Бүгін ҚР Ұлттық экономика министрлігінде орталық аппарат, комитеттер және ведомстволық бағынысты ұйымдар қызметкерлерінің қатысуымен салтанатты жиын өткізілді. Бірлікке ұйыстырып, жаңа бастамаларға үндейтін жаңару мерекесі ведомство ұжымын одан әрі біріктіре түсті.
ҚР Премьер-Министрінің орынбасары-Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин жиналғандарға арнап, құттықтау сөз сөйледі. Ұжымға арнаған жылы лебізді сөзінде ол наурыздың жаңа кезеңнің бастауы ретінде халқымыздың салт-санасындағы маңыздылығын айрықша атап көрсетті.
"Жаңа жыл қашанда жаңа міндеттер мен жаңа мүмкіндіктердің кезеңі. Біздің алдымызда тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету бойынша ауқымды мақсаттар тұр. Мемлекеттік қызметшілер осы міндеттерді іске асыруда шешуші рөл атқарып, Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуына елеулі үлес қосады. Сіздердің кәсіби, жауапкершілік пен адал ниеттеріңіз барлық бастамаларды сәтті жүзеге асыруға мүмкіндік беретініне сенімдімін",-деп атап өтті вице-премьер.
Салтанатты жиын аясында марапаттау рәсімі өткізілді. "Экономика саласына қосқан үлесі үшін" медалімен Кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау және қорғау департаментінің бас сарапшысы Ләззат Керейтбаева, Салық және кеден саясаты департаментінің бас сарапшысы Бақыткүл Сәдуақас, Табиғи монополияларды реттеу комитетінің бас сарапшысы Алма Жүсіпова, "Экономикалық зерттеулер институты" АҚ Ғылым жөніндегі кеңесшісі Азамат Нұрсейітов, "Қазақстандық мемлекеттік-жекешелік әріптестік орталығы" АҚ департаментінің директоры Айгүл Садықова, "Микрография ғылыми-зерттеу институты" РММ экономисі Ақжарқын Қойшегулова, "Заң саласының үздігі" төсбелгісімен Заң департаментінің бас сарапшысы Мұрат Рахметолдин марапатталды.
Министрлікте "Наурызнама"онкүндігі аясында бірқатар шаралар өткізілді. Мәдени-танымдық және спорттық жарыстарға 12 құрылымдық бөлімше мен комитеттер қатысты.
Кабинеттерді ұлттық нақышта безендіру бойынша "Наурыз шуағы – кабинетімізде" байқауы жарқын оқиғаға айналды. Министрліктің барлық қызметкерлері ұлттық дәстүр мен мәдени құндылықты құрметтеуді паш етіп, белсенділік танытты.
Салтанатты жиында байқау нәтижесі атап айтылды: бірінші орынды Кәсіпкерлікті дамыту саясаты департаменті, екінші орынды Стратегиялық талдау және даму департаменті, үшінші орынды Халықаралық экономикалық ынтымақтастық департаменті иеленді. Сондай-ақ арнайы номинациялар бойынша жеңімпаздар анықталды.
Сенаторлар «Бір тараптан ҚР Үкіметі және екінші тараптан ХҚДБ, Халықаралық Қаржы Корпорациясы мен Инвестициялар кепілдігі көпжақты агенттігі арасындағы ҚР орнықты дамуы мен өркендеуіне жәрдемдесу мақсатында ынтымақтастықты кеңейту жөніндегі әріптестік туралы негіздемелік келісімді ратификациялау туралы» ҚР заңын қарастырып, мақұлдады. Әңгіме шығындарды неғұрлым шұғыл және әлеуметтік бағдарланған жобаларға қайта бөлу арқылы мемлекеттік бюджетке түсетін жүктемені азайту туралы.
Құжат мемлекеттік кепілдікпен берілетін қарыздар мен гранттық жобаларды іске асыру кезінде озық нормалар мен халықаралық тәжірибені қолдануды көздейді. Атап айтқанда, тауарлар, жұмыстар және қызметтерді сатып алу қағидалары, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы, экологиялық, әлеуметтік, еңбек және гендерлік стандарттар мен ақпаратты ашу талаптарын Дүниежүзілік банк тобы негізінде пайдалану жоспарлануда.
Келісім жобаларды қаржыландыру құралдарын кеңейтуге, оларды іске асыру рәсімдерін оңтайландыруға, инвестициялық тартымдылықты арттыруға, сондай-ақ мемлекеттік шығыстарды басым жобаларға қайта бөлу арқылы бюджетке түсетін жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.
