Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасының ережелерін жастарға (болашақ зейнеткерлерге) түсіндіру
Қазақстанның зейнетақы жүйесі қазіргі кезеңде ынтымақты, жинақтаушы және міндетті элементтерді біріктіретін үш деңгейлі модель болып табылады.
Бірінші деңгей: Мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі және ынтымақты зейнетақы
Базалық зейнетақы
Зейнет жасына жеткен барлық азаматтарға еңбек өтіліне қарамастан төленеді. Оның мөлшері зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне байланысты анықталады, оның ішінде 1998 жылдан кейінгі міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) да ескеріледі.
Ынтымақты зейнетақы
1998 жылғы 1 қаңтарға дейін кемінде 6 ай еңбек өтілі бар азаматтарға тағайындалады. Оның мөлшері 1998 жылға дейінгі еңбек өтіліне және сол кезеңдегі орташа айлық табысқа байланысты.
Екінші деңгей: Жинақтаушы жүйе
Бұл деңгей Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры арқылы басқарылады және екі бөліктен тұрады:
1) Міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ)
Қызметкер табысының 10%-ы мөлшерінде жұмыс беруші тарапынан ұсталады.
2) Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖЖ)
2024 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізілді. Бұл — қосымша жарналар (2028 жылға қарай 5%-ға дейін), оларды жұмыс беруші өз қаражаты есебінен тек 1975 жылы және одан кейін туған қызметкерлер үшін төлейді.
Үшінші деңгей: Ерікті зейнетақы жинақтары
Бұл — азаматтардың (немесе жұмыс берушілердің) өз еркімен Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры немесе сақтандыру компанияларына болашақ зейнетақыны арттыру мақсатында енгізетін жарналары.
Негізгі үрдіс
Болашақта ынтымақты зейнетақы жүйесінің рөлі төмендейді, ал жинақтаушы құрамдастардың (МЗЖ, МЗЖЖ) рөлі арта түседі, себебі болашақ зейнеткерлердің 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі аз болады.
Болашақта лайықты зейнетақыны қамтамасыз ету үшін ұсыныстар
еңбек қатынастарын ресми түрде рәсімдеу;
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры қосымшасы арқылы жарналардың түсуін үнемі тексеріп отыру;
ерікті зейнетақы жарналарын пайдалану арқылы жинақты көбейту;
қаржылық сауаттылықты арттыру және зейнетақы мөлшері жалпы жинақ сомасына байланысты екенін түсіну.