Қазақстанда шағын бизнесті қолдауға бағытталған «Іскер аймақ» бағдарламасы бойынша субсидиялаудың жаңа ережелері күшіне енді. Бағдарламаны «Даму» КДҚ жүзеге асырады. Өзгерістер Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 18 тамыздағы №729 қаулысымен бекітілді.
Не өзгерді?
Қолдау шараларына салалық шектеусіз әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілерінің жобалары енгізілді. Олар әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілерінің тізілімінде көрсетілген қызмет түрлері бойынша бағдарламаға қатыса алады. Бұл ретте жобаны іске асыру орны мен кәсіпкердің тіркелген жері ескеріледі. Әлеуметтік кәсіпкерлер үшін субсидиялау мөлшері сыйақының номиналды мөлшерлемесінің 50%-ы, ал басқа кәсіпкерлер үшін 40%.
Өңір әкімдіктері Қазақстан Республикасының облыстары мен аудандары бойынша экономикалық қызметтің басым түрлері ретінде қосымша алты ЭҚЖЖ кодын айқындай алады.
Инвестициялық жобалардың отандық өнімге бағытталуы күшейтілді. Инвестициялық шығындарға коммерциялық жылжымайтын мүлік, техника және көлік құралдарын сатып алу, сондай-ақ бизнес нысандарын салу, жаңғырту, реконструкциялау және күрделі жөндеу жұмыстары жатады. Бұл ретте инвестициялық жоба аясында жабдық, техника, көлік құралдары, құрылыс материалдары және басқа да активтер тиісті Тізілімге енгізілген қазақстандық тауар өндірушілерден сатып алынуы тиіс. Егер Тізілімде қажетті тауар болмаса, оны басқа өндірушілерден сатып алуға рұқсат етіледі.
Инвестициялық жобаларды іске асыру мерзімі субсидиялау басталған күннен бастап 24 айдан 18 айға дейін қысқартылды. Заңнамаға елеулі өзгерістер енгізілген немесе күтпеген техникалық, экономикалық және өндірістік жағдайлар туындаған жағдайда бұл мерзім алты айдан аспайтын уақытқа ұзартылуы мүмкін.
Жобалардың тиімділік критерийлерін бағалау тәртібі нақтыланды. Өзгерістер кіріс деңгейі мен еңбекақы төлеу қорының (ЕТҚ) көрсеткіштеріне қатысты. Енді кіріс пен ЕТҚ-тың нақты өсім деңгейінің жинақталған инфляция деңгейінен төмен ауытқуына 1 пайыздық тармақтан аспайтын шекте жол беріледі. Сонымен қатар, кәсіпкерге байланысты емес объективті жағдайлар туындаған кезде жоба іске асырылып, қаражаттың мақсатты пайдаланылғаны расталған жағдайда, тиімділік көрсеткіштеріне қол жеткізу үшін қосымша бір қаржы жылына дейінгі мерзім беріледі. Инфляция деңгейі, оның ішінде жинақталған инфляция туралы ақпарат ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының ресми сайтында жарияланады.
Субсидия беру тетігі өзгертілді. Екінші деңгейдегі банктер мен лизингтік компаниялар (ЛК) арасында лимиттерді бөлу алынып тасталды. Енді кәсіпкер Қордың серіктес кез келген екінші деңгейдегі банкіне немесе лизингтік компаниясына жүгіне алады. Қаржыландыру мақұлданғаннан кейін жоба «Даму» қорына жолданады. Қор 5 жұмыс күні ішінде субсидия беру туралы шешім қабылдайды. Оң шешім қабылданған жағдайда «Даму» қоры, екінші деңгейдегі банк немесе лизингтік компания және кәсіпкер арасында субсидиялау туралы үшжақты шарт жасалады.
Сонымен қатар, Ережелерге кәсіпкерге Қордың субсидия беруден бас тарту туралы шешіміне ҚР заңнамасына сәйкес әкімшілік және (немесе) сот тәртібімен шағымдануға мүмкіндік беретін норма енгізілді.
Қаржылық емес қолдау шаралары аясында «Даму» қоры шағын және моноқалаларда, аудан орталықтары мен ауылдық елді мекендерде мобильді фронт-офистер жобасын жүзеге асырып жатыр.
Мобильді фронт-офистер көшпелі консультациялық алаң ретінде жұмыс істейді. Мұнда кәсіпкерлер мен бизнес бастағысы келетін азаматтар қолданыстағы қолдау құралдары туралы тегін ақпарат алып, сондай-ақ қаржыландыруға өтінімді сол жерде бере алады.
Бағдарламаның негізгі шарттары
· Қатысушылар – микро және шағын кәсіпкерлік субъектілері, ауыл шаруашылығы кооперативтері және әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілері;
· Несие сомасы – 200 млн теңгеге дейін;
· Мақсаты – инвестицияларға және айналым қаражатын толықтыруға;
· Номиналды мөлшерлеме – ҚР Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесі + 4%;
· Субсидия мөлшері – номиналды мөлшерлеменің 40%-ы. Бұл ретте кәсіпкер үшін сыйақы мөлшерлемесі кемінде 12,6% болады. Әлеуметтік кәсіпкерлер үшін – 50%;
· Субсидиялау мерзімі – 3 жылға дейін.
Қалай қатысуға болады?
Бағдарламаға қатысу үшін кәсіпкер «Даму» қорының серіктес екінші деңгейдегі банкі немесе лизингтік компаниясына жүгініп, қаржыландыруға өтінім беруі қажет. Қаржыландыру мақұлданғаннан кейін жоба субсидия беру туралы шешім қабылдау үшін «Даму» қорына қарауға жіберіледі.
Кәсіпкерлер бизнесті қолдау бағдарламалары бойынша кеңес алу үшін жоба іске асырылатын өңірдегі «Даму» қорының филиалына жүгіне алады. Қосымша ақпаратты Қордың ресми сайтынан алуға болады. Сондай-ақ 1408 бірыңғай байланыс орталығының нөмірі арқылы кеңес алуға мүмкіндік бар.