ҚР Ұлттық экономика министрлігі еліміздегі моноқалалар тізбесін жаңартты. Тиісті өзгеріс «Қазақстан Республикасы моноқалаларының тізбесін бекіту туралы» ҚР Ұлттық экономика министрінің 2023 жылғы 21 қарашадағы №248 бұйрығына енгізілді.
ҚР Премьер-Министрінің орынбасары – ұлттық экономика министрінің 2026 жылғы 10 наурыздағы №75 бұйрығына сәйкес Екібастұз қаласы моноқалалар тізбесінен шығарылды.
Тізбені жаңарту Мемлекет басшысының 2024 жылғы 2 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында айтылған тапсырмасын орындау үшін жүргізілді. Құжатта елдің басқа моноқалаларын дамыту үшін Саран қаласының экономикасын әртараптандырудың табысты тәжірибесін тарату міндеті қойылған болатын.
Осы жұмыс шеңберінде Ұлттық экономика министрлігі моноқалалардың әлеуметтік-экономикалық дамуына өнеркәсіп өндірісінің серпіні, инвестициялық белсенділік, кәсіпкерлікті дамыту, жұмыспен қамту құрылымы және экономиканың орнықтылығының басқа да параметрлері секілді 78 негізгі көрсеткіш бойынша кешенді талдау жүргізді.
Талдау нәтижесі бойынша, Екібастұз экономиканы әртараптандырудың тұрақты үрдісін, дамудың монопрофильді моделінен біртіндеп шығуды көрсетті. Қала экономикасы теңдестірілген салалық құрылыммен, өнеркәсіптің тұрақты өсуімен және жоғары инвестициялық белсенділікпен сипатталады.
Бүгінгі таңда Екібастұз еліміздің энергетика және металлургия саласында шешуші рөл атқаратын маңызды өнеркәсіп орталығы болып отыр. 2025 жылғы қорытынды бойынша қаладағы өнеркәсіп өндірісінің көлемі 1 629,4 млрд теңге. Бұл 2024 жылғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда, 28,1%-ға артық. Негізгі капиталға салынған инвестиция 429,8 млрд теңгеге жетіп, өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 1,2 есе өскен.
Халықты жұмыспен қамту экономиканың бірнеше секторы арасында бөлінген. Бұл бір қала құраушы кәсіпорынға тәуелділіктің төмендеуін және монофункционалдылық белгінің жоғалуын көрсетеді. Осыған байланысты, оң әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерді ескере отырып, Екібастұзды моноқалалар тізбесінен шығару туралы шешім қабылданды.
Жаңартылған бұйрықпен 19 моноқаланың тізбесі бекітілді: Абай, Ақсай, Ақсу, Алтай, Балқаш, Жаңаөзен, Жітіқара, Лисаковск, Қаражал, Кентау, Құлсары, Курчатов, Риддер, Рудный, Сәтбаев, Степногорск, Теміртау, Шахтинск және Хромтау. Осылайша, елдегі моноқала саны 20-дан 19-ға дейін қысқарды.
Тізбені өзектендіру моноқалаларға қатысты мемлекеттік саясаттың атаулылығын арттыруға және экономиканың қала құраушы кәсіпорындарға жоғары тәуелділігі сақталатын аумақтарда қолдау шараларын шоғырландыруға бағытталған.
Екібастұзды тізбеден шығару қала экономикасының табысты трансформациясының көрсеткіші. Оны әртараптандырудың, кәсіпкерлікті дамыту мен инвестиция тартудағы жүйелі жұмыстың нәтижесі.
Бүгін Астанада Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика вице-министрі Асан Дарбаевтың Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) Еуразия басқармасының басшысы Уильям Томпсонмен кездесуі өткізілді.
Келіссөз барысында Асан Дарбаев Қазақстан мен ЭЫДҰ арасындағы тұрақты әріптестікті дамытудағы жәрдемі үшін Уильям Томпсонға алғыс білдіріп, мемлекеттік саясаттағы ынтымақтастықтың дәйекті түрде нығаюын атап өтті. Өткен кездесу сәтінен бастап, Қазақстан ЭЫДҰ-ның бірқатар, оның ішінде тиісті статистикалық практика және жария парасаттылық бойынша ұсынымына қосылды.
«Біз ЭЫДҰ-мен өзара іс-қимылды мемлекеттік институттардың сапасын арттырудың және орнықты экономикалық дамудың маңызды құралы ретінде қарастырамыз», - деп атап өтті Асан Дарбаев.
Еуропалық Одақтың қолдауымен Транскаспий халықаралық көлік бағытының бәсекеге қабілеттілігін арттыру жөніндегі жобаны қосқанда, бірлескен бастамаларды іске асыруға ерекше назар аударылды. Атап өткендей, маршруттың дамуы Еуропа мен Азия арасындағы транзиттік әлеуетті және экономикалық интеграцияны нығайтуға ықпал етеді.
