Үкіметте Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен Кәсіпкерлік қызметті реттеу мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссияның отырысы өтті.
Отырысқа мемлекеттік органдардың, «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының және салалық бірлестіктердің өкілдері, сондай-ақ ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Болатбек Нәжіметдинұлы қатысты.
Күн тәртібіндегі негізгі мәселелердің бірі – жеке детективтік қызмет саласындағы реттеушілік әсерді талдау. Ішкі істер министрлігі жеке детективтерді лицензиялауды, олардың жұмыс орнына қойылатын талапты белгілеуді, сондай-ақ кәсіби жауапкершілікті міндетті сақтандыруды көздейтін реттеуші құралдарды енгізуді ұсынды.
Қазіргі уақытта жеке детективтердің қызметі, соның ішінде жоғалған адамдарды іздеу, бақылау, азаматтық, әкімшілік іс бойынша дәлелдеме жинау іс жүзінде заңнамалық жағынан реттелмеген. Ұсынылып отырған шаралар азаматтардың құқығын қорғауға, білікті мамандардың қызмет көрсетуін қамтамасыз етуге, сондай-ақ мемлекеттік құпия және жеке өмірге қол сұқпау талабын сақтауға бағытталған. Бұл мәселелер бойынша реттеушілік әсерді талқылау өткен жылғы 27 қараша – 2 желтоқсанда ашық нормативтік құқықтық актілер порталында өткізілген. Оған жұртшылықтан ескертулер түскен жоқ.
Ішкі істер министрінің орынбасары Санжар Әділов жеке детективтердің кәсіби жауапкершілігін лицензиялау мен сақтандыру азаматтардың жеке өміріне араласу тәуекелін азайту, осы сала қызметінің ашықтығын арттыру үшін қажетті шарт екенін атап өтті. Оның айтуынша, жеке сот орындаушылар институтымен ұқсастығы бойынша бұл шаралар азаматтардың мүддесін қорғауға бағытталған өркениетті детективтік қызмет нарығын қалыптастыруға ықпал етеді.
Сондай-ақ мұнай базалары иелерінің резервуарларды есепке алатын бақылау құралдарымен (ЕБҚ) жарақтандыру жөніндегі міндетіне қатысты реттеушілік әсерді талдаудың нәтижесі қаралды. Энергетика вице-министрі Санжар Жәркешов еліміздегі мұнай өнімдерінің айналымын кезең-кезеңімен цифрландыру барысы туралы хабарлады. Осы жұмыс шеңберінде заңнамада мұнай өңдеу зауыттары мен автожанармай құю стансаларын есепке алатын бақылау құралдарымен жарақтандыру міндеттелген.
Бұл ретте қолданыстағы нормада ЕБҚ қолданылмаса, мұнай өнімін өткізу және тиеп жөнелту үшін жауапкершілік белгіленгені, ал отынды сақтау және өткізу кезінде олардың мұнай базасында болмауы үшін жауапкершілік бекітілмегені атап өтілді. Осыған байланысты мұнай базасы иелерінің есепке алатын бақылау құралдарын орнату және пайдаланғану мәселесі бойынша жауапкершілік белгілеу ұсынылады.
ЕБҚ мұнай өнімінің түсуі мен жіберілуін, отын қалдығын, ЖЖМ қозғалысын нақты уақыт режимінде автоматты есепке алады. Қазіргі уақытта мұнай базалары көп жағдайда бірыңғай цифрлық есепке алу жүйесінен тыс қалып отыр. Бұл есепке алынбаған мұнай өнімі айналымы қаупін туғызады.
Мұнай базаларын ЕБҚ міндетті жарақтандыруының болмауы ЖЖМ нарығының көлеңкелі тұстарын, сұр аймақтарды қалыптастырып, салық түсімінің алынбауына, әсіресе көрші елдермен 40-60% деңгейінде сақталып отырған баға диспаритетіне ықпал ететіні атап өтілді. Есепке алатын бақылау құралдарын енгізу мұнай өнімі айналымының барлық тізбегін жіті бақылауды қамтамасыз етуге, мемлекеттік бақылаудың тиімділігін арттыруға және нарықтағы барлық қатысушы үшін тең жағдай жасауға мүмкіндік береді.
Отырыстың қорытындысында Ведомствоаралық комиссия қаралған мәселелер бойынша реттеушілік әсерді талдау нәтижелерін мақұлдады.
Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Вьетнам Социалистік Республикасы Премьер-министрінің тұрақты орынбасары Нгуен Хоа Бинмен кездесті.
Келіссөз барысында 30 жылдан аса уақыт ішінде Қазақстан мен Вьетнам арасында саяси диалог дәйекті түрде дамып, үкіметаралық және парламентаралық өзара іс-қимыл нығайып келе жатқаны атап өтілді. Серік Жұманғариннің айтуынша, екі ел көшбасшылары ең алдымен сауда, инвестиция, көлік және логистика, АӨК және ақпараттық технология саласындағы ынтымақтастықты одан әрі тереңдетудің нақты бағытын белгіледі. Қазақстан 2026 жылға қарай өзара тауар айналымын екі есе арттыруға ниетті. Осы жылдың ортасында Вьетнамға сауда-экономикалық миссия жіберуге дайын.
