Жаңа топтама Жобалық кеңсе мен салалық жұмыс топтарының жұмысы барысында берілген ұсыныстарды, сондай-ақ Мемлекет басшысының тапсырмаларын, Үкімет қаулылары, Премьер-министрдің тапсырмалары және Жобалық кеңсенің шешімдерін орындау үшін әзірленген түзетулерді біріктірген. Бүгінгі таңда пакетке барлығы 45 өзгеріс енгізілді. Олардың негізгі ережелері 2 шілдеде Ұлттық экономика министрлігінің сайтында және «Ашық НҚА» порталында жарияланған реттеуші саясаттың консультативтік құжатына енгізілді.
Премьер- министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткізілген Жобалық кеңсенің 21-ші отырысында қатысушылар кезекті түзетулер тобын қарады. Атап айтқанда, цифрлық активтердің заңды айналымын ынталандыру үшін жеңілдетілген салықтық жағдай жасау ұсынылады. Ол үшін жеке тұлғаларды 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап, 2028 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңдегі цифрлық активтер қызметі қазақстандық провайдерлері арқылы жасалған цифрлық актив операцияларынан түскен кіріс бойынша жеке табыс салығынан босату көзделген.
Түзетулердің жекелеген блогі инвестициялық жобаларды мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіруге және шетелдік инвесторлар үшін неғұрлым тартымды жағдай жасауға арналған. Атап айтқанда, инвестициялық басым келісімшарттар, сондай-ақ фискалдық преференциялар пакетінде көзделген барлық инвестиция туралы келісімдер жасау тетігін қалпына келтіру ұсынылады. Сонымен қатар инвесторларға қажетті инфрақұрылымды дербес жүргізуге мүмкіндік беру, кейіннен КТС бойынша шегерім тетігі арқылы келтірілген шығынды өтеу ұсынылады.
Жаңа пакетке бұрын Жобалық кеңсе отырыстарында әзірленген шешімдер де енгізілген. Олардың қатарында тауарды таңбалау шығысына үстеме шегерім енгізу, мүгедектігі бар адамдар үшін ЖТС бойынша шегерімді кеңейту, әлеуметтік салықтан жекелеген кірістерді босатуды қалпына келтіру, ҚҚС-дан факторинг пен форфейтингіні босату, есепке жатқызылатын ауыл шаруашылығы өнімі бойынша ҚҚС-ны түзету, жеміс шарабына акциз және басқа да бастамалар бар. Пакетке Жобалық кеңсе жұмысы барысында қабылданған 20 шешім кірді.
Сондай-ақ пакет салықтық әкімшілендіруді одан әрі цифрландыруға, салық рәсімдерін жетілдіруге және Салық кодексін қолдану барысында анықталған мәселелерді шешуге арналған түзетулермен толықтырылды. Олар салық төлеушілердің өтініштерін, мемлекеттік органдардың, «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының және Жоғары аудиторлық палатаның ұсыныстарын ескере отырып дайындалды.
Бұл ретте бірқатар бастама заң жобасы Құрылтайдың қарауына енгізілгенге дейін бизнес-қоғамдастықпен пысықтауды да талап етеді. Оларды талқылау Жобалық кеңсе алаңында жалғасады.
Үкіметте Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен кәсіпкерлік қызметті реттеу мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссияның кезекті 100-ші отырысы өткізілді.
Қатысушылар шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың 2025 жылғы қорытындысын шығарып, бизнеске әкімшілік жүктемені одан әрі төмендету шараларын қарастырды. Сондай-ақ өсімдік карантині, астық нарығы мен электрондық лотереяларды реттеу саласындағы бақылауды күшейтуге арналған заңнамалық бастамаларға қолдау білдірді.
2025 жылы шағын және орта кәсіпкерлік секторы ел экономикасындағы өз позициясын нығайтуды жалғастырды. Ұлттық экономика вице-министрі Ерлан Сағынаевтың айтуынша, 2026 жылғы 1 қаңтарда Қазақстанда 2,36 млн шағын және орта кәсіпкерлік субъектісі тіркелсе, бүгінде оның 2,18 млн-ы жұмыс істеп тұр. Соңғы бес жылда жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың үлесі 84,3%-дан 92,2%-ға артып, 7,9 пайыздық тармаққа өсті. Кәсіпкерлік сектордың негізгі бөлігін шағын бизнес алады, 2 357 172 субъект.
Шағын және орта бизнестің ел экономикасына қосқан үлесі де өсуде. Егер 2020 жылы оның ЖІӨ-дегі үлесі 32,9% болса, 2025 жылы 40,9%-ға жетті. Оның ішінде шағын бизнестің үлесі 33,7%, орта бизнестің үлесі 7,2%.
Отырыста айтылғандай, мемлекет реттеуді цифрландыру мен әкімшілік рәсімді қысқарту жұмысы жалғасуда. 2025 жылы бизнесті тексеру 4,9%-ға төмендеді. Біліктілік талабына сәйкестікті тексеру 69,5%-ға, 1 173-тен 358-ге қысқарды.
Жоспардан тыс тексеру 47 154-тен 46 884-ке дейін, басқа тексеру 4 993-тен 3 449-ға дейін азайды.
Рұқсат беру жүйесін оңтайландыру жалғасуда. Төтенше жағдайлар, Ішкі істер және Ауыл шаруашылығы министрліктері жеке рұқсат құжатын беру мерзімін қысқартып, бұл кәсіпкерлерге 6-дан 18 күнге дейін үнемдеуге мүмкіндік берді. Есептілікті қысқарту да жүргізілуде. Қолданыстағы 192 ақпараттық құралдың 15%-ын да азайту ұсынылды. Қазірдің өзінде 79 құрал немесе жалпы көлемнің 40,7%-ы автоматтандырылды.
