Мүгедектігі бар адамдарға арналған жетек арбалар
Жетек арбалар — жүруді жеңілдетуге, тепе-теңдікті сақтауға және төменгі аяқ-қолдарға түсетін жүктемені азайтуға арналған техникалық көмекші (компенсаторлық) құрал. Олар өз бетінше жүріп-тұруы қиындаған адамдарға күнделікті өмірде барынша дербес болуға және құлау қаупін азайтуға мүмкіндік береді.
Жетек арбаларды тепе-теңдігі бұзылған, бұлшықет күші төмендеген, жүріп-тұру функциясы шектелген және басқа да функционалдық қиындықтары бар адамдар пайдалана алады.
Жетек арбалар кімдерге қажет болуы мүмкін?
Жетек арбалар жүріп-тұру функциясы айқын бұзылған мүгедектігі бар адамдарға олардың жеке қажеттіліктеріне қарай ұсынылуы мүмкін.
Атап айтқанда, олар:
- тірек-қимыл аппаратының аурулары кезінде;
- жарақаттар мен хирургиялық оталардан кейін;
- неврологиялық аурулар кезінде;
- бұлшықет әлсіздігі және тепе-теңдік бұзылған жағдайда;
- өз бетінше жүру қиындаған кезде;
- құлау қаупі жоғары болған жағдайда қажет болуы мүмкін.
Жетек арбаны пайдалану адамның қозғалысын жеңілдетіп қана қоймай, оның күнделікті тұрмыстағы белсенділігін арттыруға және тәуелсіздігін сақтауға ықпал етеді.
Жетек арбалардың қандай түрлері бар?
Адамның денсаулық жағдайы мен функционалдық мүмкіндіктеріне байланысты жетек арбалардың әртүрлі түрлері қолданылады.
Қадаммен және қадамсыз жетек арбалар — адамның қозғалысына сәйкес кезекпен немесе тұтас түрде алға жылжытуға арналған құралдар.
Дөңгелекті жетек арбалар — қозғалысты жеңілдетеді және құралды алға жылжыту кезінде аз күш жұмсауды қажет етеді.
Қосымша тірегі бар жетек арбалар — ерекше қажеттіліктері бар адамдарға қосымша қолдау көрсету мақсатында қолданылуы мүмкін.
Нақты модельді таңдау кезінде адамның денсаулық жағдайы, бойы мен салмағы, қолдарының күші, тепе-теңдікті сақтау қабілеті және жүріп-тұру ерекшеліктері ескеріледі.
Сондықтан жетек арбаны таңдау адамның жеке қажеттіліктеріне сәйкес жүргізілуі маңызды.
Жетек арбаны қалай алуға болады?
Қазақстанда мүгедектігі бар адамдарды техникалық оңалту құралдарымен қамтамасыз ету оңалтудың жеке бағдарламасына (ОЖБ) сәйкес және қолданыстағы заңнамада белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады.
Егер адамға жетек арба қажет деп танылса, тиісті техникалық оңалту құралына деген қажеттілік ОЖБ-да көрсетіледі.
Жетек арба ОЖБ-ға енгізілгеннен кейін мүгедектігі бар адам оны белгіленген тәртіппен алуға өтініш бере алады. Қамтамасыз ету рәсімдерін, соның ішінде, Әлеуметтік қызметтер порталы арқылы жүзеге асыруға болады.
Нормативтік база
Мүгедектігі бар адамдарды техникалық көмекші (компенсаторлық) құралдармен қамтамасыз ету тәртібі Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерімен реттеледі.
Атап айтқанда, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары — Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 30 маусымдағы № 287 бұйрығымен мүгедектігі бар адамдарды протездік-ортопедиялық көмекпен, техникалық көмекші (компенсаторлық) құралдармен және арнайы жүріп-тұру құралдарымен қамтамасыз ету қағидалары бекітілген.
Қолданыстағы Қағидаларға сәйкес, техникалық құралды ауыстыру белгіленген мерзімнен бұрын жүргізілмейді, оның ішінде жетек арбаларды ауыстыру мерзімі 2 жылдан ерте емес уақытты құрайды.
Жетек арбаны дұрыс таңдау не үшін маңызды?
Жетек арбаны тек оның сыртқы түріне немесе бағасына қарап өз бетінше таңдауға болмайды. Дұрыс таңдалмаған құрал адамның қозғалуын қиындатып, ыңғайсыздық тудыруы және құлау қаупін арттыруы мүмкін.
Сондықтан жетек арбаны таңдаған кезде адамның жеке физикалық мүмкіндіктері мен қажеттіліктерін ескеру қажет. Құрал адамның бойына, салмағына, қол күшіне, тепе-теңдікті сақтау қабілетіне және жүріп-тұру ерекшеліктеріне сәйкес болуы тиіс.
Дұрыс таңдалған жетек арба — бұл жай ғана тірек құралы емес. Ол адамның қауіпсіз қозғалуына, күнделікті қажеттіліктерін өз бетінше орындауына және дербестігін сақтауға мүмкіндік беретін маңызды техникалық оңалту құралы.
Мүгедектігі бар адамдардың қолжетімділігі мен дербестігін қамтамасыз ету — кешенді оңалту мен әлеуметтік қолдаудың маңызды бағыттарының бірі. Тиісті техникалық құралдың болуы адамның өмір сүру сапасын жақсартып, оның қоғам өміріне белсенді араласуына мүмкіндік береді.