Қазақстан сегіз жылда алғаш рет Вьетнамға 15 мың тоннадан астам бидай экспорттағаны атап өтілді. 2025 жылы контейнерлерді шамадан тыс жүктемей, мультимодальды логистиканы пайдалана отырып, қазақстандық астықтың алғашқы тікелей аралас жеткізілімі іске асырылды. Бұл жеткізу мерзімі мен шығынды азайтты. Аталған тәжірибе Қазақстанның оңтүстік-шығыс Азия елдеріне азық-түліктің сенімді жеткізушісі ретіндегі маңызды қадамы ретінде қарастырылуда.
Экспорттық әлеуетті ұн, ет, сүт өнімі, сондай-ақ майлы дақыл есебінен арттыруға болады. Осыған байланысты қазақстандық тарап ветеринария саласындағы ынтымақтастық туралы келісімді жандандырып, оған ауыл шаруашылығы жөніндегі кіші комитеттің екінші отырысы кезінде қол қоюды ұсынды.
Көлік-логистика саласында вьетнамдық әріптестерге Оңтүстік теңіз бағытымен салыстырғанда жүк жеткізу мерзімін 3-4 есе қысқартуға мүмкіндік беретін Транскаспий халықаралық көлік бағыты («Орта дәліз») инфрақұрылымын кеңінен пайдалану туралы айтылды. Қазақстан оңтайлы логистикалық жағдай жасауға, бірлескен жобаларды, оның ішінде жеңіл өнеркәсіп пен автомобиль жасауды дамытуға дайын екендігін білдірді.
Сондай-ақ 2026 жылы Ханой – Алматы – Прага бағыты бойынша VietJet Air тұрақты рейсін іске қосу жоспарлануда. Осыған байланысты Астана мен Ханой арасында тікелей әуе қатынасын ашу, сондай-ақ Алматы – Хошимин рейсін қалпына келтіруді қарастыру ұсынылды.
Екі ел арасындағы инвестициялық ынтымақтастық жаңаша даму үстінде. Қазақстанда Вьетнам капиталының қатысуымен бірқатар жоба, соның ішінде Алматы облысында Ak Bulak Village туристік кешені мен Қонаев қаласының «Арна» индустриялық аймағында инвестиция көлемі $90 млн болатын азық-түлік өндіру зауытының құрылысы іске қосылуда.
Тараптар сауда-экономикалық және ғылыми-техникалық ынтымақтастық жөніндегі Үкіметаралық комиссияның шешуші рөлін атап өтіп, оның кезекті отырысын биылғы маусым-шілдеде өткізуді қарастырмақ. Сондай-ақ биыл Қазақстан-Вьетнам іскерлік кеңесін құру туралы меморандумға қол қойылады.
Нгуен Хоа Бинь Қазақстан мен Вьетнам арасындағы дәстүрлі достықты атап өтіп, аймақаралық өзара іс-қимылды қосқанда, ынтымақтастықты одан әрі кеңейтуге мүдделі екенін жеткізді. Ол «Орта дәлізді» дамыту жөніндегі бастамаларды қолдап, сондай-ақ Хошиминде қаржы орталығын құруға орай, «Астана» халықаралық қаржы орталығын дамыту жөніндегі қазақстандық тәжірибені зерделеуге қызығушылық білдірді.
Кездесу қорытындысында вьетнамдық тарап Қазақстан-Вьетнам іскерлік кеңесінің құрылуын қолдады. Бұл үшін өзара сауда көлемін одан әрі арттыруда елеулі әлеует бар.
Вице-премьер – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Салық кодексін енгізу жөніндегі жобалық кеңсенің үшінші отырысында дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарға қатысты жаңа Салық нормаларын құқықтық қолдану мәселесі қаралды.
«Атамекен» ҰКП төрағасының орынбасары Тимур Жәркенов атап өткендей, қазіргі уақытта іс жүзінде салалық мемлекеттік органдардың заңға тәуелді актілерінде құқықтық белгісіздік туындауда. Атап айтқанда, мәселелер ТМККК, МӘМС тізбелеріне кіретін дәрілік заттардың, сондай-ақ орфандық және әлеуметтік маңызы бар аурулардың импорты мен дәріхана желілеріндегі бөлшек саудасына қатысты. ҚҚС-ты ескерсе немесе оны есептемегендегі дәрі-дәрмектің шекті бағасын қалыптастыру мәселесі де көтерілді.
Тимур Жәркеновтың айтуынша, импорттық дәрілік заттарды кедендік рәсімдеу кезінде кеден органдары аталған тізбелерге кіретін барлық дәрілік заттың нысаналы мақсатын растауды талап етеді. Бұл ретте мұндай талап қолданыстағы ережелерді кеңінен түсіндіру әрі бұл әкелінетін дәрілердің барлық санатына арналмаған.
Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының орынбасары Жәнібек Нұржанов барлық дәрілік затты импорттау кезіндегі міндетті шарт фармацевтикалық немесе медициналық қызметке лицензияның болуы, мемлекеттік тапсырыс бойынша берілетін дәрілер үшін ТМККК/МӘМС шеңберіндегі жеткізу шарты, сондай-ақ тауарды мақсатты пайдалану туралы жеткізушінің міндеттемесі екенін түсіндірді. Тіркелген дәрілік затты импорттау кезінде Қазақстан Республикасының аумағында мемлекеттік тіркеу талап етіледі. Тіркелмегендерге Денсаулық сақтау министрлігінің рұқсат құжаты қажет. Бұл ретте нысаналы мақсатты растау Қазақстан аумағында өндіріс үшін пайдаланылатын дәрілік субстанциялар мен балк-өнімдерді импорттау кезінде ғана қажет.
Талқылау қорытындысында мәселе Жобалық кеңсенің отырысында шешілді. Қолданыстағы ережелерге өзгеріс енгізіліп, дәрілік заттардың импорты жөніндегі ұстаным жұмыста қолдану үшін таяуда кеден органдарының аумақтық бөлімшелеріне жеткізілмек. Тағы бір мәселе орфандық және әлеуметтік маңызы бар ауруды емдеуге арналған дәрілік затты ҚҚС-тан босатуға қатысты. Қазіргі уақытта дәріханалар мұндай дәрі-дәрмекті жеткізушілерден сатып алудан бас тартып отыр. Себебі жеткізушілер қолданыстағы ереже тек импорт кезінде ғана емес, көтерме және бөлшек сауда да ҚҚС-тан босатылатынына қарамастан 5% және 16% ставкаларын қолданады. Бұл норма әлеуметтік маңызы бар дәрі-дәрмекті бөлшек саудасына қол жеткізуге арналған.
Талқылау қорытындысы бойынша, Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті МКК-мен бірлесіп, қысқа мерзімде бірыңғай ұстанымды әзірлеп, оны фармацевтикалық қоғамдастықтың назарына жеткізуі тиіс. ҚҚС есептелген немесе ол қосылмаған дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарға шекті бағаларды бекіту мәселесі де талқыланды. Бұл ретте салық төлеуші ҚҚС-ты шекті бағадан тыс есептеуге құқылы. Өйткені ол нақты өткізу бағасы емес, жол берілетін жоғарғы шек қана. Денсаулық сақтау министрлігі мен МКК қысқа мерзімде осы мәселе бойынша бірыңғай шешім әзірлеп, оны бизнес-қоғамдастыққа жеткізеді.
МКК тарапынан денсаулық сақтау саласына байланысты ҚҚС бойынша нормаларды қолдануға байланысты бірқатар мәселе айтылды. Олардың барлығы Жобалық кеңсенің отырысында қаралды. Жақын арада бизнесті ақпараттандыру үшін МКК ресурстарында жарияланады.
Өткен аптада салық органдарына, Ұлттық экономика министрлігіне және "Атамекен" ҰКП-ға 16,1 мың өтініш келіп түсті. Бұл өткен аптамен салыстырғанда 3,4 мыңға аз. 16 мыңға жуық өтініш МКК коммуникациялар арналары арқылы келіп түсуде. Олар салықтық әкімшілендіру мәселесіне қатысты.
Мәскеуде өткен Еуразиялық экономикалық комиссия кеңесі отырысында ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің экономикасы үшін бірқатар маңызды шешім қабылданды.
Атап айтқанда, Қазақстанға 2026 жылдың соңына дейін 100 мың тоннаға дейінгі көлемде шикі қант импортына кедендік әкелу бажын нөлдеу туралы шешім қабылданды. Бұл шара қазақстандық қант зауыттарын шикізатпен қамтамасыз етуге және ішкі нарықта бағасы қолжетімді қант өндіруге бағытталған.
Қазіргі уақытта Қазақстандағы қанттың негізгі көлемі қамыс шикізатынан өндіріледі. Бұл ретте қант саласын дамытудың кешенді жоспары шеңберінде қант қызылшасын қайта өңдеу бойынша жаңа қуаттарды қосқанда, өндірісті кезең-кезеңімен әртараптандыру көзделген. Осы процестің ұзақтығын ескере отырып, қамыс шикізатын импорттау саланың тұрақты жұмысының қажетті шарты болмақ.
Бұдан бөлек, 2026 жылдың соңына дейін Қазақстанға мыс және мыс цементтеу штейні импортының 2,5 мың тоннаға дейінгі жиынтық көлемі кедендік әкелу бажынан босатылады. Шешім шикізат сатып алу шығынын оңтайландыру мен дайын өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру есебінен түсті металлургия кәсіпорындарын қолдау мақсатында қабылданған.
