен инвестициялық табысын ескере отырып, екі есе көп зейнетақы алатын болады. Бұл жағдайда минималды жеткіліктілік шегін арттыру жеке шоттан алуға болатын соманың тартымдылығын төмендетеді, жинақтаудың үлкен мөлшерін қалыптастыруға жағдай жасайды.

Осылайша, болашақта лайықты зейнетақымен қамсыздандыру үшін жұмыс істейтін қазақстандықтардың Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы жеке шоттардағы жинақтардың барынша ықтимал мөлшері қажет, бұл шоттан қаражат алу үшін ең төменгі жеткіліктілік шегін арттыруды талап етеді.

Ағымдағы шығыстарға кез келген уақытта алуға болатын депозит ретінде зейнетақы жинақтары аға буын азаматтарын тұрақты табыспен қамтамасыз етудің стратегиялық мақсаттарына қызмет етпейтін қалыптасқан тәжірибе зейнеткерлікке шыққан кезде азаматтардың өмір сүру деңгейінің сыни төмендеуіне ықпал ететін болады.

Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі өмір сүру ұзақтығын, қаражаттың кірістілігін және болашақ зейнетақы төлемдерінің нысаналы көрсеткіштерін ескеретін неғұрлым дәл және экономикалық негізделген, яғни актуарлық тәсілге негізделген ең төменгі жеткіліктілік шегін есептеудің жаңа әдістемесін ұсынады. Ұсынылған өзгерістердің мақсаты-жинақтардың бір бөлігін пайдаланғаннан кейін де адам болашақта лайықты зейнетақымен қамсыздандыру үшін жеткілікті қаражатты сақтап қалуы.