Мемлекет басшысының 2024 және 2025 жылдардағы Жолдауларын жүзеге асыру шеңберінде Үкімет мемлекеттік қаржы, инфрақұрылым, инвестициялар, цифрландыру және әлеуметтік саясат саласындағы шаралар кешенін жүзеге асыруда. Негізгі міндеттер жалпыұлттық іс-шаралар жоспарларында бекітілген.
2024-2025 жылдарға арналған жалпыұлттық жоспарларда 180 іс-шара көзделген. Олардың кейбіреулері толығымен аяқталды, қалғандары қарқынды жүзеге асуда және қатаң белгіленген мерзімде орындалады.
Бұл жұмыстардың іс жүзіндегі әсері әр түрлі салаларда байқалып отыр. Мәселен, 2025 жылы 6,6 мың км инженерлік желі жөнделді, сегіз коммуналдық кәсіпорын «қызыл аймақтан» шығарылды. Сонымен бірге цифрлық экономика, жасанды интеллект және инвестициялық саясат үшін жаңа нормативтік база қалыптастырылды.
Әкімшілік жүктемені азайтып, тиімділікті арттыру
Ақша-несие және фискалдық саясат арасындағы теңгерімсіздіктерді жою үшін 2025-2027 жылдарға арналған мемлекеттік қаржының тұрақтылығын қамтамасыз ету және макроэкономикалық саясаттың теңгерімділігін арттыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына өзгерістер енгізілді. Құжат макроэкономикалық тұрақтандыру және халықтың әл-ауқатын арттыру жөніндегі 2026-2028 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл бағдарламасымен үндестірілді.
Қойылған міндеттердің едәуір бөлігі фискалдық жаңғыртудың бірыңғай векторын қалыптастырған жаңа Салық және Бюджет кодекстері шеңберінде дамыды.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа Салық кодексі қолданысқа енді. Онда салық есептілігін 30%-ға қысқарту, салықтар санын 20%-ға азайту қарастырылған. Жеңілдіктер жүйесі қайта қаралып, сараланған мөлшерлемелер енгізілді. Яғни, бизнес үшін әкімшілендіру оңайлады, сонымен бірге салық жүйесі инвестицияларды ынталандыруға және «байлыққа салынатын салықты» арттыруға бағытталған.
Салықты әкімшілендіру, сондай-ақ цифрлық модельге ауысуда. Smart Data Finance жүйесі мемлекеттік ақпараттық жүйелердің деректері негізінде салық міндеттемелерін автоматты түрде есептейді және салық төлеушінің цифрлық деректерін қалыптастырады. Бұл жүйе өнеркәсіптік деңгейде пайдалануға берілді, оның ақпараттық базасы мемлекеттік органдармен және өзге де ұйымдармен интеграцияланған.
Өз кезегінде, жаңа Бюджет кодексінде жоспарлау сапасы мен мемлекеттік шығындардың тиімділігіне баса назар аударылған. Салалардың бюджеттің кіріс бөлігіне қалай әсер ететініне талдау жүргізіле бастады, бұл мемлекеттік инвестициялық жобаларға басымдық беруге және қаржыны экономикалық тиімділігі жоғары бастамаларға бағыттауға мүмкіндік береді.
Бұдан басқа, парафискалдық төлемдердің жеке мониторингі және өңірлердегі кассалық алшақтық тәуекелдерін төмендетуге мүмкіндік беретін бюджеттік өтімділікті басқарудың жаңа тетіктері енгізілді.
Банктер мен квазимемлекеттік секторға арналған жаңа ережелер
Реформалардың жеке бір блогы қаржы нарығын дамыту және мемлекеттік активтерді басқарудың тиімділігін арттырумен байланысты.
Экономикалық белсенділікті ынталандыру және қаржы технологияларын дамыту жөніндегі міндеттерді ескере отырып, банк қызметін реттеу мақсатында «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңға қол қойылды, сондай-ақ қаржы нарығы, байланыс және банкроттық мәселелері бойынша заңнамаға ілеспе өзгерістер енгізілді.
Сонымен қатар, жаңа Бюджет кодексі квазимемлекеттік сектордың қаржысын бақылауды күшейтті. Холдингтер үшін сыртқы қарыз алу лимиттері және дивидендтік төлемдер қағидалары белгіленген, ал олардың даму жоспарларын Парламент республикалық бюджетпен бір мезгілде қарайды.
«Самұрық-Қазына» және «Бәйтерек» холдингтеріне Ұлттық даму жоспары мен Инвестициялық саясат тұжырымдамасына сәйкес елімізді инвестициялармен қамтамасыз ету міндеті қойылды.
«Бәйтерек» даму институтынан толыққанды инвестициялық холдингке айналды. Оның өкілеттіктері ірі инфрақұрылымдық, индустриялық және экспорттық жобаларды қаржыландыру және сүйемелдеу бағыттарында кеңейтілуде.
Энергетика мен коммуналдық инфрақұрылымды жаңартуға – 13 трлн теңге
Мемлекет басшысының тапсырмаларын жүзеге асырудың іс жүзіндегі анағұрлым ауқымды нәтижелерінің бірі энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғыртудың жаңа моделін қалыптастыру болды.
Үкімет 2024 жылдың желтоқсанында қабылдаған «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы кең ауқымдағы жөндеу науқаны мен инфрақұрылымды жаңарту үшін бастау берді.
Жоба 200-ден астам инфрақұрылымдық кәсіпорынды қамтиды. 2025-2029 жылдарға 13 трлн теңге инвестиция қарастырылған, оның 6,8 трлн теңгесі коммуналдық секторға, 6,2 трлн теңгесі энергетикаға бағытталады.
Негізгі міндет – желілердің тозуын 40%-ға дейін төмендету және апаттар санын 20%-ға қысқарту.