Қазақстанда цементтеу мысын “Казцинк” ЖШС өндіреді. Ол осы өнімнің әрі өндірушісі әрі тұтынушысы. Кәсіпорынның мыс және мыс цементтеу штейніне жылдық қажеттілігі шамамен 1,8 мың тонна. Кедендік әкелу бажының мөлшерлемесін нөлдеу фискалдық жүктемені азайту, шығынды азайту есебінен шикізатты сатып алу көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Қазақстанға және ЕАЭО-ның басқа да елдеріне әкелінетін, тоқыма материалдарын, былғарыны, жүнді және химия өнеркәсібінің басқа да материалдарын өңдеуге арналған бірқатар тауарға кедендік әкелу бажын үш жыл мерзімге нөлдеу туралы шешім қабылданды.
Сонымен қатар ЕЭК Кеңесінде 2026 жылғы 15 мамырға дейін Қазақстанға шие (500 тонна), өрік (3 мың тонна), шие (1,5 мың тонна), қара өрік (1,5 мың тонна) әкелуді кедендік баждан босату келісілді.
ЕЭК Кеңесінің отырысына қатысушылар АӨК саласындағы бірлескен кооперациялық жобаларға қаржылық қолдау көрсетуге уағдаласты. Мұндай мүмкіндікке ЕАЭО құқығына қажетті түзету енгізілгеннен кейін ЕАЭО-ға қатысушы елдердің ауыл шаруашылығы кәсіпорындары қол жеткізе алады.
Биыл Қазақстан Еуразиялық экономикалық одаққа төрағалық етуде. Мәскеуде өткен Еуразиялық экономикалық комиссия кеңесінің биылғы алғашқы отырысын аша отырып, Серік Жұманғарин Кеңес мүшелері мен байқаушы елдердің өкілдеріне арнап сөз сөйлеп, Қазақстан төрағалығының негізгі басымдықтарын атап өтті.
Қазақстан Президенті мемлекет басшыларына жолдаған үндеуінде ЕАЭО аясындағы ортақ жұмысымыздың басым бағыттарын айқындады. 2026 жылы экономиканың түрлі салаларында жасанды интеллект құралдарын енгізуге, Одақтың логистикалық әлеуетін тиімді пайдалануға, өнеркәсіп пен агроөнеркәсіп кешенін цифрландыруға, өзара саудадағы кедергілерді жоюға, сондай-ақ үшінші елдермен сауда-экономикалық ынтымақтастықты дамытуға баса назар аудару ұсынылады, — деді ол.
Сонымен қатар ортақ процестерді толық көлемде жүзеге асырудың маңыздылығы ерекше атап өтілді. Қазіргі таңда бекітілген 77 ортақ процестің тек 42-сі ғана нақты жүзеге асырылған. Уәкілетті органдардың ақпараттық жүйелері өзара интеграцияланбай, Одақ ішінде тауарлардың еркін қозғалысын қамтамасыз ету қиын.
Басым бағыттардың бірі ретінде «кедергісіз» транзит аталды. Бұл навигациялық пломбаларды кең көлемде қолдануды, бірыңғай транзиттік декларацияны енгізуді және кедендік баждарды төлеуді қамтамасыз етудің біріздендірілген тетіктерін пайдалануды көздейді. Аталған шаралар тасымалдың жылдамдығы мен құнына тікелей әсер етеді.
Сондай-ақ кооперациялық жобаларды дамытуға айрықша көңіл бөлінбек. Қазіргі уақытта Қазақстан, Қырғызстан, Беларусь және Ресей компанияларының қатысуымен бес кооперациялық жоба мақұлданған. Негізгі міндет – кооперация қоржынын кеңейту, бірлескен өндірісті ұлғайту, жаңа жұмыс орындарын ашу және локализациялау деңгейін арттыру.
Өткізу нарықтарын кеңейту мақсатында үшінші елдермен сауда келісімдерін кезең-кезеңімен ілгерілету ұсынылды. Бұл келісімдер ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің бизнесі үшін тұрақты өсудің негізгі көздерінің бірі ретінде қарастырылады.
Сенаторлар Қазақстан Үкіметі мен ОРЕС Халықаралық даму қоры арасындағы жеке сектордағы операцияларды ұйымдастыру туралы негіздемелік келісімді ратификациялады. Келісім ұзақмерзімді қаржыландыруға, инвестицияларды қорғауға және ынтымақтастықтың икемді шарттарына кепілдік береді.
Қаралған заң Қазақстан мен OPEC Халықаралық даму қоры арасындағы ынтымақтастықты дамыту мақсатында әзірленді. Келісім халықаралық қор қаражаты есебінен ел мүддесіне сай келетін жобаларды қаржыландыруға мүмкіндік береді. Осыған байланысты қаржыландыру тетігін жан-жақты реттеу көзделген.
Ұлттық экономика вице-министрі Асан Дарбаев сенаторлардың сұрақтарына жауап бере отырып, OPEC Халықаралық даму қоры Қазақстандағы бизнес-жобаларды қаржыландыра алатынын айтты.