Қазақстандық тарап осы ретте реформаларды тиімді іске асыруға, ЭЫДҰ-ның озық стандарттарын енгізуге жәрдемдесу үшін Қазақстанда ЭЫДҰ-ның Орталық Азия өңіріне қатысуын арттыруға болатынын атап өтті.
Институционалдық дамуға, мемлекеттік қызметшілерді оқытуға және ЭЫДҰ ұсынымдарын іске асыруға жәрдемдесуге баса назар аударатын 2026-2030 жылдарға арналған жаңа іс-қимыл жоспарын дайындауға ерекше назар аударылады. Қазіргі уақытта оны мемлекеттік органдардың қатысуымен талқылау процесі басталды.
Бұдан басқа, жасанды интеллект технологияларын дамыту секілді жаңа бағыттар бойынша ынтымақтастықты арттырудың болашағы айқындалды. Қазақстан ЖИ-ді жауапкершілікпен енгізуге мүдделілік білдіріп, мемлекеттік саясатты қалыптастыру кезінде ЭЫДҰ-ның тәсілдері мен қағидаттарын ескеруге ниетті.
Тараптар, сонымен қатар, Өңірлік экологиялық саммитке дайындықты талқылады (RES 2026). Уильям Томпсон ЭЫДҰ 2026 жылғы 22-23 сәуірде Астанада өтетін саммиттің ресми әріптесі екенін хабарлады. Ұйым іс-шараға дайындықты қолдап, тұрақты энергетика, көлік және инфрақұрылымды дамыту бойынша ұсыныстар береді.
Кездесу соңында тараптар ынтымақтастықты одан әрі тереңдетуге және бірлескен жобаларды іске асыруға өзара мүдделілігін растады.
Жаңа Конституцияның нормаларын жүзеге асыру шеңберінде Астана мен Алатау қаласы үшін ерекше құқықтық режимді айқындайтын заң жобалары әзірленді. Бұл туралы Үкімет отырысында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин мәлімдеді.
Заң жобалары Алатау үшін «қарқынды даму қаласының» режимін енгізеді және қалалық ортаның сапасын арттыру үшін Астана мәртебесін нақтылайды. Алатауда озық халықаралық стандарттарды енгізу, пилотсыз көлік пен цифрлық активтерді дамыту жоспарлануда. Елорда үшін қала құрылысы, көші-қон және көлік салаларында басқарудың ерекше тетіктері көзделген. Екі құжат та инвестициялар тартуға және жергілікті мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға бағытталған.
«Алатау қаласы бойынша заң жобасы салық салудың ерекше режимін қолдануды және инвестицияларды қорғауды көздейді. Астана бойынша біз елорданың тұрақты дамуын қамтамасыз ететін басқару ерекшеліктерін бекітеміз. Алатау бойынша Парламентте екінші оқылым 27 наурызға жоспарланған, ал елорда мәртебесі бойынша заң жобасы осы жылдың сәуір айының соңына дейін Мәжіліске енгізілетін болады»,— деп атап өтті Серік Жұманғарин.
Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Салық кодексін енгізу жөніндегі жобалық кеңсенің 9-отырысында ЕАЭО аясында жаңа салық нормаларын қолдануға және заңнамаға енгізілетін алдағы өзгерістерге қатысты кезекті мәселелер топтамасы қаралды.
Маңызды мәселелердің бірі – ЕАЭО алаңында алкоголь өнімдерінің қауіпсіздігі туралы ЕАЭО-ның жаңа техникалық регламент жобасын талқылауға қатысты, бұл құжатқа сәйкес жүзімнен емес, мысалы алма немесе алмұрттан өндірілетін жеміс шараптары шарап санатына жатқызылмайды. Регламент қабылданған жағдайда жеміс шараптары жоғары акциз салынатын өнім санатына ауысады.
Техникалық регламенттің шарттарын ЕАЭО-ға қатысушы елдердің салалық сарапшылары бірнеше жылдан бері талқылап келеді. Жобалық кеңсенің отырысында қатысушылар жаңа техникалық регламент қабылданған жағдайда отандық өндірушілерді қолдау мүмкіндігін қарастырды. Акцизді шарап деңгейінде тек жүзім өнімі үшін ғана емес, сонымен қатар алкогольді қоспай табиғи ашыту арқылы елде өндірілетін басқа да жемістерден алынған шараптар үшін де орнату туралы алдын ала шешім қабылданды.