2025 жылы жаңғыртуға 547 млрд теңге бағытталды. 6,6 мың шақырым инженерлік желі жөнделді, сегіз коммуналдық кәсіпорын «қызыл аймақтан» шығарылды.
2026 жылы қаржыландыру екі есеге, яғни 1,1 трлн теңгеге дейін ұлғайтылды. Соның аясында 12 мың шақырым желіні жаңартып, тағы сегіз кәсіпорынды тозу аймағынан шығару жоспарлануда.
Сонымен бір мезгілде, Smart Turmys коммуналдық инфрақұрылымды бақылаудың бірыңғай цифрлық платформасы іске қосылады.
Осылайша, коммуналдық инфрақұрылымды жаңарту жөніндегі тапсырма жекелеген жөндеу іс-шараларының кешенінен біртіндеп көпжылдық жүйелі жаңғырту бағдарламасына ауысуда.
Цифрлық инфрақұрылым экономиканың негізгі бөлігіне айналуда
Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау телекоммуникациялық инфрақұрылымды, деректерді өңдеу орталықтарын және киберқауіпсіздік жүйесін дамытуды да қамтиды.
2026 жылғы маусымда телекоммуникациялар мен деректерді өңдеу орталықтарына қатысты заңнама жаңартылды. Жаңа нормалар байланыс инфрақұрылымын кеңейтуге, деректерді өңдеу орталықтарының (ДӨО) дамуын ынталандыруға және жаңа телекоммуникациялық технологияларды енгізуге құқықтық жағдай жасауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар цифрлық инфрақұрылымның қорғалу деңгейі күшейтілуде. 2025 жылғы 17 қарашада Мемлекет басшысы жасанды интеллект және цифрландыру мәселелері бойынша заңнамаға өзгерістер енгізу туралы заңға қол қойды.
Дербес деректер туралы заңнама нормалары жаңартылып, оларды өңдеуге берілетін келісімнің қолданылу мерзімі мен оны қайтарып алу тәртібі реттелді.
Сонымен қатар «Ақпараттандыру туралы» заң «Киберқауіпсіздік туралы» заң болып қайта өзгертілді. Онда цифрлық инфрақұрылымды қорғауға қойылатын бірыңғай талаптар бекітілді, қорғау аудиті институты енгізілді, базалық тұжырымдамалық аппарат қалыптастырылды, мемлекеттік органдардың өкілеттіктері аражігін ажыратты және артықшылықты құқықтары бар пайдаланушылардың іс-әрекеттерін міндетті журналдау белгіленді.
Адами капитал: мамандықтар, білім беру және денсаулыққа басымдық
Жолдауды жүзеге асырудың маңызды бөлігі адами капиталды дамытуға байланысты.
Білім беру саласында 2023–2029 жылдарға арналған мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамыту тұжырымдамасы жаңартылды. Жан басына шаққандағы қаржыландырудың сараланған моделін енгізу, жұмысшы мамандықтардың және жастардың кәсіби дағдыларының беделін арттыру, WorldSkills стандарттарын енгізу, техникалық және кәсіптік білім беру бағдарламаларын жоғары біліммен сабақтастыру және білім беру-өндірістік кластерлерді дамыту көзделген.
Мемлекет басшысының 2025 жылды Жұмысшы мамандықтар жылы деп жариялау жөніндегі бастамасын жүзеге асыру жеке бағыт ретінде қолға алынды. Бекітілген жоспар аясында жұмыс берушілерді кадрлар даярлау үдерісіне тарту, жұмысшы мамандықтардың беделін арттыру және мамандардың әлеуметтік кепілдіктерін күшейту бағытында жүйелі жұмыс жүргізілуде.
Ғылыми кадрларды қолдау тетіктерін жетілдіру жұмыстары жалғасуда. Ғылыми тағылымдамадан өтуге үміткерлерді іріктеу және тағылымдамадан өту қағидаларына конкурстық іріктеуді жетілдіруді, зерттеулердің басым бағыттарының тізбесін қалыптастыруды және тағылымдамадан өтуге болатын жетекші шетелдік ұйымдардың тізбесін кеңейтуді көздейтін өзгерістер енгізілді.
Денсаулық сақтау әлеуметтік жаңғыртудың маңызды бағыты болып қала береді.
2025 жылғы 14 шілдеде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру мәселелері бойынша заңға қол қойылды. Бұл заң 2027 жылға қарай қаржыландырудың негізінен сақтандыру моделіне көшуге негіз қалады. Бұл ретте әлеуметтік осал санаттарды жергілікті бюджеттер есебінен қолдау тетіктері көзделіп, төлемдерде үзіліс болған жағдайда алты ай бойы сақтандырылған мәртебесін сақтау, жарналар базасын кеңейту және мемлекеттік бақылауды күшейту қарастырылған.
Әлеуметтік саясаттың тағы бір практикалық құралы – eGov Mobile мобильді қосымшасында іске қосылған «Әлеуметтік әмиян». Оның негізгі мақсаты – мемлекеттік көмектің атаулылығы мен ашықтығын арттыру, қолдау шараларын ұсыну үдерісін автоматтандыру және бюрократиялық кедергілерді азайту.
Қауіпсіздік – әрекет етуден алдын алуға дейін.
Мемлекет басшысының тапсырмаларының жеке бір бөлігі құқықтық тәртіп пен қоғамдық қауіпсіздікті нығайтуға бағытталған.
2025 жылғы 30 желтоқсанда қол қойылған «Құқық бұзушылықтардың профилактикасы туралы» заң алдын алу жұмыстарының жаңа моделіне негіз қалады. Жүйе тәуекелдерді ерте анықтауға және құқық бұзушылықтардың алдын алуға уақтылы шара қабылдауға қайта бағдарланды.
Жалпы, жеке және арнайы профилактикалық шаралар кешені қарастырылған. Сонымен қатар қоғамдық көмекшілердің құқықтары мен міндеттері кеңейтіліп, мемлекеттік органдардың өкілеттіктері аражіктелді және ведомствоаралық үйлестіру тетіктері құрылды.