"Қор шетел валютасымен, әдетте, доллар немесе еуромен жұмыс істейді. Өзара іс-қимылға келетін болсақ, жеке субъектілер тікелей жұмыс істейді. Өйткені оларда электрондық платформа бар. Платформаға ОРЕС Халықаралық даму қоры Қазақстаннан келісімді ратификациялау туралы хабарлама алғаннан кейін қол жеткізуге болады. Сондай-ақ, OPEC қоры өзінің өтімділігі бойынша ең жоғарғы шекті бес жыл ішінде 400 миллион долларға дейін белгілегенін атап өткім келеді. Әрі қарай бәрі бизнестің белсенділігіне байланысты", - деді ол.
Заң нормаларына сәйкес, ОРЕС қоры әр қаржыландырудың алдында біздің елдің Үкіметіне жобаны қаржыландыру туралы хабарлайды. Пайыздық мөлшерлеме жылдық 2,5%-дан 5%-ға дейін, ал жеңілдікті кезең 6 айдан 24 айға дейін. Қарыз алу мерзімі 22 жылға дейін жасалады.
Үкіметте Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен Ауғанстанмен ынтымақтастықты дамыту жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының бірінші отырысы өтті.
Вице-премьер атап өткендей, жұмыс тобы ауған бағытындағы келісілген жүйелі жұмысты қамтамасыз ету үшін құрылған. Ауған тарапымен ағымдағы өзара іс-қимыл мәселесін үйлестіру жұмыс тобы төрағасының орынбасары – Қазақстан Республикасы Президентінің Ауғанстан бойынша арнайы өкілі, ҚР СІМ-нің Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі Еркін Тұқымовқа жүктелді.
Серік Жұманғарин Мемлекет басшысы көлік дәлізін дамыту, өзара сауда-экономикалық, гуманитарлық іс-қимыл бойынша нақты міндет қойғанын атап өтті. Бұл ретте ағымдағы қарқынды жұмыс ведомствоаралық үйлестіруді күшейтуді, бастамаларды неғұрлым терең пысықтауды талап етеді. Жұмыс тобының негізгі міндеті – біртұтас жүйелі тәсілді қалыптастырып, артық бюрократиялық рәсімдерді қысқарту. Ауғанстанмен ынтымақтастық барынша толық көлемде пайдаланылмай жатқаны атап өтілді. Жұмыс тобы бірыңғай келіссөз алаңына айналып, мәселелерді жедел шешуі тиіс.
Отырыс барысында көлік және логистика, энергетика, денсаулық сақтау мен білім беру саласындағы өзара іс-қимыл перспективасы, сондай-ақ тау-кен металлургия саласындағы бірлескен жобаларды жүзеге асыру жайы қаралды. 2025 жылы Ауғанстанға екі рет гуманитарлық көмек көрсетілген. Соңғы бес жылдағы жеткізген жүктердің жалпы көлемі – 6,4 млрд теңге.
Көлік вице-министрі Жәнібек Тайжанов жоспарлы режимде жүзеге асырылып жатқан Ауғанстан аумағы арқылы өтетін «Тургунди – Герат – Қандағар – Спин – Болдак» теміржол құрылысы жобасының (CASA) барысы туралы хабардар етті. Қазақстандық тарап БАӘ-нің Энергетика және инфрақұрылым министрлігіне үшжақты меморандум жобасын әзірлеп, жолдаған. Оған биыл ақпанда қол қою жоспарланып отыр. Сондай-ақ Пәкістан теміржол министрлігімен жекелей меморандумға қол қою пысықталуда. Пәкістан жағы ұсынылған маршрутты қолдайды.
Ғылым және жоғары білім вице-министрі Гүлзат Көбенова қазіргі уақытта Қазақстанның 34 жоғары оқу орнында 610 ауған студенті білім алып жатқанын хабарлады. Қазіргі меморандум бойынша жыл сайын 30 білім беру гранты бөлінеді. Квотаны жылына 60 грантқа көбейту жайы қарастырылуда.
Отырыс соңында Серік Жұманғарин ведомствоаралық жұмыс тобының жұмысын тұрақты етіп, оның отырысын тоқсан сайын өткізуді тапсырды.
Қазақстан экономикасының «қызып кету» ықтималдығы қаупін көрсететін Халықаралық валюта қорының бағалауы елде болып жатқан құрылымдық өзгерістерді ескере отырып, қосымша контекстті талап етеді.
Негізгі макроэкономикалық көрсеткішті талдау экономиканың шамадан тыс артуда емес, дұрыс трансформация кезеңінде екендігін айқын көрсетеді.
«Қызып кету» ұғымы ресурс тапшылығына әкелетін ықтимал мүмкіндіктен артық өсуді білдіреді. Қазіргі уақытта Қазақстанда мұндай белгі байқалмайды.
2023 жылдан бастап жұмыссыздық деңгейі тұрақты, 4,6-4,7% деңгейінде. Жалақының өсу қарқыны ЖІӨ динамикасынан артта қалып отыр. Бұл қызып кеткен экономикаға тән емес.