Бұл ретте ықтимал сұр схемаларды болдырмау үшін бақылаушы органдар тарапынан жеміс шараптарын өндіруді бақылау күшейтіледі. Бұл шешімді іске асыру үшін Салық кодексіне өзгертулер енгізу қажет, бірақ олар тек Қазақстан техникалық регламентті бекіткеннен кейін қолданысқа енеді. Сондықтан бұл мәселе жүйелік тізімге енгізілген және болашақ түзетулер пакетінде ескеріледі.
Резидент еместер үшін ҚҚС төлеген кезде ЭШФ
Сондай-ақ Жобалық кеңсенің отырысында резидент еместер үшін ҚҚС төлеу кезінде электрондық шот-фактураларды (ЭШФ) жазып беру мерзімі бойынша Салық кодексінің жаңа нормасын қолдану мәселесі қаралды.
Қолданыстағы норма резидент еместер үшін ҚҚС бойынша ЭШФ ҚҚС төленгеннен кейін күнтізбелік 5 күннен кешіктірмей жазып беруді көздейді. Алайда іс жүзінде бизнесті әкімшілендіруде қиындықтарға тап болады, әсіресе резидент еместерге арналған ҚҚС есепшотында артық төлем болған жағдайда оны дұрыс есепке алу мен шот-фактура рәсімдеу қиындық тудырады.
Кәсіпкерлермен және «Атамекен» ҰКП-пен талқылаудан кейін механизмді жеңілдету туралы шешім қабылданды. Резидент еместен алынған қызмет үшін ҚҚС бойынша электронды шот-фактураны қызмет алушы (ҚҚС төлеуші) қызметті алған күннен бастап 15 күн ішінде рәсімдеуі тиіс. Ал ҚҚС сомасын есепке алу резидент еместерге төленген ҚҚС төлемі жасаған күн бойынша жүргізіледі.
Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының орынбасары Жәнібек Нұржанов атап өткендей, бұл логика салық ақпараттық жүйелерде іске асырылуы мүмкін және бизнес өкілдері тарапынан қолдау тапқан.
«Атамекен» ҰКП өкілінің 2026 жылдың I тоқсан қорытындысы бойынша резидент еместер үшін ЭШФ уақтылы жазып бермегені үшін әкімшілік жазаларды қолдану туралы сұрағына жауап ретінде салық органдары тарапынан өндіріп алу қолданылмайтыны атап өтілді. Бұдан басқа, резидент еместер үшін ЭШФ үзінді көшірмесі бойынша талап 2025 жылғы IV тоқсандағы сатып алу жөніндегі айналымға қолданылмайды.
Тиісті өзгерістерді Салық кодексіне ретроспективтік түрде 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолдану күнімен енгізу жоспарланған. Мемлекеттік кірістер комитеті аталған СК нормасын қолдану туралы егжей-тегжейлі түсіндірмелер ұсынатын болады.
Салық кодексі және мемлекеттік сатып алу
Сондай-ақ Жобалық кеңсенің отырысында Мемлекеттік сатып алулар мен квазимемлекеттік сектордың сатып алуларына байланысты алдағы өзгерістер түсіндірілді. Салық кодексінің ережелері өзгеріссіз қалады. Уәкілетті органдардың сатып алуды жүргізу қағидаларына өзгерістер енгізіледі. Олар оңайлатылған декларация негізінде арнайы салық режимін қолданатын салық төлеушілерден тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу бойынша жалпыға бірдей белгіленген тәртіппен жұмыс істейтін салық төлеушілердің шегерімдерін шектеу бөлігінде Салық кодексіне сәйкес келтіріледі.
Электр энергиясы нарығында шот-фактураларды жазып беру мерзімдері
Сондай-ақ Жобалық кеңсе отырысында қазақстандық электр энергиясы және қуат нарығы операторы – «КОРЭМ» АҚ-ның және «Жаңартылатын энергия көздері нарығындағы есеп айырысу-қаржы орталығы» ЖШС бірыңғай сатып алушысының шот-фактураларды жазып беру мерзімдерін қайта қарау туралы өтініші қаралды.
Электр энергиясы нарығына қатысушылар қызметінің ерекшелігін және қолданыстағы техникалық регламенттерді ескере отырып, осы мәселені нарықтың барлық қатысушыларымен қосымша пысықтау және оны Жобалық кеңседе қайта талқылауға шығару туралы шешім қабылданды.
Бюджетке салық түсімдерінің тәртібі
Бұдан бөлек, республикалық бюджетке түсімдер мен салықтарды есептеу тәртібі түсіндірілді.
Республикалық бюджет кірістерінің негізгі көздері корпоративтік табыс салығы (КТС), қосылған құн салығы (ҚҚС) және пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық (ҚҚС) болып табылады.