Мұндай тәсіл мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаттарының бірін көрсетеді – туындаған мәселелерге ғана әрекет етпей, олардың алдын алу тетіктерін де қалыптастыру.
Цифрлық трансформация экономикасына көшу
Егер 2024 жылғы Жолдауды жүзеге асыру негізінен экономикалық және әлеуметтік тұрақтылықты нығайтуға бағытталса, 2025 жылғы Жолдау келесі кезеңге – мемлекетті және экономиканы цифрлық трансформациялауға, сондай-ақ жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстанның дамуына бағыт-бағдар береді.
ЖНҚ-2025 аясында цифрландыруды, инвестицияларды, нақты секторды, әлеуметтік саланы және мемлекеттік басқаруды қамтитын жаңартылған нормативтік-құқықтық және институционалдық база қалыптастырылды.
Цифрлық кодекс және экономикадағы жаңа ережелер
Қазақстан платформалық экономика, үлкен деректер және ЖИ үшін бірыңғай қағидалар қалыптастырды. Бұл модельдің құқықтық негізі қаңтар айында қабылданған Цифрлық кодексте бекітілді.
Құжат цифрлық ортаның бірыңғай құқықтық негізін қалыптастырып, мемлекеттік басқару мен экономиканы цифрлық трансформациялау, платформалық экономика, үлкен деректерді пайдалану және жасанды интеллектінің технологияларын қолдану мәселелерін реттейді. Сонымен қатар азаматтардың цифрлық құқықтары мен жасанды интеллектіні қауіпсіз дамыту қағидаттарын бекітеді.
Іс жүзінде бұл жерде жекелеген процестерді цифрландырудан цифрлық экономикаға арналған бірыңғай нормативтік орта қалыптастыруға көшу туралы сөз болып отыр.
Инвестициялар: капитал тартудан жобалардың сапасына дейін
Инвестициялық саясаттың жаңа кезеңі инвестиция көлемін арттырумен ғана шектелмей, олардың құрылымын қосылған құны жоғары өндірістердің пайдасына өзгертуді көздейді.
Бұл міндет Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі инвестициялық саясатының тұжырымдамасында бекітілген.
Сыртқы инвестициялық бағытты күшейту үшін «Kazakh Invest» ҰК» АҚ-ның шетелдегі желісі кеңейтіліп, «Бәйтерек» холдингі жанынан Инвестициялық кеңес құрылды, сондай-ақ «бір терезе» қағидаты бойынша Kazakhstan Investment House бірыңғай орталығы іске қосылды.
Осылайша, инвестициялық саясат капиталды жай ғана тартудан инвесторды алғашқы өтініштен бастап жобаны жүзеге асыруға дейін толық сүйемелдейтін жүйе қалыптастыруға біртіндеп ауысуда.
Экономикадағы мемлекеттің үлесі: тиімділік пен ашықтықты арттыру
Реформалардың тағы бір маңызды бағыты – мемлекеттік активтерді басқару тиімділігін арттыру.
Реформаның келесі кезеңі «Мемлекеттік мүлік туралы» жаңа заң болуы тиіс. Оның жобасы мемлекеттің экономикаға қатысу негіздерін нақты айқындауды, мемлекеттік компаниялар үшін KPI белгілеуді және ұйымдарды иелену мақсаттарына қарай жіктеуді көздейді.
Сонымен қатар жер қойнауын пайдалану саласы да реформалануда. 2025 жылғы 30 желтоқсанда қабылданған заң «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодекске өзгерістер енгізді. Бұл өзгерістер геологиялық барлау мен ресурстарды игеру процестерінің ашықтығын арттыруға және оларды цифрлық трансформациялауға бағытталған.
Аграрлық ғылымнан – АӨК өнімділігін арттыруға
Цифрлық трансформация агроөнеркәсіптік кешенді де қамтиды.
Аграрлық ғылым жүйесін жаңғыртуға, оның тиімділігін арттыруға, цифрлық технологияларды енгізуге, сондай-ақ ғылымның, білім мен өндірістің өзара іс-қимылын нығайтуға бағытталған аграрлық ғылымды дамытудың 2029 жылға дейінгі жол картасы бекітілді.
Іс-шараларды жүзеге асыру есебінен цифрлық технологиялар негізінде агроөнеркәсіптік кешеннің тұрақты дамуын, өнімділікті арттыруды және ғылыми әзірлемелерді практикаға енгізуді қамтамасыз ететін инновациялық-бағдарланған агроғылым жүйесі құрылады. Ол үшін мемлекет ғылыми зерттеулерді үздіксіз қаржыландыруды, ғылыми ұйымдардың материалдық-техникалық базасын жаңғыртуды, сондай-ақ ғылыми зерттеулер жүргізу және олардың нәтижелерін енгізу үшін қажетті жағдайлар жасауды қамтамасыз ететін болады.
Техникалық тапсырмаларды қалыптастыру кезінде ғылыми әзірлемелердің тиімділігін арттыру мақсатында бизнестің нақты қажеттіліктеріне басты назар аударылады. Осылайша, ғылыми қызметті практикалық міндеттерді шешуге және ғылыми зерттеулер нәтижелеріне сұранысты қамтамасыз етуге қайта бағдарлау жүзеге асырылады. Нәтижесінде АӨК-де ғылыми әзірлемелерді енгізу үлесі 40%-ға дейін жеткізілетін болады.
Заманауи құрылыс және қалаларды дамыту
Қалаларды дамытудың инфрақұрылымдық бағыты 2026 жылғы 9 қаңтарда Мемлекет басшысы қол қойған Құрылыс кодексі қабылданғаннан кейін жаңа нормативтік негізге ие болды.
Құжат қала құрылысы саласын реттеуді жүйелі жаңғыртудың бір бөлігіне айналып, қалалық инфрақұрылым мен құрылыс саласын дамытуға неғұрлым заманауи тәсілдерді қамтамасыз етуге тиіс.