Нақты сектордың немесе тауар өндірісінің өсуі (2025 жылы 8,7%-ға) қызмет көрсету секторының өсуінен (5,3%-ға) айтарлықтай озып кетті. «Қызып кету» кезіндегі классикалық көрініс керісінше жүріп, қызметтер мен сатылмайтын секторлар нақты секторға қарағанда тез өспек.
Қазақстанда қалпына келтіру және құрылымдық өсу байқалады. Өткен жылы экономиканың 6,5%-ға өсуі және 2026 жылы жоспарланған динамика 5,0%-дан кем емес деңгейде өндірістік қуаттың нақты артуымен, өндірістік және инфрақұрылымдық жобаларды іске асырумен нығайтылды. Бұл ұзақмерзімдік перспективада экономиканың сапалы өсу әлеуетін қалыптастырады.
Бұл ретте 2025 және 2026 жылдардағы экономиканың негізгі драйвері мұнайға жатпайтын сала, атап айтқанда, өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, құрылыс, логистика және ішкі сауда болып қала береді.
2025 жылы өңдеу 6,4%-ға өсті. Ол машина жасау өндірісінің 12,9%-ға, оның ішінде автомобиль жасаудың 17,5%-ға, металл бұйымын өндірудің 13,6%-ға, тамақ өнімін өндірудің 8,1%-ға, химия өнеркәсібінің 9,8%-ға, сусынның 9,7%-ға, резеңке мен пластмасса өндірісінің 7,6%-ға ұлғаюы есебінен қамтамасыз етілді.
Ортамерзімдік перспективадағы экономикалық саясатта сауда секторын дамытуға, өңдеу өнеркәсібін қолдауға, инфрақұрылымды дамытуға баса назар аударылады.
Тау-кен өндіру секторы, атап айтқанда мұнай-газ секторы экономика өсуінің негізгі көзі ретінде қарастырылмайды. Өңдеудегі өсу тау-кен секторындағы өсуден едәуір асып түсуі ықтимал. Өңдеуші өнеркәсіпте инвестициялық жобаларды іске асыру мен жаңа өндірістерді енгізу есебінен өсу қарқыны 2026 жылғы 6,2%-дан 2028 жылы 6,6%-ға дейін артуы мүмкін.
Экономиканы әртараптандырудың жалғасуы инвестицияны негізгі капиталға өңдеу өндірісі мен көлік-логистикалық кешеннің пайдасына қайта бөлумен қатар жүреді. Бұл экономиканы сыртқы күйзелістерге, энергия ресурсы бағасының өзгеруіне төзімді етеді.
Инфляцияға келетін болсақ, өткен жылы Үкімет қабылдаған тарифтік саясатты түзету мен ӘМАТ бағасының өсуін тежеу шарасының арқасында 2025 жылғы қазаннан бастап, жылдық инфляцияны бәсеңдетудің нақты тренді байқалды (қыркүйекте 12,9%-дан желтоқсанда 12,3%-ға дейін). 2025 жылғы ең жоғары мәндерден кейін (қыркүйекте 12,9%) инфляция жоспарлы төмендеу кезеңіне өтті. Болжам бойынша, ағымдағы жылы инфляция деңгейі төмендей береді. Ағымдағы жылдың соңына қарай 9-11% таргеттелетін дәлізде қалыптасады.
Биылғы жылғы маңызды дезинфляциялық фактор 2026 жылғы бюджет пен бюджеттік ережелерді, оның ішінде Ұлттық қордың трансфертін, бюджеттік шығыстың өсуі мен борыштың деңгейін қатаң сақтауға негізделген фискалдық саясат параметрі болмақ.
2026 жылғы бюджетте Ұлттық қордан нысаналы трансферт тарту көзделмеген. Кепілдендірілген трансферт 2 770 млрд теңге мөлшерінде қатаң шектелген.
2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджетке сәйкес мұнайға жатпайтын тапшылықты 2025 жылғы 7,3%-дан биыл ЖІӨ-ге 4,9%-ға төмендету жоспарланған.
Осылайша, бүгінгі таңда қазақстандық экономика – өсуді ынталандыру мен макроэкономикалық тұрақтылықты қолдау арасындағы прагматикалық теңгерімнің мысалы. Ағымдағы динамика «қызып кетуді» емес, үдемелі құрылымдық трансформацияны көрсетеді: еліміз тек тұтынып қана қоймай, негізгі қаржылық көрсеткішті бақылап, бюджеттік тәртіптің белгіленген ережесін сақтай отырып, өз болашағына белсенді инвестиция салуда.
ҚР Премьер-министрінің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Германия Сыртқы істер министрлігінің Саяси директоры Доминик Муттермен кездесті.