Атап айтқанда, «Е-Қаржымині» жүйесінде 10 есептілік нысаны электрондық форматқа көшірілді. Отырыстағы тағы бір мәселе – азаматтарды электрондық жедел және тираждық лотереяларға шамадан тыс тарту тәуекелін азайтуға бағытталған заңнамаға түзетулер.
Өзгеріс енгізуге азаматтардың мемлекеттік органдарға келіп түскен өтініші себеп болды. Туризм және спорт министрлігінің ақпараты бойынша, халықтың электрондық лотереяларда ірі қаржылық шығынға ұшырауы жиілеп кеткен (мысалы, Ақтөбе облысы мен Шымкент қаласының тұрғындары арасында айтарлықтай шығын фактісі тіркелді). Қазіргі уақытта елімізде осындай қызметті жүзеге асыратын 200-ден астам ұйым жұмыс істейді. Түзетулер арқылы «лофтпарктарда» электрондық тираждық лотерея ойыны арасындағы аралықты ұлғайту ұсынылды. Енді оны әр үш минут сайын емес, 30 минутта бір рет өткізу қажет.
Сонымен қатар белгілі бір уақыт аралығында лотерея операторынан сатып алынатын электрондық жедел лотерея билетінің санына да шектеу енгізіледі. Отырыс барысында агроөнеркәсіптік кешендегі құқықтық реттеуге ерекше назар аударылды.
Облысаралық өнімді тасымалдау кезінде міндетті карантиндік сертификаттың жойылуына байланысты 2025 жылы карантиндік объектілердің бақылаусыз таралу қаупі туындады. 2023 жылы 158,5 млн теңге айыппұл сомасына 1 986, 2024 жылы 208,1 млн теңге сомасына 2 093 құқық бұзушылық анықталды.
Түзетулер арқылы карантин енгізілген өнімді облысаралық тасымалдау кезінде карантиндік сертификатты қайтадан міндетті ету, ол болмаған жағдайда әкімшілік жауапкершілік тағайындау ұсынылады. Айыппұл мөлшері жеке тұлғалар үшін 20 АЕК; лауазымды тұлға, шағын кәсіпкерлік субъектісі мен коммерциялық емес ұйымдарға 30 АЕК; орта кәсіпкерлік субъектілеріне 40 АЕК; ірі кәсіпкерлік субъектісіне 100 АЕК.
Тағы бір шешім, жаңа егін жиын-терімі алдында астық қабылдау кәсіпорындарын жыл сайынғы тексеруді қайтару. Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ермек Кенжеханұлы атап өткендей, елде астық қабылдау кәсіпорындарын (АҚК) жүйелі тексеру 2018 жылдан бері жүргізілмеген. Оның айтуынша, бұл заңнамадағы өзгерістер мен жалпы тексеру жүргізудің тәсіліне байланысты.
Қолданыстағы тәсіл астықты қабылдаудан бастап оны сақтау, кейіннен жөнелтуге дейінгі барлық технологиялық циклдің үздіксіз, кешенді мониторингін қамтамасыз ете алмайды.
Нәтижесінде, соңғы бес жылда тексеру іс-шарасы тек төрт облыстағы кәсіпорында жүргізілген. Бұл дәнді дақылды кептіру мен сақтау кезіндегі технологиялық талаптың бұзылу қаупін едәуір арттырған. 2024 жылы 37 рет астық туралы заңнама талабын бұзу фактісі анықталып, 31 бизнес субъектісі жауапкершілікке тартылған. 2025 жылы осындай 11 мысал тіркеліп, төрт кәсіпорын жауапқа тартылды. «Астық туралы» заңға, Кәсіпкерлік кодексіне және әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске енгізілген түзетулерде астық қабылдау кәсіпорындарын жыл сайын міндетті түрде тексеру, сондай-ақ белгіленген талапқа сәйкес келмегені үшін әкімшілік жауапкершілік енгізу көзделген. Реформа «QOLDAU» платформасында «АgriВonds» астық қолхаты жүйесінде тіркелген 189 бизнес субъектісіне әсер етеді. Бұл шара жаңа астықты қауіпсіз сақтап, үздіксіз қабылдауға мүмкіндік береді.
Комиссия ВАК отырысында қаралған мәселелерге реттеушілік әсерді талдау нәтижесін мақұлдады.
Ұлттық статистика бюросының дерегі бойынша, 2026 жылғы бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша Қазақстанда ЖІӨ нақты өсуі қаңтар-мамырмен салыстырғанда 0,4 пайыздық тармаққа жеделдеп, 4,1%-ға жетті.
Өсудің негізгі драйвері мұнайға жатпайтын сектор болып қала береді. Ұлттық экономика министрлігінің бағалауы бойынша оның өсуі 5% - дан асады. Өткен жылғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда мұнай өндіру көлемінің 8,4% - ға төмендеуіне қарамастан, экономиканың нақты секторы 5,1% - ға, қызмет көрсету саласы 3,5% - ға өсті.
Экономика шикізатқа жатпайтын сала есебінен өсуді жалғастыруда. ЖІӨ өсімінің 80% - дан астамын дамудың ең жоғары қарқынын сақтайтын өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, сауда және көлік қамтамасыз етті.
Құрылыс өсу қарқыны бойынша көшбасшы болып қала береді. Бірінші жартыжылдықта орындалған құрылыс жұмыстарының көлемі 15,2% - ға ұлғайды. 8,5 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді. Бұл өткен жылғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда 6,7% - ға артық.