Кодекстің мақсаты – адамдар мен нысандардың қауіпсіздігін сақтау, рәсімдерді оңайлату және цифрландыру, сапа мен жауапкершілікті арттыру, бірыңғай ойын ережелері, инфрақұрылым мен жайлы ортаны дамыту.
Жалпыұлттық жоспарларды жүзеге асыру жұмыстары жалғасуда. Үкімет Мемлекет басшысының Жолдауларында айқындалған негізгі бағыттар бойынша бірқатар шараларды жүзеге асырды. Бұл ретте тұрақты экономикалық өсімге, технологиялық жаңаруға, инфрақұрылымды дамытуға және азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған шешімдерді іс жүзіне асыру басты назарда қалып отыр.
Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Салық кодексін енгізу жөніндегі жобалық кеңсенің 26-отырысында қолма-қол ақшасыз төлемдерді дамыту және ПҚӨС нөлдік ставкасын қолдану үшін заңға тәуелді актілерді өзектендіру мәселелеріне басты назар аударылды.
Атап айтқанда, қатысушылар QR-төлемдерді, телефон нөмірі бойынша аударымдарды, электрондық ақша мен цифрлық теңгені қоса алғанда, қазіргі заманғы қолма-қол ақшасыз төлемдерді дамытуды талқылады. Қаржы реттеушілері қазір төлем карточкалары операциялары үшін жарамды ҚҚС-тан босатуды басқа қолма-қол ақшасыз төлемдерге қызмет көрсету қызметтеріне таратуды ұсынады.
Төлем нарығы белсенді дамып келе жатқандығы және есеп айырысудың цифрлық әдістері кеңінен таралып жатқандығы атап өтілді. Қаржы реттеушілері қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар мен цифрлық төлем шешімдерін ынталандыру үшін бірыңғай жағдайлар жасаудың маңыздылығын атап өтті.
Жобалық кеңсеге қатысушылар бұған дейін ҚҚС-тан босату сол кездегі ең кең таралған төлем құралы үшін жеке шара ретінде белгіленгенін атап өтті. Бұл ретте QR-төлемдерді, мобильді аударымдарды және цифрлық теңгені қоса алғанда, төлемнің жаңа тәсілдерінің дамуымен төлем нарығы айтарлықтай өзгерді. Осыған байланысты жаңа құралдарға салық жеңілдіктерін автоматты түрде кеңейту бұрын қарастырылмаған, өйткені ол экономикалық тиімділікті бағалауды және оған қолданылатын операциялардың тізімін нақты анықтауды қажет етті. Сонымен қатар төлем саласындағы қолданыстағы заңнама 2026 жылы төлем карточкаларымен жасалатын операциялар ұғымын жаңартты және кеңейтті, бұл салықтық реттеуді қосымша нақтылауды талап етеді.
Серік Жұманғарин QR-төлемдер мен цифрлық теңгені қоса алғанда, заманауи төлем құралдарын дамыту оң бағыт болып табылатынын атап өтті. Бұл ретте ол ұсынылған шараның экономикалық әсерін негіздеу қажеттігін атап өтті.
Талқылау қорытындысы бойынша Қаржы министрлігі ҚНРДА-мен және Ұлттық банкпен бірлесіп мәселені қосымша пысықтау, заңнамалық нормаларды нақтылау және тиісті есептерді ұсыну туралы шешім қабылданды.
Екінші мәселе бойынша қатысушылар Салық кодексіне сәйкес ПҚӨС нөлдік ставкасын қолдану үшін заңға тәуелді актілерді өзектендіруді талқылады. Осыған байланысты Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне қатты пайдалы қазбалардың рентабельділігі төмен кен орындарының өлшемдерін және олардың рентабельділігін айқындау қағидаларын реттейтін ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 18 желтоқсандағы № 1102 қаулысын нақтылау тапсырылды.
Экономиканы дамытудың базалық сценарийіне сәйкес, ҚР Ұлттық қорының валюталық активтерінің көлемі 2027 жылы $65,2 млрд-тан 2029 жылы $70,6 млрд-қа дейін өседі. Мұндай есептерді Үкімет отырысында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин айтты.
«Базалық сценарий кезінде Ұлттық қорға түсетін түсімдердің жалпы көлемі 2027 жылы 5,1 трлн теңге, 2028 жылы 5,5 трлн теңге және 2029 жылы 5,7 трлн теңге деңгейінде болады деп болжанып отыр. Ұлттық қорға түсетін таза түсімдер 2027 жылы 0,5 трлн теңге, 2028 жылы 1,4 трлн теңге және 2029 жылы 2,0 трлн теңге мөлшерінде болжануда»,
– деді өз баяндамасында Серік Жұманғарин.
Республикалық бюджетке аударылатын кепілдендірілген трансферттің мөлшері бюджеттік қағидаларға сәйкес айқындалды, ол 2027 және 2028 жылдары жыл сайын 2,4 трлн теңгені құрайды, кейіннен 2029 жылы 2 трлн теңгеге дейін төмендейді.
Аса маңызды инфрақұрылымдық нысандар мен жалпыхалықтық маңызы бар жобаларды қаржыландыру үшін Ұлттық қордан нысаналы трансферт тарту көзделген, оның көлемі 2027 жылы 2 трлн теңге және 2028 және 2029 жылдары жыл сайын 1,5 трлн теңге болмақ.
Республикалық бюджет тапшылығы 2027 жылғы ЖІӨ-ге қатысты 2,3%-дан 2029 жылы 0,4%-ға дейін қысқарады. Бұл туралы Үкімет отырысында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин баяндады.
«Мемлекеттік қаржының орнықтылығын қолдау үшін бюджет тапшылығы 2027 жылы ЖІӨ-ге қатысты 2,3% деңгейінде болады айқындалды, ал 2029 жылы 0,4%-ға дейін төмендейді. Мұнай емес тапшылық ЖІӨ-ге қатысты 5,3%-дан 2,5%-ға дейін төмендейді. Осыны ескере отырып, республикалық бюджеттің шығыстары 2027 жылы 30,2 трлн теңгені, 2028 жылы 29,4 трлн теңгені және 2029 жылы 29,6 трлн теңгені құрайды»,
— деді Серік Жұманғарин.