Келіссөз барысында Қазақстан екіжақты өзара іс-қимылдың барлық спектрі бойынша Германиямен әріптестікті одан әрі нығайтуды дәйекті түрде көздейтіні және оны Еуропалық одақтағы негізгі стратегиялық әріптестің бірі ретінде қарастыратыны атап өтілді. Сауда-инвестициялық ынтымақтастық дәстүрлі түрде Қазақстан-Германия қатынасының негізі және қозғаушы күші екені айқын.
«Қазақстан Германиямен сауда-инвестициялық өзара іс-қимылды дамытуды стратегиялық басымдық ретінде қарастырады. Сауданы әртараптандыруға, экономиканың негізгі салаларына жаңа технология енгізуге баса назар аудара отырып, бұл процесті жүйелі және ұзақмерзімді жүргізуге ниетті», — деп атап өтті Серік Жұманғарин.
Германия Қазақстан Республикасының сауда әріптестерінің арасында жетінші орында. 2025 жылғы қаңтар-қараша қорытындысы бойынша екі ел арасындағы тауар айналымы $3,9 млрд болса, оның ішінде экспорт — $1,2 млрд (+7,9%), импорт — $2,7 млрд (+6,1%).
Өзара сауда құрылымын әртараптандыру, сондай-ақ экономиканың негізгі секторларындағы жаңа технологиялар трансферін кеңейту басым міндет ретінде белгіленген.
Екі ел арасында тұрақты экономикалық диалог қалыптасқаны атап өтілді. Онда Үкіметаралық комиссия мен Іскерлік кеңес шешуші рөл атқарады. Бұл тетіктер өлшемелі нәтиже берді: германиялық компаниялардың қатысуымен Қазақстанда €49,7 млрд сомасына 36 инвестициялық жоба іске асырылып, оның ішінде 23 жоба пайдалануға берілді. Қалыптасқан негіз ынтымақтастықтың неғұрлым технологиялық күрделі форматына көшуге мүмкіндік беретіні атап көрсетілді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындарды жаңғыртуды және неміс банктері мен сақтандыру құралдарының қатысуымен «жасыл» энергетиканы дамытуды қосқанда, стратегиялық маңызы бар жобаларды бірлесіп қаржыландыруды күшейту мәселесіне ерекше назар аударылды. Бірлескен қаржыландырудың қазақстандық-германдық тетігін белсенді іске қосу ұсынылып отыр. Қазақстандық тарап Германияның қаржы институттары мен компанияларының қатысуымен, оның ішінде «жасыл» болат бағыты бойынша ынтымақтастықты дамыту перспективасымен сутегі және «жасыл» энергетика саласындағы бірлескен бастамаларды іске асыруға әзірлігін растады.
Германия Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешендегі негізгі әріптесінің бірі болып қала беретіні де атап өтілді. Бұған дейін тараптар арасында Орталық Азиядағы Орнықты егіншілік өңірлік орталығының тұжырымдамасы келісілген болатын. Қазіргі уақытта Орталық құру және одан әрі ынтымақтастықтың стратегиялық бағыты мен форматын айқындайтын Үйлестіру кеңесін қалыптастырудың практикалық жұмысы басталды.
Өз кезегінде Доминик Муттер Қазақстанмен өзара іс-қимылдың маңыздылығын атап өтті.
«Германия үшін Орталық Азия елдерімен, әсіресе Қазақстанмен стратегиялық аймақтық әріптестіктің маңызы зор. Біз елдің аймақтағы рөлін жоғары бағалаймыз және оның көпвекторлы саясатына оң баға береміз. Біздің елдеріміз арасында ынтымақтастықты кеңейтуге деген өзара мүдде бар. Маңызды жаһандық өзгеріс жағдайында өзара іс-қимыл әлеуетін арттыруды анықтау маңызды», — деп атап өтті ол.
Кездесу соңында тараптар ынтымақтастықты одан әрі кеңейтуге және екіжақты өзара іс-қимыл әлеуетін арттыруға өзара мүдделілігін растады.
Үкіметте Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен Салық кодексін енгізу жобасы кеңсесінің екінші отырысы өтті.
Талқылаудың негізгі бағыты шағын және микро бизнес үшін ең сезімтал мәселелер, оның ішінде «таза парақтан» салықтық реттеу тетіктері болды.
Ең алдымен өтпелі кезеңдегі салықтық әкімшілендіруге нақты түзетулер қарастырылды. Атап өтілгендей, «таза парақ» түзетулері бойынша шағын және микро бизнес 2026 жылдың 1 қаңтарына дейін салықтық және камералық тексерулерден, сондай-ақ әкімшілік жауапкершіліктен босатылады. Дегенмен, бұған дейін Мемлекеттік кірістер комитеті ресми арналар арқылы хабарлаған бірқатар ерекшеліктер қарастырылған.