КТС есепті айдың 25-күніне дейін КТС бойынша аванстық төлемдерді төлеушілер ай сайын төлейді. Бұдан басқа, 2026 жылғы наурыз-сәуірде 2025 жылғы қызмет қорытындылары бойынша КТС түсуі күтілуде. Аванстық төлемдерді төлемейтін төлеушілер 2026 жылғы қорытынды бойынша КТС-ны 2027 жылғы 10 сәуірден кешіктірмей төлейді. Сондай-ақ бейрезидент үшін КТС бойынша төлемдер ай сайын түсуі мүмкін.
Қазақстан аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге ҚҚС есепті кезеңнен кейінгі екінші айдың 25-күнінен кешіктірілмей төленеді. Яғни, 25 ақпанда ҚҚС өткен жылдың IV тоқсанының қорытындысы бойынша, 25 мамырда, 25 тамызда және 25 қарашада, тиісінше ағымдағы жылғы I, II, III тоқсан қорытындысы бойынша төленеді. 2026 жылғы 25 ақпан-2025 жылғы IV тоқсанның қорытындысы бойынша ҚҚС төлеу мерзімі.
Резидент еместер үшін импортқа ҚҚС және ҚҚС міндеттемелердің туындауына қарай, яғни кедендік тазарту кезінде немесе резидент еместерден қызметтерді сатып алу кезінде төленеді.
ПҚӨС ҚҚС төлеу мерзіміне ұқсас мерзімде төленеді.
23 сәуірде Өңірлік экологиялық саммит-2026 (RES 2026) шеңберінде Астанада «Орталық Азиядағы су секторын тұрақты қаржыландыру: сын-тегеуріндер, мүмкіндіктер мен ынтымақтастық жолдары» атты тақырыптық пікірталас өткізіледі. Оның барысында сарапшылар өңірдің су шаруашылығы инфрақұрылымын жаңғырту үшін инвестиция тартудың және қаржы құралдарын дамытудың негізгі тетіктерін талқылайды.
Су секторы Орталық Азия елдерінің орнықты әлеуметтік-экономикалық және экологиялық дамуын қамтамасыз етуде стратегиялық рөл атқарады. Климаттың өзгеруі, халықтың өсуі және инфрақұрылымның тозуы жағдайында су ресурсын тиімді басқару және қаржы ресурстарын жұмылдыру мәселесі ерекше өзекті болып отыр.
Панельдік сессияның бастамашысы – стратегиялық жоспарлау, бюджеттік саясат және Орнықты даму мақсаттарын іске асыруды үйлестіру мәселесіне жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігі. Іс-шараның ұйымдастырушылары – Экономикалық зерттеулер институты мен Халықаралық су менеджменті институты.
Панельдік сессияның мақсаты – су инфрақұрылымын дамыту, су ресурстарын басқару тиімділігін арттыру және аймақтық ынтымақтастықты нығайту үшін қаржы ресурсын жұмылдырудың негізгі сын-тегеуріндері мен мүмкіндіктерін талқылау.
Талқылауға Орталық Азия елдерінің су ресурстары жөніндегі орталық мемлекеттік органдарының өкілдері, сондай-ақ Азия Даму Банкі мен Дүниежүзілік банкті қосқанда, халықаралық қаржы институттарының өкілдері қатысады. Пікірталасқа су секторындағы жетекші сарапшылар мен зерттеушілер де қосылады.
Панельдік сессияның қорытындысы бойынша аймақтың су инфрақұрылымын дамытудың қаржылық тетігін нығайту, су ресурсын басқарудың тиімділігін арттыру және су саласындағы аймақтық ынтымақтастықты кеңейтудің практикалық ұсынымы қалыптастырылады.
Өңірлік экологиялық саммит (RES 2026) – Орталық Азия елдері мен басқа мемлекеттерді климаттың өзгеруі, су ресурстарының тозуы, табиғи ресурстарды тұрақты басқару және басқа да өзекті экологиялық мәселелерді шешу үшін біріктіруге бағытталған халықаралық іс-шара. RES 2026 2026 жылғы 22-24 сәуір аралығында Астана қаласында (Қазақстан) өтеді. Саммитке мемлекеттер, халықаралық ұйымдар, бизнес және ғылым өкілдерінен тұратын 1500 делегаттың қатысуы күтілуде.
RES 2026-ны БҰҰ-мен әріптестік аясында өткізу бастамасын Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының 78-сессиясында жариялаған болатын.
RES 2026 туралы ақпарат https://res2026.kz/ сайтында.
