Қазақстанда зейнетке шығу жасын төмендете ала ма?

Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, Қазақстанда ерлер 63 жасында, ал әйелдер - 60 жасында зейнетке шығады, әрі қарай 2027 жылы 63 жасқа дейін көтеріледі.

Бұл ретте 5 және одан да көп бала туған (асырап алған) және оларды сегіз жасқа дейін тәрбиелеген әйелдер 53 жасында зейнетке шыға алады. Семей ядролық сынақ полигонының Төтенше және ең жоғары радиациялық қатер аймақтарында 1949 жылғы 29 тамыз бен 1963 жылғы 5 шілде аралығындағы кезеңде кемінде 5 жыл тұрған әйелдер 45 жасында зейнетке шығады. Әйелдер үшін жас балаларды күту уақытының зейнетақысын тағайындау үшін, бірақ олар үш жасқа толғанға дейін еңбек өтіліне есептеу бойынша жеңілдік сақталған.

Қазақстанда белгіленген зейнеткерлік жас халықаралық және отандық сарапшылар жүргізген зерттеулердің нәтижелері мен ұзақ мерзімді өзекті болжамдарға негізделген. Қазақстандағы зейнетақы жасы халықаралық тәжірибеге және әлемдегі қалыптасып отырған экономикалық және демографиялық жағдайға сәйкес келеді. Сондықтан Қазақстанда зейнетақы жасын өзгерту туралы мәселе қаралмайды.

Сонымен қатар, азаматтар БЖЗҚ-да зейнетақы жинақтары жеткілікті болған жағдайда зейнетақы аннуитетіне құқықты, яғни зейнеткерлік жасқа жеткенге дейін зейнетақы жинақтарынан зейнетақы төлемдерін алу құқығын пайдалана алады, зейнетақы аннуитеті шарттарын жасасу БЖЗҚ салымшыларының көпшілігі үшін қолжетімді болды.

Осылайша, сарапшылардың бағалауы бойынша 40 жастан бастап зейнетақы аннуитеті шартын жасасу үшін ЖЗҚ-да жинақтардың ең аз жеткіліктілік сомасы шамамен 7,5 млн теңгені құрайды. .

2021 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнетақы аннуитеті шартын жасасу жасы төмендетіліп, 45 жасқа толудан басталады. Бұл ретте аннуитеттік төлемдер ерлер үшін 55 жастан, әйелдер үшін – 52 жастан басталады.

Зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін азаматтар зейнетақы аннуитетін 40 жастан пайдалана алады, бұл ретте осындай шарттар бойынша төлемдер 50 жастан басталады. Алайда ай сайынғы аннуитеттік төлемдердің ең төменгі мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейінің 70% - на дейін төмендетілді. Ал бұрын аннуитеттік төлемдер зейнетақының ең төменгі мөлшерінен төмен болмауы тиіс еді.

Бүгінгі күні республикада ынтымақты, базалық және жинақтаушы зейнетақы төлемдерін (Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан) қамтитын үш деңгейлі зейнетақы жүйесі жұмыс істейді.

Зейнетақының жиынтық мөлшері еңбек өтіліне байланысты. Бұл ретте міндетті зейнетақы жарналары есебінен қалыптастырылатын жинақтаушы зейнетақының рөлі артады, өйткені ынтымақты зейнетақы жүйесі біртіндеп қысқартылады, өйткені оларды тағайындау кезінде 1998 жылғы 1 қаңтарға дейін, яғни жинақтаушы жүйе енгізілгенге дейін әзірленген еңбек өтілі ескеріледі. Ал базалық зейнетақы зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне байланысты ең төменгі күнкөріс деңгейінің 54% - ынан 100% - ына дейінгі мөлшерде зейнетақы жасына жеткен барлық азаматтарға беріледі, яғни азамат неғұрлым ұзақ жұмыс істесе, базалық зейнетақы соғұрлым жоғары болады.