«2025 жылғы 17 желтоқсанда Үкімет өтпелі кезеңге салықтық әкімшілендіруді түзету туралы шешім қабылдады. Аталған шешімді жүзеге асыру мақсатында осы жылдың 1 сәуіріне дейін салық берешегін төлеуге жататын өсімпұлдар мен айыппұлдарды есептен шығару қағидалары әзірленді, кәсіпкерлік субъектілерін тарату және тоқтату рәсімдері қайта қаралды, сондай-ақ шағын және микро бизнеске қатысты кеңселік аудит жүргізу тәсілдеріне өзгерістер енгізілді. «Ашық нормативтік құқықтық актілер» порталында тиісті нормативтік құқықтық актілердің жобалары орналастырылды және ақпан айының басында қабылданады деп жоспарлануда», — деп атап өтті Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының орынбасары Жәнібек Нұржанов.
2026 жылға дейін ҚҚС бойынша есепке қоюға байланысты бұзушылықтар бойынша әкімшілік істер қозғалмайтыны, ал бұрын мемлекеттік кірістер органдары шығарған істер тоқтатылатыны айтылды. Бұл шаралар бизнестің салықтық әкімшілендірудің жаңа шарттарына барынша қолайлы өтуін қамтамасыз етуге бағытталған.
Отырыс қорытындысы бойынша Мемлекеттік кірістер комитеті мен «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы кәсіпкерлердің қатысуымен нормативтік стандарттарды «таза парақтан» бастап қолдану тәжірибесін түсіндіру мақсатында кеңейтілген кеңес өткізуге келісті.
Өткен аптада Мемлекеттік кірістер комитетіне call-орталығы мен Salykbot Telegram боты арқылы 19 400, Ұлттық экономика министрлігіне 50, «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасына 14 өтініш келіп түскен. Сұрақтардың негізгі легі Мемлекеттік кірістер комитетінің арналары арқылы келіп түседі. Кәсіпкерлерді көбінесе салық режимін таңдау, салық төлеушінің шотында жұмыс істеу, электронды шот-фактураларды шығару, ағымдағы процедуралық мәселелер қызықтырады. Мұндай өтініштер бойынша түсініктемелер дереу беріледі. Жүйелі жүргізілген ақпараттық-түсіндіру жұмыстарының нәтижесінде Мемлекеттік кірістер комитетінің call-орталығының жүктемесі төмендеді: бұрын күніне 5500-ге жуық қоңырау түссе, қазіргі уақытта бұл шамамен күніне 4700-ге жуықтады.
Ұлттық экономика министрлігі мен «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасында жүйелі мәселелер жинақталған. Олардың қатарында ұзақмерзімді келісімшарттар бойынша ҚҚС мөлшерлемелерін қолдану, МИБ-ке салық салу, мүгедектерді жұмысқа алатын ұйымдарға салық салу шарттары, медицина саласында әртүрлі ҚҚС ставкалары мен жеңілдіктерді қолдану, сондай-ақ, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін қызмет түрлерінің тізбесін кеңейту жатады.
Осындай үндеулердің бір мысалын «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы төрағасының орынбасары Тимур Жәркенов келтірді. Мәселе медицина саласындағы ҚҚС бойынша жеңілдіктерді жоюға қатысты. Салық кодексіне сәйкес, дәрілік заттарды өткізу және импорттау бойынша ҚҚС босату тек тегін медициналық көмек көрсету мен міндетті медициналық сақтандыру мемлекеттік қоры, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар және орфандық ауруларды емдеу үшін ғана сақталады. Бұл ретте коммерциялық сегментте сатылатын дәрілік заттарға, медициналық мақсаттағы бұйымдарға, сондай-ақ оларды өндіруге арналған материалдар мен компоненттерге 2026 жылдан бастап 5% және одан әрі 10% ставка бойынша ҚҚС салынады. Бұл, бизнес өкілдерінің пікірінше, соңғы тұтынушылар үшін шығындардың өсуіне әкелуі мүмкін.
Сонымен қатар белгіленген шекті бағалар бойынша коммерциялық сегментте дәрілік заттар мен медициналық мақсаттағы бұйымдар тапшылығының тәуекелдері, сондай-ақ фармацевтикалық субстанциялар, дәрі-дәрмектер мен медициналық мақсаттағы бұйымдар өндіруге арналған жабдықтарды өткізу және импорттау бойынша айналымдарға 16% базалық мөлшерлеме бойынша ҚҚС салынатыны қосымша атап өтілді.
Серік Жұманғарин салық органдарының ақпараттық жүйелерін пайдалану бойынша ауқымды түсіндіру жұмыстарын жүргізу қажеттілігі туралы мәселеге арнайы тоқталды. Цифрлық қызметтердің белсенді дамуы кезінде барлық пайдаланушының өзгерістерге бейімделуге уақыты бола бермейтіні атап өтілді. Осыған байланысты нақты оқыту алгоритмін, оның ішінде цифрлық көмекшілерді пайдалану, сондай-ақ бизнеспен тұрақты кері байланысты қамтамасыз ету қажет.
Жүйелік сұрақтар пулын қалыптастыру жұмыстары осы аптада жалғасады. Жобалық кеңсе деңгейінде шешім қабылдауды талап ететін мәселелер дүйсенбіге жоспарланған келесі отырыста қарауға шығарылады.