Ұлттық экономика министрлігінің есептеулері бойынша республикалық бюджеттің кірістері 2027 жылы 19,9 трлн теңгені құрап, 2028 жылы 21,7 трлн теңгеге жетеді, ал 2029 жылы 23,4 трлн теңгеге дейін өседі.
2027-2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамының базалық нұсқасында Қазақстанның ЖІӨ-нің орташа жылдық өсуі 5%-дан жоғары болады деп болжануда. Бұл туралы Үкімет отырысында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин мәлімдеді.
«Номиналды ЖІӨ 2027 жылы 199,3 трлн теңгеден 2029 жылы 245 трлн теңгеге дейін өседі. Экономиканың өсуі мұнай емес секторлардағы өндірістің ұлғаюымен байланысты. Өңдеу өнеркәсібінің өсу қарқыны тау-кен өнеркәсібінен озып кететін болады. Өңдеудің өсуіне негізінен металлургия, машина жасау, құрылыс материалдарын өндіру, химия өнеркәсібі, тамақ өнімдерін өндіру салалары үлес қосады»,
— деді Серік Жұманғарин.
Вице-премьер жыл сайынғы көрсеткіші кемінде 5% болатын ауыл шаруашылығы саласы да өсу драйверіне айналатынын атап өтті. Құрылыс секторында көлік-логистика, энергетика, су, тұрғын үй-коммуналдық және әлеуметтік инфрақұрылымдарды дамыту есебінен 2027 жылы 16%-дан 2029 жылы 17,3%-ға дейін өсім қарқыны артады деп күтілуде.
Қызмет көрсету саласында сауданың орташа жылдық өсімі 5,7%-ға, көлік пен қоймаға жинау 10,4%-ға, ақпарат пен байланыс 9,2%-ға өседі деп болжануда.
Сыртқы сауда балансы оң болып қала береді: тауарлар экспорты 2027 жылы $82,8 млрд-тан 2029 жылы $88,5 млрд-қа дейін өседі, импорт $80,5 млрд-тан $88,4 млрд-қа дейін артады.
Инфляция дәлізі 2027 жылы 7,5-9,5% деңгейінде болады деп айқындалды, кейіннен 2028-2029 жылдары 6-8%-ға дейін төмендейді.
Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында әлеуметтік-экономикалық даму болжамы және 2027-2029 жылдарға арналған бюджет жобасы қаралды.
Олжас Бектенов Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес бюджет республикалық және жергілікті деңгейдегі теңгерімдікті қамтамасыз ете отырып, қаржыны сапалы жоспарлау мен тиімді бөлу бағытында жүзеге асырылуы керек екенін баса айтты.
«Жақында ұлттық экономиканы дамыту және бюджетті жоспарлау мәселелері жөніндегі кеңесте Мемлекет басшысының қарауына әлеуметтік-экономикалық даму болжамы мен 2027–2029 жылдарға арналған бюджет жобасы ұсынылды. Президент республикалық және жергілікті деңгейде бюджет теңгерімділігін қамтамасыз етіп, қаржыны сапалы жоспарлау мен тиімді бөлуді тапсырды»,
— деп атап өтті Олжас Бектенов.
Мемлекет басшысының 2025 жылғы 8 қыркүйектегі «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан» Жолдауын орындау мақсатында ҚР Ұлттық экономика министрлігі ҚР жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігімен бірлесіп «кәсіпкерлік саласындағы міндетті талаптар тізілімі» пилоттық жобасын іске қосу туралы бірлескен бұйрыққа қол қойды.
Жаңа цифрлық сервис кәсіпкерлердің заңнаманың өзекті талаптарына қол жеткізуін жеңілдету үшін әзірленген. Жобаның негізінде қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерді автоматты түрде талдайтын, ондағы бизнеске қойылатын талаптарды анықтайтын, ақпаратты жүйелейтін және жаңартатын жасанды интеллект алгоритмдері бар.
Жобаның негізгі міндеті кәсіпкерлерге әкімшілік жүктемені азайту, реттеудің ашықтығын арттыру және неғұрлым болжамды бизнес ортаны қалыптастыру болып табылады.
Заңнаманы автоматтандырылған талдау кәсіпкерлерге белгілі бір қызмет түріне қолданылатын талаптарды іздеуге және зерттеуге қажетті уақыт пен ресурстарды қысқартуға мүмкіндік береді.
Міндетті талаптар туралы құрылымдық және қолжетімді ақпарат кәсіпкерлерге заңнаманы жақсырақ басқаруға көмектеседі және белгіленген нормаларды байқаусызда сақтамау қаупін азайтады.
Жүйе сонымен қатар нормативтік құқықтық актілердегі өзгерістерді жедел бақылауға және оларды бизнес қызметінде уақтылы ескеруге мүмкіндік береді.
Пилоттық жоба кәсіпкерлік қызметті реттеуді цифрландыру және мемлекеттің бизнеспен өзара іс-қимыл сапасын арттыру құралдарының бірі болып табылады.
Жаңа функционалдылық бизнеске арналған сандық AI платформасында қол жетімді. Жақын арада сервис eGov business порталында да іске қосылады.
Платформа пилоттық режимде жұмыс істейтіндіктен, оны жетілдіру бойынша ұсыныстарды ҚР ҰЭМ Цифрландыру департаментінің директоры Тілеубек Белгібердинге +7 707 823 24 03 телефоны, t.belgiberdin@economy.gov.kz электрондық поштасы арқылы, сондай-ақ платформадағы https://mbs.com.kz сілтемесі бойынша жолдауға болады.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ауылдық аумақтарды дамыту жөніндегі тапсырмасын орындау аясында Үкімет ауылдағы жұмыспен қамту мен кәсіпкерлікпен айналысу мүмкіндіктерін кеңейту, халықтың табысын арттыру және қажетті инфрақұрылымды жаңғырту жөнінде шаралар қабылдауда. Әсіресе, шекара маңындағы елді мекендердің экономикалық әлеуетін ашуға ерекше назар аударылып отыр.