Халықаралық валюта қоры деректеріне сәйкес, Қазақстан әлемдегі ең ірі 50 экономиканың қатарына кіреді. Экономиканың орнықтылығы мен тұрақтылығы жетекші халықаралық рейтингтік агенттіктердің - Moody’s, Fitch Ratings және Standard & Poor’s - бағалауларымен де расталады. Қазақстан бұл агенттіктермен 1996 жылдан бері ынтымақтастық орнатып келеді.
2002 жылдан бастап Қазақстан Орталық Азиядағы инвестициялық деңгейдегі егемен кредиттік рейтингі бар жалғыз мемлекет болып табылады.
Қолданыстағы егемен рейтингтің арқасында 2024–2025 жылдары Қазақстан тартымды қарыз алу шарттарымен халықаралық қарыз капиталы нарығына сәтті қайта шықты. Осы кезеңде ел жалпы сомасы 5,5 млрд АҚШ долларын құрайтын еурооблигацияларды үш рет орналастырды. Бұл жаһандық инвесторлардың Қазақстан экономикасына деген сенімінің дәлелі әрі халықаралық нарық қатысушылары үшін оның сенімді, перспективалы және тәуекелі төмен екенін айқындайтын маңызды көрсеткіш.
2025 жылғы 15 шілдеде Fitch Ratings Қазақстанның егемен кредиттік рейтингін «BBB» деңгейінде «Тұрақты» болжамымен растады.
2025 жылғы 30 қыркүйекте Moody’s Қазақстан Республикасының бұрын берілген егемен кредиттік рейтингін «Baa1» деңгейінде сақтап, болжамын «Тұрақты» деп белгіледі.
2025 жылғы 22 тамызда Standard & Poor’s Қазақстанның егемен рейтингінің болжамын «Тұрақтыдан» «Позитивтіге» жақсарта отырып, рейтингті «BBB-» деңгейінде растады. Агенттіктің шешімі елдің институционалдық және экономикалық реформаларды жүзеге асырудағы тұрақты ілгерілеуін көрсетеді. Олардың ішінде жаңа Бюджет және Салық кодекстерінің қабылдануы да бар.
2026 жылғы 20 ақпанда Standard & Poor’s Қазақстан Республикасының егемен кредиттік рейтингін «BBB-» деңгейінде «Позитивті» болжамын сақтай отырып растады.
Рейтинг пен позитивті болжамның сақталуы фискалдық консолидацияның жалғасуымен, жоғары өтімді активтердің елеулі буферлерінің болуымен, экономиканы әртараптандырудың жалғасуымен, ауқымды цифрландыру арқылы мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырумен, сондай-ақ институционалдық және әкімшілік реформалардың жалғасуымен байланысты.
Қатаң фискалдық ережелерді сақтау, соның ішінде Ұлттық қор қаражатын пайдалану тәртібі, сондай-ақ мұнайға жатпайтын салық базасын кеңейту мемлекеттік қаржының тұрақтылығын нығайтуға ықпал етеді.
Standard & Poor’s сарапшылары өткен жылы басталған, өңдеуші өнеркәсіпті дамытуға бағытталған инвестициялық бағдарламаны да оң бағалады. Басым секторлардағы «Бәйтерек» холдингінің жобаларының ауқымы мен портфелі алдыңғы жылдармен салыстырғанда ЖІӨ-ге шаққандағы инвестициялар деңгейін жоғары деңгейде ұстап тұруға мүмкіндік береді.
Болжамдарға сәйкес, экономиканы әртараптандыру процесі жалғасады. Өңдеуші өнеркәсіптің ЖІӨ құрылымындағы үлесі екінші жыл қатарынан тау-кен өндіру саласының үлесінен асып түсті және жедел деректер бойынша 2025 жылы 12,7%-ға жетті.
Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Экономикалық өсуді қамтамасыз ету жөніндегі жедел штабтың кезекті отырысында өңдеу өнеркәсібінің жекелеген секторларын дамытудың алдын ала нәтижелері қаралды.
Ағымдағы жылғы екі айда азық-түлік және сусындар өндірісінде жоғары өсу қарқыны байқалады. Азық-түлік өндірісінің көлемі 665 млрд теңге, нақты көлем индексі (НКИ) – жоспардағы 104,3%-да – 111,9%. Бірінші тоқсанға болжам – 112%.
Сусындар өндірісі 175,4 млрд теңгеге жетті, НКИ – 104,2%, жоспарда 110,2%. Қаңтар-наурыз айларына жоспар – 110,3%. Салыстыру үшін: өткен жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда 1,2 трлн теңгеге сусындар өндірілді.
Ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов атап өткендей, тамақ өнеркәсібі тұрақты даму серпінін көрсетуде.
2025 жылдың қорытындысы бойынша тамақ өнімін өндіру көлемі 3,9 трлн теңге. Бұл 2024 жылғы деңгейден 8,1%-ға жоғары (3,3 трлн теңге). 2026 жылы бұл көрсеткішті 4,7 трлн теңгеге дейін жеткізу жоспарланып отыр.
Өсім егіс алқабын әртараптандыру, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың жүктемесін ұлғайту, ішкі нарықты қорғау және жаңа инвестициялық жобалар есебінен іске асырылады.
«Осы факторлардың қосымша үлесі шамамен 600 млрд теңгеге бағаланады. Бұл ағымдағы жыл соңына қарай өңделген ауыл шаруашылығы өнімінің үлесін 70%-ға дейін жеткізуге мүмкіндік береді», — деп атап өтті Азат Сұлтанов.
Шикізат базасы мен қайта өңдеу көлемінің өсуі есебінен күнбағыс майы өндірісі 890 мың тоннаға дейін артады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 100 млрд теңгеге артық.
Жүгеріні қайта өңдейтін екі жаңа зауыт іске қосылғаннан кейін 640 мың тонна шикізатты қайта өңдеу, крахмал өнімдері мен аминқышқылдарының өндірісін 205 мың тоннадан 260 мың тоннаға дейін ұлғайту және шамамен 55 млрд теңгеге қосымша өнім шығаруды қамтамасыз ету жоспарлануда.
Сүт саласында 2,4 млн тонна шикізатты қайта өңдеу және шамамен 36 млрд теңге сомаға қосымша өнім шығаруды қамтамасыз ету жоспарлануда.
Саланың жүйе құраушы кәсіпорындарында да өндіріс айтарлықтай өседі.
«Саламат» ұн тарту кәсіпорны ұн шығаруды 232 мың тоннадан 257 мың тоннаға дейін арттыруды (өсу 11%);
Qazaq Аstyq Group мұнай өңдеу кәсіпорны өсімдік майы өндірісін 106-дан 126 мың тоннаға дейін ұлғайтуды (өсу 19%);
«Масло-Дел» сүт өңдеу кәсіпорны өңделген сүт өндірісін 98,2-ден 121 мың тоннаға дейін ұлғайтуды (өсу 23%);
Жаркент крахмал-сірне зауыты крахмал мен сірне өндірісін 61,5-тен 67,6 мың тоннаға дейін ұлғайтуды (өсу 10%);
«Coca-Cola Алматы Боттлерс» кәсіпорны алкогольсіз сусын өндірісін 4,3-тен 6,7 млрд литрге дейін ұлғайтуды жоспарлап отыр (өсу 55%).
Өндіріс «Кублей» ет өңдеу кәсіпорны мен «Айс» сүт кәсіпорнында да өседі.
Жалпы өңдеуші өнеркәсіптің бірқатар салалары бойынша екі айда НКИ өсуінің жоғары қарқыны тіркелуде: машина жасау – 115,5%, құрылыс материалы өндірісі – 127,4%, металл бұйымдары – 131,4%, жеңіл өнеркәсіп – 156,4%, резеңке және пластмасса бұйымы – 111,5%.
Саудада 2026 жылғы қаңтар-ақпанның қорытындысы бойынша нақты көлем индексі 103,4%. Жалпы айналым 9,7 трлн теңгеге жетті. Өткен жылғы осы кезеңде ол 8,9 трлн теңге болатын. Өсу 0,9 трлн теңге немесе 10,2%.
Көтерме саудада оң динамика байқалады: НКИ – 103,8%, айналым – 6,5 трлн теңге (2025 жылғы қаңтар-ақпанда – 6,1 трлн теңге).
Бөлшек сауда да тұрақты өсуді көрсетеді: НКИ – 102,6%, айналым – 3,2 трлн теңге (бір жыл бұрын – 2,8 трлн теңге).
Азық-түлік тауарларын сату +22% немесе 0,4 трлн теңгеге айтарлықтай өсуді көрсетеді. Азық-түлік бөлшек саудасының ең жоғары өсу қарқыны Түркістан облысында 112,1%, Алматы облысында 110,9%, Атырау облысында 103,9%, Ақтөбе облысында 102,7% және Шымкентте 105,4% тіркелді.
Азық-түлік емес тауарлар бойынша Маңғыстау облысы 119,2%, Солтүстік Қазақстан 108,5%, Жетісу 108,1%, Шығыс Қазақстан 107,6% және Түркістан 106,0%-бен көш бастап тұр.