Өңдеу өнеркәсібінде өндіріс көлемі 9,8% - ға өсті. Алты айдың қорытындысы бойынша шығарылған өнім көлемі 16,2 трлн теңгеге жетті. Бұл тау-кен өндіру саласының көрсеткішінен жоғары. Шамамен 15,9 трлн теңге.
Өңдеу өнеркәсібінің 40% - дан астамын құрайтын металлургиядағы өндірістің өсу қарқынының төмендеуіне қарамастан, өңдеу секторының өсуін басқа өндірістер қамтамасыз етті. Дайын металл бұйымдарын шығару 39,9% - ға, автомобильдер 31,6% - ға, фармацевтикалық өнімдер 43,6% - ға, химиялық өнімдер 20,7% - ға, резеңке және пластмасса бұйымдары 21,8% - ға, құрылыс материалдары 14,1% - ға, тамақ өнімдері 14,7% - ға ұлғайды.
Экономиканың басқа салаларында да оң динамика сақталуда. Сауда көлемі 5,7%-ға, ауыл шаруашылығы 4,4% - ға, байланыс қызметі 4,3% - ға өсті.
Көлік-логистика саласы 7,1% - ға өсті. Өсім қосалқы көлік қызметінің 14% - ға артуымен, темір жол жүк тасымалы көлемінің 4,9% - ға және автомобиль жүк тасымалы көлемінің 11,4% - ға ұлғаюымен қамтамасыз етілген.
Жоғары инвестициялық белсенділік сақталуда. Негізгі капиталға салынған инвестиция 9,6% - ға өсті. Ең елеулі өсім ақпарат және байланыс саласында. Ол 2,3 есеге, электрмен жабдықтау 61,4%-ға, өңдеу өнеркәсібі 33,3%-ға, ауыл шаруашылығы 24,6%-ға және көлік 11,6%-ға байқалды.
Осылайша, шикізатқа жатпайтын салалардың қарқынды дамуы мен жоғары инвестициялық белсенділік Қазақстанның экономикалық өсуінің тұрақты негізін қалыптастыруды жалғастыруда.
Онлайн форматта өткен Еуразиялық экономикалық комиссия (ЕЭК) Кеңесінің кезекті отырысында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин бастаған қазақстандық делегация тауарларды тасымалдауды бақылау үшін қолданылатын, үшінші елдерде өндірілген навигациялық пломбаларды пайдалану мерзімін ұзарту жөнінде бастама көтерген болатын.
Бұл бастама ЕЭК Кеңесінің 2023 жылғы 4 шілдедегі шешіміне сәйкес 2026 жылдың 7 қыркүйегінен бастап Еуразиялық экономикалық одаққа (ЕАЭО) мүше мемлекеттердің операторлары тек Одақ аумағында өндірілген навигациялық пломбаларды пайдалануға міндетті болуына байланысты ұсынылды.
Қазақстанның жүк тасымалын бақылау жөніндегі Ұлттық операторы - Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Ғарыш техникасы мен технологиялары институты. Қазіргі уақытта оператор өзіне тиесілі құрылғылармен қатар екі жыл мерзімге жалға алынған, үшінші елдерде өндірілген шамамен 10 мың навигациялық пломбаны пайдаланып келеді. Оларды мерзімінен бұрын ауыстыру қосымша қаржылық шығындарды талап етеді. Сонымен қатар, ЕАЭО елдерінің қазіргі өндірістік қуаты Қазақстанның навигациялық пломбаларға деген қажеттілігін әзірге толық көлемде өтеуге мүмкіндік бермейді.
Сонымен бірге елімізде навигациялық пломбаларды отандық өндірісте шығаруды жолға қоятын кәсіпорындар айқындалды. Алайда өндірісті іске қосу үшін қосымша уақыт қажет.
Талқылау қорытындысы бойынша ЕЭК Кеңесі Қазақстанның ұсынысын қолдап, Еуразиялық экономикалық комиссияның тиісті шешімінің күшіне ену мерзімін 2028 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы шешім қабылдады.
Бұдан бөлек, Кеңес ветеринариялық бақылауға жататын объектілерге бірлескен тексерулер жүргізу және өнім үлгілерін іріктеу тәртібі туралы ережеге енгізілетін өзгерістерді мақұлдады. Енгізілген түзетулерге сәйкес, уәкілетті органдар бес жылдан астам уақыт бойы ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің аумағына бақылаудағы өнімді жеткізбеген үшінші елдер кәсіпорындарын тізілімнен шығару туралы бастама көтере алады.
Сондай-ақ Кеңес ЕАЭО-ның «Парфюмериялық-косметикалық өнімнің қауіпсіздігі туралы» техникалық регламентіне енгізілетін өзгерістерді мақұлдады. Өзгерістер өнімге қосарланған токсикологиялық сынақ жүргізу жөніндегі міндетті талаптың қолданысқа енгізілу мерзімін бір жылға кейінге қалдыруды көздейді. Бұл шешім аталған зерттеулерді жүргізуге мүмкіндігі бар аккредиттелген зертханалар санының шектеулі болуына байланысты қабылданды.
Ұлттық экономика министрлігі Ұлттық статистика бюросының деректері негізінде 2026 жылғы I тоқсанның қорытындысы бойынша халықтың нақты ақшалай табыстарының динамикасын талдады.
ҰСБ дерегі бойынша, 2026 жылғы I тоқсанда Қазақстан халқының нақты ақшалай табысы соңғы жылы алғаш рет оң серпінге шықты. Өткен жылғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда ол 0,1% - ға өсті.