«Ауыл аманаты»: ауыл кәсіпкерлігін дамыту үшін қаржыландыру қолжетімді бола түсті
Қазақстанда ауыл тұрғындарының табысын арттыруға және ауылдар мен шағын қалаларда кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған «Ауыл аманаты» бағдарламасы жүзеге асырылуда. Негізгі құрал – жеңілдікті микрокредит беру, соның арқасында тұрғындар өз ісін ашып, жұмыс істеп тұрған өндірісін кеңейтіп, кооперативтерге бірігіп, тұрғылықты жері бойынша жаңа жұмыс орындарын құра алады.
Қарыздар жылдық 2,5% мөлшерлеме бойынша беріледі: ауыл шаруашылығы емес бағыттар үшін 5 жылға дейінгі және ауыл шаруашылығы және өнімді қайта өңдеу саласындағы жобалар үшін 7 жылға дейінгі мерзімге. Жеке бастамалар үшін ең жоғары сома 2 500 АЕК немесе 10,8 млн теңге, ауыл шаруашылығы кооперативтері мен қайта өңдеу жобалары үшін 8 000 АЕК немесе 34,6 млн теңгені құрайды.
Оған қосымша кәсіпкерлерге жылдық 2,5% мөлшерлеме бойынша 7 жылға дейінгі мерзімге техника мен жабдықтардың жеңілдікті лизингі қолжетімді. Бұл ауыл шаруашылықтарына артық қаржылық жүктемесіз өндірістік базаны жаңартуға, өнім шығару мен қайта өңдеу көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Ауылдық жерлерге білікті кадрларды тарту үшін «Дипломмен ауылға» бағдарламасы жалғасуда, оның шеңберінде жас мамандарға кемінде үш жыл жұмыс істеген жағдайда 15 жылға дейінгі жылдық мерзіммен 1% көтерме төлемдер мен жеңілдікті тұрғын үй кредиттері беріледі.
Сонымен қатар шағын қалалар да дамытылуда. 2025 жылы 21 шағын қалада 40 инфрақұрылымдық жобаны жүзеге асыруға 11,9 млрд теңге бағытталды, бұл 42 шақырым автомобиль жолдары мен 40 шақырым инженерлік желілерді жаңғыртуға мүмкіндік берді.
Қаржыландыру кезінде басым бағыттар әр аумақтың экономикалық ерекшеліктеріне қарай анықталады. Бұл тәсіл белгілі бір елді мекенді ең бір сұранысқа ие және перспективалы бағыттар бойынша, мәселен, мал мен егін шаруашылығынан бастап өңдеу мен қызмет көрсету саласына дейін қолдауға мүмкіндік береді. Тұрғындар үшін бұл өз ауылында жүріп жұмыс істеп, табыс табуға, жергілікті жерде бизнесті дамытуға жол ашады, әрі ауылдар мен шағын қалаларда қажетті тауарлар мен қызметтердің пайда болуын білдіреді.
20 мыңнан астам шағын несие беріліп, 22 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылды
2023-2025 жылдары жобаны жүзеге асыруға республикалық бюджеттен 150 млрд теңгеден астам қаражат жұмсалды. Осы кезеңде 20 мыңнан астам шағын несие беріліп, 22 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылды.
2026 жылы 5,4 мың жоба жүзеге асырылатын болады. Бүгінгі таңда жалпы сомасы 33,7 млрд теңгеге 3 132 жоба қаржыландырылды.
Қолдау ауыл шаруашылығының дәстүрлі бағыттарын да, өңдеуді де, қызмет көрсету саласын және кәсіпкерліктің басқа түрлерін де қамтиды, бұл тікелей ауылдық елді мекендерде жаңа табыс көздері мен жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді.
Бір мезгілде қолдау көрсету тетіктері жетілдірілуде: жаңа тәсілдер, ауылдарда және шағын қалаларда микрокредит беру және лизинг ережелері әзірленді.
Микрокредиттеу мен лизингтің жаңартылған қағидалары ауылдық елді мекендердің экономикалық мамандануының алдын ала скринингін көздейді, бұл әрбір аумақтың әлеуетін ескеруге және неғұрлым перспективалы салаларға қолдауды бағыттауға мүмкіндік береді.
Қаржыландыру құрылымында ауыл экономикасын қайта өңдеуді дамытуға және әртараптандыруға баса назар аударылады. Қаражатты неғұрлым теңгерімді бөлу үшін шектеу белгіленді: өнімді қайта өңдеу жөніндегі жобалардың үлесі кемінде 20%-ды құрауы тиіс. Бұл ретте микрокредиттік портфельдің 50%-дан аспайтын бөлігі ауыл шаруашылығы жануарларын сатып алуға бағытталуы мүмкін.
Белгіленген лимиттер қаржыландыру бағыттарын әртараптандыруға, өнімді өңдеуді және өндірістік-өткізу тізбектерін дамытуға ынталандыруға бағытталған.
Экономиканы әртараптандыру: туризмді және ауыл шаруашылығына жатпайтын бизнесті дамыту
2025 жылдан бастап «Ауыл аманаты» бағдарламасының мүмкіндіктері ауыл шаруашылығына тікелей қатысы жоқ жаңа қызмет түрлерінің есебінен кеңейтілді. Туристік әлеуеті бар өңірлерде тұрғындар қонақ үйлер ашуға, этно және агротуризмді дамытуға, сондай-ақ тамақтану және орналастыру қызметтерін көрсетуге жеңілдетілген қаржыландыру ала алады.