Сондай-ақ штаб отырысында «KazFoodProducts» компаниялары мен «Компания Фудмастер-Трейд» ЖШС өкілдері кәсіпорындарды одан әрі дамытудың және тамақ өнеркәсібіндегі инвестициялық жобаларды іске асырудың өзекті мәселелерін айтты.
Талқылау қорытындысы бойынша вице-премьер салалық министрліктерге өндірісті кеңейтуге және жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жүктеуге әсер ететін кедергілерді жою үшін көтерілген мәселелерді пысықтауды тапсырды.
2025 жылғы қорытынды бойынша Қазақстандағы негізгі капиталға салынған инвестиция 22,7 трлн теңгеге жетіп, 2024 жылмен салыстырғанда 13%-ға өсті (19,5 трлн теңге). Инвестициялық белсенділіктің өсуі экономиканың бірден бірнеше негізгі секторында тіркелді.
Инвестицияның неғұрлым серпінді өсуі қаржы мен сақтандыру қызметінде 88,4%-ға, 313,5 млрд теңгеге дейін байқалды. Бірқатар негізгі салада инвестицияның айтарлықтай өсуі байқалады:
Инвестициялық белсенділіктің өсуі шетелдік инвестиция ағынымен де қолдау тапты. 2025 жылғы 9 айда Қазақстанға тікелей шетелдік инвестицияның жалпы ағыны 14,9 млрд долларға жеткен. Бұл 2024 жылғы сәйкес кезеңмен (13,4 млрд доллар) салыстырғанда 10,9%-ға артық.
Инвестициялық ахуалды одан әрі жақсарту үшін Қазақстанның 2030 жылға дейінгі Инвестициялық саясат тұжырымдамасы бекітілді (Үкіметтің 2025 жылғы 31 желтоқсандағы №1185 қаулысы). Құжат жаңа жаһандық экономикалық үрдістерді ескере отырып, инвестиция тарту жүйесінің тиімділігін арттыру жөніндегі шаралар кешенін көздейді.
Тұжырымдаманың негізгі басымдығы – қосылған құны жоғары бәсекеге қабілетті өндіріс құруға және экономиканың шикізаттық емес саласын дамытуға инвестиция тарту.
Қазақстанда инвестиция тартудың үш деңгейлі жүйесі – сыртқы, орталық және өңірлік деңгей жұмыс істеуде. Бұл ретте инвесторлармен жұмыс істеуде әлеуетті әріптестерді іздеуден және келіссөздер жүргізуден бастап, жобаларды іске асыруға және оларды одан әрі сүйемелдеуге дейінгі кешенді тәсіл енгізіледі.
«Kazakh Invest» ҰК» АҚ шетелдік өкілдіктерінің желісін кеңейту және жұмыс істеп тұрған кеңселерді қайта ұйымдастыру есебінен елдің инвестициялық әлеуетін халықаралық ілгерілетуді күшейту жоспарлануда.
Салалық мемлекеттік органдар бизнеспен бірлесіп, экономиканың жалпы қосылған құнын ұлғайтуға арналған басым инвестициялық жобалардың тізбесін қалыптастырады. Мұндай жобаларды дайындау және құрылымдау үшін «Бәйтерек» ҰИХ» АҚ жанынан инвестициялық қызмет (Investment Board) құрылды. Ол ірі инфрақұрылымдық бастамаларды іске асырумен де айналысады.
Инвесторларды кешенді сүйемелдеу үшін Kazakhstan Investment House атты негізгі даму институттарын біріктіретін және инвестициялық рәсімнің жедел және ашық өтуін қамтамасыз ететін «бір терезе» қағидаты бойынша бірыңғай орталық құрылады.
Инвестицияларды тартуда өңірлерге ерекше рөл беріледі. Өңірлік инвестициялық штабтардың жұмысын күшейту, инвестициялық жобаларды дайындау сапасын арттыру және қажетті инфрақұрылымды дамыту жоспарлануда.
Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар салалық кластерлерді қалыптастыруға және активтерді тиімді басқаруға бағдарланған өңірлік даму институттарына айналдырылады. Бір мезгілде арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар шеңберінде инвесторлар үшін рәсімдер жеңілдетіледі.
Қосымша шаралар инвесторлардың құқығын қорғауды күшейтуге арналған. Инвестициялық омбудсменнің функциясы Бас прокурорға беріледі. «Жасыл дәліз» деп аталатын қатысушыларға мемлекеттік қызметтерді алудың жеделдетілген тәртібі енгізіледі.
Бұдан басқа, өңірлерде инвестициялық жобаларды іске асыруды құқықтық сүйемелдеуді қамтамасыз ететін инвестициялық прокурорлар тағайындалады.