Халықтың жан басына шаққандағы орташа номиналды ақшалай табысы айына 252 619 теңге болған. Бұл 2025 жылғы I тоқсан деңгейінен 11,8% - ға жоғары. Инфляциялық процестердің біртіндеп баяулауы, атап айтқанда тұтыну бағасының тұрақтануы маңызды фактор болды. Айта кету керек, жыл басынан бері жылдық инфляция деңгейі тұрақты баяулап, ағымдағы жылғы маусымда 10,3% - ға дейін төмендеді.
Жалдамалы жұмыстан түскен кірістер халықтың барлық ақшалай кірісінің үштен екісін құрайтын азаматтардың әл-ауқатының негізгі көзі болып қала береді. Бұл ретте еңбекақы төлеу деңгейі экономика салаларында айтарлықтай ерекшеленеді.
2026 жылғы I тоқсанның қорытындысы бойынша орташа айлық номиналды жалақы 9,1% - ға өссе, нақты жалақы индексі 97,7%. Сонымен қатар, еңбекақы төлеу динамикасы экономикалық қызмет түрлерінде айтарлықтай ерекшеленді. Өткен жылғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда орташа айлық жалақының ең жоғары өсуі ауыл шаруашылығында — 20,3%-ға (нақты мәнде-7,7-ға), қаржы және сақтандыру қызметінде — 18,1% - ға (5,7%), көлік пен қоймалауда-12,9%-ға (1,1%), өңдеу өнеркәсібінде-14% - ға (2,1%) тіркелді. Бұл бірқатар салаларда, ең алдымен экономиканың мұнай емес секторында еңбекақының озыңқы өсіп отыруының сақталуын айғақтайды.
Экономиканың мұнай емес секторындағы жалақының жоғары өсу қарқыны өте маңызды. Өйткені ол өндірісті дамыту, еңбек өнімділігінің өсуі және сапалы жұмыс орындарын құру арқылы халықтың табысын арттыру мүмкіндіктерінің біртіндеп кеңеюін көрсетеді.
Ұлттық экономика министрлігі халықтың нақты табысының одан әрі тұрақты өсуі Үкіметтің экономикалық саясатының негізгі міндеттерінің бірі болып қала беретінін атап өтті. Ол үшін ең төменгі жалақыны кезең-кезеңімен арттыру, сапалы жұмыс орындарын құру, еңбек өнімділігін арттыру, кәсіпкерлікті қолдау және қосылған құны жоғары салаларды дамыту секілді, еңбекақыны ұлғайту жөніндегі шаралар кешенін көздейтін халықтың табысын арттырудың кешенді жоспары іске асырылуда. Инфляциялық қысымның одан әрі төмендеуімен ұштастыра отырып, осы шараларды іске асыру нақты табыстың неғұрлым орнықты өсуін және азаматтардың әл-ауқатын арттыруды қамтамасыз етуі тиіс.
Үкіметтің, Ұлттық Банктің және ҚНРДА-ның 2026-2028 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл бағдарламасына сәйкес халықтың нақты табысының нысаналы өсуі жыл сайын 2-3% - дан төмен емес.
ҚР Ұлттық экономика министрлігі бизнес-қоғамдастыққа екі жаңа цифрлық өнімді таныстырды. Әзірлемелер бизнес бастауды жеңілдетіп, мемлекеттік қолдау шараларына қол жеткізуді арттыруға арналған.
Прототиптердің тұсаукесері "Атамекен" ҰКП алаңында өткізілді. Кездесудің басты мақсаты - жүйелер ресми іске қосылғанша кәсіпкерлермен бірге интерфейстерді сынақтан өткізіп, нарықтың нақты сұранысына сай болу үшін функционалдылықты жетілдіру.
Бірінші цифрлық өнім — кәсіпкердің Бірыңғай жеке кабинетіне біріктірілген Міндетті талаптар тізілімі. Бүгінгі таңда бизнесті жүргізуге қойылатын талаптар көптеген нормативтік құқықтық актілерде бар. Бұл оларды іс жүзінде қолдануды қиындатады. Жаңа сервис оларды бірыңғай цифрлық жүйеге біріктіріп, таңдалған қызмет түріне қарай, кәсіпкерге арналған міндетті талаптардың дербес тізбесін қалыптастырады.
Чек парағын алу үшін пайдаланушының қызмет саласын таңдап, бірнеше нақтылайтын сұраққа жауап беруі жеткілікті. Осыдан кейін жүйе рұқсат құжаттарын алу үшін мемлекеттік қызметтерге тікелей сілтемелері бар қажетті талаптардың тізімін автоматты түрде қалыптастырады.
Қазіргі уақытта тізілімге экономиканың түрлі саласын қамтитын 106 мыңға жуық міндетті талап енгізілген. Цифрлық сүзгілеуді қолдану артық талаптарды болдырмай, кәсіпкерлердің нақты қызметіне қатысты нормаларды ғана ұсынуға мүмкіндік береді.
Тізілім сонымен қатар бизнеске әкімшілік жүктемені бағалауға мүмкіндік береді. Кіріктірілген есептеу механизмі әрбір міндетті талапты орындау қанша уақыт пен қаржылық шығынды талап ететінін анықтайды. Бұл кәсіпкерлік қызметті реттеуді жетілдірудің қосымша құралы.
Ұсынылған екінші сервис Мемлекеттік қолдау шараларының бірыңғай жүйесі. Ол барлық қолданыстағы субсидиялау, жеңілдетілген несиелеу, кепілдік беру және грант бағдарламалары туралы ақпаратты біріктіреді. Кәсіпкерлер қолайлы қолдау құралдарын таңдап, бірыңғай цифрлық сервис арқылы өтініш бере алады.
