Тегеран конвенциясы бойынша жоғары деңгейдегі диалог: Каспий теңізі бойынша ынтымақтастықты нығайту

Астанада өтіп жатқан Өңірлік экологиялық саммит аясында Тегеран конвенциясы бойынша жоғары деңгейдегі диалог: Каспий теңізі бойынша ынтымақтастықты нығайту атты панельдік сессия өтті. Шара өңір алдында тұрған маңызды экологиялық сын-қатерлерді талқылау үшін жоғары лауазымды тұлғаларды, сарапшыларды және халықаралық ұйымдардың өкілдерін біріктірді.

Талқылаудың негізгі тақырыбы теңіз деңгейінің 1990 жылдардан бері шамамен 2 метрді құраған апатты түрде төмендеуі болды. Диалогқа қатысушылар Тегеран конвенциясы бірлескен шешімдерді, соның ішінде Каспий маңы мемлекеттерінің 2026–2036 жылдарға арналған Каспий теңізі деңгейінің ауытқуы бойынша өршіл Іс-қимыл жоспарын әзірлеу үшін іргетас болып қала беретінін атап өтті.

Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар вице-министрі Жомарт Әлиев өз сөзінде бірегей экожүйені сақтау «бестік» елдерінің ортақ басымдығы екеніне назар аударды. Ол Қазақстан Президенті Касым-Жомарт Токаевтың кешенді мемлекетаралық бағдарлама әзірлеу туралы бастамасының маңыздылығын атап өтті.

«Бүгінде Каспий күрделі сын-қатерлерге тап болып отыр: теңіз деңгейінің өзгеруі, экожүйелердің деградациясы, ластану. Бұл процестер барлық Каспий маңы елдерінің мүдделеріне әсер етеді және келісілген, ғылыми негізделген және ұзақ мерзімді шешімдерді талап етеді. Тегеран конвенциясы біздің ынтымақтастығымыздың басты құқықтық және институционалдық механизмі болып қала береді. Теңіздің тұрақты болашағы тек Әзербайджан, Иран, Ресей, Түркменстан және Қазақстанның тығыз іс-қимылы арқылы ғана мүмкін болады», — деді Жомарт Әлиев.

БҰҰ Бас хатшысының орынбасары және ЮНЕП Атқарушы директоры Ингер Андерсен Каспийдегі жағдайды миллиондаған адамның азық-түлік қауіпсіздігі мен экономикасына қауіп төндіретін экологиялық әрі гуманитарлық дағдарыс ретінде сипаттады. Ол елдерді түңілмеуге, керісінше Тегеран конвенциясын батыл іс-қимылдар алаңы ретінде пайдалануға шақырды.

«Каспий теңізі қиын жағдайда. Бірақ біз түңілмеуіміз керек. Меніңше, бұл кездесу — дәл біздің үмітті таңдауымыздың себебі. Тегеран конвенциясы — жалғыз заңды түрде міндеттейтін өңірлік құрылым — шешуші мәнге ие болады. Мен барлық мүше мемлекеттерді нақты жол картасына айналатын 2026–2036 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын аяқтауға шақырамын. Іске асыруды кідіріссіз бастау маңызды», — деп атап өтті Ингер Андерсен.

Қатысушылар бірыңғай болжамды модельдер құру және деректер алмасуды күшейту қажеттілігі туралы келісті. Сондай-ақ диалог мақсаттарының бірі экологиялық жобаларды іске асыру үшін халықаралық қаржы институттарының қаражатын жұмылдыру болды. Ағымдағы Іс-қимыл жоспарының ауқымдырақ ұзақ мерзімді мемлекетаралық бағдарламаға ұласу мүмкіндігі талқыланды.

Белгіленген стратегияларды іске асыру экологиялық жағдайды тұрақтандырып қана қоймай, өңір елдері арасындағы сенімді нығайтып, Каспий бассейнінің алдағы онжылдықтарға арналған тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталған.

Тегеран конвенциясы туралы: Каспий теңізінің теңіз ортасын қорғау жөніндегі негіздемелік конвенция (Тегеран конвенциясы) — ластанудың алдын алуға және өңірдің биологиялық әртүрлілігін сақтауға бағытталған, бес Каспий маңы мемлекетінің барлығы қол қойған алғашқы заңды түрде міндеттейтін құжат.