Кең таралған пайдалы қазбаларды заңсыз өндіруді бақылау өкілеттіктері белгіленді

Заңсыз өндіру жер қойнауын пайдалану туралы заңнаманы бұзып қана қоймай, сонымен қатар ұлттық табиғи ресурстарға тікелей зиян келтіреді.

Қазақстанда кең таралған пайдалы қазбаларды (КПҚ) заңсыз өндіру жағдайларын анықтаған кезде мемлекеттік органдардың өкілеттіктерін нақты белгілеуге бағытталған заңнамалық түзетулер енгізілді.

Бұрын мұндай жағдайлар анықталған кезде келтірілген залалдың мөлшерін қай мемлекеттік орган анықтауы керек деген сұрақтар туындайтын. Іс жүзінде бұл өкілеттіктердің қайталануына әкелуі және әкімшілік істерді қарауды қиындатуы мүмкін.

Не өзгерді?

2026 жылғы 19 маусымдағы «ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 139-бабы түзетілді. Мұндай істерді қарау өкілеттігі енді минералды ресурс түріне байланысты нақты белгіленді: кең таралған пайдалы қазбалар үшін – жергілікті атқарушы органдар, қатты пайдалы қазбалар мен көмірсутектер үшін – Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі, ал уран үшін – Атом энергиясы агенттігі.

Қоршаған ортаға келтірілген залалды және мүліктік залалды ажырата білу маңызды. Мемлекеттік жер қойнауы ресурстарын заңсыз пайдалану немесе өндіру нәтижесінде қоршаған ортаға келтірілген залал, қоршаған ортаға келтірілген залалдың дәлелі болмаған жағдайда, мемлекетке келтірілген мүліктік залал болып саналады.

Бұл заңсыз өндіру мәселелерін жер қойнауы ресурстарының тиісті түрлерін бақылауға және басқаруға тікелей жауапты мемлекеттік органдар қарайтынын білдіреді. Жалпыға ортақ минералды ресурстар үшін мұндай мониторингті жергілікті атқарушы органдар жүзеге асырады.

Бұл іс жүзінде нені білдіреді?

Жаңа тәртіп мемлекеттік органдар арасындағы функциялардың қайталануын жояды, құзырет мәселелеріндегі бұрынғы түсініксіздіктерді жояды, заңсыз өндіру жағдайларына жауап беру жылдамдығын жақсартады және залалды анықтау мен жауаптыларды жауапкершілікке тартудың біркелкі тәртібін қамтамасыз етеді. Бұл өзгерістер, әсіресе, жергілікті билік органдарының заңсыз минералды өндіруді қадағалауы үшін маңызды, себебі мұндай операцияларды тікелей бақылау жергілікті деңгейде жүзеге асырылады.

Өкілеттіктерді нақты бөлу тиімді мемлекеттік бақылау, жер қойнауы ресурстарын қорғау және оларды ұтымды пайдалану үшін өте маңызды.