Бизнес өкілдері бастаманы қолдап, сервистерді дамыту жөнінде ұсыныстар енгізді. Атап айтқанда, заңнамадағы өзгерістер туралы проактивті хабарламаларды енгізу, сондай-ақ пайдаланушылардың ыңғайлылығын арттыру үшін жасанды интеллект технологияларын пайдалану ұсынылды.
"Біз бизнес қоғамдастықтың талап-тілегін дер кезінде білу үшін әдейі прототиптерге дайындық кезеңінде келдік. Кәсіпкерлердің заңнамадағы өзгеріс туралы хабарламаларды енгізу туралы идеясы-бұл керемет кейс. Келіп түскен барлық ұсыныс егжей - тегжейлі талданып, жүйелерді өнеркәсіптік пайдалануға берудің алдындағы пысықтау кезінде ескеріледі",-деп атап өтті Ұлттық экономика вице-министрі Бекболат Молдабеков.
Серік Жұманғарин Ghazanfar Bank төрағасы Мұхаммед Исмаил Газанфармен кездесті.
Кездесу барысында тараптар Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы қаржылық-банктік ынтымақтастықты дамыту мәселесін талқылады.
Серік Жұманғарин атап өткендей, Қазақстан Ауғанстанмен сауда-экономикалық байланысты нығайтуға зор мән береді. Өзара сауданың одан әрі өсуінің негізгі шартының бірі екі елдің шаруашылық жүргізуші субъектілері арасында есеп айырысудың үздіксіз жүргізілуін қамтамасыз ететін сенімді және ашық банк инфрақұрылымын дамыту.
Қазіргі уақытта 23 қазақстандық банктің екеуі ауған банктерімен корреспонденттік қатынастарды қолдайды. 2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы трансшекаралық төлемдер мен ақша қаражатын аудару көлемі 2024 жылмен салыстырғанда 26%-ға ұлғайып, 140 млрд теңгеге жетті. Бұл ретте көрсетілген кезеңде тауарлар мен қызметтер үшін төлемдер көлемі бес есеге өскен.
Тараптар банктер арасындағы корреспонденттік қатынасты кеңейту, тікелей банк арналарын құру, трансшекаралық төлемдер тетігін жетілдіру және сыртқы сауда операцияларын қаржылық сүйемелдеу перспективаларын талқылады. Қазіргі уақытта тағы бір қазақстандық банк Ghazanfar Bank-пен корреспонденттік шоттар ашу рәсімінен өтіп жатқаны атап өтілді.
Оң динамика өзара саудада да сақталады. 2026 жылғы қаңтар-сәуірдің қорытындысы бойынша Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы тауар айналымы $342,4 млн-ға жетті, бұл 2025 жылғы ұқсас кезеңнің көрсеткішінен 2,3 есе ($150,6 млн) артық. Негізгі салым экспортпен қамтамасыз етіліп, оның көлемі $338,5 млн-ға жетіп, 2,3 есеге ұлғайды. Жеткізілімдердің өсуі, ең алдымен, бидай және бидай-қара бидай ұны, күнбағыс майы және басқа да өнімдер экспортының ұлғаюына байланысты.
Анықтама:
Ghazanfar Bank – Ауғанстандағы ең көне коммерциялық банктің бірі және 2009 жылдан бастап елдің Орталық Банкінің лицензиясы бойынша жұмыс істейді. Банк корпоративті және бөлшек клиенттерге дәстүрлі және исламдық банктік қызметтердің толық спектрін ұсынады. Соңғы төрт жыл ішінде Ghazanfar Bank Ауғанстан реттеушісі тарапынан банктердің қаржылық тұрақтылығын, басқару сапасын, өтімділігі мен сенімділігін бағалаудың ең жоғары көрсеткішінің бірі – CAMEL 2 рейтингін алды.
Банк Қазақстан, Түркия, БАӘ, Қытай, Үндістан, Өзбекстан, Бахрейн және тағы да басқа бірқатар елдегі қаржы институттарымен корреспонденттік қатынастарды қолдайды. Қазақстанда Ghazanfar Bank серіктесі Zaman bank болып табылады. 2025 жылы банк арқылы халықаралық төлемдер мен аударымдар, соның ішінде халықаралық ұйымдар мен бизнес үшін шамамен $1,3 млрд өтті.
Ghazanfar Bank кірістерді жылыстатуға қарсы іс-қимыл саласындағы (AML/CFT) халықаралық стандарттардың сақталуына ерекше назар аударады, қаржылық мониторингтің заманауи жүйелерін пайдаланады және қаржылық операциялардың ашықтығын қамтамасыз ету бойынша халықаралық ұйымдармен ынтымақтасады.
Үкіметте Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен жаңа Салық Кодексін енгізу жобалық кеңсесінің 20-шы отырысы өткізілді. Отырыстың негізгі тақырыбы – жеке табыс салығы (ЖТС) бойынша базалық және әлеуметтік салық шегерімдерін қолданудың практикалық мәселелері.
Жаңа Салық кодексінің негізгі жаңалығының бірі – салық шегерімдері жүйесін жетілдіру және азаматтарға салық жүктемесін азайту. Атап айтқанда, ай сайын 30 АЕК мөлшерінде, бірақ күнтізбелік жылда 360 АЕК-тен аспайтын базалық салық шегерімі енгізілді. Ол жеке тұлғаның салық салынатын кірісін азайтады, демек, төлеуге жататын ЖТС сомасын азайтады. Бұдан басқа, міндетті зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары бойынша шегерімдер сақталды.
Отырыс барысында қызметкердің табыс мөлшері шегерім сомасынан төмен болған жағдайларда базалық салық шегерімін қолдану мәселесі қаралды. Бұрын қолданыста болған Салық кодексі күнтізбелік жыл шегінде салық шегерімдерінің асып кетуін келесі айларға ауыстыруды көздейтін. Кодекстің жаңа редакциясында мұндай норма жоқ.
«Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының өкілдері базалық шегерімнің пайдаланылмаған бөлігін ауыстырудың бұрын қолданыста болған тетігін сақтауды ұсынды. Сонымен бірге, мемлекеттік кірістер комитетінің өкілдері жаңа норманың идеологиясы азаматтарды, ең алдымен табысы төмен қызметкерлерді ай сайынғы қолдау шарасы ретінде базалық салық шегерімін беру болып табылатынын түсіндірді. Сондықтан базалық салық шегерімі әрбір күнтізбелік ай үшін жеке қолданылады және пайдаланылмаған соманы кейінгі салық кезеңдеріне ауыстыруды көздемейді.
Талқылау қорытындысы бойынша Мемлекеттік кірістер комитеті келесі күнтізбелік кезеңдерге базалық салық шегерімінің асып кетуіне жол берілмейтінін растайтын ресми түсініктемелер дайындайды деп шешілді.
Отырысқа қатысушылар ЖТС бойынша әлеуметтік салық шегерімін қолдану мәселелеріне ерекше назар аударды. Салық кодексінде I және II топтағы мүгедек адамдар үшін 5 000 АЕК, сондай-ақ III топтағы мүгедек адамдар, мүгедек балалардың ата-аналары, асырап алушылар, асырап алушылар мен қамқоршылар үшін 882 АЕК мөлшерінде әлеуметтік салық шегерімі көзделген.
Отырысқа қатысушылар Салық кодексінің қолданыстағы редакциясы жұмыс берушінің ауысуы кезінде әлеуметтік салық шегерімінің пайдаланылмаған сомасын есепке алу мүмкіндігін көздейтінін атап өтті. Сонымен қатар Кодексте жеке тұлға бір мезгілде бірнеше жұмыс берушілерде жұмыс істейтін жағдайларда мұндай шегерімді қолдану тәртібін тікелей реттеу қамтылмаған.
Талқылау барысында нақты ережелердің болмауы норманы екіұшты қолдану және оны жосықсыз пайдалану тәуекелдерін тудыруы мүмкін екендігі атап өтілді. Осыған байланысты Қаржы министрлігі мен Мемлекеттік кірістер комитетіне салықтық жеңілдіктің әлеуметтік бағытын сақтауды қамтамасыз ететін және оны қолдану кезінде теріс пайдалану мүмкіндігін болдырмайтын бірыңғай тәсілді әзірлеу тапсырылды.
Экономиканың өсуі, кредиттік нарықтың дамуы, бизнесті қолдау және экономиканың нақты секторын ынталандыру Үкімет, Ұлттық Банк, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі, «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы және сарапшылар қоғамдастығы өкілдерінің бірлескен талқылау тақырыбының негізіне айналды.
Мемлекет басшысы алға қойған міндет – орнықты экономикалық өсуді және азаматтардың әл-ауқатын арттыруды қамтамасыз ету экономикалық блоктың жұмысы үшін негізгі бағдар болып қала береді. Осы мақсатқа сүйене отырып, кездесуге қатысушылар ағымдағы макроэкономикалық жағдайды, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы Қазақстанның экономикалық белсенділігінің алдын ала қорытындыларын қарастырып, макроэкономикалық саясаттың одан арғы басымдықтарын талқылады.
Сараптамалық кездесу Ұлттық экономика министрлігі жанындағы Экономикалық зерттеулер институтының алаңында өткізілді. Талқылауға Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин, ҚР Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары Дәурен Сәлімбаев, «Атамекен» ҰКП басқарма төрағасының орынбасары Тимур Жәркенов, Экономикалық зерттеулер институты төрағасының орынбасары Дастан Әкебаев және институт сарапшылары қатысты.
Экономикалық зерттеулер институтының ішкі сұраныс динамикасына, несиелендіруді дамытуға және салалық белсенділікке арналған талдамалық баяндамасы талқылауға негіз болды.
Ұсынылған дерекке қарағанда, 2026 жылғы қаңтар–мамыр қорытындылары бойынша Қазақстандағы ЖІӨ нақты өсімі – 3,7%. Экономиканың мұнай емес секторы 5%-ға, құрылыс – 13,4%-ға, өңдеу өнеркәсібі – 9%-ға өсті. Өңдеудің өсуіне негізінен машина жасау, химия өнеркәсібі, металл бұйымдарын өндіру, сондай-ақ азық-түлік өндірісі үлес қосты. 6 айдың қорытындысы бойынша жылдық инфляция 10,3%-ға баяулады. Сондай-ақ талдамалық баяндамада азық-түлік және азық-түлікке жатпайтын тауардың бөлшек сауда динамикасы, іскерлік белсенділіктің түрлі индикаторы, тұтынушылық сұраныстың несиелік арнасы және проблемалық несиелер динамикасы туралы мәлімет ұсынылды.
Талқылау барысында Серік Жұманғарин кредиттік нарықтың ағымдағы үрдістеріне егжей-тегжейлі тоқталды.