Бұл әрбір аумақтың экономикалық мүмкіндіктерін кеңірек пайдалануға, қызмет көрсету саласында жұмыс орындарын құруға, шағын бизнесті дамытуға және ауылдықтарға дәстүрлі ауыл шаруашылығынан бөлек қосымша табыс көздерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Биыл Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясында тағы бір қолдау тетігі – «Даму» қоры арқылы қарыздарға мемлекеттік кепілдік беру енгізілді. Бұл өзінде жеткілікті кепіл мүлкі жоқ кәсіпкерлерге қарыз қаражатына қол жеткізіп, ауылдық жерлерде жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Жаңа құралды іс жүзінде қолдану жақын арада басталады.
Мұндай тәсіл жаңа жұмыс орындарын ашуға, ауылдағы отбасыларының табыс көздерін кеңейтуге және өңірлерде қосымша өсу нүктелерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Шекара маңындағы аумақтарды дамыту: инфрақұрылым, жұмыспен қамту және халықты тұрақтандыруға жағдай жасау
Мемлекеттік саясаттың жеке бір бағыты – шекара маңындағы аумақтарды дамыту. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, тиісті бағыт Ауылдық аумақтарды дамыту тұжырымдамасына енгізілді.
Негізгі басымдық шекара маңындағы елді мекендерді кешенді дамытуға берілді. Атап айтқанда, әлеуметтік, инженерлік және көлік инфрақұрылымын жаңғырту, кәсіпкерлікті қолдау, жұмыс орындарын ашу, туризм мен шекара маңындағы сауданы дамыту көзделген. Бұл шаралар жергілікті жерлердегі экономикалық мүмкіндіктерді кеңейтіп, тұрғындардың табысын арттыруға, сондай-ақ шекара маңындағы аудандардың тұрақты дамуы мен халықтың сол аумақта тұрақтап қалуына жағдай жасауға бағытталған.
Шекара маңындағы ауылдардың инфрақұрылымын жаңартудың негізгі құралы – «Ауыл – Ел бесігі» жобасы болып қала береді. 2025 жылы оны жүзеге асыруға республикалық бюджеттен және Ұлттық қордан 73 млрд теңге бөлініп, 226 ауылда 255 жоба жүзеге асырылды. Нәтижесінде 150 әлеуметтік нысан және 67 тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысаны салынып, жаңғыртылды, 180 шақырым жол және шамамен 1 мың шақырым инженерлік желі жаңартылды.
2026 жылғы сәуірде Өңірлерді дамыту тұжырымдамасына өзгерістер енгізіліп, бағдарлама аясында қаржыландырылатын жобалардың тізбесін одан әрі кеңейту көзделді. Мемлекеттік қолдау білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет, спорт, әлеуметтік, инженерлік және көлік инфрақұрылымы нысандарын салуға және жаңғыртуға, сондай-ақ ауылдық жерлерде кәсіпкерлікті және жаңа жұмыс орындарын дамытуға жағдай жасауға бағытталады.
Сонымен қатар шекара маңындағы аудандардың экономикалық дамуын күшейтуге басымдық берілуде: жаңа өндірістер мен сервистік нысандарды іске қосуға, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуді, сауданы, логистиканы және туристік қызметтерді кеңейтуге жағдай жасалып жатыр.
Бұл инфрақұрылымды жаңартуды жұмыс орындарын құру және халықтың табысын арттырумен ұштастырып, тұрғындардың тұрғылықты жерінде жұмыспен қамтылуына және кәсіпкерлікпен айналысуына кең мүмкіндік береді.
S&P Global Ratings халықаралық рейтингтік агенттігі Қазақстан Республикасының тәуелсіз кредиттік рейтингін BBBдеңгейіне дейін көтерді. Агенттіктің шәкілі бойынша рейтингтің осы деңгейіне 2016 жылдан бері алғаш рет қол жеткізіліп отыр
Тәуелсіз кредиттік рейтингтің көтерілуі елдің экономикалық дамуының орнықты перспективаларын, экономиканың әртараптандырылуы жалғасып жатқанын әрі сыртқы және фискалдық буферлердің айтарлықтай жинақталғанын көрсетеді
Агенттіктің бағалауы бойынша Қазақстанның экономикасы сыртқы сын-қатерлерге және әлемдік тауар нарықтарындағы бағаның құбылмалылығына қарамастанорнықты болып қалады және орта мерзімді перспективада өсуді жалғастырады.
Сарапшылардың болжамынша 2026 жылы ЖІӨ - нің нақты өсуі 5,1%-ды құрайдыболашақта Қазақстанның экономикасы мұнай экспорттаушы елдер арасында салыстырмалы түрде жоғары қарқынмен өсетін болады
S&P экономиканы әртараптандыруға бағытталып, іске асырылып жатқан ауқымды инвестициялық бағдарламаның рөлін атап өтедіШикізат өңдеуді және инфрақұрылымды дамытуоның ішінде Бәйтерек ҰИХ» АҚ арқылы дамыту жөніндегі жобалардың қаржыландырылуы келешекте инвестициялар деңгейін ЖІӨ-нің 30%-на дейін ұлғайтуға мүмкіндік береді
S&P пікірінше, бюджет шығыстарының қалыпты қарқынмен өсуі және салықтық базаны кеңейту жөніндегі шаралар бюджет тапшылығын қысқартуға мүмкіндік береді
Қазақстан валюталық активтерінің мөлшері сыртқы борышының қалыпты көлемінен асатындай едәуір мөлшерде болғанда, сыртқы кредитор ретінде мықты позициясын сақтайды
Сондай-ақагенттік банк секторының макроэкономикалық күйзелістерге орнықтылығын атап өттіРеттеу және қадағалау жөніндегі саясаттың біртіндеп жетілдірілуі банк секторының орнықтылығының артуына және активтер сапасына байланысты жүйелік тәуекелдердің төмендеуіне ықпал етті
Бұнын алдында елдің тәуелсіз кредиттік рейтингі BBB деңгейінде болған.