«Бүгін біз экономиканың түрлі секторында көп бағытты процесті көріп отырмыз. Тұтынушылық несиелеу қарқыны 2024 жылы баяулай бастап, кепілсіз қарыздардың динамикасы да біртіндеп төмендеген. Нәтижесінде автомобиль нарығы, тұрмыстық техника, электроника, қызмет көрсету және жөндеу жұмыстары қарқынды өсу кезеңінен кейін объективті тұрақтануға көшуде. Бұл үрдіс тек 2025 жылдан бері жүзеге асырылып келе жатқан макропруденциалдық саясатқа ғана емес, сонымен қатар нарықтың табиғи қанықтылығына да байланысты екенін түсіну маңызды. Тұтынушылық несиелеу түбегейлі жаңа сұранысты тудырмайды, тек оның уақытын ғана өзгертеді. Сонымен қатар бүгінгі таңда сараланған тәсілді ұстану өте маңызды: қызып кеткен тұтынушылық сегменттерді шектеу, сонымен бірге ұзақ мерзімді экономикалық өсуді қалыптастыратын салалардың дамуына жағдай жасау. Тұрғын үй, сапалы ипотека және автомобиль өнеркәсібі іргелес өндірістер мен қызметтердің дамуын қамтамасыз ететін маңызды өсу нүктелері болып қала береді. Үкіметтің басты міндеті-еңбек өнімділігін арттыру және экономиканың негізгі секторларында азаматтардың нақты табысын арттыру», — деп атап өтті Серік Жұманғарин.
ҚР Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов Ұлттық Банктің бағалауы бойынша ішкі сұраныстың ағымдағы серпіні экономиканың жүйелі салқындауын көрсетпейтінін атап өтіп, монетарлық реттеушінің ұстанымын ұсынды. Бөлшек сауда жыл басынан бері біршама жеделдесе, ал тұтынушылық несиелендірудің баяулауы халықтың кредиттелуін және инфляциялық қысымды төмендету бойынша қабылданған шаралардың нысаналы нәтижесі. Мұндай жағдайларда сұранысты қосымша ынталандыру талап етілмейді. Өйткені ұсыныстың ағымдағы шектеулерінде ол негізінен инфляциялық әсерге ие болуы мүмкін.
«ҚНРДА-мен бірлесіп іске асырылған шаралар кешені инфляция драйверінің бірі болған кепілсіз несиелердің нормативтен тыс өсуін тоқтатуға мүмкіндік берді. Бұл ретте біз барынша салмақты әрекет етеміз. Қазіргі уақытта қабылданған шаралардың нәтижесін талдау негізінде біз БЖК және ҚТК бойынша талаптарды қатаңдатудан бас тарту, сондай-ақ ипотека бойынша СЭС төмендетпеу туралы бірлескен шешім қабылдадық. Бұдан басқа, экономикадағы жиынтық сұраныс қазір инвестициялардағы оң үрдіс есебінен қолдау табуда, онда инвестицияның 70%-дан астамы жеке секторға тиесілі», — деп атап өтті ҚР Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов.
Кредиттік портфельдер мен қаржы жүйесін қорғау шараларының сапасын талдауды ҚНРДА төрағасының орынбасары Дәурен Сәлімбаев жалғастырды.
«NPL 90+ қалдықтарының жалпы көлемінің өсуі өткен кезеңдердің жинақтаушы көрсеткіші және жаңадан берілетін қарыздардың сапасын көрсетпейді. Біз жеке тұлғалардың кепілсіз несиелері бойынша 1,5% бақыланатын деңгейде болатын дефолт-рейтингке назар аударамыз. Корпоративтік секторда және ШОБ-та портфельдердің жүйелі нашарлауы да тіркелмейді. Сонымен бірге Агенттік бизнесті макропруденциалды ынталандырудың белсенді саясатын жүргізуде: ШОБ кредиттері үшін тәуекел-салмақтау коэффициенті 50%-ға дейін (стандартты 100%-ға қарсы және тұтынушылық 350%-ға дейін) төмендетілді. Бұл нақты секторды қаржыландыру үшін банктердің капиталын босатады», — деді Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары.
Кездесуге қатысушылар Қазақстанның жалпы макроэкономикалық бейнесі оң күйінде қалуда, ал тұтынуды тұрақты салқындату бірнеше жыл бойы кредиттеудің аса жоғары (30%+) қарқынынан кейін қалыпқа келтірудің заңды процесі деген пікірге келісті.
Кездесуде сауданы трансформациялауға және e-commerce-ке сұраныс ағынына ерекше назар аударылды (ҚР-да электрондық бөлшек сауда көлемі 2025 жылға қарай 3,77 трлн теңгеге дейін ұлғайды). Ірі цифрлық платформалар мен маркетплейстер біртіндеп қаржылық экожүйеге айналып, банктердің белгілерін игеріп жатқан кезде, қатысушылар жедел әрекет ету қажеттілігін мәлімдеді.
Ұлттық Банк пен ҚНРДА бірлесіп әзірлеген BNPL (бөліп төлеу) нарығын реттеу жөніндегі заңнамалық түзетулер тұтынушылардың құқықтарын қорғауға қатаң талаптарды енгізеді. Егер сатып алу процесіне үшінші қаржыландырушы тарап тартылса, ол банк болып табылмаса да, оған тиісті міндеттемелер жүктеледі.
Қатысушылар атап өткендей, маркетплейстерді реттеу – бұл тұтынушылардың құқықтарын қорғау, жасырын комиссияларды монополиялық белгілеуге жол бермеу және тәуекелдерді бөлуді бақылау мәселесі. Ойынның бірыңғай ережелерін Сауда және интеграция министрлігі, ҚНРДА, БҚДА және «Атамекен» ҰКП әзірлейді.
Экономикалық саясатты талқылау шеңберінде Тимур Сүлейменов шағын және орта бизнес елдегі жұмыспен қамтудың шамамен 40% қамтамасыз ететініне және нарықтағы кез келген ауытқулар азаматтардың осы санатының нақты табысына тікелей әсер ететініне назар аударды.
Кеңеске қатысушылар банктердің қаржылық белсенділігін тұтыну секторынан нақты экономика мен ШОБ-ты кредиттеуге қайта бағдарлаудың маңыздылығын атап өтті. Осыған байланысты «Бәйтерек» холдингі мен «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ желісі бойынша стратегиялық жобаларды қаржыландыру бағдарламаларын қоса алғанда, ШОБ іскерлік белсенділігін ынталандырудағы мемлекеттік даму институттарының рөлі атап өтілді. Қатысушылар бизнесті қолдау бағдарламалары ең алдымен экономиканың өндірістік әлеуетін кеңейтуге бағытталған, ашық, нүктелі болуы тиіс екенін атап өтті. Ұлттық Банк квази-фискалды қаржыландыру ұсыныстың, өнімділіктің және локализацияның өсуіне әкелген жағдайда ғана дезинфляциялық әсер етуі мүмкін екенін атап өтті. Әйтпесе, мұндай бағдарламалар жиынтық сұранысты күшейтеді және қосымша инфляциялық қысым жасайды.
Банк қауымдастығымен бірлесіп жұмыс істеу қажеттілігі, тікелей бәсекелестікке/банктерді нарықтық саладан шығаруға жол бермеу де атап өтілді.
Фискалдық саясат туралы айта отырып, тараптар мерзімсіз салықтық жеңілдіктер беру тәжірибесінен бас тарту керектігіне келісті. Мемлекеттік преференциялар инвесторларға қарсы міндеттемелердің орнына ғана бөлінуі керек: ашық есеп беру және өндірісті нақты оқшаулау. Тиімді нарықтық жобаларға қолдау көрсетілуі тиіс, ал тек тиімсіз мемлекеттік субсидиялар есебінен қолдан жасалған экономикалық модельдер жасауға жол берілмейді.
Кездесу қорытындысы бойынша тараптар өзекті деректерді мониторингілеу және талдау негізінде макроэкономикалық, пруденциалдық және квазифискалдық тетіктерді нүктелік баптауды жалғастыруға келісті. Бұл ретте қатысушылар экономикалық саясат шаралары сұранысты жасанды ынталандыруға емес, инфляцияны төмендетуге, өнімділікті арттыруға, ұсынысты кеңейтуге және экономикалық өсу сапасын арттыруға бағытталуы тиіс екенін атап өтті.
Кездесу қорытындысы бойынша қатысушылар экономика салалары бөлінісінде жобаларды қаржыландырудың өзекті мәселелері бойынша «Бәйтерек» холдингімен және екінші деңгейдегі банктермен жеке кездесу өткізуге келісті.
Бүгінде 362 мыңнан астам шағын және орта кәсіпкерлік субъектісі жұмыс істейтін, миллионнан астам адам жұмыспен қамтылған Алматы ҚР Ұлттық экономика вице-министрі Ерлан Сағынаевтың жұмыс сапары кестесіндегі кезекті өңірге айналды. Сапардың негізгі мақсаты – кәсіпкерлермен мемлекеттік саясат деңгейіндегі шешімді талап ететін мәселелерді талқылау, сондай-ақ бизнесті қолдаудың қолданыстағы шараларының тиімділігін бағалау.
Алматы еліміздің ірі кәсіпкерлік орталығы. 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша кәсіпкерлік субъектілерінің өнім шығару көлемі 30,6 трлн теңгеге жеткен. Бұл Қазақстанның жалпы ішкі өнімінің шамамен 12%-ы.
Бизнес, мемлекеттік органдар, «Атамекен» өңірлік кәсіпкерлер палатасы және салалық қауымдастықтардың өкілдерімен кездесу барысында кәсіпкерлікті дамытудың өзекті мәселелері талқыланды. Қатысушылар отандық өндірушілер мен әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілерінің тізілімдерін жетілдіру, қаржыландыруға қол жеткізуді арттыру, стартаптарды қолдау, әкімшілік жүктемені азайту, салықтық әкімшілендіруді жетілдіру, сондай-ақ отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру тақырыбын көтерді.
Ерлан Сағынаев қатысушыларды бизнесті мемлекеттік қолдаудың жүзеге асырылып жатқан шаралары туралы хабардар етті. Қазіргі уақытта кәсіпкерлер пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялау тетіктерін, «Өрлеу» және «Іскер аймақ» бағдарламалары шеңберінде жеңілдікпен қаржыландыруды, сондай-ақ «Даму» қорының кепілдік қолдауын пайдалана алады. 2026 жылы Алматыда осы шараларды жүзеге асыруға 35 млрд теңгеден көп қаражат қарастырылған.
Жұмыс сапары дөңгелек үстел форматындағы мәселелерді талқылаумен шектелген жоқ. Вице-министр қаланың бірқатар өндірістік кәсіпорындарында болып, олардың қызметімен, өндірістік процестерімен және даму жоспарларымен танысты. Барған объектілердің қатарында қасбеттік термопанель шығаратын «TEPLOSTIL» ЖШС, жылу және сумен жабдықтау жүйелеріне арналған жабдық өндіруге маманданған «Энергетикалық компания» ЖШС, сондай-ақ кабель-өткізгіш өнімін шығаратын «HARMONY CABLE» ЖШС бар.
Бағдарламаның тағы бір легі әлеуметтік кәсіпкерлікке арналды. Ерлан Сағынаев түрлі салада жұмыс істейтін бірнеше әлеуметтік кәсіпорынға барып, олардың басшыларымен қолданыстағы қолдау тетіктерін жетілдіру мәселесін талқылады. Аталған бастамалар ҚР Ұлттық экономика министрлігі жанынан құрылған әлеуметтік кәсіпкерлік саласындағы заңнаманы жетілдіру жөніндегі жұмыс тобының қызметі шеңберінде қаралатын болады.